संक्षिप्त नृसिंह पुराण (सचित्र हिन्दी अनुवाद सहित)
Sankshipta Narasimha Purana Gita Press
महर्षि व्यास द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press Gorakhpur (उद्गम)
गीताप्रेस,
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंगीताप्रेस,
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंगीताप्रेस,
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंगीताप्रेस,
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंगीताप्रेस, गोरखपुर
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंआठवाँ अध्याय
अध्याय ८ ] मृत्यु और दूतोंको समझाते हुए यमका उन्हें वैष्णवोंके पास जानेसे रोकना ३३
आठवाँ अध्याय
मृत्यु और दूतोंको समझाते हुए यमका उन्हें वैष्णवोंके पास जानेसे रोकना;
उनके मुँहसे श्रीहरिके नामकी महिमा सुनकर नरकस्थ जीवोंका
भगवान्को नमस्कार करके श्रीविष्णुके धाममें जाना
श्रीव्यास उवाच
मृत्युश्च किंकराश्चैव विष्णुदूतैः प्रपीडिताः।
स्वराज्ञस्तेऽनु निर्वेशं गत्वा ते चुक्रुशुर्भृशम् ॥ १
श्रीव्यासजी बोले—विष्णुदूतोंके द्वारा अत्यन्त पीड़ित हुए मृत्युदेव और यमदूत अपने राजा यमके भवनमें जाकर बहुत रोने-कलपने लगे॥ १॥
मृत्युकिंकरा ऊचुः
शृणु राजन् वचोऽस्माकं
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें३४ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ८
[बायाँ स्तम्भ - मूल संस्कृत श्लोक]
एकाग्रेणैव मनसा ध्यायते हृदि केशवम्।
सततं योगयुक्तस्तु स मुनिस्तत्र किंकराः ॥ १२
हरिध्यानमहादीक्षाबलं तस्य महामुनेः।
नान्यद्वै प्राप्तकालस्य बलं पश्यामि किंकराः ॥ १३
हृदिस्थे पुण्डरीकाक्षे सततं भक्तवत्सले।
पश्यन्तं विष्णुभूतं नु को हि स्यात् केशवाश्रयम् ॥ १४
तेऽपि वै पुरुषा विष्णोर्यैर्युयं ताडिता भृशम्।
अत ऊर्ध्वं न गन्तव्यं यत्र वै वैष्णवाः स्थिताः ॥ १५
न चित्रं ताडनं तत्र अहं मन्ये महात्मभिः ।
भवतां जीवनं चित्रं यक्षैर्दत्तं कृपालुभिः ॥ १६
नारायणपरं विप्रं कस्तं वीक्षितुमुत्सहेत्।
युष्माभिश्च
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय ८ ] मृत्य और दूतोंको समझाते हुए यमका उन्हें वैष्णवोंके पास जानेसे रोकना ३५
हे कृष्ण कृष्ण कृष्णेति यो मां स्मरति नित्यशः। | भगवान् कहते हैं—'हे कृष्ण ! कृष्ण ! कृष्ण !'—
जलं भित्त्वा यथा पद्मं नरकादुद्धराम्यहम् ॥ २७ | इस प्रकार जो मेरा नित्य स्मरण करता है, उसको मैं
| उसी प्रकार नरकसे निकाल लेता हूँ, जैसे जलको
पुण्डरीकाक्ष देवेश नरसिंह त्रिविक्रम। | भेदकर कमल बाहर निकल आता है। 'पुण्डरीकाक्ष !
त्वामहं शरणं प्राप्त इति यस्तं समुद्धरे ॥ २८ | देवेश्वर नरसिंह ! त्रिविक्रम ! मैं आपकी शरणमें पड़ा
| हूँ'—यों जो कहता है, उसका मैं
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें३६ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ९
३६ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ९
व्यास उवाच
इति संकीर्तिते विष्णौ नारकैर्भक्तिपूर्वकम्।
तदा सा नारकी पीडा गता तेषां महात्मनाम्॥ ४०
कृष्णरूपधराः सर्वे दिव्यवस्त्रविभूषिताः।
दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गा दिव्याभरणभूषिताः॥ ४१
तानारोप्य विमानेषु दिव्येषु हरिपूरुषाः।
तर्जयित्वा यमभटान् नीतास्ते केशवालयम्॥ ४२
नारकेषु च सर्वेषु नीतेषु हरिपूरुषैः।
विष्णुलोकं यमो भूयो नमश्चक्रे तदा हरिम्॥ ४३
यन्नामकीर्तनाद्याता नारकाः केशवालयम्।
तं नमामि सदा देवं नरसिंहमहं गुरुम्॥ ४४
तस्य वै नरसिंहस्य विष्णोरमिततेजसः।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय ९ ] यमाष्टक — यमराजका अपने दूतके प्रति उपदेश ३७
अध्याय ९ ] यमाष्टक — यमराजका अपने दूतके प्रति उपदेश ३७
सुगतिमभिलषामि वासुदेवा-
दहमपि भागवते स्थितान्तरात्मा।
मधुवधवशगोऽस्मि न स्वतन्त्रः
प्रभवति संयमने ममापि कृष्णः॥ ३
भगवति विमुखस्य नास्ति सिद्धि-
र्विषममृतं भवतीति नेदमस्ति।
वर्षशतमपीह पच्यमानं
व्रजति न काञ्चनतामयः कदाचित् ॥ ४
नहि शशिकुलुषच्छविः कदाचिद्-
विरमति नो रवितामुपैति चन्द्रः।
भगवति च हरावनन्यचेता
भृशमलिनोऽपि विराजते मनुष्यः॥ ५
महदपि सुविचार्य लोकतत्त्वं
भगवदुपास्तिमृते न सिद्धिरस्ति।
सुरगुरुसुदृढप्रसाददौ तौ
हरिचरणौ स्मरतापवर्गहेतोः॥ ६
शुभमिदमुपलभ्य मानुषत्वं
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें३८ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय १०
३८ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय १०
दसवाँ अध्याय
मार्कण्डेयका विवाह कर वेदशिराको उत्पन्न करके प्रयागमें अक्षयवटके नीचे तप एवं
भगवान्की स्तुति करना; फिर आकाशवाणीके अनुसार स्तुति करनेपर भगवान्का
उन्हें आशीर्वाद एवं वरदान देना तथा मार्कण्डेयजीका क्षीरसागरमें
जाकर पुनः उनका दर्शन करना
[मूल संस्कृत श्लोक - वाम भाग]
श्रीव्यास उवाच
जित्वैवमात्मनो मृत्युं तपसा शंसितव्रतः।
स जगाम पितुर्गेहं मार्कण्डेयो महामतिः॥ १
कृत्वा विवाहं धर्मेण भृगोर्वाक्यविशेषतः।
स वेदशिरसं पुत्रमुत्पाद्य च विधानतः॥ २
इष्ट्वा यज्ञैस्तु देवेशं नारायणमनामयम्।
श्राद्धेन तु
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय १० ] मार्कण्डेयका विवाह कर वेदशिराको उत्पन्न करके प्रयागमें तप एवं भगवान्की स्तुति करना ३९
अजं वरेण्यं जनदुःखनाशनं | मैं प्रणाम करता हूँ। जो अजन्मा, सबके वरणीय, जन-
गुरुं पुराणं पुरुषोत्तमं प्रभुम्। | समुदायके दुःखोंका नाश करनेवाले, गुरु, पुराण-
सहस्रसूर्यद्युतिमन्तमच्युतं | पुरुषोत्तम एवं सबके स्वामी हैं, सहस्रों सूर्योंके समान
जिनकी कान्ति है तथा जो अच्युतस्वरूप हैं, उन
नमामि भक्त्या हरिमाद्यमाधवम्॥ १० | आदिमाधव भगवान् विष्णुको मैं भक्तिभावसे प्रणाम
पुरस्कृतं पुण्यवतां परां गतिं | करता हूँ। जो पुण्यात्मा भक्तोंके ही समक्ष सगुण-
साकार रूपसे प्रकट होते हैं, सबकी परमगति हैं, भूमि,
क्षितीश्वरं लोकपतिं प्रजापतिम्। | लोक और
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४० श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय १०
यहाँ प्रस्तुत पृष्ठ का संपूर्ण पाठ (Transcribed Text) दिया गया है:
४० श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय १०
[मूल संस्कृत श्लोक - वाम भाग]
वागुवाच
स्तोत्रेणानेन विप्रेन्द्र स्तुहि नारायणं प्रभुम्।
नान्यथा सर्वतीर्थानां फलं प्राप्स्यसि सुव्रत ॥ १९
मार्कण्डेय उवाच
तदेवाख्याहि भगवन् स्तोत्रं तीर्थफलप्रदम्।
येन जप्तेन सकलं तीर्थस्नानफलं लभेत् ॥ २०
वागुवाच
जय जय देवदेव जय माधव केशव।
जय पद्मपलाशाक्ष जय गोविन्द गोपते ॥ २१
जय जय पद्मनाभ जय वैकुण्ठ वामन।
जय पद्म हृषीकेश जय दामोदराच्युत ॥ २२
जय पद्मेश्वरानन्त जय लोकगुरो जय।
जय शङ्खगदापाणे जय भूधरसूकर ॥ २३
जय यज्ञेश वाराह जय भूधर भूमिप।
जय योगेश योगज्ञ जय योगप्रवर्त्तक ॥ २४
जय योगप्रवर्त्तक जय धर्मप्रवर्त्तक।
कृतप्रिय जय जय यज्ञेश
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय १० ] मार्कण्डेयका विवाह कर वेदशिराको उत्पन्न करके प्रयागमें तप एवं भगवान्की स्तुति करना ४१
मार्कण्डेय उवाच
नमोऽस्तु ते देवदेव महाचित्त महाकाय
महाप्राज्ञ महादेव महाकीर्त्ते ब्रह्मेन्द्रचन्द्र-
रुद्राचितपादयुगल श्रीपद्महस्त सम्मर्दितदैत्य-
देह ॥ ३३॥ अनन्तभोगशयनार्पितसर्वाङ्ग सनक-
सनन्दनसनत्कुमाराद्यैर्योगिभिर्नासाग्रन्यस्तलोचनै-
रनवरतमभिचिन्तितमोक्षतत्त्व । गन्धर्व-
विद्याधरयक्षकिन्नरकिम्पुरुषैरहरहर्गीयमानदिव्य-
यशः ॥ ३४॥ नृसिंह नारायण पद्मनाभ गोविन्द
गोवर्द्धनगुहानिवास योगीश्वर देवेश्वर जलेश्वर
महेश्वर ॥ ३५॥ योगधर महामायाधर विद्याधर
यशोधर कीर्तिधर त्रिगुणनिवास त्रितत्त्वधर
त्रेताग्निधर ॥ ३६ ॥ त्रिवेदभाक् त्रिनिकेत त्रिसुपर्ण
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४२ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ११
४२ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ११
मार्कण्डेय उवाच | मार्कण्डेयजी बोले— देवेश्वर! इस समय आपके
कृतकृत्योऽस्मि देवेश साम्प्रतं तव दर्शनात्। | दर्शनसे ही मैं कृतार्थ हो गया। जगत्पते! अब तो मुझे
त्वद्भक्तिमचलामेकां मम देहि जगत्पते॥ ४४ | एकमात्र अपनी अविचल भक्ति ही दीजिये। माधव!
यदि प्रसन्नो भगवन् मम माधव श्रीपते। | श्रीपते! हृषीकेश! यदि आप मुझपर प्रसन्न हैं तो मुझे
चिरायुष्यं हृषीकेश येन त्वां चिरमर्चये॥ ४५ | चिरकालिक आयु दीजिये, जिससे मैं चिरकालतक
श्रीभगवानुवाच | आपकी आराधना कर सकूँ॥ ४४-४५॥
मृत्युस्ते निर्जितः पूर्वे चिरायुस्त्वं च लब्धवान्।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय ११ ] मार्कण्डेयजीद्वारा शेषशायी भगवान्का स्तवन ४३
अध्याय ११ ] मार्कण्डेयजीद्वारा शेषशायी भगवान्का स्तवन ४३
[मूल संस्कृत श्लोक]
मार्कण्डेय उवाच
प्रसीद भगवन् विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम ।
प्रसीद देवदेवेश प्रसीद गरुडध्वज ॥ २
प्रसीद विष्णो लक्ष्मीश प्रसीद धरणीधर ।
प्रसीद लोकनाथाद्य प्रसीद परमेश्वर ॥ ३
प्रसीद सर्वदेवेश प्रसीद कमलेक्षण ।
प्रसीद मन्दरधर प्रसीद मधुसूदन ॥ ४
प्रसीद सुभागाकान्त प्रसीद भुवनाधिप ।
प्रसीदाद्य महादेव प्रसीद मम केशव ॥ ५
जय कृष्ण जयाचिन्त्य जय विष्णो जयाव्यय ।
जय विश्व जयाव्यक्त जय विष्णो नमोऽस्तु ते ॥ ६
जय देव जयाजेय जय सत्य जयाक्षर ।
जय काल जयेशान जय सर्व नमोऽस्तु ते ॥ ७
