ब्रह्मसूत्र (शाङ्करभाष्य सहित)
Brahma Sutras with Shankara Bhashya - Gita Press
महर्षि बादरायण / आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: गीताप्रेस गोरखपुर · गीताप्रेस गोरखपुर · 1950 (उद्गम)
श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां वर्णानुक्रमणिका
अ० पा० सू०
अ.
अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि
दाशकितवादित्वमधीयत एके २ ३ ४३
अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि
दर्शयति ... २ ४ ११
अक्षरधियां त्ववरोधः सामान्य-
तद्भावाभ्यामौपसदवत्तदुक्तम् ३ ३ ३३
अक्षरमम्बरान्तधृतेः ... १ ३ १०
अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव
तद्दर्शनात् ... ४ १ १६
अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न
भाक्तत्वात् ... ३ १ ४
अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि
प्रतिवेदम् ... ३ ३ ५५
अङ्गत्वानुपपत्तेश्च ... २ २ ८
अङ्गेषु यथाश्रयभावः ... ३ ३ ६१
अचलत्वं चापेक्ष्य ... ४ १ ९
अणवश्च ... २ ४ ७
अणुश्च ... २ ४ १३
अत एव च नित्यत्वम् ... १ ३ २९
अत एव च सर्वाण्यनु ... ४ २ २
अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ३ ४ २५
अत एव चानन्याधिपतिः ४ ४ ९
अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ३ २ १८
अत एव न देवता भूत च ... १ २ २७
अत एव प्राणः ... १ १ २३
अतः प्रबोधोऽस्मात् ... ३ २ ८
अतश्चायनेऽपि दक्षिणे ... ४ २ २०
अतस्त्वितरज्ज्यायो लिङ्गाच्च ३ ४ ३९
अतिदेशाच्च ... ३ ३ ४६
अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ३ २ २६
अतोऽन्यापि ह्येकेषामुभयोः ... ४ १ १७
अत्ता चराचरग्रहणात् ... १ २ ९
वे० द० २५—
अ० पा० सू०
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ... १ १ १
अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ... १ २ २१
अदृष्टानियमात् ... २ ३ ५१
अधिकं तु भेदनिर्देशात् ... २ १ २२
अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं
तद्दर्शनात् ... ३ ४ ८
अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ... २ २ ३९
अध्ययनमात्रवतः ... ३ ४ १२
अनभिभवं च दर्शयति ... ३ ४ ३५
अनवस्थितेरसंभवाच्च नेतरः ... १ २ १७
अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे
तदवधेः ... ४ १ १५
अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ... ३ ४ ५०
अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः
शब्दात् ... ४ ४ २२
अनियमः सर्वेषामविरोधः
शब्दानुमानाभ्याम् ... ३ ३ ३१
अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ३ १ १२
अनुकृतेस्तस्य च ... १ ३ २२
अनुज्ञापरिहारौ देहसंबन्धाज्ज्यो-
तिरादिवत् ... २ ३ ४८
अनुपपत्तेस्तु न शारीरः ... १ २ ३
अनुबन्धादिभ्यः प्रज्ञान्तरपृथ-
क्त्ववद्दृष्टश्च तदुक्तम् ... ३ ३ ५०
अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ३ ४ १९
अनुस्मृतेर्बादरिः ... १ २ ३०
अनुस्मृतेश्च ... २ २ २५
अनेन सर्वगतत्वमायामशब्दा-
दिभ्यः ... ३ २ ३७
अन्तर उपपत्तेः ... १ २ १३
अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ३ ४ ३६
अन्तरा भूतग्रामवत्स्वात्मनः १ ३ ३५
( २ )
अ० पा० सू० अ० पा० सू०
अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण अबाधाच्च ... ... ३ ४ २९
तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् २ ३ १५ अभावं बादरिराह ह्येवम् ... ४ ४ १०
अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्य- अभिध्योपदेशाच्च ... १ ४ २४
पदेशात् ... ... १ २ १८ अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषा-
अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ... २ २ ४१ नुगतिभ्याम् ... २ १ ५
अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ... १ १ २० अभिव्यक्तिरित्याश्मरथ्यः ... १ २ २९
अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वाद- अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ... २ ३ ५२
विशेषः ... ... २ २ ३६ अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ... २ २ ६
अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् २ २ ५ अम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वम् ३ २ १९
अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्ना- अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ३ २ १४
विशेषात् ... ... ३ ३ ६ अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ... ४ ३ १
अन्यानुमितौ च ज्ञशक्तिवि- अर्भकौकस्त्वात्तद्व्यपदेशाच्च नेति
योगात् ... ... २ २ ९ चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च १ २ ७
अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नो- अल्पश्रुतेरिति चेत्तदुक्तम् ... १ ३ २१
पदेशान्तरवत् ... ... ३ ३ ३६ अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्ना-
अन्यभावव्यावृत्तेश्च ... १ ३ १२ द्ध्युपगमाद्धि हि ... २ ३ २४
अन्याधिष्ठितेषु पूर्ववदभिलापात् ३ १ २४ अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ... १ ४ २२
अन्यार्थे तु जैमिनिः प्रश्नव्या- अविभागेन दृष्टत्वात् ... ४ ४ ४
ख्यानाभ्यामपि चैवमेके ... १ ४ १८ अविभागो वचनात् ... ४ २ १६
अन्यार्थश्च परामर्शः ... १ ३ २० अविरोधश्चन्दनवत् ... २ ३ २३
अन्वयादिति चेत्स्यादवधारणात् ३ ३ १७ अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ... ३ १ २५
अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ... २ २ १७ अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ... २ १ २३
अपि च सप्त ... ... ३ १ १५ अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणां
अपि च स्मर्यते ... १ ३ २३ प्रतीतेः ... ... ३ १ ६
अपि च स्मर्यते ... २ ३ ४५ असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्य-
अपि च स्मर्यते ... ३ ४ ३० मन्यथा ... ... २ २ २१
अपि च स्मर्यते ... ३ ४ ३७ असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् २ १ ७
अपि चैवमेके ... ३ २ १३ असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्त-
अपिसंराधने प्रत्यक्षानुमाना- रेण वाक्यशेषात् ... २ १ १७
भ्याम् ... ... ३ २ २४ असंततेश्चाव्यतिकरः ... २ ३ ४९
अपीतौ तद्वत् प्रसङ्गादसमञ्जसम् २ १ ८ असंभवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ... २ ३ ९
अप्रतीकालम्बनानयतीति बाद- असार्वत्रिकी ... ... ३ ४ १०
रायण उभयथाऽदोषात् अस्ति तु ... ... २ ३ २
तत्क्रतुश्च ... ... ४ ३ १५ अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति १ १ १९
( ३ )
अ० पा० सू० अ० पा० सू०
अन्त्यं चोपपत्तेरेष उपमा ॰॰ ४ २ ११ इ.
आ. इतरपरामर्शात्स इति चेन्ना-
आकाशस्तल्लिङ्गात् ॰॰॰ १ १ २२ संभवात् ॰॰॰ ॰॰॰ १ ३ १८
आकाशे चाविशेषात् ॰॰॰ २ २ २४ इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादि-
आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदे- दोषप्रसक्तिः ॰॰॰ ॰॰॰ २ १ २१
शात् ॰॰॰ ॰॰॰ १ ३ ४१ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ४ १ १४
आचारदर्शनात् ॰॰॰ ॰॰॰ ३ ४ ३ इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्नो-
आतिवाहिकास्तल्लिङ्गात् ॰॰॰ ४ ३ ४ त्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ॰॰॰ २ २ १९
आत्मकृतेः परिणामात् ॰॰॰ १ ४ २६ इतरे त्वर्थसामान्यात् ॰॰॰ ३ ३ १२
आत्मगृहीतिरितरवदुत्तरात् ॰॰॰ ३ ३ १६ इतरेषां चानुपलब्धेः ॰॰॰ २ १ २
आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ॰॰ २ १ २८ इयदामननात् ॰॰॰ ॰॰॰ ३ ३ ३४
आत्मशब्दाच्च ॰॰॰ ३ ३ १५ ई.
आत्मा प्रकरणात् ॰॰॰ ४ ४ ३ ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ॰॰॰ १ ३ १३
आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राह- ईक्षतेर्नाशब्दम् ॰॰॰ ॰॰॰ १ १ ५
यन्ति च ॰॰॰ ॰॰॰ ४ १ ३ उ.
आदरादलोपः ॰॰॰ ॰॰॰ ३ ३ ४० उत्क्रमिष्यत एवंभावादित्यौ-
आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ४ १ ६ डुलोमिः ॰॰॰ ॰॰॰ १ ४ २१
आख्यानाय प्रयोजनाभावात् ॰॰ ३ ३ २४ उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ॰॰॰ २ ३ १९
आनन्दमयोऽभ्यासात् ॰॰॰ १ १ १२ उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ॰॰॰ १ ३ १९
आनन्दादयः प्रधानस्य ॰॰॰ ३ ३ ११ उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ॰॰॰ २ २ २०
आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ३ १ १० उत्पत्त्यसंभवात् ॰॰॰ ॰॰॰ २ २ ४२
आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः २ २ २७
शरीरूपकविन्यस्तगृहीतैर्दर्श- उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मि-
यति च ॰॰॰ ॰॰॰ १ ४ १ न्नप्यविरोधात् ॰॰॰ ॰॰॰ १ १ २७
आपः ॰॰॰ ॰॰॰ २ ३ ११ उपपत्तेश्च ॰॰॰ ॰॰॰ ३ २ ३५
आ प्रायणात्तत्रापि हि दृष्टम् ॰॰ ४ १ १२ उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ॰॰ २ १ ३६
आभासएव च ॰॰॰ २ ३ ५० उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धे-
आमनन्ति चैनमस्मिन् ॰॰॰ १ २ ३२ र्लोकवत् ॰॰॰ ॰॰॰ ३ ३ ३०
आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि उपपूर्वमपि त्वेके भावमशन-
परिक्रीयते ॰॰॰ ३ ४ ४५ वत्तदुक्तम् ॰॰॰ ॰॰॰ ३ ४ ४२
आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ॰॰॰॰ ४ १ १ उपमर्दे च ॰॰॰ ॰॰॰ ३ ४ २६
आसीनः संभवात् ॰॰॰ ४ १ ७ उपलब्धिवदनियमः ॰॰॰ २ ३ ३७
आह च तन्मात्रम् ॰॰॰ ३ २ १६ उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न
क्षीरवद्धि ॰॰॰ २ १ २४
( ४ )
अ० पा० सू०
उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेष-
वत्समाने च ... ३ ३ ५
उपस्थितेऽतस्तद्वचनात् ... ३ ३ ४१
उपादानात् ... २ ३ ३५
उभयथा च दोषात् ... २ २ १६
उभयथा च दोषात् ... २ २ २३
उभयथापि न कर्मातस्तदभावः २ २ १२
उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ३ २ २७
उभयव्यामोहात्तत्सिद्धेः ... ४ ३ ५
ऊ.
ऊर्ध्वरेतःसु च शब्दे हि ... ३ ४ १७
ए.
एक आत्मनः शरीरे भावात् ... ३ ३ ५३
एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ... २ ३ ८
एतेन योगः प्रत्युक्तः ... २ १ ३
एतेन शिष्टापरिग्रहा अपि
व्याख्याताः ... ... २ १ १२
एतेन सर्वे व्याख्याता
व्याख्याताः ... ... १ ४ २८
एवं चात्माकात्स्न्र्यम् ... २ १ ३४
एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्था-
वधृतेस्तदवस्थावधृतेः ... ३ ४ ५२
एवमप्युपन्यासात्पूर्वभावाद-
विरोधं बादरायणः ... ४ ४ ७
ऐ.
ऐहिकमप्यप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्-
र्शनात् ... ... ३ ४ ५१
क.
कम्पनात् ... १ ३ ३९
करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ... २ २ ४०
कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ... २ ३ ३३
कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ... १ २ ४
कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिषद-
विरोधः ... ... १ ४ १०
अ० पा० सू०
कामकारेण चैके ... ... ३ ४ १५
कामाच्च नानुमानापेक्षा ... १ १ १८
कामाद्यैतरत्र तत्र चायतना-
दिभ्यः ... ३ ३ ३९
काम्यास्तु यथाकामं समुच्चीये-
रन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ३ ३ ६०
कारणत्वेन चाकाशादिषु यथा-
व्यपदिष्टोक्तेः ... १ ४ १४
कार्ये बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ... ४ ३ ७
कार्याख्यानादपूर्वम् ... ३ ३ १८
कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः
परमभिधानात् ... ... ४ ३ १०
कृतप्रयत्नापेक्षस्तु विहितप्रति-
षिद्धावैय्यर्थ्यादिभ्यः ... २ ३ ४१
कृतात्ययेऽनुशयवान्दृष्टस्मृतिभ्यां
ययेतमनेवं च ... ३ १ ८
कृत्स्नभावात्तु गृहिणोपसंहारः ... ३ ४ ४८
कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्द-
कोपो वा ... ... २ १ २६
क्षणिकत्वाच्च ... ... २ २ ३१
क्षत्रियत्वंगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन
लिङ्गात् ... ... १ ३ ३५
ग.
गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं
लिङ्गं च ... ... १ ३ १५
गतिसामान्यात् ... ... १ १ १०
गतेरर्थवत्त्वमुभयथान्यथा हि
विरोधः ... ... ३ ३ २९
गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ... ३ ३ ६४
गुणाद्वा लोकवत् ... २ ३ २५
गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि
तद्दर्शनात् ... ... १ २ ११
गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ... १ १ ६
( ५ )
अ० पा० सू०
गौण्यसम्भवात् ... ... २ ३ ३
गौण्यसम्भवात् ... ... २ ४ २
च.
चक्षुरादिवत्तु तत्सहशिष्ट्या-
दिभ्यः ... ... २ ४ १०
चमसवदविशेषात् ... ... १ ४ ८
चरणादिति चेन्नोपलक्षणार्थेति
कार्ष्णाजिनिः ... ... ३ १ ९
चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात्तद्व्य-
पदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् २ ३ १६
चितितन्मात्रेण तदात्मकत्वा-
दित्यौडुलोमिः ... ... ४ ४ ६
छ.
छन्दत उभयाविरोधात् ... ३ ३ २८
छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा
चेतोऽर्पणनिगदात्तथा हि दर्शनम् १ १ २५
ज.
जगद्वाचित्वात् ... ... १ ४ १६
जगद्व्यापारवर्जं प्रकरणादसन्नि-
हितत्वाच्च ... ... ४ ४ १७
जन्माद्यस्य यतः ... ... १ १ २
जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति
चेत्तद्व्याख्यातम् ... ... १ ४ १७
जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति
चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वा-
दिह तद्योगात् ... ... १ १ ३१
ज्ञेयत्वावचनाच्च ... ... १ ४ ४
ज्ञोऽत एव ... ... २ ३ १८
ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् २ ४ १४
ज्योतिरूपक्रमा तु तथा ह्यधी-
यत एके ... ... १ ४ ९
ज्योतिर्दर्शनात् ... ... १ ३ ४०
ज्योतिश्चरणाभिधानात् ... १ १ २४
अ० पा० सू०
ज्योतिषि भावाच्च ... ... १ ३ ३८
ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ... ... १ ४ १५
त.
त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र
श्रेष्ठात् ... ... २ ४ १०
तच्छ्रुतेः ... ... ३ ४ ५
तदितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ४ ३ ३
तत्तु समन्वयात् ... ... १ १ ४
तत्पूर्वकत्वाद्राचः ... ... २ ४ ५
तत्प्राक्श्रुतेश्च ... ... २ ४ ६
तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ३ १ १६
तथा च दर्शयति ... ... २ ३ २६
तथा चैकवाक्यतोपबन्धात् ... ३ ४ २८
तथान्यप्रतिषेधात् ... ३ २ ३६
तथा प्राणाः ... ... २ ४ २
तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेष-
विनाशौ तद्व्यपदेशात् ... ४ १ १३
तदधीनत्वादर्थवत् ... १ ४ ३
तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः २ १ १४
तदन्तरप्रतिपत्तौ रंहति सपरि-
ष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ... ३ १ १
तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरा-
त्मनि च ... ... ३ २ ७
तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ... १ ३ ३७
तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् २ ३ १३
तदव्यक्तमाह हि ... ३ २ २३
तदापीतेः संसारव्यपदेशात् ... ४ २ ८
तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् १ ३ २६
तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारे
विद्यासामर्थ्यात्तच्छेषगत्यनुस्मृ-
तियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शता-
धिकया ... ... ४ २ १७
तद्गुणसारत्वात्तु तद्व्यपदेशः
प्राज्ञवत् ... ... २ ३ २९
( ६ )
अ० पा० सू०
तद्धेतुव्यपदेशाच्च ... १ १ १४
तद्भूतस्य तु नातद्भावो जैमिनेरपि
नियमात्तद्रूपाभावेभ्यः ... ३ ४ ४०
तद्वतो विधानात् ... ३ ४ ६
तन्निर्धारणानियमस्तद्दृष्टेः पृथ-
ग्ध्यप्रतिबन्धः फलम् ... ३ ३ ४२
तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ... १ १ ७
तन्मनः प्राण उत्तरात् ... ४ २ ३
तन्वभावे संध्यवदुपपत्तेः ... ४ ४ १३
तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथानुमेय-
मिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः २ १ ११
तस्य च नित्यत्वात् ... २ ४ १६
तानि परे तथा ह्याह ... ४ २ १५
तुल्यं तु दर्शनम् ... ३ ४ ९
तृतीयशब्दावरोधः संशोकजस्य ३ १ २१
तेजोऽतस्तथा ह्याह ... २ ३ १०
त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च १ ४ ६
त्र्यात्मकत्वात्तु भूयस्त्वात् ... ३ १ २
द.
दर्शनाच्च ... ... ३ १ २०
दर्शनाच्च ... ... ३ २ २१
दर्शनाच्च ... ... ३ ३ ४८
दर्शनाच्च ... ... ३ ३ ६६
दर्शनाच्च ... ४ ३ १३
दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ... ४ ४ २०
दर्शयति च ... ३ ३ ४
दर्शयति च ... ३ ३ २२
दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ... ३ २ १७
दहर उत्तरेभ्यः ... १ ३ १४
दृश्यते तु ... २ १ ६
देवादिवदपि लोके ... २ १ २५
देहयोगाद्वा सोऽपि ... ३ २ ६
द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ... १ ३ १
अ० पा० सू०
द्वादशाहवदुभयविधं
बादरायणोऽतः ... ४ ४ १२
ध.
धर्मं जैमिनिरत एव ... ३ २ ४०
धर्मोपपत्तेश्च ... १ ३ ९
धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मि-
न्नुपलब्धेः ... १ ३ १६
ध्यानाच्च ... ४ १ ८
न.
न कर्माविभागादिति
चेन्नानादित्वात् ... २ १ ३५
न च कर्तुः करणम् ... २ २ ४३
न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ४ ३ १४
न च पर्यायादप्यविरोधो
विकारादिभ्यः ... २ २ ३५
न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् १ २ १९
न चाधिकारिकमपि पतनानु-
मानात्तदयोगात् ... ३ ४ ४१
न तु दृष्टान्तभावात् ... २ १ ९
न तृतीये तथोपलब्धेः ... ३ १ १८
न प्रतीके न हि सः ... ४ १ ४
न प्रयोजनवत्त्वात् ... २ १ ३२
न भावोऽनुपलब्धेः ... २ २ ३०
न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमत-
द्दचनात् ... ३ २ १२
न वक्तुरात्मोपदेशादिति
चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् १ १ २९
न वा तत्सहभावाश्रुतेः ... ३ ३ ६५
न वा प्रकरणभेदात्परोवरीय-
स्त्वादिचत् ... ३ ३ ७
न वायुक्रिये पृथगुपदेशात् ... २ ४ ९
न वा विशेषात् ... ... ३ ३ २१
न वियदश्रुतेः ... ... २ ३ १
न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च
शब्दात् ... ... २ १ ४
प्रकरणात् ... १ ३ ६
( ७ )
अ० पा० सू० अ० पा० सू०
न संख्योपसंग्रहादपि नाना- परमतः सेतून्मान सम्बन्ध-
भावादतिरेकाच्च ... १ ४ ११ भेदव्यपदेशेभ्यः , ... ३ २ ३१
न सामान्यात् 'युपलब्धेर्मृत्यु- परात्तु तच्छ्रुतेः ... .. २ ३ ४१
वन्नहि लोकापत्ति. ३ ३ ५१ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ।
न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ... ३ २ ५
सर्वत्र हि ... ३ २ ११ परामर्शं जैमिनिरचोदना '
नाणुरतच्छुतेरिति चेन्नेतराधि- चापवदति हि . ... ३ ४ १८
कारात् ... २ ३ २१ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं
नातिचिरेण विशेषात् ... ३ १ २३ भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ... ३ ३ ५२
नात्माश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः २ ३ १७ पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषि-
नाना शब्दादिभेदात् ... ३ ३ ५८ तत्वात् ... ३ ४ २३
नानुमानमतच्छब्दात् ... १ ३ ३ पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्ति-
नाभाव उपलब्धेः ... २ २ २८ योगात् ... २, ३, ३१
नाविशेषात् ... ... ३ ४ १३ पुरुषविद्यायामिव चेतरेषामना-
नासतोऽदृष्टत्वात् ... २ २ २६ म्नानात् ... ३ ३ २४
नित्यमेव च भावात् ... २ २ १४ पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति
नित्ये,पलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽ- बादरायणः ... ... ३ ४ १
न्यतरनियमो वान्यथा ... २ ३ ३२ पुरुषाश्मवदिति चेत्तथापि ... २ २ ७
नियमाच्च ... ३ ४ ७ पूर्वं तु बादरायणो हेतुव्य-
निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ... ३ २ २ पदेशात् ... ... ३ २ ४१
निशि नेति चेन्न सम्बन्धस्य पूर्ववद्वा ... ... ३ २ २१
यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ४ २ १९ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रिया-
नेतरोऽनुपपत्तेः ... १ १ १६ मानसवत् ... ... ३ ३ ४५
नैकस्मिन्दर्शयतो हि ... ४ २ ६ पृथगुपदेशात् ... २ ३ २८
नैकस्मिन्नसंभवात् ... २ २ ३३ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरेभ्यः २ ३ १२
नोपमर्देनातः ... ४ २ १० प्रकरणाच्च ... १ २ १०
प्रकरणात् ... १ ३ ६
प. प्रकाशवच्चावैयर्थ्यात् ... ३ २ १५
पञ्चवृत्तर्मनोवद्व्यपदिश्यते ... २ ४ १२ प्रकाशादिवच्चावैशेष्यं प्रकाशश्च
पटवच्च ... ... २ १ १९ कर्मण्यभ्यासात् .. ... ३ २ २५
पत्यादिशब्देभ्यः ... १ ३ ४३ प्रकाशादिवन्नैवं परः ... २ ३ ४६
पत्युरसामञ्जस्यात् ... २ २ ३७ प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ... ३ २ २८
पयोऽम्बुवच्चेत्तत्रापि ... २ २ ३ प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानु-
परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ... ४ ३ १२ परोधात् ... ... १ ४ २३
( ८ )
अ० पा० सू०
प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति
- ततो ब्रवीति च भूयः ... ३ २ २२
प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमश्मरथ्यः... १ ४ २०
प्रतिज्ञाहानेर्व्यतिरेकाच्छ-
ब्देभ्यः ... ... २ ३ ६
प्रतिषेधाच्च ... ... ३ २ ३०
प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ४ २ १२
प्रतिसंख्याप्रतिसंख्यानिरोधा-
प्राप्तिरविच्छेदात् ... ... २ २ २२
प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाधिकारिक-
कमण्डलस्थोक्तेः ... ४ ४ १८
प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव
ह्युपपत्तेः ... ... ३ १ ५
प्रदानवदेव तदुक्तम् ३ ३ ४३
प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ४ ४ १५
प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ... २ ३ ५३
प्रवृत्तेश्च ... ... २ २ २
प्रसिद्धेश्च ... ... १ ३ १७
प्राप्तेश्च ... ... ३ १ ३ - प्राणभृच्च ... ... १ ३ ४
प्राणक्त शब्दात् .. ... २ ४ १५
प्राणस्तथानुगमात् ... १ १ २८
प्राणादयो वाक्यशेषात् ... १ ४ १२
प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचया-
पचयौ हि भेदे... ... ३ ३ १२
फ.
फलमत उपपत्तेः ... ... ३ २ ३८
ब.
बहिस्तूभयथापि स्मृतेराचाराच्च ३ ४ ४३
बुद्ध्यर्थः पादवत् ... ३ २ ३३
ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ... ४ १ ५
ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ४ ४ ५
अ० पा० सू०
भ.
भाक्तं वा नात्मवित्त्वात्तथा हि
दर्शयति ... ... ३ १ ७
भावं जैमिनिर्विकल्पामननात् ४ ४ १७
भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ... १ ३ ३३
भावशब्दाच्च ... ... ३ ४ २२
भावे चोपलब्धेः ... ... २ १ १५
भावे जाग्रद्वत् ... ... ४ ४ १४
भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् १ १ २६
भूतेषु तच्छ्रुतेः ... ... ४ २ ५
भूमा संप्रसादादध्युपदेशात् ... १ ३ ८
भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा
हि दर्शयति ... ... ३ ३ ५७
भेदव्यपदेशाच्च ... ... १ १ १७
भेदव्यपदेशाच्चान्यः ... १ १ २१
भेदव्यपदेशात् ... ... १ ३ ५
भेदश्रुतेः ... ... २ ४ १८
भेदान्नेति चेन्नैकस्यामपि ... ३ ३ २
भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत्स्या-
ल्लोकवत् ... ... २ १ १३
भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ... ४ ४ २१
भोगेन त्वितरे क्षपयित्वा संपद्यते ४ १ १९
मध्वादिष्वसंभवादधिकरणं
जैमिनिः ... ... १ ३ ३१
मन्त्रवर्णाच्च ... ... २ ३ ४४
मन्त्रादिवद्वाविरोधः ... ३ ३ ५६
महद्दीर्घवद्वा ह्रस्व-
परिमण्डलाभ्याम् ... २ २ ११
महद्वच्च ... १ ४ ७
म.
मासादि भौमं यथा-
शब्दमितरयोश्च ... २ ४ २३
मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ... १ १ १५
प्रकरणात् ··· ··· १ ४ ५
( ९ )
अ० पा० सू०
मायामात्रं तु कात्स्न्र्येनान-
भिव्यक्तस्वरूपत्वात् ··· ३ २ ३
मुक्तः प्रतिज्ञानात् ··· ४ ४ २
मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ··· १ ३ २
मुग्धेऽर्धसंपत्तिःपरिशेषात् ··· ३ २ १०
मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ··· ३ ४ ४९
य.
यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ··· ४ १ ११
यथा च तक्षोभयथा ··· २ ३ ४०
यथा च प्राणादि ··· २ १ २०
यदेव विद्ययेति हि ··· ४ १ १८
यावदधिकारमवस्थितिराधिका-
रिकाणाम् ··· ३ ३ ३२
यावदात्मभावित्वाच्च न
दोषस्तद्दर्शनात् ··· २ ३ ३०
यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् २ ३ ७
युक्तः शब्दान्तराच्च ··· २ १ १८
योगिनः प्रति च स्मर्यते
स्मार्ते चैते ··· ४ २ २१
योनिश्च हि गीयते ··· १ ४ २७
योनेः शरीरम् ··· ३ १ २७
र.
रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ··· २ २ १
रश्म्यनुसारी ··· ४ २ १८
रूपादिमत्त्वाच्च विपर्ययो
दर्शनात् ··· २ २ १५
रूपोपन्यासाच्च ··· १ २ २३
रेतःसिग्योगोऽथ ··· ३ १ २६
ल.
लिङ्गभूयस्त्वात्तद्धि बलीयस्तदपि ३ ३ ४४
लिङ्गाच्च ··· ४ १ २
लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ··· २ १ ३३
अ० पा० सू०
व.
वदतीति चेन्न प्राज्ञो हि
प्रकरणात् ··· ··· १ ४ ५
वाक्यान्वयात् ··· ··· १ ४ १९
वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ··· ४ २ १
वायुमब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ४ ३ २
विकरणत्वान्नेति चेत्तदुक्तम् ··· २ १ ३१
विकल्पोऽविशिष्टफलत्वात् ··· ३ ३ ५९
विकारावर्ति च तथा हि
स्थितिमाह ··· ··· ४ ४ १९
विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् १ १ १३
विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः २ २ ४४
विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ३ १ १७
विद्यैव तु निर्धारणात् ··· ३ ३ ४७
विधिर्वा धारणवत् ··· ३ ४ २०
विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते
च ··· ··· २ ३ १४
विप्रतिषेधाच्च ··· ··· २ २ ४५
विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ··· २ २ १०
विभागः शतवत् ··· ३ ४ ११
विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रति-
पत्तेर्दर्शनात् ··· ··· १ ३ २७
विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ··· १ २ २
विशेषं च दर्शयति ··· ४ ३ १६
विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां च
नेतरौ ··· ··· १ २ २२
विशेषणाच्च ··· ··· १ २ १२
विशेषानुग्रहश्च ··· ३ ४ २८
विशेषितत्वाच्च ··· ४ ३ ८
विहारोपदेशात् ··· २ ३ ३४
विहितत्वाच्चाश्रमकर्मापि ··· ३ ४ ३२
वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादु-
भयसामञ्जस्यादेवम् ··· ३ २ २०
( १० )
अ० पा० सू०
वेद्याद्यर्थभेदात् ... ३ ३ २५
वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ... ४ ३ ६
वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् २ २ २९
वैशेष्यात्तु तद्वादस्तद्वादः २ ४ २२
वैश्वानरः साधारणशब्द-
विशेषात् ... ... १ २ २४
वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात्तथा
हि दर्शयति ... ... २ १ ३४
व्यतिरेकस्तद्भावाभावित्वान्न
तूपलब्धिवत् ... ३ ३ ५४
व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् २ २ ४
व्यतिरेको गन्धवत् ... २ ३ २६
व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ३ ३ ३७
व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देश-
विपर्ययः ... ... २ ३ ३६
व्याप्तेश्च समञ्जसम् ... ३ ३ ९
श.
शक्तिविपर्ययात् ... २ ३ ३८
शब्द इति चेन्नातः
प्रभवात्प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ... १ ३ २८
शब्दविशेषात् ... ... १ २ ५
शब्दश्चातोऽकामकारे ... ३ ४ ३१
शब्दाच्च ... ... २ ३ ४
शब्दादिभ्योऽन्तःप्रतिष्ठानाच्च
नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशाद-
सम्भवात्पुरुषमपि चैनमधीयते १ २ २६
शब्दादेव प्रमितः ... १ ३ २४
शमदमाद्युपेतः स्यात्तथापि
तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामव-
श्यानुष्ठेयत्वात् ... ३ ४ २७
शारीरश्चोभयेऽपि हि
भेदेनैनमधीयते ... १ २ २०
शास्त्रदृष्ट्या तूपदेशो वामदेववत् १ १ ३०
अ० पा० सू०
शास्त्रयोनित्वात् ... १ १ ३
शिष्टेश्च ... ३ ३ ६२
शुगस्य तदनादरश्रवणात्त-
दाद्रवणात्सूच्यते हि ... १ ३ ३४
शेषत्वात्पुरुषार्थवादो यथा-
न्येष्विति जैमिनिः ... ३ ४ २
श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात्स्मृ-
तेश्च ... ... १ ३ ३८
श्रुतत्वाच्च ... ... १ १ ११
श्रुतत्वाच्च ... ... ३ २ ३९
श्रुतेश्च ... ... ३ ४ ४६
श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् २ १ २७
श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च १ २ १६
श्रुत्यादिबलीयस्त्वाच्च न बाधः ३ ३ ४९
श्रेष्ठश्च ... ... २ ४ ८
स.
संज्ञातश्चेत्तदुक्तमस्ति तु तदपि ३ ३ ८
संज्ञामूर्तिक्लप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत
उपदेशात् ... ... २ ४ २०
संयमने त्वनुभूयेतरेषामारोहा-
वरोहौ तद्गतिदर्शनात् ३ १ १३
संस्कारपरामर्शात्तदभावाभिला-
पाच्च ... १ ३ ३६
स एव तु कर्मानुस्मृति-
शब्दविधिभ्यः ... ३ २ ९
संकल्पादेव तु तच्छ्रुतेः ४ ४ ८
सत्त्वाच्चावरस्य ... २ १ १६
सन्ध्ये सृष्टिराह हि ... ३ २ १
सप्त गतेर्विशेषितत्वाच्च ... २ ४ ५
समन्वारम्भणात् ... ३ ४ ५
समवायाभ्युपगमाच्च साम्याद-
नवस्थितेः ... ... २ २ १३
समाकर्षात् ... ... ३ ४ १५
( ११ )
अ० पा० सू० अ० पा० सू०
समाध्यभावाच्च ... २ ३ ३९ सा च प्रशासनात् ... १ ३ ११
समान एवं चाभेदात् ... ३ ३ १९ साभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ३ १ २२
समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्य- सामान्यात्तु ... ... ३ २ ३२
विरोधो दर्शनात्स्मृतेश्च ... १ ३ ३० सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ... ४ ३ ९
समाना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं - साम्पराये तर्तव्याभावात्तथा ह्यन्ये ३ ३ २७
चानुपोष्य ... ४ २ ७ सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ३ १ ११
समाहारात् ... ३ ३ ६३ सुखविशिष्टाभिधानादेव च .. १ २ १५
समुदाय उभयहेतुकेऽपि सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन .. १ ३ ४२
तदप्राप्तिः ... २ २ १८ सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ... १ ४ २
संपत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ४ २ ९
दर्शयति ... ... १ २ ३१ सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च
संपद्याविर्भावः स्वेन शब्दात् ४ ४ १ तद्विदः .. ... ३ २ ४
संबन्धादेवमन्यत्रापि ... ३ ३ २० सैव हि सत्यादयः .. ३ ३ ३८
संबन्धानुपपत्तेश्च ... २ २ ३८ सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ... ४ २ ४
संश्रुतिगुण्याप्यापि प्रातः ३ ३ २३ स्तुतयेऽनुमतिर्वा ... ३ ४ १४
संभोगप्राप्तिरिति चेन्न स्तुतिमात्रमुपादानादिति
वैशेष्यात् ... १ २ ८ चेन्नापूर्वत्वात् ... ... ३ ४ २१
सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ... १ २ १ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ... ३ २ ३४
सर्वथानुपपत्तेश्च ... २ २ ३२ स्थानादिव्यपदेशाच्च .. १ २ १४
सर्वथापि त एवोभयलिङ्गात् ३ ४ ३४ स्थित्यदनाभ्यां च .. १ ३ ७
सर्वधर्मोपपत्तेश्च ... २ १ ३७ स्पष्टो ह्येकेषाम् ... ... ४ २ १३
सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्य- स्मरन्ति च ... ... २ ३ ४७
विशेषात् ... ३ ३ १ स्मरन्ति च ... ३ १ १४
सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये स्मरन्ति च ... ... ४ १ १०
तद्दर्शनात् ... ... ३ ४ २८ स्मर्यते च ... ... ४ २ १५
सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ३ ४ २६ स्मर्यतेऽपि च लोके ... ३ १ १९
सर्वा भेदादन्यत्रेमे ... ३ ३ १० स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति... १ २ २५
सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ... २ १ ३० स्मृतेश्च ... ... १ २ ६
सहकारित्वेन च ३ ४ ३३ स्मृतेश्च ... ... ४ ३ ११
सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति
तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत्... ३ ४ ४७ चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोष-
साक्षाच्चोभयाम्नानात् ... १ ४ २५ प्रसङ्गात् ... ... २ १ १
साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ... १ २ २८ स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ... २ ३ ५
स्वपक्षदोषाच्च ... ... २ १ १०
( १२ )
अ० पा० सू० अ० पा० सू०
स्वपक्षदोषाच्च ... ... २ १ २९ स्वाप्ययात् ... ... १ १ ९
स्वशब्दान्मानाभ्यां च ... २ ३ २२ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ३ ४ ४४
स्वात्मना चोत्तरयोः ... २ ३ २० ह.
स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् २ ४ ६
समाचारेऽधिकाराच्च सववच्च हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात्कुशा-
तन्नियमः ... ... ३ ३ ३ च्छन्दस्तुत्युपगानवत्तदुक्तम् ३ ३ २६
स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमा- हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् १ ३ २५
विष्कृतं हि ... ... ४ ४ १६ हेयत्वावचनाच्च ... ... १ १ ८