श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)
Srimad Ananda Ramayana Hindi
महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा
स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)
सर्गो १ ] मनोहरकाण्डम् ५६५
सर्गो १ ] मनोहरकाण्डम् ५६५
एवं ज्ञात्वा गताज्ञाना मुमोच निगळं सदा । ततः स्मितवदना प्राह लक्ष्मणं पुरतः स्थितम् ॥७२॥
लब्धं ज्ञानं मया वत्स नय मां राघवं प्रति । इति तस्या वचः श्रुत्वा हृष्टो ज्ञानान्वितोऽब्रवीत् ॥७३॥
दन्तान्दोलनवेगाच्चाऽऽरुह्य नगरीं प्रति । कैकेयीमन्वथाद्यापि योषिद्देहं विवेश सा ॥७४॥
तत्र दृष्ट्वा समासीनं सीतया राघवाननम् । बहुपर्यटनं शास्तिरिति चित्रेऽर्थाद् कारेण हि ॥७५॥
माताऽऽरघुनादर्शं पश्यन् राममुनीश्वराः । ततो नत्वा पाद्या दत्वा कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥७६॥
राम ते कृपया लब्धमेतज्ज्ञानमनिन्दितम् । उपदेशेन ते रामो मे ह्यदर्शनो न प्रयोजनम् ॥७७॥
उपदेशेन ते राम मया मुक्ताऽखिलं यथा । ततस्या वचनं श्रुत्वा मन्दस्मितं प्रहसन् विभुः ॥७८॥
कथं ज्ञानं त्वया जातं विचार्य वद मां कुरु । तस्याः
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५६६ | आनन्दरामायणे | [ सर्गः २
मेमेमत्या बहिर्जाता चाऽस्माकं सकला जनाः। मेमेबुद्धिगता ह्येषुत्वां गतिः सैव भविष्यति ॥९१॥
एवं तो बोधयन्त्यत्र जनान्प्रत्यवचोभिः सदा। न तद्वाक्यं जनैर्बुद्ध्या कदा चित्ते विचार्यते ॥९२॥
तासां वाक्यौघदाहेन प्रनष्टा मेमतेः स्मरा। मेमेबुद्धिर्गता प्रत्यक्सोऽहं मुक्तोऽस्म्यहं न्विह ॥९३॥
मे देहोऽस्तिति संबुद्धेर्यत् मनः संप्रदाह तदा कि शेषमत्र्यत्र संसारे दुःखदायके ॥९४॥
अस्त्वद्य वाऽद्य यातु देहः सोऽस्त्वस्तु न । कः पुत्रः कस्य को भ्राता सर्वं ब्रह्म न संशयः ॥९५॥
अहमेवं परं ब्रह्म मनो मत्परं न हि। यत् यदुच्यते चेदं मायैषा तव राघव ॥९६॥
नश्वरां बुद्बुदाकारं ज्ञानं चेदं सदा प्रभो । इत्येवं वचः श्रुत्वा श्रीरामः प्राह सस्मितः ॥९७॥
सम्यग्
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः २] मनोहरकाण्डम् ५६७
सर्गः २] मनोहरकाण्डम् ५६७
तदा ह्यहं मानुषीन्द्रमन्य जन्म्यां घटेन्न मे । यदाहं मानुषी नैव न चैवान्या कदाचन ॥१०९॥
मानुषी राक्षसी चैवीत्यादि नामानि यानि च । देहापेक्षेण वर्त्तन्ते देहस्तु नश्वरः स्मृतः ॥११०॥
देहाद्भिन्नोऽस्मि काष्ठेभ्यो यथा वह्निर्विवेकिनाम् । धार्यमाणोऽथ भूत्वाऽहं धारये चेति वेद्म्यहम् ॥१११॥
इदानीं तु मया ज्ञातं यथा विष्णुस्तथा त्वहम् । नानारूपाणि सोऽप्यत्र मत्स्यादीनि दधाति हि ॥११२॥
तथा नानाम्वरूपाणि धार्यन्तेऽत्रापि वै मया । एवमेव हि वस्त्वस्ति नहि मे तस्य चान्तरम् ॥११३॥
स्वतन्त्रोऽस्ति महाविष्णुस्त्वहं विष्णुवशा गता । अतो विष्णोः कला चाहं मन्येयं मदाशयः ॥११४॥
विष्णोर्मे नैव भेदोऽस्ति यथा गङ्गाजले घटे । तत्रैवाssपत्य तद्गच्छे द्विश्वगेवाह्यमस्मि हि ॥११५ ।
अहमेव यदा विष्णुस्तदा किं
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें| ५१८ | आनन्दरामायणे | [ सर्गः २ |
|---|
एकदा राघवं दृष्ट्वा कौसल्या जानकी रहः । आसने चित्रशालायां सीतया सह संस्थितम् ॥ १२४॥
एकान्तेऽथ समेत्याथ श्रीरामं सान्त्व्य विष्णुमव्ययम् । राम त्वं महतामहो किञ्चिदुपदिशस्व माम् ॥ १२५॥
तन्मातृवचनं श्रुत्वा श्रीरामो विस्मयं ह्यगात् । चाप्रभाते समुत्थाय गन्ता गोष्ठं कियान्क्षणम् ॥ १२६॥
धन्या गोस्तनदुग्धाशनिमग्नास्ता न संशयः । मयात्रिकथ्यते नाहि त्वमस्य वचनान्मम ॥ १२७॥
उपदेशं करिष्यामि नतोऽहं तव वत्सलः । इत्याद्यं वचनं श्रुत्वा कौसल्या विस्मिता तदा ॥ १२८॥
मत्वा रामं ममार्तं न तूर्णमेव गृहं ययौ । ततो निजं समभ्यर्च्य कौसल्याऽथारुणोदये ॥ १२९॥
गोष्ठं गत्वा क्षणं स्थित्वा धेनुवत्सरवाञ्च सा । अह मा नित्विति श्रुत्वा सुश्रवा वै मुहुर्मुहुः ॥ १३०॥
तानि
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः २ ] मनोहरकाण्डम् ५९
देहबुद्धिर्यदा नष्टा तदा किं शेषमस्ति हि । सुखं दुःखं तु देहस्य न मे किञ्चिद्भवेन्नर ॥४१॥
तिष्ठन्त्वयं वा पततु देहो भोगाश्रयः प्रभो । अहं स्वदंश एवात्र पृथगुपाधिकः स्मृताः ॥४२॥
यथा कुम्भे गर्भिण्यो दृश्यन्तेऽत्र ह्युपाधितः । तथोऽहं ... भिन्ना व्योमवद्व्यापको ह्यहम् ॥४३॥
इति तन्मातृवचनं श्रुत्वा रामः स्मिताननः । कौशल्यां प्राह जननीं मुक्ताऽस्म्यत्र न संशयः ॥४४॥
मयाप्येवं स्थितं चित्ते द्वावद्याप्यर्थं विमृश्य । गच्छ पितुः सुतं गेहे नित्यं बुद्धिं दृढां कुरु ॥४५॥
किमर्थं न मया पूर्वं युष्मभ्यमुपदेशनम् हि । उपदेशः गुरुर्ज्ञेयः सन्मर्त्ये न्य निक्षिपम् ॥४६॥
उपदेशो गुरुर्ज्ञेयो युष्माकं तनयोस्म्यहम् । कथं युष्मास्वत्र मान्यन्माह
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५७० आनन्दरामायणे [ सर्गः ३
तृतीयः सर्गः
( रामपूजाका विस्तार )
विष्णुदास उवाच
कथं श्रीराघवस्यात्र रामोपासकमानवैः। कार्या वै मानसी पूजा बहिःपूजा तथा शुभा ॥ १ ॥
कथं वोपासना ग्राह्या गुरो श्रीराघवस्य च । का श्रेष्ठोपासना चात्र कः श्रेष्ठोऽत्र गुरुस्तथा ॥ २ ॥
के के मन्त्रा राघवस्य भक्तानां सिद्धिकायकाः । तिथिभेदेन तस्य किं किं तत्तोषवर्द्धनम् । ३ ॥
कः श्रेष्ठोऽत्र वरो देवो यस्य ग्राह्या ह्युपासना । तन्मे विस्तरेणैव गुरो त्वं वक्तुमर्हसि । ४ ॥
श्रीरामदास उवाच
सम्यक् पृष्टं त्वया शिष्य सावधानमनाः शृणु। सर्वं तद्विस्तरेणाथ त्वदग्रे कथ्यते मया ॥ ५ ॥
आदौ गुरु परीक्ष्यात्र तच्चिह्नैश्च द्विजोत्तम ।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः ३ ]
मनोहरकाण्डम्
५७१
धर्मी कृपालुर्मृदुवाक् सुमुखः सौम्यदर्शनः । अनिशं समुद्योगी शान्तात्मा परतोषकः ॥१४॥
औदार्यवान् ज्ञाननिष्ठः शुचिरुत्पन्नसंग्रहः । इत्यादिगुणयुक्तो यः स गुरुः परमोत्तमः ॥१५॥
तस्य सेवां चिरं कृत्वा सेवया तं प्रसाद्य च । तस्मादुपासना ग्राह्या सुतीर्थे विधिपूर्विका ॥१६॥
उपासनास्त्रयः सन्ति सात्त्विकी राजसी तथा । तामसी च तृतीया सा गर्हिताऽत्र निगद्यते ॥१७॥
भूतवेतालकूष्माण्डपिशाचानामुपासना । सा ज्ञेया तामसी घोरा देवानां सात्त्विकी स्मृता ॥१८॥
यक्षाणां राक्षसानां च या ज्ञेया सा तु राजसी । शैवा शौरेश्च गाणेशाः शाक्ताश्च वैष्णवास्तथा ॥१९॥
अवतारस्तदस्मत्याः पञ्चानां सन्ति भूतले । तेषामुपासना ग्राह्या गुरोरास्याद् द्विजन्मभिः ॥२०॥
पञ्चानामवतारेषु
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५७२ आनन्दरामायणे [ सर्गः ३
चैत्रे मासि दिने पक्षे नवम्यां रामजन्मनि । उपासनान्तरं हि रामं भक्त्या प्रपूजयेत् ॥ ३३ ॥
एवं यस्यानतारस्य गृहीतोपासना नरैः । वैस्तस्य जन्मदिवसे कार्या पूजा महोत्सवैः ॥ ३४ ॥
अथो दशावताराणां शिष्य जन्मदिनानि ते । प्रोच्यन्तेऽत्र शृणुष्व त्वं येषु सम्पूजयेन्नरः ॥ ३५ ।
चैत्रे तु शुक्लपञ्चम्यां भगवान्मीनरूपधृक् । ज्येष्ठे तु शुक्लद्वादश्यां कूर्मरूपधरो हरिः ॥ ३६ ।
चैत्रे कृष्णनवम्यां तु हरिवाराहरूपधृक् । वैशाखेऽभूच्चतुर्दश्यां शुक्लपक्षे नृकेसरी . ३७ ।
मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां वामनोऽभवत् । वैशाखे जामदग्न्यस्तु तृतीयायां सिते त्वभूत् । ३८ ।
चैत्रे शुक्लनवम्यां तु मध्याह्ने
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः १ ] मनोहरकाण्डम् ५७३
सर्गः १ ] मनोहरकाण्डम् ५७३
चतुर्वर्णात्मकश्चापि तथा वर्णत्रयात्मकः । द्व्यक्षरो राममन्त्रश्च मनुष्वेकाक्षरोऽपि च ॥ ५० ॥
एवं नानाविधा मन्त्राः सन्त्येतेष्व महत्तमाः । गुरोस्त्वेकं गृहीत्वाऽत्र जपेन्मत्रीतमस्तधीः ॥ ५१ ॥
उपासनाविधानं च रामोपासकमानवैः । यथा मन्त्रस्य रूपं हि विज्ञेयं मन्त्रशास्त्रतः ॥ ५२ ॥
अधुना मानसी पूजाविधानं च मयोच्यते । दण्डके सुतीक्ष्णाय कथितं कुम्भजन्मना ॥ ५३ ॥
सुतीक्ष्णस्त्वेकदाऽगत्य दृष्ट्वा रहसि संस्थितम् । प्रणम्य भक्त्या मन्त्रार्थं प्रापाय विनयान्वितः ॥ ५४ ॥
सुतीक्ष्ण उवाच
हृदये मानसी पूजा कीदृशी च वद प्रभो । उपचारैः कतिविधैः पूज्यते रघुनन्दनः ॥ ५५ ॥
अगस्त्य उवाच
रामं पद्मविशालाक्षं कालाम्बुदसमप्रभम् ।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५७४ | आनन्दरामायणे | [ सर्गः ३
वीरासनस्थं संतानतरुमूलनिवासिनम् । महासुगन्धलिप्ताङ्गं वनमालाविराजितम् ॥ ६५ ॥
वामपार्श्वे स्थितां सीतां चामीकरसमप्रभाम् । लीलावसन्धरां देवीं चारुहासां शुचिस्मिताम् ॥ ६६ ॥
पश्यन्तीं स्निग्धया दृष्ट्या दिव्यां कल्पविराचिताम् । छत्रचामरहस्तेन लक्ष्मणेन सुसेवितम् ॥ ६७ ॥
हनुमत्प्रमुखैर्नित्यं वानरैः परिवारितम् । स्तूयमानमृषिगणैः सेवितं भरतादिभिः ॥ ६८ ॥
सनन्दनादिभिश्चाग्रेयोगिवृन्दैः स्तुतं सदा । सर्वशास्त्रार्थकुशलं योगदं योगसिद्धिदम् ॥ ६९ ॥
एवं ध्यात्वा रामचन्द्रं मणिवृक्षसुशोभितम् । शुद्धेन मनसा रामं पूजयेत्सततं हृदि । ७० ॥
इति ध्यानम् ।
आवाहयामि विश्वेशं जानकीवल्लभं विभुम् । कौशल्यातनयं विष्णुं श्रीरामं प्रकृतेः परम् ॥ ७१ ॥
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः ३ } मनोहरकाण्डम् ५७५
सर्गः ३ } मनोहरकाण्डम् ५७५
नमः सत्याय शुद्धाय बुध्द्याय ज्ञानरूपिणे । गृहाणाचमनं देव सर्वलोकैकनायक ॥८१॥
ब्रह्मांडोदरमध्यस्थैस्तीर्थेश्च रघुनन्दन । स्नापयिष्याम्यहं भक्त्या त्वं गृहाण जनार्दन ॥८२॥
संतप्तकांचनप्रख्यं पीतांबरमिमं हरे । संगृहाण जगन्नाथ रामचन्द्र नमोऽस्तु ते ॥८३॥
श्रीरामाच्युत यज्ञेश श्रीघनानन्द राघव । ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीयं गृहाण रघुनायक ॥८४॥
किरीटहारकेयूररत्नकुंडलमेखलाः । ग्रैवेयकौस्तुभं हारं रत्नकंकणनूपुरान् ॥८५॥
एवमादीनि सर्वाणि भूषणानि रघूत्तम । अहं दास्यामि ते भक्त्या संगृहाण जनार्दन ॥८६॥
कुंकुमागकुकस्तूरीकर्पूरेणमिश्रचन्दनम् । तुभ्यं दास्यामि विश्वेश श्रीराम स्वीकुरु प्रभो ॥८७॥
तुलसीकुन्दमन्दारजातिपुन्नागचम्पकैः । कदंबकरवीरैश्च कुसुमैः
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५७६ आनन्दरामायणे [ सर्गः ३
ॐ नमो भगवते श्रीरघुनाथाय शार्ङ्गिणे । चिन्मयानन्दरूपाय ससीताय नमो नमः ॥९८॥
ॐ नमो भगवते श्रीराम श्रीकृष्णाय चक्रिणे । विशुद्धज्ञानदेहाय ससीताय नमो नमः ॥९९॥
ॐ नमो भगवते श्रीवासुदेवाय धीविष्णवे । पूर्णानन्दरूपाय ससीताय नमो नमः ॥१००॥
ॐ नमो भगवते श्रीराम रामभद्राय वेधसे । सर्वलोकशरण्णाय ससीताय नमो नमः ॥१०१॥
ॐ नमो भगवते श्रीरामयामिततेजसे । ब्रह्मानन्दैकरूपाय ससीताय नमो नमः ॥१०२॥
इति नमस्काराष्टकमन्त्रा ।
नृत्यगीतादिवाद्यादिपुराणपठनादिभिः । राजोपचारैर्निखिलैः सन्तुष्टो भव राघव ॥१०३॥
विशुद्धज्ञानदेहाय रघुनाथाय वेधसे । अन्तःकरणशुद्धिं देहि मे रघुनन्दन ॥१०४॥
नमो नारायणानंत श्रीराम करुणानिधे ।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः ३ ] मनोहरकाण्डम् ५७७
सर्गः ३ ] मनोहरकाण्डम् ५७७
नमो नमस्ते मखपालनाय नमोऽस्तु यज्ञप्रतिपालनाय ।
अनन्त यज्ञेश हरे मुकुंद गोविंद विष्णो भगवन्मुरारे ॥११४॥
श्रीवल्लभानन्त जगन्निवास श्रीराम राजेंद्र नमो नमस्ते ।
श्रीजानकीकांत विशालनेत्र राजाधिराज त्वयि मेऽस्तु भक्तिः ॥११५।
तप्तजाम्बूनदेनैव निर्मितं रत्नभूषितम् । स्वर्णपुष्पं रघूश्रेष्ठ दास्यामि स्वीकुरु प्रभो ॥११६॥
हृत्पद्मकर्णिकामध्ये सीतया सह राघव । निवसाम्ब रघूश्रेष्ठ सर्वैरावरणैः सह ॥११७॥
मनोवाक्कायजनितं कर्म यद्वा शुभाशुभम् । तन्ममं प्रीतये भूयान्नमो रामाय शार्ङ्गिणे ॥११८॥
अपराधसहस्राणि क्रियंतेऽहर्निशं मया । दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व रघुपूंगव ॥११९॥
नमस्ते जानकीनाथ रामचंद्र महीपते । पूर्णानंदैकरूप त्वं
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५७८ आनन्दरामायणे [ सर्गः ३
अष्टोत्तरसहस्रश्रीरामलिंगात्मकासनम् चाष्टोत्तरशतं श्रीमद्रामलिंगात्मकासनम् ॥१२९॥
अष्टोत्तरसहस्रश्रीरामभद्रासनं हि वा । चाष्टोत्तरशतं श्रीमद्रामभद्रासनं शुभम् ॥१३०॥
बहून्यन्यानि शतशः संति लघ्वासनानि हि । तेषां मध्यादेकमेवासनं संस्थाप्य चित्रितम् ॥१३१॥
पीठोपरि कृतं वस्त्रं पत्रादिष्वपि वा कृतम् । आसनोपरि जानक्या राघवादीन्निवेशयेत् ॥१३२॥
आसने सर्वतोभद्रमध्ये पद्मोपरि न्यसेत् । सीतया राघवं रम्यं वरसिंहासने स्थितम् ॥१३३॥
रामस्य पृष्ठभागे च लक्ष्मणं स्थापयेत्ततः । रामस्य दक्षिणे पार्श्वे भरतं विन्यसेत्सुधीः ॥१३४॥
रामस्य वामपार्श्वे हि शत्रुघ्नं विन्यसेच्छुभम् । पुरतो रामचन्द्रस्य वायुपुत्रं तु विन्यसेत् ॥१३५॥
रामस्य वायुदिग्भागे
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः १ ] | मनोहरकाण्डम् | ५७५
| सर्गः १ ] | मनोहरकाण्डम् | ५७५ |
|---|
सीतागुहो विना पूजा रामस्यैकस्य नाचरेत् , कृता चेद्विघ्नकर्त्री सा भवदत्र न संशयः ॥ १४८ ॥
नवायतनपूजा सा श्रेष्ठा ज्ञेया शुभप्रदा । या पञ्चायतनी पूजा ज्ञेया सा मध्यमाऽत्र हि ॥ १४९ ॥
त्रिदेवत्या तु या पूजा कनिष्ठा सा निगद्यते । अतिकनिष्ठा पूजा सा द्विदैवत्या स्मृता हि सा ॥ १५० ॥
कोदण्डं वामहस्ते च तूणीरं वामपार्श्वके । निजनामाङ्कितं बाणं दधानं दक्षिणे करे ॥ १५१ ॥
एवं श्रीरामचन्द्रं स्थाप्य ततः पूजां समारभेत् । आत्मनो वामभागे च जलकुम्भं निधाय हि ॥ १५२ ॥
आत्मनो दक्षिणे भागे पूजापात्रं निवेदयेत् । आत्मनः पुरतः पात्रं स्थापयेद्विस्तृतं वरम् ॥ १५३ ॥
प्राङ्मुखः सुखमासीनो धृतपद्मासनः शुचिः मौनी धृताक्षतुलसीमालो निश्चलमानसः ॥ १५४ ॥
बद्धग्रंथिशिखः
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५८० आनन्दरामायणे [ सर्गः ३
जाम्बवता समायुकमङ्गदेन परिष्टुतम् । अयोध्यावासिनं राममेवं हृदि विचिन्तयेत् ॥१६५॥
सीताराम समागच्छ मदग्रे त्वं स्थिरो भव । गृहाण पूजां महतां कृतमावाहनं तव ॥१६६॥
हिरण्मयं रत्नयुक्तं नानारत्नविचित्रितम् । सिंहासनं सुवस्त्रं च कामनाथे ददामि ते ॥१६७।
चन्दनागुरुसंयुक्तैर्जलैस्तीर्थसमुद्भवैः । पाद्यं गृहाण श्रीराम मया दत्तं प्रमोद मे ॥१६८।
पुष्करादिषु तीर्थेषु गङ्गादिषु सरित्सु च । यत्तोयं तन्मयाऽऽनीतं दत्तमर्घ्यं गृहाण भोः ॥१६९।
सुगन्धवामितं तोयं बहुतीर्थसमुद्भवम् । आचमनार्थमानीतं गृहाण त्वं सुरेश्वर ॥१७०।
हरिद्राकुङ्कुमैर्युक्तं सुगन्धद्रव्यमिश्रितम् । सुगन्धस्नेहसम्मिश्रमुद्वत्तनमथास्तु ते ॥१७१।
कामधेनूद्भवं क्षीरं नन्दिन्या दधि सुन्दरम् ।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः १ ] मनोहरकाण्डम् ५८२
सर्गः १ ] मनोहरकाण्डम् ५८२
मुकुटं कुण्डले रम्ये मुद्रिकाः कङ्कणे तथा। नूपुरे रत्नजालानाः केयूरे रत्नमण्डिते ॥१८४॥
इत्यादीन्नामभूषांश्च दिव्यस्वर्णमयान्यविभो। त्वदर्थं च मयानीतानलङ्कारान् गृहाण भोः ॥१८४॥
छत्रं सव्यजनं रम्यं चामरद्वयसंयुतम्। त्वदर्थं च मयाऽऽनीतं गृहाण विपुलोदन ॥१८५॥
सुगन्धं चन्दनं दिव्यं कस्तूरीमिश्रितं तथा। रक्तचन्दनसंयुक्तं गृहाण त्वं मयाऽर्पितम् ॥१८६॥
अक्षतांश्च वरान् दिव्यान्मुक्ताफलविनिर्मितान्। कर्पूराद्रान्द्रुमेशान्चान् गृहाण परमेश्वर ॥१८७॥
माल्यादीनि सुगन्धीनि मालत्यादीनि वै प्रभो। मयाऽहृतानि पूजार्थं गृहाण रघुपायक ॥१८८॥
वनस्पतिरसोद्भूतं गन्धयुक्तं सुशोभनम्। आघ्रेयं सर्वदेवानां धूपं गृहाण राघव ॥१८९॥
आज्यं त्रिवर्तिसंयुक्तं वह्निना
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५८२ आनन्दरामायणे [सर्गः ३
उरसा शिरसा दृष्ट्या मनसा वचसा तथा ।
पद्भ्यां कराभ्यां जानुभ्यां साष्टांगश्च नमोऽस्तु ते ॥२००॥
आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ।
पूजां चैव न जानामि क्षम्यतां परमेश्वर ॥२०१।
मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं रघूत्तम ।
यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु मे ॥२०२॥
एवं श्रीरामचन्द्रस्य भक्त्या कार्यं प्रपूजनम् ।
निरन्तरं तथा कार्यं नवम्यां च विशेषतः ॥२०३॥
विष्णुदास उवाच
गुरो नवविधैः पुष्पैस्त्वया पुष्पांजलिः कथम् ।
निवेदितोऽत्र रामस्य पूजने तद्वदस्व माम् ॥२०४।
त्वत्तो नानाविधाः पूजाः सुरणां च मया श्रुताः ।
एवं तन्मे श्रुतो नैव नवपुष्पांजलिः कदा ॥२०५॥
श्रीरामचन्द्र उवाच
सम्यक् पृष्टं त्वया शिष्य सावधानमनाः शृणु ।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसर्गः १] मनोहरकाण्डम् ५८३
वयं क्षेणेण तपसा प्राप्स्यामस्तत्फलं हरः। तच्चन्द्रवचनं श्रुत्वा पुनः प्रोचुर्द्विजोत्तमाः ॥११६॥
एककाले तु सर्वेषां वक्ष्यामस्त्वन्तरेण हि। कस्यादौ रामचन्द्रश्च दास्यत्यत्र प्रहर्शनम् ॥११७॥
कस्य दास्यति पश्चाच्च विदितं तद्भविष्यति। कस्यास्मासु दृढा भक्तिर्विदिता सा भविष्यति ॥११८॥
एवं परस्परं चोक्त्वा ते सर्वे द्विजसूनवः। त्यक्तादाश बाष्पुमञ्चार्थकान्ते तत्परेण हि ॥११९॥
गत्वाऽतिदूरं संमर्दात्सेदुः सर्वे तपो महत्। तत्सर्वं राघवौ ज्ञात्वा सर्वसाक्षी जगत्प्रभुः ॥१२०॥
तेषां स्वदर्शनं दातुं नवमे दिवसे मुदा। संवादामास श्रीरामः सर्ग चिन्ते समास्थितः ॥१२१॥
एककाले तु सर्वेषां यदि दास्यामि दर्शनम्। तर्ह्येष तुष्टिः सर्वेषां भविष्यति न चेतरहि
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें५८४ आनन्दरामायणे [ सर्गः ३
भो विप्राः श्रमित्वा यूयं युष्माकं कृतनिश्चयम्। बुद्ध्वा वयं पृथक् रूपैर्जाताः स्मो नवधाऽद्य हि ॥२३४॥
एकाकालेऽत्र तपसां सर्वेषां दर्शनं निजम्। कस्य देयं तु पूर्वं हि पश्चात्कस्य प्रदीयताम् ॥२३५॥
इति सम्मन्त्र्य हृदयेन स्वयंकसमयेन हि। युष्माकं दर्शनं दत्तं वरप्यर्थं वरानितः ॥२३६॥
रामाणां वचनं श्रुत्वा ते प्रोचुर्भूसुरोत्तमाः। येनास्माकं भवेत्कीर्तिः स वरो दीयतां तु नः ॥२३७।
तेषां वचनं श्रुत्वा रामाः प्रोचुर्द्विजान्पुनः। युष्माकं दर्शनार्थं हि नवरूपधरा वयम् ॥२३८॥
अद्य जाता यतस्तस्माद्युष्माकं नामभिः सदा। नव रामाः परा ख्यातिं गमिष्यन्त्यवनीतले ॥२३९॥
अस्माकं नव यत्किञ्चित्प्रियं हि भविष्यति। ते तेषां तु रामाणां वाक्यं श्रुत्वा द्विजोत्तमाः ॥२४०॥
सन्तुष्टस्ते नता नेमुः स्वं स्वं रामं मुहुर्मुहुः। तदा सर्वे जना रामान् लक्ष्मणान् भरतादिकान्॥२४१।
आत्मानं नवधा जातान्दृष्ट्वा विस्मयमागताः। ततो रामाः शिविकासु स्थित्वा पृष्ट्वा द्विजोत्तमान्॥२४२॥
पश्यान्त्य ययुः सर्वे मार्गे त्वेकोऽभवन्पुनः। सर्वे जातास्त्वेकदापस्तथा ते विस्मयं ययुः । २४३ ।
ततो रामो बन्धुभिश्च पूर्ववन्नगरीं ययौ। गत्वा गेहे तु सीतायै सर्वं वृत्तं न्यवेदयत् ॥२४४।
अतस्ते नव विप्राणां नामभिर्जगतीतले । ख्यातिं रामा यपुस्तत्र नव यच्च तप्रियम्।२४५॥
यथार्का द्वादश प्रोक्ता एकविंशद्गणाधिपः। रुद्रा एकादश प्रोक्ता यथाष्ट भैरवाः स्मृताः ॥२४६।
नव दुर्गा यथा त्वत्र तथा रामा नव स्मृताः। प्रियं द्वादश सूर्याय एकादश शिवप्रियम् ॥२४७॥
एकविंशत्प्रियं यद्गगणेशाय महात्मने। प्रियमष्ट भैरवाय दुर्गायै तु नव प्रियम् ॥२४८॥
यथा यथाऽत्र रामाय नव शिष्य प्रियं सदा। तस्मान्नवविधेः पुष्पैर्गङ्गलिस्तत्प्रियो मतः ॥२४९॥
इति श्रीमदानन्दरामायणे मनोहरकांडे रामपूजावृत्तविस्तारो नाम तृतीयः सर्गः ॥ ३ ॥
आपके कष्टको देखकर ही मैं अलग-अलग रूप धारण करके एक ही समयमें सबके समक्ष आया हूँ ॥ २३४ ॥ मैंने अपने मनमें सोचा कि ये सब भाई एक साथ एक ही समयमें तपस्या करने वाले हैं, ऐसी अवस्थामें मैं किसे पहले दर्शन दूँ और किसे पीछे ॥ २३५ ॥ यह विचारकर मैंने आज एक ही समय तुम लोगोंको दर्शन दिया है। अब अपने इच्छानुसार वर भी मांग लो । २३६। उनकी वाणी सुनकर ब्राह्मणोंने कहा—हे प्रभो ! जिससे संसारमें हमारी कीर्ति हो, हमें आप वही वरदान दीजिये ॥ २३७। इस तरह उनकी बात सुनकर रामने उन ब्राह्मणोंसे कहा कि आप लोगोंको दर्शन देनेके लिये मैंने नौ रूप धारण किया है। अतएव आप लोगोंके नामसे ही मैं नौ रामके नामसे विख्यात होऊँगा । २३८ ॥ २३९ ॥ जो कोई भी नौ चीजें मुझे देगा, वे हमें अतिशय प्रिय होंगी। इस तरह उनका बात सुनकर प्रसन्न मनसे उन ब्राह्मणोंने बार-बार रामको प्रणाम किया । उधर रामके साथवाले लक्ष्मण भरत आदि लोग अपनेको नौ रूपवाले देखकर बड़े चकराये । तदनन्तर वे सब राम पालकियोंमें बैठे और उन ब्राह्मणोंसे पूछकर अयोध्याके लिये लौट पड़े । २४०-२४२ । रास्तेमें रामने उन नवों रामोंका रूप समट लिया और फिर ज्योंके त्यों एक राम हो गये। यह घटना देखकर भी लोगोंको बड़ा विस्मय हुआ ॥ २४३ ॥ इस तरह राम अपने बान्धवोंके साथ नगरीको गये। घर पहुंचकर उन्होंने सीताको उस दिनका सारा समाचार कह सुनाया ॥२४४॥ हे शिष्या ! इसी कारण राम उन नौ नामोंसे विख्यात हुए और जो-जो चीजें नौ संख्याकी दी जाती हैं, वे उन्हें विशेष प्रिय हुआ करती हैं। २४५ ॥ जैसे बारह आदित्य माने गये हैं इक्कीस गणेशजी, ग्यारह रुद्र, आठ भैरव तथा नौ दुर्गायें मानी गयी हैं, उसी तरह राम भी नौ माने जाते हैं ॥ २४६ ॥ बारह सङ्ख्याकी चीजें सूर्यको, एक इससङ्ख्यक रुद्रको, इक्कीस गणेशजीको, आठ भैरवको और नौ वस्तुयें दुर्गाको प्रिय होती हैं ॥ २४७ ॥ २४८॥, इसी तरह जो चीजें नौ होंगी, रामको अत्यंत प्रिय हुआ करेंगी। इसलिये नौ प्रकारके फूलोंसे अञ्जलीदानका विधान मैंने बतलाया है ॥ २४९ ॥ इति श्रीमत्कोटिरामचरितान्तर्गते श्रीमदानन्दरामायणे ज्योत्स्ना भाषाटीकासहिते मनोहरकांडे तृतीयः सर्गः ॥ ३ ॥