जय यज्ञपते नाथ जय विश्वपते
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४४ | श्रीनरसिंहपुराण | [ अध्याय ११
४४ | श्रीनरसिंहपुराण | [ अध्याय ११
नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने। | जिनकी नाभिसे कमल प्रकट हुआ है तथा
लोकनाथ नमस्तेऽस्तु वीरभद्र नमोऽस्तु ते॥ १५ | जो कमलकी माला पहने हुए हैं, उन भगवान्को
नमस्त्रैलोक्यनाथाय चतुर्मूर्ते जगत्पते। | नमस्कार है। लोकनाथ! वीरभद्र! आपको बार-बार
नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय ते॥ १६ | नमस्कार है। चतुर्व्यूहस्वरूप जगदीश्वर! आप त्रिभुवननाथ
देवाधिदेव नारायणको नमस्कार है। पीताम्बरधारी वासुदेवको
नमस्ते वासुदेवाय नमस्ते पीतवाससे। | प्रणाम है, प्रणाम है। शार्ङ्गधनुष धारण करनेवाले
नमस्ते नरसिंहाय नमस्ते शार्ङ्गधारिणे॥ १७ | नरसिंहस्वरूप आप भगवान् विष्णुको नमस्कार है,
नमस्कार है। भुवनेश्वर! चक्रधारी विष्णु, कृष्ण, राम
नमः कृष्णाय रामाय नमश्चक्रायुधाय च। | और भगवान्
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय ११ ] मार्कण्डेयजीद्वारा शेषशायी भगवान्का स्तवन ४५
चारुबाहुं सुताम्रोष्ठं रत्नोज्ज्वलितकुण्डलम् । मनोहर हैं, जो सुन्दर भुजाओं और रुचिर अरुण
वृत्तकण्ठं सुपीनांसं सरसं श्रीधरं हरिम् ॥ ३१ अधरोंसे सुशोभित हैं, जिनके कुण्डल रत्नजटित होनेके
कारण जगमगा रहे हैं, कण्ठ वर्तुलाकार है और कंधे
सुकुमारमजं नित्यं नीलकुञ्चितमूर्धजम् । मांसल हैं, उन रसिकशेखर श्रीधर हरिको नमस्कार
उन्नतांसं महोरस्कं कर्णान्तायतलोचनम् ॥ ३२ है ॥ २८-३१ ॥
जो अजन्मा एवं नित्य होनेपर भी सुकुमारस्वरूप
हेमारविन्दवदनमिन्दिरायनमीश्वरम् । धारण किये हुए हैं, जिनके केश
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४६ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ११
४६ श्रीनरसिंहपुराण [ अध्याय ११
विश्वयोने विशालाक्ष विश्वात्मन् विश्वसम्भव।
अनन्यशरणं प्राप्तमतोऽत्र कुलनन्दन॥ ४४
त्राहि मां कृपया कृष्ण शरणागतमातुरम्।
नमस्ते पुण्डरीकाक्ष पुराणपुरुषोत्तम॥ ४५
अब्जनाभ हृषीकेश मायामय नमोऽस्तु ते।
मामुद्धर महाबाहो मग्ने संसारसागरे ॥ ४६
गह्वरे दुस्तरे दुःखक्लिष्टे क्लेशमहाग्रहैः।
अनाथं कृपणं दीनं पतितं भवसागरे।
मां समुद्धर गोविन्द वरदेश नमोऽस्तु ते॥ ४७
नमस्त्रैलोक्यनाथाय हरये भूधराय च।
देवदेव नमस्तेऽस्तु श्रीवल्लभ नमोऽस्तु ते ॥ ४८
कुलनन्दन कृष्ण! आप विश्वकी उत्पत्तिके स्थान, विशाललोचन, विश्वोत्पादक और विश्वात्मा हैं; अतः दूसरेकी शरणमें न जाकर एकमात्र आपकी
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअध्याय ११] मार्कण्डेयजीद्वारा शेषशायी भगवान्का स्तवन ४७
अध्याय ११] मार्कण्डेयजीद्वारा शेषशायी भगवान्का स्तवन ४७
मार्कण्डेय उवाच
त्वत्पादपद्मे देवेश भक्तिं मे देहि सर्वदा।
यदि तुष्टो ममाद्य त्वमन्यदेकं वृणोम्यहम्॥ ५६
स्तोत्रेणानेन देवेश यस्त्वां स्तोष्यति नित्यशः।
स्वलोकवसतिं तस्य देहि देव जगत्पते॥ ५७
दीर्घायुष्ट्वं तु यद्दत्तं त्वया मे तप्यतः पुरा।
तत्सर्वं सफलं जातमिदानीं तव दर्शनात्॥ ५८
वस्तुमिच्छामि देवेश तव पादाब्जमर्चयन्।
अत्रैव भगवन् नित्यं जन्ममृत्युविवर्जितः॥ ५९
मार्कण्डेयजी बोले—देवेश्वर! यदि आज आप मुझपर प्रसन्न हैं तो मैं यही माँगता हूँ कि 'आपके चरणकमलोंमें मेरी
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें