सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा

स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)

कॉपीराइट समस्या बताएँ

DevanagariHindipublished811 पृष्ठ
पृष्ठ 606
स्थायी लिंक
पृष्ठ 606 स्कैन

५१० आनन्दरहमायण [ सर्गः ४

इन्द्रियाणि पराण्याहुस्तेभ्यो बुद्धिः परा मता। ततः परः परमात्मा च सर्वव्यापी विनिश्चितः ॥८६॥
द्वौ सुपर्णावेकवृक्षं समाश्रित्य स्थितौ खगौ। एकः स्वादु फलं खादत्यन्यो विचक्षते ॥८७॥
त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोग्यञ्च यद्भवेत्
तेभ्यो विलक्षणः साक्षीन्माहं भाथवणी श्रुतिः ॥८८॥
यच्चास्त्रीह यत्स्फुरति यच्चानन्दयति स्वयम् । यस्मिंश्च महति प्रत्यये सर्वे वेदाः समन्विताः ॥८९॥
विषयादि श्रीपर्यन्तं जडं मतिमतामदः, सम्पर्के च प्रियं चैतमप्रमात्मा महाप्रियः । ९०॥
सर्वेषां प्राणिनां ह्यात्मा परप्रेमास्पदो मतः स तु स्वयंक एव नेह दानास्ति गच्छति । ९१॥
चिन्मयं हृद्गतं ज्ञात्वा योऽसौ सोऽहमितिप्रथा। आचारेऽन्यथा सम्यक् परलोकेऽन गतः । ९२॥
आत्मानमकृतार्थ्यात्फलानुमे परमात्मनि। अप्सद्वयं पुनस्तस्य न कार्यं विद्यते भवे ॥९३।
सर्वेऽप्युपायाः शास्त्रेषु यज्ज्ञानार्थं प्रयोजिताः। स चेत्सारसंसारेण इत्यादिः किं परं ततः ॥९४॥
दृष्टेऽस्मिन् रचिते भद्रे यस्य प्रविचायते वक्ष विषे परा प्रीतिर्जायते विदुषां सताम् ॥९५॥
नमो रामाय ज्ञानाय लिङ्गरूपधराय च शम्भवे विष्णवे तुभ्यं शङ्कराय शिवात्मने ।९६।
अथवाऽऽद्ये स्थले भद्रं कार्यं नवपदात्मकम्। तिर्यग् भद्रं षट्पदञ्च रक्तपातेऽत्र ते स्मृते ।९७।
द्विद्विपदात्मके कार्यं शेषं सर्वं हि पूर्ववत्। रामतोभद्रमेतच्च केवलं रामतुष्टिदम् ॥९८॥
स्थले द्वितीयभद्रं हि रक्तं विंशत्पदात्मकम् । तिर्यग् भद्रं नवपदैः पीतं चित्रे तु शुक्लके ।९९।
नन्वंशानं राममानन्दकन्दं मायातीतं निर्विकारं निरीहम् ।
विद्याधीशं षड्गुणाकाश्रयं च वश्यं भद्रं रामनामांकितं तत् ।१००।


को प्राप्त होता है .. ८५ , पहले तो इन्द्रियाँ ही प्रधान हैं, उनमें बुद्धि श्रेष्ठ है और उससे भी श्रेष्ठ सर्वसाक्षी परमात्मा है ।। ८६ ।। दो पक्षी एक वृक्षपर बैठे हैं, उनमें एक तो फलोंका फल खा रहा है दूसरा दूरपर देख रहा है ॥ ८७ ।। तीनों धामों में जो भोग्य वस्तु, भोक्ता तथा भोग्य पदार्थ हैं। उन सबसे साक्षी परमात्मा विचक्षण है यह अथर्व वेद कहता है ॥८८॥ इस संसारमें जो कुछ प्रकाश युक्त वस्तुएं हैं और जिससे सबोंको आनन्दकी प्राप्त होती है। उसको विषयमें स्वयं यह एकमत होकर कहता है कि विषयसे लेकर बुद्धिपर्यन्त सब वस्तुएं जड़ और ज्ञानहीन हैं। जिसके सम्पर्कसे वह सब प्रिय मालूम होते हैं, वह परमात्मा राम सर्वप्रिय है ।८९।९०॥ सब सब प्राणियोंका अपना आत्मा स्वयं सबसे बढ़कर प्रिय होता है, यद्यपि वह एक है, फिर भी अनेक प्रकार दिखलाई देता है ।९१। जो प्राणी सबमें इस भावनासे चिन्मय रामको अपने हृदयमें सदा वर्तमान समझकर आचरण द्वारा हुई ईर्ष्यासे रामकी उपासना करता है, वह परमात्माका दूर्वा अथवाके फलीभूत होनेपर अनेकों बार इस संसारमें जन्म लेता है, किन्तु जबतक दृढ़ हो जानेपर फिर संसारमें उसे कुछ करना बाक़ी नहीं रह जाता अर्थात् उसकी मुक्ति हो जाती है ।। ९२ ।। ९३ ।। शास्त्रोंमें जितने भी उपाय बतलाये गये हैं, उनका एकमात्र प्रयोजन ज्ञान प्राप्त करना है यदि वह सांसारिक उपायोंसे प्राप्त हो सके तो फिर क्या कहना । ९४ । यदि उक्त प्रकारसे बनाये हुए भद्रका आसन देखकर उसपर विचार किया जाय तो विद्वानांके हृदयम ईश्वरके प्रति महती प्रीतिका उत्पाद होता है ।। ९५॥ शान्ति, लिङ्गरूपधारी, शम्भु, विष्णु, शङ्कर तथा शिवात्मा रामको प्रणाम है ।। ९६ ।। यदि उक्त प्रकारका भद्र आपमकों न रुचे तो नौ पदका भद्र बनावे। इस तिरछे भद्रम छः पाद (कोष्ठक) होंगे और दो भद्र लाल और पीत रहेंगे ।। ९७ ।। फिर दूसरा लाल भद्र बीस पादका होगा। तिरछा भद्र नौ पादका होगा। इसका पीत रङ्ग रहेगा और कई रङ्गाक फलस इसमें दो-दो पादोंकी दा शृङ्खलाएं बनायी जायेंगी ॥ ९८ ॥ बाकी सब पूर्ववन् रहेंगी। इस भद्रका नाम रामतोभद्र है और यह केवल रामचन्द्रको प्रसन्न करनेवाला है ।। ९६ ।। आनन्दकन्द, मायातीत, निर्विकार, निरीह, विद्याके स्वामी और षड्गुणोंके एकमात्र आश्रय जिनका यह भद्र नहीं प्रसन्न कर सकता। इसलिए है

पृष्ठ 607
स्थायी लिंक
पृष्ठ 607 स्कैन

सर्गः ४ ] मत्स्येष्टकाण्डम् ५९१


प्रागुदग्वा द्विसप्तत्येकनवाधिका २९० च रेखाः समाः सुपरिकल्प्य पदेषु तासाम् ।
कोणांगणत्र उपगीदृशकुंकमस्यः २१ रीताश्च ते परिधयः परिकल्पनायाः ॥१०१
कोणाब्जशृङ्खललताः सितकृष्णपीत वर्णानि चित्ररचनान्यरुणानि तानि ।
मुद्राश्च नवतिप्रथमा सिताश्च रक्ताः सपरिघाश्च जलंयंत्रि [निं] मूर्तीनाम् ॥१०२।
मुद्रा तु षष्टिपदसहिता च तत्र पक्षौ विहाय यमवायवदिकनभस्थे ।
प्रत्येककोणकपदानि चतुष्टयादि पंक्तिद्वयं स्मृतगुणंक्रमजंनभश्च ॥१०३॥
कृत्वा पदैकमशनव्यय मप्रमात्स्वेनातिसुन्दरतरं परिभाति भाण्डम् ।
रामेति द्व्यक्षरमुमेशजपं निधानं प्राणप्रयाणसमये जपतां महोदयम् ॥१०४॥
रचयेदादितः सव्यम्पादैद्विशत्यन्तावधि पर्यन्तं राममुद्रासु मध्येषु परिधिद्वयम् ॥१०५॥
आदौ तन्त्वमिता मुद्राश्चे विशन्त्येतानस्ततः द्वाविंशतिर्विंशतिषट्पञ्चद्वयमाप्ताः ॥१०६॥
घट्चतुर्दशत्रयोदशद्वादशद्रकः नवसप्तषट्पञ्च त्रयैकश्चाप्यनुक्रमं तु ॥१०७॥
भद्रं षोडशपदं च त्रिंशन्त्रिंशत्षडधिकम् ।
चन्द्रकं तत्समितं त्रिशत्त्रिमिश्रुविंशकम् ॥१०८।
नन्वषडग्निनेत्रांषुनिशिविंशत्र्यंशाधिकम् ।
षट्त्रिंशत्पाण्डुरपदं तच्चदे त्रिशद्धिमिश्रुयुतम् ॥१००॥
विंशत्कोष्ठं कमादेवं भवेन्पार्श्वेऽनुपूर्पये एकविंशत्पदे अष्टमेकोष्ठे च वापिका ॥११०॥
चतुर्विंशत्पदा कार्या परिध्यन्तेऽरुणावृधम् । अदीवाणि यत्र यत्र पदान्युर्वरितानि च ॥१११॥
तिर्यक् भद्रशृङ्खलार्थं यथेच्छं पूरयेद्धिया मध्ये शृङ्खलाः पश्चपदैरेकादशी लता ॥११२।
त्रिपदश्च शशी ज्ञेयः परिधयो षड्ि क्रमान् । कृष्णरक्तशुकलपीताश्चतुर्दिक्षु समन्ततः ॥११३॥
एतदष्टास्रदशशतं १००८ ज्ञेयं रामस्य भद्रकम् ।
अथवा मनु १४ रेखानां वृद्धिं कृत्वा प्रकल्प्य च ॥११४॥


एक दूसरा भद्र बतला रहा हूं ॥ १००॥ बहल ... की ओर से २९० रेखा खींचें। उसमें २१ कोष्ठवाले पीले रंगका परिधियां बनाये ॥ १०१ ॥ काणमे कमल बनाकर रूप-२, काले और पीले रंगकी शृङ्खला और लताएं बनावे। उनमें सब गा रू भिन्न भिन्न प्रकारक ... करके रहें। उसमें बनी सफेद और काल रंगकी मुद्राय मूर्तियोंके मध्यम थी अमुग उत्पन्न किये बिना वही रहती ॥ १०२ ॥ इसमें साठ कोष्ठोंकी मुद्रा बनली जात, हे किन्तु दक्षिणमुख तथा दक्षिण काणके पंक्तिही सारी छोड़ दी जाती है। प्रत्येक कोणक चार पाद, दो पक्ति तथा छटी और चौथी पंक्ति काम रङ्गकी रहेंगी ॥ १०३। इसके अतिरिक्त सातवीं पंक्तिके नीच एक पाद काम रङ्गका बनायेगा। वह भद्रके भारका तरह बहुत ही सुन्दर लगेगा। राम यह दो अक्षर शिवजीके जपपुञ्जका एक बड़ा खजाना है। यदि प्राण निकलने समय इसका जप किया जाय तो बड़ा कल्याण हो ॥ १०४ ॥ आदिस लेकर बाईसवे कोष्ठक पर्यन्त भद्रकी रचना करता आय। हर एक राम-मुद्राके बीचमे दो परिधियाँ रहेंगी। १०५ ॥ फिर पश्चात् मुद्रा रहेंगी। इसके बाद बाईस, इक्कीस, बीस, अठारह, सत्रह, सोळह, चौदह, तेरह, बारह ग्यारह, नौ, आठ सात, छ, चार तीन, दो, एक ये मुद्रायें रहेंगी, ॥१०६॥१०७॥ इस भद्रमें बीस, तीस, छत्तीस, बान्ह, पच्चीस, बीस, बयालीस, बास, पच्चीस, छत्तीस, बयालीस ॥ १०८। १०९॥ इस प्रकार बीस बीस कोष्ठ च गे आए रहेंगे। इक्कीस कोष्ठका भद्र रहेगा और भी कोष्ठकोंकी बापी बनेगी ॥ ११० ॥ चौबीस कोष्ठोंमें परिधिके पास कमल बनेगा। जो पाद बाकी बचे हों, उन्हें अपनी बुद्धिस भरें। इसमें पांच पादोंकी शृङ्खला रहेगी और ग्यारह पादोंकी लताएं बनाया जायेंगी ॥ १११ ॥ ११२ ॥ तीन पादोंका चन्द्रमा बनेगा और उदक आस-पास चारों ओर काली, लाल, सफेद तथा

पृष्ठ 608
स्थायी लिंक
पृष्ठ 608 स्कैन

६९२ आनन्दरामायणे [ सर्गः ४

परिधिस्तत्र लिङ्गानामेविंशाधिकं शतम् । वाप्यो भद्राणि षट्प्रादिवत्स्र्पार्वेषु योजयेत् ॥११५॥
चतुर्विंशपदं लिङ्गं वाप्यष्टशतपादिका । द्वे भद्रे नव नव पदे ह्यष्ट षट्पदानि षट् ॥११६॥
त्रिंशल्लिङ्गानि वाप्यस्तु सप्तविंशन्मिता मताः । एकस्मिन् पार्श्वके लिङ्गाधिक्ये भद्रे प्रकल्पयेत् ॥११७॥
षष्ट्यष्टपदे शेषाण्यंककोष्ठानि योजयेत् । लिंगं कृष्णं सिता वाप्याः शेषं सर्वं पुरोदितम् ॥११८॥
पदानि शेषभूतानि यत्र यत्रेह तानि च । भद्रश्रृङ्खलयोध्यानि तदर्थे विनियोजयेत् ॥११९॥
कृष्णरक्तशुक्लपीता अन्ते परिधयो मताः । एवं लिंगयुतं रामतोभद्रं परिकीर्तितम् ॥१२०॥
अनेन देवौ सुप्रीतौ रामेशौ सत्रतस्सिव्हदौ । रामस्य पूजनार्थं हि त्विदं प्रोक्तं वरासनम् ॥१२१॥
आचार्यान् ज्ञानसंपन्नम्नत्वा तेषां प्रसादतः । वक्ष्येऽहं रामतोभद्राकृतिं च संभ्रर्मयुताम् ॥१२२॥
प्रकृतिं रामतोभद्रं विकृतिं लिंगसंयुतम् । अन्ये विकृराः संज्ञेया ह्येवं कृतिस्त्रिधोच्यते ॥१२३॥
तिर्यगूर्ध्वमान्यधिकाः शतरेखाः प्रकल्पयेत् । तत्पदेषु परिधयः षट्पडन्ते पडेव तु ॥ १२४॥
पीताः कोणेषु त्रिपदः शुक्लेन्दुः शृङ्खलाऽसिता । पञ्चदशैकादशिका वल्ली भद्रसंकमात् ॥१२५॥
सिन्धुषोडशसूर्येन्दुयुगषोडशकोष्ठकम् ।
कल्पयेच्चतुष्कोणेषु राममुद्रां हि पूर्ववत् ॥१२६॥
अष्टौ षष्ठ च पञ्चैधिर्धुवद्विश्चन्द्रमिनाः शुभाः
तासां सीमापरिधयस्त्वेकान्तु लोहिताः १२७॥
रजनीशनेत्रमिधुपैंक्तिषु मध्यभाश्वपः । मर्यादाख्याः परिधयो भवंति द्विगुणीकृताः ॥१२८॥
अंतिम तु परिव्यन्ते सर्वतोभद्रकं लिखेत् । विशेषस्त्वत्र वापी तु चतुर्विंशपदान्मिका । १२९ ।
भद्रं नवपदं पद्मं परिष्यंतः सुलोहितम् । पीता नत्कर्णिका कार्या अन्ते परिधयोऽपि च ॥१३०॥

पीली परिधियां रहेंगी । ११३ । यह एक हजार आठ खानेका भद्र है। अथवा चौदह रेखाओको कल्पना
करके उनकी वृद्धि करे। उसमे एक सौ इक्कीस कोष्ठोंकी परिधि बनगो वापी-भद्र आदि पहलेकी तरह
समझ ॥ ११४ ॥ ११५ । चौबीस कोष्ठोंका लिंग बनेगा और अठारह पादकी वापी बनायी जायगी। दो
भद्र नौ-नौ पादके रहेंगे और दस-दस पादोंके छ भद्र बनाये जायेंगे । ११६ ॥ उनमें तीस तथा बीस पादोंके
लिंग रहेंगे और सत्त इस पादोंकी वापी बनायी जायगी जो कुछ बाका पाद बच उनमे दस दस पादोंसे दो
भद्रोंकी रचना करे ॥ ११७ ॥ बाकी नौ का कोष्ठो यथास्थान रक्खे। इसमें लिंग काला और बापी सफेद
रहेगी। बाकी सब पहलेके भद्रोंकी तरह ज्योके त्यों रहगे । ११८ । बाकी जितने पाद हैं, वे सब भद्र और
शृङ्खलाके काममे आ जायेंगे ॥ ११९ ॥ काल, लाल, सफेद और पीले रङ्गकी इसकी परिधियां रहेंगी इस
प्रकारके लिंगसे रामतोभद्रकी रचना बतलायी गयी ॥ १२० । इस भद्रसे राम तथा शिवजी दोनो प्रसन्न होते
हैं। यहाँ रामका पूजन करनेके लिय वरासन बतलाया गया ॥ १२१॥ अब मैं ज्ञानसम्पन्न आचार्योंको
प्रणाम करके उनकी कृपासे ह्मभ्रंयुक्त रामतोभद्रकी रचनाका प्रकार बतलाऊँगा ॥ १२२ ॥ इसमें रामतोभद्रको
प्रकृति विकृत रहती है और भी कई तरहकी विकृतियाँ इसमें होती हैं ॥ १२३ ॥ खड़ी और बेड़ी कुल
एक सो तीन रेखाएँ खींचे। इसमें भी छःछः पादकी परिधियाँ रहेंगी । १२४ ॥ कोनोमें तीन-तीन पाद
पीले रङ्गके रहेंगे। चन्द्रमा उज्ज्वल रहेगा और शृङ्खला काले रङ्गकी रहेगा। सोलह पादकी वल्लरी बनायी
जायगी । १२५ ॥ चार, सोलह, बारह छ, चार, सोलह पादके क्रमसे कोष्ठोंका पूर्ववत् राममुद्राकी रचना
करे । १२६। आठ, छ, पाँच, चार, तीन एक, इस पादक्रमसे इसको परिधियां बनेंगी और एक परिधि
लाल रङ्गकी रहेगी । १२७ । एक दो, चार और दस इनकी द्विगुणित क्रमसे मर्यादासंज्ञक परिधियां होतो
हैं ॥ १२८ ॥ अन्तिम परिधिके बीचम सर्वतोभद्र बनाना चाहिये । यहाँ यह विशेषता है कि इसमें चौब स
चौबीस कोष्ठोकी वापी बनायी जायगी ॥ १२९ ॥ नौ कोष्ठोंका भद्र बनेगा और परिधिके भीतर लाल

सर्गः ४ ] मनोहरकाण्डम् ५९३

पृष्ठ 609
स्थायी लिंक
पृष्ठ 609 स्कैन
सर्गः ४ ] मनोहरकाण्डम् ५९३

पीतशुक्लरक्तकृष्णवर्णानि यत्र पदानि च । भद्रोर्ध्वं शेषभूतानि तानि युक्त्या प्रपूरयेत् ॥१३१॥
तिर्यग्भद्रमुमुख्याद्यैः पीतचित्रे च ते स्मृते । एतदष्टोत्तरशतं रामतोभद्रमीशितुम् ॥१३२॥
एकं मन्त्राशून्यं मरुत्समुदनिधिं सच्चिदानन्दरूपं
मायायोगेन विश्वात्मकमिदममलं ब्रह्मविष्ण्वीशसंज्ञम् ।
सृष्टिस्थित्यन्तरहेतुं निगमकुविदृतं मन्त्रभूतात्मभूतं
सर्वज्ञं सर्वशक्तिं गुणगणममलं तन्महो भावयेऽहम् ॥१३३॥
नत्वा श्रीदेशिकेन्द्रस्य पादाब्जमप्रदम् । वक्ष्ये चाध्यात्मिकीं मुक्तिं सतां चित्तचमत्कृतिम् ॥१३४॥
पशूनां मत्सगोमादि सर्वमर्थाय कल्पते । मृगस्य नरदेहस्य सृष्टिदोषोयदोदितः ॥१३५॥
एकमेवामुना साध्यं ज्ञानं यन्मध्यरूपदम् । तद्विना तु पशुभ्यश्च नरो हीनतरो मतः ॥१३६॥
प्रतिभागान्पुण्यतमः श्रद्धावान् गुरूबोधते । कोटिष्वेकः स्वयं साक्षादङ्गे नारायणो भवेत् ॥१३७॥
केचिद्रामतोभद्रं मुद्रा मद्रिवदन्त्यिदम् । गयाकिना च मंवद्गं विविच्यन्ते च ते उभे । १.८।
लोकाः सप्त यथाऽङ्गेऽस्मिंस्तथा सप्त प्रकीर्तिताः । तेनैव रचना तुल्या ज्ञेया हस्तसमुद्भवैः । १३९॥
ब्रह्मांडं रामतोभद्रं मुद्रामूतानि मन्महे । रामशेषेणयुक्तानि सम्मतानि तु सूरिभिः ॥ १४०॥
यस्यां स्यान्मुद्रित वस्तु या मुद्रेति निगद्यते मुद्रेव पिहितं चाथ विहितं यदधो भवेत् ॥१४१॥
तद्वन्मवासु चैतासु ब्रह्ममुद्रितमुच्यते । तथाप्यासां मवाद्भातिचैतन्यः संप्रकाशनं ॥१४२।
आच्छादितोऽपिकनकश्चेत् स्फटिकैऽन्तर्बहिः किल । दीपः प्रकाशते क्कन्न लोपयेच्च नतथ्वते । १४३॥
मृण्मयिखनं ताम्रग्मं तदाकारं प्रपद्यते तथा ब्रह्म निगकारं मुद्राकारं विभायते ॥१४४॥

रङ्गका कमल रहेगा। उस कमलके रङ्ग बताये जायेंगे ॥ १३० । पीले, सफेद, लाल और काले
रङ्गको परिमित रहेंगे। भद्रमें बाकी बचे जिनन काष्ट हों, उन्हें युक्ति के साथ रङ्गोंसे पूर्ण कर दें ॥१३१॥ इसकी
शृङ्खला तथा भद्र पीले और विविध रङ्गके होंगे ॥ १३२ ॥ मैं आत्माके उस रूपका ध्यान करता हूँ जो
सदात्म अकेला है, समस्त सुखका विधान है, सच्चिदानन्दरूप आनन्दकन्द है। जिसने अपनी मायाके योगसे इस
निर्मल विश्वके प्रपञ्चोंको ब्रह्मा, विष्णु और शिवके नामसे अंगीकार कर रक्खा है। जो सृष्टि, पालन और
विनाशका हेतु है। जिसके ऋषिलाग बार-बार शास्त्रोंके अनुसार पाणिपात्रका प्राप्त हैं, जो सब कुछ
जानता है, जिसके पास सब प्रकारकी शक्तियां हैं, जो परमात्मा अनन्त और अमृतरूप है ॥ १३३ ॥ अब
मैं श्रीदेशिकेन्द्रके भ्रमरपद प्राप्त करानेवाले चरणकमलोंको प्रणाम करके सज्जनोंके चित्तमें चमत्कार उत्पन्न
करनेवाली आध्यात्मिक मुक्तिका वर्णन करूँगा ॥१३४॥ मृत पशुओके नललोम आदि सब पदार्थ
काम आ जाते हैं, किन्तु मनुष्यके मर जानेपर यह किसी काम नहीं आता है कि विधाताने इसकी
सृष्टि करके बड़ा भारी अपराध किया है ॥१३५ । इस शरीरसे आत्माका स्वरूप पहचान्नेकी साधना
की जा सकती है। यदि यह काम नहीं किया तो यह मनुष्य पशुसे भी हीन माना जायगा ॥ १३६ । करोड़ों
मनुष्योंमें कहीं कोई एक मनुष्य पवित्र गुरु तथा भगवद्भक्त रत्न रूप होता है। जो ऐसा होता है, वह
साक्षात् नारायण ही है ॥ १३७॥ कुछ लोग ऊपर वरणन किये हुए रामतोभद्रकी रचना करके उसमें साठ कोठकीकी
मुद्रा बनाकर इस प्रकार विवेचना करते हैं— ॥ १३८ । जिस प्रकार ऊपर कहे हुए सातों लोक हैं, ठीक उसी तरह यह
रामतोभद्र भी है ॥ १३९ । रामतोभद्र ब्रह्माण्ड है। इसका मुद्रा में ही प्रतिरूपमद् बनता है। उसमें रामरूप
चैतन्य (जीव) है। ऐसा कितने ही तत्त्वदर्शियोंने कहा है ॥ १४० ॥ जिसमें कोई वस्तु मुद्रित हो (अर्थात्
लपेटकर रक्खी हो) उसे लोग मुद्रा कहते हैं। मुद्रितका अर्थ है—पिहित या विहित (घिराया हुआ)।
यह शरीरादिमें ब्रह्मसे मुद्रित है। फिर भी इसके बाहर चैतन्यका प्रकाशन हो रही है ॥ १४१ ॥ १४२॥
स्फटिक मणिका कलश बना और उसके भीतर दीपक रखकर चाहे वह चारों ओरसे ढॉक दिया जाय, फिर
भी दीपकका प्रकाश कोई लुप्त नहीं कर सकता। ठीक यही दशा इस ब्रह्माण्डकी भी है ॥ १४३ ॥ जिस तरह कि
पृष्ठ 610 स्कैन

५९४ आनन्दरामायणे [ सर्गः ४

पुश्चक्रे प्रभुः सर्व्वाः पुरः पुरुष आदिशन्। इत्युक्तं जन्मचाभावात्प्रन्यवापि हि पञ्चमे १४४॥
एको वशी सर्वभूतान्तरात्मेति श्रुतेर्वचः। एको देवः सर्वभूतेष्विति चैवापरा श्रुतिः॥१४५॥
पुरः सृष्ट्वा परेशोऽन नैन ताभिरतुष्यथ म सृष्ट्वा मानुषीं मुद्रो परं तोषमगात् सः १४६॥
देवताश्चास्सृजत्पूर्वं दृष्टेमों पौरुषीं तनुम्। रूप तादृक्ष सुकृत बतेति श्रूयते स्फुटम् १४७॥
पुरुषं त्वेवाविशन्मात्मेत्याद श्रुतिः स्वयम्। पुग सृष्टैः सर्वभूतैरगृहायः स्वरट् ॥१४८।
श्रद्धावल्लोमणिगण नग दृष्ट्वा मुदं गतः। इत्थस्माभिर्विष्णुतत्व श्रूयते भगवद्वचः ॥१५०।
मुदं करोति देवस्य द्रावयेद्दुःखसञ्चये। इति मुद्रानिरुक्तिश्च मन्त्रशास्त्रेऽपि श्रूयते ॥१५१।
अतः सर्वेषु देहेषु मनुष्याणां नृणाम्

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 611 स्कैन

सर्गः ४ ] मनोहराकाण्डम् ५१५


अष्टत्रिंशत्पदानि ह विद्यन्ते सूक्ष्मदेहके । दशेंद्रियाणि पञ्चैव प्राणा बुद्धिम॑हंकृतिः ॥ १६१॥
सप्तदशात्मकं लिंगं प्रसिद्धं शास्त्रसम्मतम् । पञ्चविंशत्यनेण पञ्च कर्मक्रियात्मनः ॥ १६२॥
एष प्राणांख्यव्यापारः सकलश्च निश्वयान्मतिः । ममांश चैव धर्माः प्रसिद्धाः शास्त्रसम्मतः । १६३॥
स्वप्नाभिमानी भोर्गी रजश्चेति चतुष्टयम् । देवानामिंद्रियाणां च व्यापारश्चर्तुरुत्तर पदो १६४।
स्थूलदेहे षोडशैव पदानि सम्मतानि हि । गुणाः सप्तदश तेषामपानव्यानयोः पदे ॥ १६५॥
पायूपस्थस्थानयोर्द्वये वाचोऽपि निकेतने । प्राणस्य मनसश्चापि बुद्धिस्थाने पदं विदुः ॥ १६६॥
पदानि द्वादशे मानि धीमद्भिर्येन तथा गुणः अवस्था जागृतिश्चैताः कथितानि मनीषिभिः ॥ १६७॥
मुद्रामेतादृशीं प्राप्य

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 612 स्कैन

५९६ आनन्दरामायणे [ सर्गः ४

स ब्रह्मा स शिवश्चाथ स हरिः स सुरेश्वरः। सोऽक्षरः परमश्चैव स स्वराडिति वेदवाक् ॥१७८॥
यस्यैवै सच्चिदानन्दाः स व्यापी सर्ववस्तुषु, नेदानीं नु प्रियं भाति वस्त्वमात्रं प्रदृश्यते ॥१७९॥
वार्तायां च सर्वत्र रामनामाङ्ककीर्तनम्। अत्रिद्विद्यापमानेषु श्रूयते गुरुपुङ्गवात् ॥१८०॥
अग्रेत्वेक आत्मा वा इदमग्रः पुरा जनैः। आसीत्ततैव लोकानां पालानां सृष्टिरिच्छया ॥१८१॥
पुनश्च सर्वदेवानामनुकल्पार्थमीप्सितम्। इन्द्रायतनं तन्न सृष्टेस्तेभ्यस्ततः परम् ॥१८२॥
विचार्य स्वापदां पश्यन्त्सीमाशं प्रविष्टवान्। तदात्मानं ब्रह्म तत दृष्ट्वांशदेतो किल ॥१८३॥
कश्चैष मनि सप्रश्नं येन पश्यन्ति विन्दति। इत्यादिभिर्विभज्यैवं तदेतद्द्रष्ट्रादिभिः ॥१८४॥
संज्ञोऽन्तःसम्य नामानि

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 613 स्कैन

सर्गः ४ ] मनोहरकाण्डम् १९७


म यस्यायं नरोपाश्चादित्येवञ्च वर्तते । स एक इति ज्ञात्वा' पापं पुण्यं कृतञ्चने ॥१९५॥
न संतापयतस्स्वेवं सम्यक् सर्वं प्रकीर्तितम् । यत्प्रब्रह्म हेयापेक्ष्यः सङ्गत्स्येति न संशयः ॥१९६॥
छांदोग्येऽपि स वेदेति मन्त्रोपक्रम्य प्रक्रणः । तेजोऽन्नादिका सृष्टिः यन्मूला मा स्थितिरितिः १७ ।
जीवात्मना प्रवेशश्च व्याकृतिर्नाम रूपयोः अनेकत्वान्नपदस्य मन्यर्दनेकत्वताऽपि च ।
मदर्थभावना-! च मनुष्ये च बहूक्तिता । १९८।
लज्जाने च गुगेतांन ज्ञानन्मोक्षोःपुनर्भवः ।
मध्यब्रह्माभिमंन्ग्रन्येव मन्त्रब्रह्मकीर्तनम् । तद्रामान परं ब्रह्म सृष्टिस्थित्यन्तहेतुकम् ।।१९९।।
अन्यस्यामपि शाखायां प्रश्नप्र-युक्तिः स्फुटम् । मनःप्र, णेन्द्रियाणां यन्मनः प्राणैन्द्रियं हि तत् ॥२००॥

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 614 स्कैन

५५८ आनन्दरामायणे [ सर्गः ४

महिमातिशयस्तस्य तद्भावा भाव्यशेषकम् । अगोचरं च सर्वेषां ध्यायमानोऽनुपश्यति ॥२०८॥
वेद हि तं गुहायां योऽविद्याग्रंथिं भिनत्त्यसः । कृपया वृणुते ब्रह्म यं कश्चित् सुमधस्करम् ॥२०९॥
तेनैव लभ्यतं साक्षान्नान्यथा यत्नतोऽपि हि । अथवा य परब्रह्म प्राप्तुमिच्छेन्न भावकः ॥२१०॥
तेनैव हेतुना लभ्यो नान्यथा साधनान्तरैः । दलहीनादिर्भानेदं लभ्यते तैस्तु लभ्यते ॥२११॥
मन्थामयोगतः सत्त्वं शुद्धं येषां विचारतः । ते परान्तेन कालेन परिमुच्यन्ति नान्यथा ॥२१२॥
यथा नद्यः समुद्रेऽस्तं गच्छन्ति नामरूपतः । तथा विद्वान्कलावैद्यप्रतिष्ठाणं च भक्ष्यम् ॥२१३॥
प्रारब्धकर्मणां साक्षान्मोक्षमप्युपतेभवेत् । यो वेद परं ब्रह्म स ब्रह्म भवतीति च ॥२१४॥
सर्वं ममुदितं

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

सर्गः ४ ] मनोहरणकाण्डम् ५९९

पृष्ठ 615 स्कैन

सर्गः ४ ] मनोहरणकाण्डम् ५९९


तन्नाम परमं ब्रह्म योगिगम्यमनामयम् । अनन्तनामरूपैश्च विधाकारं स्वमायया ॥२२३॥
भूत्वा सर्वेषु भूतेषु वशार्कं भूतचालकम् । स्फुटमप्यस्फुटं तेषामज्ञानं स्वात्मनः सदा ॥२२४॥
ब्रह्मज्ञाने परो हेतुः सर्वोऽपि परिवेष्टितः । मन्त्राः सन्ति तेनेदं विद्वद्ब्रह्म न प्रकाश्यते ॥२२५॥
परांचि खानि प्रभुणा सृष्टानि देवते तथा । नाऽऽस्ते सांतरात्मानं प्रसिद्धं श्रुत्युदाहृतम् ॥२२६॥
सर्वोऽपि मनुजो दम्भो गृहपुत्रात्मसम्भवम् । किञ्च कामदामोय तनाराध्यश्च काञ्चने ॥२२७॥
यदि भूतात्मदामन्यः स्वात्मानं परमुच्यते । तदा कस्याथ रोषेण व्यथयेद्यस्त्वयं हि ॥२२८॥
आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पूरुषः । किमिच्छन् कस्य कामाय शरीरमनुसंज्वरेत् ॥२२९॥
इत्याह च श्रुतिः साध्वी बृहदारण्यगाऽभवत् ।

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 616 स्कैन

६०० आनन्दरामायणे [ सर्गः ४

तं पूरणप्रकारं तु संक्षेपेणोच्यतेऽधुना । यथा लोकेऽञ्जनेन सम्यक्संवाद्य पूर्वतैस्सिद्धैः ॥ २३९॥
निधिः प्रत्यक्षतस्तस्य दर्शनं याति नान्यथा । एवमत्रापि सम्पूर्य साधनं यच्चतुष्टयम् । २४० ।
सम्पाद्य लभते शुद्धं रामेति पदमव्ययम् । मायाविद्येत्यितवर्णं यद् द्वयं तन्माधनं यथा ॥ २४१॥
शुद्धाविद्यामयं चेति प्रोच्यते तत्त्वदर्शिभिः । साध्यं साधनं च शास्त्रञ्च मिथ्याऽविद्यामयं त्रयम् २४२॥
ज्ञानोत्तरमिति मतं तस्मात्तद्दुर्गमीरितम् ।
चतुष्पादसाधनं सम्पूर्णमित्यभिधीयते । प्रत्येकं साधनं यच्च चतुःसाधनमुच्यते ॥ २४३॥
विवेकवैराग्यशमादिषट्कं मुमुक्षुता चेति प्रसिद्धमेतत् ।
लक्षणानि प्रत्येकमुत्तमानि प्रोक्तान्यमीषां स्मृतिभूमिकासु २४४॥
साधनानां चतुष्कं च

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 617 स्कैन

सर्गः ४ ] मनोहरकाण्डम् ६०१


कल्याणं सर्वतः पुंसां चिंतनाद्यस्य ब्रह्मणः तद्ब्रह्मवाचक मुख्यं मंगलानां च मंगलम् ॥२५५॥
यत्र यद्व्यज्यते साक्षान्नाम्ना तदुदीर्यते । अधिदैवं तथाऽध्यात्मं सर्वतोभद्रमुच्यते ॥२५६॥
विविच्यतेऽत्रोभयं च प्रोच्यते वस्तुव्यक्तये । अधिदैवे तु यद्ब्रह्म तद्वाह्यमुदनेऽमरम् ॥२५७
अंडहृद्गतलोकोस्तु सर्वतोभद्रमुच्यते । तेनैव भद्र सर्वेषां लोकानामिति हि स्थितिः ॥२५८
तत्र स्वर्णमयं वेश्म निर्मितं प्रभुणा स्वयम् । दक्षपाणिरिति ज्ञेय यत्र कार्यचितिः स्वयम् । २५९
न्यासेन सर्वसत्त्वानां गतानां सर्वयोगिनाम् प्राणोपासननिष्ठानां त्रयणां नित्यकल्पने २६०
ब्रह्मणा सह ते सर्वे इति स्मृतिरुशामसः । क्रममुक्तेर्भयं पथाः श्रुतिस्मृतिमतोऽमलः । २६१
आध्यात्म हृदये

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 618 स्कैन

६०२ आनन्दरामायणे [ सर्गः ४

यच्च किञ्चिज्जगत्यत्र दृश्यते श्रूयतेऽपि वा । अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः ॥२७१॥
इदं सर्वं यदयमात्मैकमेवाद्वितीयकम् । सर्वं खल्विदमिन्त्यादिश्रुत्यो यत्प्रवदन्ति हि ॥२७२॥
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । संपश्यन्नात्मयाजीति परमात्मा मनोर्वचः ॥२७३॥
एतादृशेन वै धेनो भूत्वा जगत्स्वरूपकः । कृतकृत्यः स्वयं तीर्त्वा सर्वांस्तारयतीति च २७४॥
अत्राक्तं श्रूयतेऽथाय ज्ञात्वाऽन्तं दृढनिश्चयम् । किं बहुक्तेन चोद्दिष्टं संक्षेपेणोपसंहृतम् ॥२७५॥
नारायणाच्युत जनार्दन वासुदेव गोविन्द माधव मुकुन्द रमेश विष्णो ।
मत्स्यैणपार नरसिंह परावरात्मन्सामोपनाय शिव वामन पाहि विश्वम् । २७६ ।
येनेदं विकृतं विश्वं विशता येन चेतनम् । यस्मिन् यत्प्रतिष्ठं च

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

सर्गः ४ ] मनोहरकाण्डम् ६०३

पृष्ठ 619 स्कैन

सर्गः ४ ] मनोहरकाण्डम् ६०३

अथवाऽष्टपदे मुद्रां विधाय तन्मलिङ्गकम् । स्वयंव्यक्तस्यके तुर्य भद्रं विश्रन्दाभ्यहम् ॥२८७॥
सर्वत्र सममुद्रामु मध्ये च परिधित्रयम् मुद्रा सीमांगलान्ता श्चत्वार्दा तुर्यकोष्ठका ॥२८८॥
लिङ्गस्कन्धगता कोष्ठा वर्करिष्ठैः प्रकल्पयेत् । वह्निवाप्योरनेष्ण्यानि पदान्युक्तांस्त्व तु ॥२८९॥
भद्रसङ्ख्यायोग्यानि तदर्थं त्नानयोजनम् अथवाऽष्टौ दश मुद्रा सीमापरिव्यवस्थया ॥२९०॥
भद्रमर्कपद मध्ये परिधी द्वे प्रकल्पयेत् । एवमग्र परिव्यस्तैस्तैषट्त्रिंशत् मुद्रिकाः ॥२९१॥
चतुष्पादात्मकं भद्र पश्च मुद्राश्च पञ्चच प्रकल्प्याश्चक भद्र नात्र तु परिधी स्मृतौ ॥२९२॥
सममेऽग्रिमिता मुद्रा भद्र तुर्यपदाम्मकम् । द्वये त्रयोदशैकाश्च वाप्यश्चापि चतुर्दश ।२९३।
भद्रं तत्त्वमितं तुर्ये

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 620 स्कैन

६०४] आनन्दरामायणे [सर्गः ५

वाच्योऽपि तन्मिताः कार्या भद्राणि वक्ष्यमाणतः तच्चकोष्ठं कला कोष्ठं तुर्यकोष्ठं च षट्पदम् ॥३०५॥
षट्पदं च कलाकोष्ठं शेषं सर्वं पुरोदितम् । अथवा प्रथमाद्यावत्पञ्चमस्थानकाद्वि ॥३०६॥
षट् षट् पञ्च तुर्यवह्निक्षुद्राश्च मध्यशङ्करान् । तुर्यनैऋतिनेत्राक्षिमर्यादापरिधींस्तथा ॥३०७॥
विशेषस्तु लिंगद्वयं वार्ण. षट् त्रिपदं पदम् । भद्रसङ्ख्येन्दुकलेन्दुकलाचतुरस्रम्भिकान् ॥३०८॥
प्रकल्प्यारचयेद्बुद्ध्या शेषं सर्वं पुरोदितम् । एवं नानाविधा भद्रा बहवः सन्ति भो द्विजः ॥३०९॥

इति श्रीशतकोटिरामचरितान्तर्गत श्रीमदानन्दरामायणे वाल्मीकीये मनोहरकाण्डे श्रीरामदासविष्णुदास-
सम्वादे सबहुरामतोभद्रविस्तारो नाम

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

सर्गः ५ ] मनोहरकाण्डम् १०५

पृष्ठ 621 स्कैन

सर्गः ५ ] मनोहरकाण्डम् १०५

त्रयोदशपदा वापी ... रक्तं भद्रं पीतभद्रं तिर्यङ्नवपदात्मकम् ॥ ८ ॥
अष्टधा भुजगा रक्ता द्विपदा नयनस्तथा । अष्टमुद्रात्मकं रामतोभद्रं ते मयोदितम् ॥ ९ ॥
त्यक्त्वा पाशं भुजगांश्च कृत्वा षोडशपदम् । खण्डत्रयञ्चतुष्पदजं भद्रं लोहितं रसैः ॥ १० ॥
तिर्यक्तेषां पीतवर्णं ततोऽग्रे वेष्टनं तथा त्रिदशार्थं मालिका रक्ता त्रिपदा वा त्रिलोचना ॥ ११ ॥
अष्टमुद्रात्मकं चैतद्रामतोभद्रमुच्यते । पूर्ववत्तु सर्वं शेषमाद्यद्रव्याः सर्वं हि पूर्ववत् ॥ १२ ॥
मुद्रिकारूपपादांश्च षट्कं स्वेच्छं प्रपूरयेत् । चतुर्मुद्रात्मकं चैतन्मलिंगं वापि पूर्ववत् ॥ १३ ॥
तिर्यगूर्ध्वं त्रिमध्यश्च रेखाः कार्या तुल्यास्ततः । तासु चतुर्मुखार्थेषु कार्याः परिधयः क्रमात् ॥ १४

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 622 स्कैन

३०६ आनन्दरामायणे [ सर्गः ६

एतद्द्वादशमुद्राभी रामलिङ्गात्मकं शुभम् । प्रालम्ब्य विविधं च रामतोभद्रमादरात् ॥ २६ ।
तिर्यगूर्ध्वमेकसप्त रेखाः सर्व हि पूजयेत् । चतुर्मुद्रात्मकं तद् यथा तद्वच्च मध्यमे । २७ ।
आद्ये तिस्रः स्थले मुद्रा मध्यमपारश्वयोस्तथा । मध्ये नवमुद्रा ज्ञेयास्ततो द्वे द्वे शुभे स्मृते ॥ २८ ।
ततः षोडशमुद्राभी रामतोभद्रमादरात् । अन्तर्गहं कुरु लिङ्गं मलिङ्गं पाङ्‌ङ्गात्मकम् ॥ २९॥
तिर्यगूर्ध्वभूमिवार्याणवेदरैखाः ४२१ सुलोहिताः । अष्टमुद्रा मके मध्य रामतोभद्गके लिखेत् ॥ ३०॥
तिर्यगूर्ध्वं परिधयः षोडशैष समन्ततः । द्वौद्वौत रक्ता वर्णा वा बहिः परिधिपोऽपि च ॥ ३१ ।
पूर्ववत् कोणगेहेषु मुद्राणां च क्रमोगुना । उक्ते द्वे मुद्रिके पूर्वं

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

सर्गः ६ ]

पृष्ठ 623 स्कैन

सर्गः ६ ]
मनोहरकाण्डम्
१०७

षट्त्रिंशत्पदजे ज्ञेये द्वे वापीशङ्करे मिने । द्वाभ्यां शिवञ्च वै नेत्रे मिते शेषपदानि हि ॥४३॥
रक्तकानि चत्वारि पीठानि शिवकर्णयोः।
स्थाने तृतीये मुद्रश्च शंभो द्वौ शङ्करौ स्मृतौ । स्थाने चतुर्थे मुद्राश्च चत्वारश्शिवाह्वयाः स्मृताः ॥४४॥
एवमग्रे क्रमेणैव विशेषं शृणु सादरम् । स्थाने पञ्चदशे मुद्राश्चतुर्दश शिवाह्वयाः ॥४५॥
पञ्चदशे हि लिङ्गानां षण्णां शिया लिखेत् । काणान्धयोस्तयोः कार्यौ द्वौ शिवौ च त्रिपटपदी ॥४६॥
अष्टमुद्रात्मके भद्रे सरितो न कृती यथा । मण्डलस्यो लिङ्गवृद्धिं कर्तव्या परमावधि ॥४७॥
स्थाने द्वाविंशतितमे भद्रं द्वाभ्यां योजितम् । त्रिपत्रिञ्च लिङ्गानि बहिः परिधयस्ततः ॥४८॥
एवं युक्त्या रचयैवै शेषं सर्वं पुरोदितम् ।

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 624 स्कैन
१०८आनन्दरामायणे[ सर्ग ५

अष्टमुद्रान्वके भद्रे मलिमे च कृती यथा । स्थाने च सप्तमे मुद्राः सप्त शिवानि चाष्ट वै ॥५९॥
कोणस्थगृहयोः कार्यों द्वौ हरौ च 'प्रपृष्ठयोः । अष्टोत्तरशतं रामलिङ्गात्मकं स्मृतम् ॥६०॥
षष्ठे स्थाने कोणगेहेऽथवा शम्भुं न कारयेत् । स्थाने तृतीये मुद्रे द्वे वापी द्वौ द्वौ हरावपि ॥६१॥
एकच्छतात्मकं भद्रं रामलिङ्गात्मकं मतम् । अष्टोत्तरसहस्रं रामतोभद्रमीरितम् ॥६२॥
पञ्चैव मुद्राः कर्तव्या अते स्थाने हि पञ्चमे । पंच मुद्राः पञ्च वापीः कृत्वा रामतोभद्रमीरितम् ॥६३॥
अष्टोत्तरसहस्रे श्रीरामतोभद्रके वरे । वापीमुद्रादिषट्कं कर्तव्यं रामतोभद्रमीरितम् ॥६४॥
सहस्रराममुद्राणां रामतोभद्रमीरितम् । अष्टोत्तरसहस्रे श्रीरामतोभद्रमीरितम् ॥६५॥
स्थाने चतुर्दशे कोणगेहे शम्भुं न

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 625 स्कैन

सर्ग: ५] मनोहरकाण्डम् १०९


कृष्णवर्णभुजानान्तु पश्चाद्भागं विभीषणम् । कर्केषु च जांबवन्तं मैन्दं दण्डेऽङ्गु स्मरेत् ॥७८॥
द्विविधं परिधिष्वेव मुद्रायां राघवं श्रिया । मुद्रायाः पश्चिमे वाथ दक्षिणे ह्युत्तरे पुरः ॥७९॥
लक्ष्मणं भरतं वापि शत्रुघ्नं वायुनन्दनम् । पूज्यपूजकरूपोमध्ये श्रेष्ठा पूर्वदिगेव हि ॥८०॥
सितायोरिधिवस्त्रेव सुषेणं परिचिन्तयेत् । सर्वत्र पदभावेषु चिन्तयेत्सर्ववानरान् ॥८१॥
बहिस्त्रिपरिधित्वेव त्रिवेणीं परिचिन्तयेत् । चतुर्दिक्पङ्किताभिमुखा दृग् रुद्राश्च वापिकाः ॥८२॥
कटेन्यो बालकाभिमुखाः कार्या वा पद्ममुखाः। चतुर्दिक्पङ्किताभिमुखा एवं मन्त्रेषु येऽरुचि ॥८३॥
पक्षत्रये परिक्लान्ता वदंतीत्थं मुनीश्वराः । पूर्वोक्तमंत्रे देवाद् रि संपूज्यादौ ततः परम् ॥८४॥
समारभेत्तुराघवस्य

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें