सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Gopatha Brahmana with Hindi Bhashya by Pt. Kshemkarandas Trivedi

महर्षि गोपथ / पं. क्षेमकरणदास त्रिवेदी द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · 1950 (उद्गम)

कॉपीराइट समस्या बताएँ

DevanagariSanskritpublished600 पृष्ठ
पृष्ठ 155 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० १९ ॥ १२७
सदस्यत्त्वं, बलेः ह वै 'एतत् बलम् उपजायते यत् सदस्यः आमयतः वै व्रजस्य
बहुलतरं व्रजं विदन्ति ) उसके दक्षिण ओर जो सब देवता बैठ गये, उससे वह सदस्य
[ सभा में चतुर ] हुआ, वह सभा में चतुर पुरुष का सभा में चतुर्पन है। बलि [ भेंट ]
से ही यह बल [ सामर्थ्य ] उत्पन्न होता है जो सभा में चतुर है चलते हुये मार्ग के देश
की बहुत कर के बड़ाई करते हैं। (एषा दक्षिणा दिक् वै घोरा इतराः शान्ताः )
यह दक्षिण दिशा भयानक है और दूसरी शान्त हैं। [क्योंकि दक्षिण में यज्ञ का द्वार
होता है ]।

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

ब्राह्मण है ॥ १६ ॥

पृष्ठ 156 स्कैन

११८ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २० ॥
से स्तुति वाल ] हुआ, ( तत् ब्राह्मणाच्छंसिनः ब्राह्मणाच्छंसित्वम् ) वही ब्राह्मणाच्छंसी
का ब्राह्मणाच्छंसीपन है । ( सा एषा ऐन्द्री होत्रा यत् ब्राह्मणाच्छंसीया ) वहीं इन्द्र की
स्तुति है जो ब्राह्मणाच्छंसी की है ।
( द्वितीयं वरं वृणीष्व इति ) [ देवता बोले ] दूसरा वर मांग । ( वृणै इति )
[ इन्द्र बोला ] मैं मांगूं । ( सः वरम् अवृणीत अस्याम् एव होत्रायां मां वायुभूतं
पुनन्तः स्तुवन्तः शंसंतः तिष्ठेयुः इति ) उसने वर मांगा उस ही स्तुति में मुझ
पवन होते हुये को पवित्र करते हुये, पूजते हुये और बड़ाई

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २० ॥

पृष्ठ 157 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २० ॥ १११
भावार्थ :-जो मनुष्य चारों वेदों में निपुण है वही निर्विघ्न होकर सब सामग्री
यथावत् एकत्र क के अग्न्याधान करावे ॥ १९ ॥
कण्डिका २० ॥
ब्राह्मणो ह वा इममग्निं वैश्वानरं बभार । सोऽयमग्निर्वैश्वानरो ब्राह्मणेन
ध्रियमाण इमांल्लोकान् जनयतेऽथायमीक्षतेऽग्निर्जातवेदा ब्राह्मणद्वितीयो ह वा
अयमिदमग्निर्वैश्वानरो ज्वलति हन्ताहं यन्मयि तेज इन्द्रियं वीर्य्यन्तद्दर्शयाम्युत
वै मा बिभ्रियादिति, स आत्मानमाप्याययेत्तं पयोधोक्तमिमं ब्राह्मणं दर्शयित्वा-

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

ब्राह्मणं दर्शयित्वा आत्मनि अजुहोत्) और [वह दूध] इस ब्राह्मण को दिखा कर

पृष्ठ 158 स्कैन

१२० गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० १० ॥
करे । (सः आत्मानम् आप्याययेत् तं पयः अधोक्) वह [ब्राह्मण, अग्नि के]
स्वरूप को पुष्ट करे, और उस [ब्राह्मण] को उस [अग्नि] ने दूध दुहा है, (इमं
ब्राह्मणं दर्शयित्वा आत्मनि अजुहोत्) और [वह दूध] इस ब्राह्मण को दिखा कर
उस [अग्नि] ने अपने में ले लिया । (सः द्वितीयम् आत्मानम् आप्याययेत् तं घृतम्
अधोक् तम् इमम् ब्राह्मणं दर्शयित्वा आत्मनि अजुहोत्) वह [ब्राह्मण, अग्नि के]
दूसरे स्वरूप को पुष्ट करे, और उस ब्राह्मण को उस [अग्नि] ने घृत दुहा है और [वह
घृत] इस ब्राह्मण को दिखाकर उस

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २१ ॥

पृष्ठ 159 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २१ ॥ १२१
अश्ववार को पाता है । ( सः देवान् आगच्छत् स देवेभ्यः अन्वातिष्ठत् ) वह [ अग्नि ]
देवों [ इन्द्रियों ] में आया और वह देवों के लिये अनुष्ठान करने लगा । (तस्मात् देवाः
अबिभयुः, तं ब्रह्मणे प्रायच्छन् ) उससे देव डर गये, उसे उन्होंने ब्राह्मण को दे दिया ।
( तम् एतया ऋचा अशमयत् ) उस [ ब्राह्मण ] ने उसको इस ऋचा से शान्त किया
[ कण्डिका २१ देखो ] ॥ २० ॥
भावार्थः-देव इन्द्रियां और असुर रोगादि विघ्न हैं, ब्राह्मण जीव है, अश्व,
वैश्वानर और

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २१ ॥ वैश्वानर, जातवेदा और अश्व नामक अग्नि

पृष्ठ 160 स्कैन

१२२ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २१ ॥
कण्डिका २१ ॥ वैश्वानर, जातवेदा और अश्व नामक अग्नि
का वही विषय ॥
( त्वा वैश्वानरम् अग्निम् आहुः सदनान् प्रदहन् उ अगाः, सः नः देवत्रा
अधिब्रूहि, वयं तव मा रिषाम इति ) [ क० देखो २० ] तुझको वैश्वानर [ सब नरों
का हितकारी ] अग्नि लोग कहते हैं, [ शत्रुओं के ] घर वालों को जलाता हुआ तू चला है,
सो तू हमसे विद्वानों के बीच अधिकार पूर्वक बोल, हम तेरे होकर दुखी न होवें [ यह
ब्राह्मण वचन है ] ।
( तम् एताभिः पंचभिः ऋग्भिः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 161 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २१ ॥ १२३
( रथम् अभिहृत्य तम् एतया ऋचा अतिष्ठत् ) रथ को ग्रहण करके उस
पर इस ऋचा द्वारा वह बैठा-( वनस्पते वीड्वङ्गो हि भूयाः । इति ) वनस्पते
वीड्वङ्गो हि भूयाः । इति……अथ० ६ । १२५ । १ ।
( तस्म त् आग्न्याधेयिकं रथं ब्रह्मणे ददाति ) इसलिये अग्नि रूप आधेय के
रक्षक रथ को ब्रह्मा के लिये देता है । ( ब्रह्मणे हि प्रत्तं तस्य तक्षाणः तनूज्येष्ठां
दक्षिणां निरमिमीत ) ब्रह्मा के लिये दिये हुये उसके सूक्ष्म बनाने वालों ने सूक्ष्मता को
महाप्रधान रखने वाली दक्षिणा को बनाया

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 162 स्कैन

१२४ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २१ ॥
( सा समुद्रम् अदहत् ) उसने समुद्र को जला दिया । ( तस्मात् दुर्गिः अपि समुद्रः
वैश्वानरेण हि दग्धः ) इस लिये दुर्गम भी समुद्र वैश्वानर [ अग्नि ] करके जलाया गया ।
( सा पृथिवीम् उदैत्, सा पृथिवीं व्यदहत् ) वह पृथिवी में उदय हुई उसने पृथिवी
को जला दिया । ( सा देवान् आगच्छत् सा देवान् अहेडत् ) वह देवों में आई,
उसने देवों का अनादर किया । ( ते देवाः ब्रह्माणम् उपाधावन् ) वे देव ब्रह्मा के
पास दौड़े गये । ( सः न एव अगायत् न अनृत्यत् ) उस [ ब्रह्मा ] ने न तो गाया न
नाचा । ( सा एषा

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २२ ॥

पृष्ठ 163 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २२ १२५
१-यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्त्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा
हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महि जातं ते अर्वन् ॥ १ ॥ यमेन दत्तं त्रित एनमायुनगिन्द्र
एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात्सूऱादश्वं वसवो निरतष्ट
॥ २ ॥ असि यमो अस्यादित्यो अर्वन्नसि त्रितो गुह्येन व्रतेन । असि सोमेन समया
विपृक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ॥ ३ ॥ त्रीणि त आहुर्दिवि बन्धनानि
त्रीण्यप्सु त्रीण्यंतः समुद्रे । उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन् यत्रा त आहुः परमं जनित्रम्
॥ ४ ॥ इमा ते

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २२ ॥ सान्तपन अग्नि में प्राजापत्य हवि के साथ

पृष्ठ 164 स्कैन

१२६ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २२ ॥
योर्ज्या देवा अभजन्तं सुमनस एव स्वधां पितरः श्रद्धया स्वर्गं लोकं ब्राह्मणास्तेन
सुन्वन्त्यृषयोऽन्ततः स्त्रियः केवल आत्मन्यवारुन्धत वाह्या उभयेन सुन्वन्ति, यद्वै
यज्ञे ब्राह्मयं हविर्न निरुप्येतानृजवः प्राजापत्यहविषो मनुष्या जायेरन्नसौ याँल्लो-
कान् शृण्विति पिता ह्येष आहवनीयस्य गार्हपत्यस्य दक्षिणाग्नेर्योऽग्निहोत्रं
जुहोतीति, देवा प्रिये धामनि मदन्ति तेषामेषोऽग्निः सान्तपनश्रेष्ठो भवत्येतस्य
वाचि तृप्तायामग्निस्तृप्यति, प्राणे तृप्ते वायुस्तृप्यति, चक्षुषि तृप्त

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २३ ॥

पृष्ठ 165 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २३ ॥ १२७
धारण शक्ति वा अन्न वा अमृत ] और स्वर्ग लोग को सेया है । (ब्राह्मणाः ऋषयः तेन
अन्ततः सुन्वन्ति) ब्रह्म ज्ञानी ऋषि लोग उस [ कर्म ] से अन्त में [ सोम रस ] निचोड़ते
हैं । (स्त्रियः केवले आत्मनि अवारुन्धत) स्त्रियों ने सेवनीय परमात्मा में [ स्वर्ग
आदि ] पाया है । (वाह्याः उभयेन सुन्वन्ति, ले चलने योग्य पुरुष दोनों [ ब्राह्म्य
ओर प्राजापत्य हवि] से [सोम रस] निचोड़ते हैं । (यत् वै यज्ञे ब्राह्म्य हविः न निरूप्येत
प्राजापत्यहविषः मनुष्या अनृजवः जायेरन्) जो यज्ञ में ब्राह्म्य हवि न बनाया जावे,

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २३ ॥ बिना यज्ञ अग्नि वाला ब्राह्मण स्वर्ग नहीं पाता ॥

पृष्ठ 166 स्कैन

१२८ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २३ ॥
धानपुंसवनसीमन्तोन्नयनजातकर्मनामकरणनिष्क्रमणान्नप्राशनगोदानचूड़ाकरणोपन-
यनप्लावनाग्निहोत्रव्रतचर्यादीनि कृतानि भवन्ति, स सान्तपनोऽथ योऽयमनग्निकः
स कुम्भे लोष्टः, तद्यथा कुम्भे लोष्टः प्रक्षिप्तो नैव शौचार्थाय कल्पते नैव शस्यं
निर्वर्त्तयत्येवमेवायं ब्राह्मणोऽनग्निकस्तस्य ब्राह्मणस्यानग्निकस्य नैव दैवं दद्यान्न
पित्र्यं न चास्य स्वाध्यायाशिषो न यज्ञ आशिषः स्वर्गङ्गमा भवन्ति ।
तदप्येतदृचोक्तम् । अग्निं दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् । अस्य यज्ञस्य

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २४ ॥

पृष्ठ 167 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २४ १२६
भवन्ति ) और न इसके स्वाध्याय [ वेदों के पढ़ने ] के आशीर्वाद और न यज्ञ में पाये
आशीर्वाद स्वर्ग में पहुँचाने वाले होते हैं।
(तत् अपि एतत् ऋचा उक्तम्) वह भी इस ऋचा करके कहा गया है—
(अग्निं दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् । अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम् ) । अथ २० ।
१०१ । १, ऋ० १ । १२ । १, साम० उ० २ । १ । तृच ६, तथा पू० १ । १ । ३ ।
(दूतम्) पदार्थों के पहुँचाने वाले, (होतारम् ) वेग आदि देने वाले, (विश्ववेदसम् )
सब धनों के प्राप्त कराने वाले (अस्य) इस

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २४ ॥ ऋत्विजों के चुनाव में ऋग्वेदी होता, यजुर्वेदी अध्वर्यु,

पृष्ठ 168 स्कैन

१३० गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २४ ॥
देवता वैद्युतश्चोष्णिक्ककुभौ छन्दसी ओमित्यथर्वणां शुक्लं जनदित्यङ्गिरसां, तस्मा-
त्तमेव ब्रह्माणं वृणीष्वेत्येतस्य लोकस्य जितय एतस्य लोकस्य विजितय एतस्य
लोकंस्य संजितय एतस्य लोकस्यावरुद्धय एतस्य लोकस्य वृद्ध्य एतस्य लोकस्य
समृद्धय एतस्य लोकस्योदात्तय एतस्य लोकस्य व्याप्तय एतस्य लोकस्य पर्याप्त्य
एतस्य लोकस्य समाप्तयेऽथ चेन्नैवंविदं ब्रह्माणं वृणुते, दक्षिणत एवैषां यज्ञो
रिच्यते ॥ २४ ॥
इति अथर्ववेदे

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 169 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० २ । क० २४ १३१
२, एतस्य लोकस्य संजितये ३, एतस्य लोकस्य अवरुद्धये ४, एतस्य लोकस्य
व्यृद्ध्यै ५, एतस्य लोकस्य समृद्धये ६, एतस्य लोकस्य उदात्तये ७, एतस्य लोकस्य
व्याप्तये ८, एतस्य लोकस्य पर्य्याप्तये ९, एतस्य लोकस्य समाप्तये १०) इसलिये
उसको ही होता चुन, इस संसार के जय के लिये १, इस संसार के विविध जय के लिये
२, इस संसार के पूरे जय के लिये ३, इस संसार की रोक [ रक्षा ] के लिये ४, इस संसार
की विविध बढ़ती के लिये ५, इस संसार की पूरी बढ़ती के लिये ६, इस संसार के उठान
के लिये ७, इस संसार के फैलाव के लिये ८, इस संसार की

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका १ ॥

पृष्ठ 170 स्कैन

१३२ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ३ । क० १ ॥
उष्णिक्ककुभौ छन्दसी ओम् इति अथर्वणां, जनत् इति अङ्गिरसां शुक्रम् ) वही
ब्रह्मा का काम जानता है, चन्द्रमा ही ब्रह्मा है, जल ही चारों वेदों का स्थान है, और
विविध प्रकाश वाला चन्द्रमा देवता , उष्णिक् ककुभ दो छन्द हैं, ओम् [ यह
व्याहृति = सर्वरक्षक परमात्मा ] निश्चल ज्ञान वालों का और जनत [ यह व्याहृति =
सर्वजनक परमेश्वर ] पूर्ण ज्ञान वालों का वीर्य है । ( तस्मात् तम् एव ब्रह्माणम्
वृणीष्व

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका १ ॥ ऋत्विज् चुने हुये वेदवेत्ता पुरुष होवें ॥

पृष्ठ 171 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ३ । क० १ ॥ १३३
ह स्मैतदुत्तरं यज्ञे विद्वांसः कुर्वन्ति देवा ब्रह्माण आगच्छत आगच्छतेत्येते वै
देवा ब्रह्माणो यद् भृग्वङ्गिरसस्तानेवैतद् गृणानांस्तान् वृणानान् ह्वयन्तो मन्यन्ते
नान्योऽभृग्वङ्गिरोविद् वृतो यज्ञमागच्छेत् यज्ञस्य तेजसा तेज आप्नोत्यूर्जंयोर्जाँ
यशसा यशो नान्यो भृग्वङ्गिरोविदवृतो यज्ञमागच्छेन्नेद्यज्ञं परिमुष्णीयादिति,
तद्यथा पूर्वं वत्सोऽधीत्य गां धयेदेवं ब्रह्मा भृग्वङ्गिरोविदवृतो यज्ञमागच्छेन्नेद्यज्ञं
परिमुष्णीयादिति, तद्यथा गौर्वाश्वो वाऽश्वतरो वैकपात् द्विपाद्

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 172 स्कैन

१३४ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ३ । क० १ ॥
हैं। (नान्यः १ अभृग्वङ्गिरोवित् वृतः यज्ञम् आगच्छेत् यज्ञस्य तेजसा तेजः
आप्नोति, ऊर्जया ऊर्जा, यशसा यशः न अन्यः) अन्य कोई चारों वेद न जानने वाला
चुना हुआ पुरुष यज्ञ में न आवे [क्योंकि वेदज्ञ ही] यज्ञ के तेज से तेज, बल से बल, यश
से यश पाता है, और दूसरा नहीं। (अभृग्वङ्गिरोवित् अवृतः यज्ञम् आगच्छेत्,
यज्ञं नेत् परिमुष्णीयात् इति) चारों वेद न जानने वाला बिना चुना हुआ पुरुष यज्ञ
में [यदि] आवे [तो] वह यज्ञ को कभी न चुरावे [अर्थात् पदाधिकारी न बनाया जावे]
(तत् यथा

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

कण्डिका २ ॥

पृष्ठ 173 स्कैन

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ३ । क० २ १३५
कण्डिका २ ॥
प्रजापतिर्यज्ञमतनुत, स ऋचैव होत्रमकरोत्, यजुषाध्वर्य्यवं, साम्नोद्गा-
त्रमथर्वाङ्गिरोभिर्ब्रह्मत्वं, तं वा एतं महावाचं कुरुते, यदृचैव होत्रमकरोद्यजुषाध्व-
र्य्यवं साम्नोद्गात्रमथर्वाङ्गिरोभिर्ब्रह्मत्वं स वा एष त्रिभिर्वेदैर्यज्ञस्यान्यतरः पक्षः
संस्क्रियते मनसैव ब्रह्मा यज्ञस्यान्यतरं पक्षं संस्करोत्ययमु वै यः पवते स यज्ञ-
स्तस्य मनश्च वाक् च वर्त्तनिर्मनसा चैव हि वाचा च यज्ञे वहत्यत एव मन
इयमेव वाक् स यद्वदन्नास्ति विद्यादद्धं मेऽस्य यज्ञस्यान्तरगादिति, तद्यथैकपात्

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

ब्राह्मण [ वेदज्ञान ] है [ इस कण्डिका का मिलान करो—गोपथ पू० १ । १३ ] ॥ २ ॥

पृष्ठ 174 स्कैन

१३६ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ३ । क० ३ ॥
वर्त्तमामः भ्रेषं न्येति एवम् एव अस्य यज्ञः भ्रेषं न्येति ) और जैसे एक पांव वाला
पुरुष जाता हुआ अथवा एक पहिये वाला रथ चलता हुआ गिर जाता है, वैसे ही इसका यज्ञ
गिर जाता है । (यज्ञस्य भ्रेषम् अनु यजमानः भ्रेषं न्येति) यज्ञ के गिराव के साथ यजमान
गिर जाता है । (यजमानस्य भ्रेषम् अनु ऋत्विजः भ्रेषं नियन्ति) यजमान के गिराव के
समय ऋत्विज् लोग गिर जाते हैं । ( ऋत्विजां भ्रेषम् अनु दक्षिणाः भ्रेषं नियन्ति )
ऋत्विजों के गिराव के साथ दक्षिणायें गिर जाती हैं । ( दक्षिणानाम् भ्रेषम् अनु

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें