श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

सर्गः १ ] राज्यकाण्डम् ( पूर्वार्द्धम् ) १८७

---

सहिष्णुः सद्गतिः शास्ता विश्वयोनिर्दिनद्युतिः । अनीशः अजितः प्रांशुरुपेन्द्रो वामनो बलिः ॥७०॥
धनुर्वेदो विधाता च ब्रह्मा विष्णुश्च शङ्करः । हंसो मरीचिर्गोविन्दो रत्नगर्भो महद्युतिः ॥ ७१ ।
व्यासो वाचस्पतिः सर्वदर्पिदानवमर्दनः । जानकाश्रयभः श्लाघ्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः ॥७२॥
सम्भवोऽतीन्द्रियो वेद्यो निर्देश्यो नग्नवान्प्रभुः । मदनो मन्मथो वश्या विश्वरूपो निरञ्जनः ॥७३॥
नारायणोऽग्रणी साधुर्जटायुप्राणिवर्द्धनः । नैकरूपो जगन्नाथः गुरुकार्यहरः प्रभुः ॥७४।
जितक्रोधो जितारातिः प्लवगाधिपराज्यदः । वसुदः सुभुजो नैक्रमायो भव्यः प्रमोदनः ॥७५।
चण्डांशुः सिद्धिदः कल्पः शरणागतवत्सलः । अगादो गगहर्त्ता च मन्त्रज्ञो मन्त्रभावनः ॥७६॥
सौमित्रिवत्सलो धूर्यो व्यक्तऽव्यक्तस्वरूपधृक् । वसिष्ठो ग्रामणीः श्रीमाननुकूलः प्रियरतः ॥७७॥
अनुत्कः मान्त्रिको धीरः शरासनविशारदः । ज्येष्ठः सर्वगुणोपेतः शक्तिमान्त्राटकांतकः ॥७८॥
वैकुण्ठः प्राणिनां प्राणः कमठः कमळाधिपः । गोवर्धनधरो मत्स्यरूपः कारुण्यसागरः ॥७९॥
कुम्भकर्णप्रभेत्ता च गोपिगोपालनन्दनः ३०० । मायावी व्यापको व्यापी रेणुकेयबलापहः ॥८०।
पिनाकभञ्जनो वन्द्यः समर्थो गरुडध्वजः । लोकत्रयाश्रयः लोकभर्त्ताच भरताग्रज ॥८१॥
श्रीधरः संप्रतिर्लोकाध्यक्षो नारायणो विभुः । मनोरूपो मनोजेगी पूर्णः पुरुषपुंगवः । ८२॥
यदुश्रेष्ठो यदुपतिर्मुनामयः मुविक्रमः । तेजाधरो घराधरश्चतुर्मूर्तिर्महानिधिः । ८३ ।
बाणप्रमथनो वद्यः शांतो भरतवंदितः । शब्दातीतः समात्मा कमलाङ्गः प्रजागरः ।८४।
लोकार्थगमः शशायी धीरः स्थितिलयात्मकः । आग्मज्योतिर्गदात्मा सहस्रार्च्चिः सहस्रपात् ॥८५।
अमृतांशुर्महीगर्भो निर्व्वत्तिरप्यस्पृहः । त्रिकालज्ञो मुनिः साक्षी विहायसगतिः कृतः ॥८६।
पर्जन्यः कुमुदो भूतावासः कमलासनः । आत्मप्रत्ययः श्रोवाशो वाग्मी लक्ष्मणग्रजः ॥८७॥
लोकाभिरामो लोकार्त्तिमर्त्तः सेवर्काप्रियः । मनातनतमा मध्व्यामलः राक्षसातकृ ॥८८।

---

स्माकक भावी, भगवान् अगम्य, वरदीय ने । ९६ ॥ सहिष्णु, सद्गति, शासक, विश्वयोनि परमकन्ति-सम्पन्न अनीश (इन्द्रसे भ्रष्ट), महाबली, उपेन्द्र, वामन, बलि, ॥ ७० ॥ धनुर्वेदविधाता, ब्रह्मा, विष्णु, शंकर हंस, मरीचि, गोविन्द रत्नगर्भ महा तेजस्वी ॥ ७१ ॥ व्यास, बृहस्पति, सभी अभिमानी असुरोंके घातक, जानक आश्रम, श्लाघ्य प्रकट, प्रीतिवर्धन ॥ ७२ ॥ संभव, अतीन्द्रिय, वेद्य, निर्देश, ज्ञानवान्‌के स्वाभा मदन मन्मथ, सर्वव्यापी विश्वरूप निरञ्जन ॥ ७३ ॥ नारायण, अग्रणी, साधु जटायुके प्रीतिवर्धन, अनेकरूप, जगन्नाथ देवकार्यसाधक, प्रभु ॥ ७४ ॥ जितक्रोध, शत्रुविजेता, सुग्रीवराज्यदायक, वसुदाता, बहुभुज विविधमायाधारी, भव्य प्रमादन ॥ ७५ । चण्डांशु, सिद्धिदायक, कल्प, शरणागत-वत्सल, अगाद रोगहर्त्ता मन्त्रज्ञ मंत्रभावन। ७६ । लक्ष्मणप्रिय, धुर व्यक्त-अव्यक्तस्वरूपधारी, वसिष्ठ, ग्रामीण, धीमान्, अनुकूल, प्रियरत । ७७ । अनुत्सुक मांत्रिक धीर, धनुर्विद्यामें निपुण, श्रेष्ठ, सर्वगुणसम्पन्न, शक्तिमान्, ताड़काके घातक। ७८ । वैकुण्ठ, प्राणियोंके प्राण, कमठ, कमलापति, गोवर्धनधारी, मत्स्य-रूपधारी, करुणासागर ॥ ७९ ॥ कुम्भकर्णके नाशक, गोपीगोपालनन्दन ३००, मायावी, व्यापक , व्यापी, रेणुकेय (परशुराम)के बलनाशक ॥ ८० धनुर्भञ्जक, वंद्य समर्थ, गरुडध्वज, तीनों लोकोंके आश्रय, लोकभर्त्ता भरतके बड़े भ्राता । ८१ ॥ श्रीधर, सद्गति, लोकाध्यक्ष नारायण, विभु, मनोरूपों, मनोवेगी, पूर्ण, पुरुष पुंगव । ८२ । यदुश्रेष्ठ यदुपति, मूनामय, मुविक्रम, तेजाधर, घराधर, चतुर्मूर्ति, महानिधि ॥ ८३ ॥ बाणप्रमथन वद्य अन्त, भरतवन्दित शब्दातीत, सर्वात्मा, कमलांग, प्रजागर ॥ ८४ । लोकौर्थगामी, शेषशायी धीर स्थितिलय, अमल, आत्मज्योति, अदीनात्मा, सहस्रार्चि, सहस्रचरण । ८५ । अमृतांशु, महीगर्भ, विप्रभक, स्पृहरहित, त्रिकालज्ञ मुनि साक्षी, विहायसगति, कृतः ॥ ८६ ॥ पर्जन्य, कुमुद भूतावास, कमलासन आत्मसंवद्या, आवास, बोरहा, लक्ष्मणाग्रज ॥ ८७ ॥ लोकाभिराम, लोका-

३८८	आनन्दरामायणे	[ सर्गः १

दिव्यायोधधरः श्रीमानप्रमेयो जितेन्द्रियः । भूदेववंद्यो जनकप्रियकृत्प्रपितामहः ॥ ८९ ॥
उत्तमः सात्विकः सत्यः सत्यसन्धस्त्रिविक्रमः । सुवृत्तः सुगमः सूक्ष्मः सुघोषः सुहृदः सुहृत् ॥ ९० ॥
दामोदरोऽच्युतः शार्ङ्गी वामनो मधुराधिपः । देवकीनन्दनः शौरि शूरः कैटभमर्दनः ॥ ९१ ॥
सप्ततालप्रभेत्ता च मित्रवंशप्रवर्धनः । कालस्वरूपी कालात्मा कालः कल्याणदः ४०० कलिः ॥ ९२ ॥
संवत्सरो ऋतुः पक्षो ह्ययनं दिवमो युगः । स्तव्यो विविक्तो निर्लेपः सर्वव्यापी निराकुलः ॥ ९३ ॥
अनादिनिधनः सर्वलोकपूज्यो निरामयः रसो रसज्ञः सारज्ञो लोकसारो रसात्मकः ॥ ९४ ॥
सर्वदुःखातिगो विद्याराशिः परमगोचरः शेषो विशेषो विगतकल्मषो रघुपूङ्गवः ॥ ९५ ॥
वर्णश्रेष्ठो वर्णभाव्यो वर्णो वर्णगुणोज्ज्वलः कर्मसाक्षी गुणश्रेष्ठो देवः सुरवरप्रदः ॥ ९६ ॥
देवाधिदेवो देवर्षिदेवतासुरनमस्कृतः । सर्वदेवमयश्चक्री शार्ङ्गपाणी रघूत्तमः ॥ ९७ ॥
मनोबुद्धिग्हंकारः प्रकृतिः पुरुषोऽव्ययः । न्यायो न्यायी नयी श्रीमान् नयो नभश्चरो ध्रुव ॥ ९८ ।
लक्ष्मीविश्वम्भरो भर्ता देवेन्द्रो बलिमर्दनः । बाणारिमर्दनो यज्वाऽनुत्तमो मुनिसेवितः ॥ ९९ ॥
देवाग्रणीः शिवध्यानतत्परः परमः परः सामगेयः प्रियः शूरः पूर्णकीर्तिः सुलोचनः ॥ १०० ॥
अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो दशस्याद्रिपकेसरी कलानिधिः कलानाथः कमलानन्दवर्धनः ॥ १०१ ॥
पुण्यः पुण्याधिकः पूर्णः पूर्वः पूरयिता रविः जटिल कल्मषघ्नोऽप्रभजनोऽविभावसुः ॥ १०२ ॥
जयी जितारिः सर्वादिः शमगो भवभञ्जनः । अलङ्करिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः ॥ १०३ ॥
आशुः शब्दपतिः शब्दगोचरो रजनो लघुः । निःशब्दपुरुषो माया स्थूलः सूक्ष्मो ५०० विलक्षणः ॥
आत्मयोनिरयोनिञ्च सप्तजिह्वः सहस्रपात् । सनातनतमः साध्वी पेशलो विजितांबरः ॥ १०५ ॥
शक्तिमान् शस्त्रभृन्नाधो गदाधररथांगभृत् । निरीहो निर्विकल्पश्च चिद्रूपो वीतसाध्वसः । १०६ ॥
सनातनः सहस्राक्षः शतसूर्यनभप्रभः इक्ष्वाकुवंशवर्धनः कठिनो द्रुम एव च ॥ १०७ ॥
सूर्य्यो ग्रहपतिः श्रीमान् समर्थोऽनर्थनाशनः अधर्मशत्रु रोधनः पुरुहूतः पुरस्तुतः ॥ १०८ ॥

---

रिमर्दन, सर्वप्रिय, सनातनतम, मेघश्यामल, राक्षसार्थक ॥ ८८ ।, दिव्यायुधधर, श्रीमान्, अप्रमेय, जितेन्द्रिय, विप्रवंद्य, पिताके प्रियकर्ता, प्रपितामह ॥ ८९ । उत्तम सात्त्विक सत्य, सत्यसन्ध, त्रिविक्रम, सुवृत्त, सुगम, सूक्ष्म सुघोष, सुहृद, सुहृत् ॥ ९० ॥ दामोदर, अच्युत शार्ङ्गी, वामन मधुराधिपति, देवकीनन्दन, वासुदेव, शूर, कटभमदन ॥ ९१ ॥ सप्ततालप्रभेत्ता, मित्रवंशवर्धन, कालस्वरूपी, कालात्मा, काल, कल्याणद ४०० कलि, ॥ ९२ । संवत्सर, ऋतु, पक्ष, अयन, युग, स्तव्य विविक्त, निर्लेप, सर्वव्यापी, निराकुल ॥ ९३ ॥ अनादिनिधन, सर्वलोकपूज्य, निरामय, रस, रसज्ञ, सारज्ञ, लोकसार, रसात्मक ॥ ९४ ॥ सर्वदुःखातिग, विद्याराशि, परमगोचर, शेष, विशेष, विगतकल्मष, रघुपूङ्गव, ॥ ९५ ॥ वर्णश्रेष्ठ, वर्णभाव्य, वर्ण, वर्णगुणोज्ज्वल कर्मसाक्षी, गुणश्रेष्ठ, देव, सुरवरप्रद । ९६ ॥ देवाधिदेव देवर्षि देवामुरनमस्कृत सर्वदेवमय, चक्री, शार्ङ्गपाणि, रघूत्तम ॥ ९७ । मन बुद्धि अहंकार प्रकृति, पुरुष अव्यय, न्याय न्यायी नयी, श्रीमान्, नय, नभश्चर, ध्रुव, ॥ ९८ । लक्ष्मी-विश्वम्भर, भर्ता, देवेन्द्र, बलिमर्दन बाणारिमर्दन, यज्वा उत्तम मुनिसेवित ॥ ९९ ॥ देवाग्रणी, शिवध्यानतत्पर, दग्म, पर, सामगेय प्रिय, शूर पूर्णकीर्ति, सुलोचन । १०० ॥ अव्यक्तलक्षण, व्यक्त, दशश्याद्रिपकेसरी, कलानिधि कलानाथ कमलानन्दवर्धन । १०१ ॥ पुण्याधिक पूर्ण पूरयिता, रवि, जटिल, कल्मषोंको ध्वंस करनेवाले, अग्नि ॥ १०२ ॥ जयी, जितारि, सर्वादि, शमन भवभञ्जन, अलङ्करिष्णु अचल, रोचिष्णु विक्रमोत्तम ॥ १०३ ॥ आशु शब्दपति, शब्दगोचर, रजन, लघु, निःशब्द, पुरुष, मायो, स्थूल, सूक्ष्म ५०० विलक्षण ,१०४॥ आत्मयोनि, अयोनि, सप्तजिह्व, सहस्रपात् सनातनतम, साध्वी, पेशल, विजिताम्बर । १०५ । शक्तिमान् शस्त्रभृत्, नाथ, गदाधर, रथाङ्गभृत्, निरीह, निर्विकल्प, चिद्रूप, वीतसाध्वस ॥ १०६ ॥ सनातन

सर्गः १ ] गायत्रीकाण्डम् ( पूर्वार्द्धम् ) ३८९

---

अन्नमयो बृहद्धर्मा धर्मधेनुर्धनेन्दगमः । हिरण्यगर्भाऽपरोविद्वान सुकलाव सुविक्रमः ॥ १०९ ॥
त्रिवृज्जातः श्रीमान् भवानीपितृकृद्वशी । नरो नारायणः श्यामः कपर्दी नीललोहितः ॥ ११०॥
रुद्रः पशुपति स्थाणुर्विश्वामित्रो दिनेश्वरः । मातामहो मातरिश्वा विरिश्चिविश्रवश्रवा ॥ १११॥
अक्षोभ्यः सर्वभूतानां चण्डः मन्थरगक्षकः । बालिखिल्यो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः ॥ ११२॥
निदाघस्तपनो मेघः शुकः पत्रवलापहः । वसुश्रवाः कृकवाकुः प्रसन्नो विश्वभोजनः ॥ ११३॥
रामो नीलोत्पलश्यामो ज्ञानस्कन्दो महाद्युतिः । कवन्ध्यमथनो दिव्यः कम्बुग्रीवः शिवप्रियः ॥ ११४॥
सुखो नीलः मुनिष्पन्नः मूलमः शिशिरात्मकः । अमसृष्टीऽतिथिः शूरः प्रमाथा पापनाशकः ॥ ११५॥
पवित्रपादः पार्वार्णिमणिपूरो नभोगतिः । उत्तार्णो दुर्लभोदुष्टा दुर्धर्षो दुःसहो बलः ६००॥११६॥
अमृतेशोऽमृतवपुर्धर्मी धर्मः कृपाकरः । भगो विश्वस्त्वानादित्ये योगाचार्यो दिवसपतिः॥११७॥
उदारकीर्तिरुद्योगी वाङ्मयः सदनन्वयः । नक्षत्रमत्री नाकेशः स्वाधिष्ठानः षडाश्रयः ॥११८॥
चतुर्वर्गफलं वर्णेशस्त्रितयफलं निधिः । निधानगर्भो निर्व्याजो निरीशो व्यक्त्तवर्द्धनः ॥११९॥
श्रावलम्बः शिवारम्भः शान्तो भद्रः समंत्रमः । भूताराः भृकुटनिर्भीषणो भूतवाहनः ॥१२०॥
अकायो भक्तकायस्थः कलन्नानी महापटुः । परार्द्धवृत्तिरखलो विविक्तः श्रुतिसागरः ॥१२१॥
स्वभावभद्रो मध्यस्थः समाशय्यननाशनः । वेद्यो वैद्यो वियद्धोता सर्वावगुणनाशकः ।१२२॥
सुरेन्द्रः कारणं कर्मकरः कर्मी ह्यरीक्षजः । धैर्याज्यश्रुर्यो धात्रात्मा मकल्पः क्षत्रेशपतिः ॥१२३॥
परमार्थगुहर्तृष्टिः सुविश्राभ्रितवरबलः । विष्णुर्जिष्णुर्विधुर्यज्ञो यज्ञेशो यज्ञपालकः ॥१२४॥
प्रभुविष्णुर्यज्ञिष्ठश्च लोकान्मा लोकपालकः । केशवः केशिहा काव्यः कविः कारणकारणम् । १२५॥
कालकर्ता कालशयो वासुदेवः पुरूहुतः । आदिकर्ता वराहश्च वामनो मधुसूदनः ॥ १२६॥
नारायणो नरो हंसो विष्पक्येनो जनार्दनः । विश्वकर्ता महायज्ञा ज्योतिष्मान्पुरुषोत्तमः ७००॥१२७

---

सप्तमाक्ष, शतमूर्ति, धनप्रद, दृष्टादृष्टोपशयनात, कठिन द्वय ॥ १०७ ॥ सूर्य, हंसपति श्रीमान् अभयं, अनर्थ-
नाशन अधर्मशत्रु, रहोरत्न, गुह्यरत्न गच्छत। १०८ । ब्रह्मधर्म, बृहद्धर्म, धर्मधेनु, धनेन्द्रगम, हिरण्यगर्भ,
अपरोविद्वान, सुकलाव, सुविक्रम ॥ १०९ । त्रिपुज्जातः, श्रीमान्, भवानीपितृकृत, वशी, नर, नारायण, श्याम,
कपर्दी, नीललोहित, ॥ ११० । रुद्र, पशुपति, स्थाणु, विश्वामित्र, दिनेश्वर मातामह, मातरिश्वा, विरिश्चि,
विश्रवश्रवा ॥ १११ । अक्षोभ्य, चण्ड, मन्थरगक्षक, बालखिल्य, महाकल्प, कल्पवृक्ष, कलाधर ॥ ११२ ॥
निदाघ, तपन, मेघ, शुक, पत्रवलापहारी, वसुश्रवा, कृकवाकु, प्रसन्न, विश्वभोजन । ११३ ॥ राम, नीलो-
त्पलश्याम, ज्ञानस्कन्द, महाद्युति, कवन्धमथन, दिव्य, कम्बुग्रीव, शिवप्रिय, ॥ ११४ ॥ मुखा, नील, मुनिष्पन्न,
मूलभ, शिशिरात्मक, अमसृष्ट, अतिथि, शूर प्रमाथी पापनाशकारी । ११५ ॥ पवित्रपाद पार्वारि, मणि-
पूर, नभोगति, उत्तारण, दुर्लभो, दुष्टह, दुःसह, बल ६००... ११६ ॥ अमृतेश, अमृतवपु, धर्मी, कृपाकर, भग,
विश्वस्वान्, आदित्य, योगाचार्य, दिवसपति । ११७ ॥ उदारकीर्ति, उद्योगी, वाङ्मय, सदनन्वय, नक्षत्र-
माला, नाकेश, स्वाधिष्ठान, षडाश्रय ॥ ११८ ॥ चतुर्वर्गफल, वर्णेशत्रितयफल, निधि, निधानगर्भ निर्व्याज,
निरीश व्यक्तवर्द्धन । ११९ ॥ श्रीलम्ब, शिवारम्भ, शान्त, भद्र, समंत्रम, भूतारी भूरि, भूतवाहन । १२०॥
अकाय, भक्तकायस्थ, कलन्तानी, महापटु, परार्द्धवृत्ति, अखल, विविक्त, श्रुतिसागर । १२१ स्वभावभद्र,
मध्यस्थ, समाशय्यनाशन, वेद्य वैद्य, वियद्धोता, सर्वावगुणनाशक ॥ १२२ । सुरेन्द्र, कारण, कर्मकर,
कर्मी, अरीक्षज, धैर्य, धैयार्जु धात्रात्म संकल्प, क्षत्रेशपति । १२३ ॥ परमार्थगुह, दृष्टि, सुविश्राभ्रितवरबल,
विष्णु जिष्णु विधु, यज्ञ यज्ञेश यज्ञपालक ॥ १२४ प्रभु विष्णु प्रसिद्ध लोकान्मा, लोकपालक, केशव,
केशिहा काव्य, कवि, कारणकारण । १२५॥ कालकर्ता कालशय, वासुदेव, पुरुहूत, आदिकर्ता, वराह,
वामन, मधुसूदन ॥ १२६ ॥ नारायण, नर, हंस, विष्यक्सेन जनार्दन विश्वकर्ता, महायज्ञ, ज्योतिष्मान्,

३९० आनन्दरामायणं [ सर्गः १

वैकुण्ठः पुण्डरीकाक्षः कृष्णः सूर्यः सुरार्चितः । नारसिंहो महाभीमो वज्रदंष्ट्रो नखायुधः ॥१२८॥
आदिदेवो जगत्कर्ता योगीशो गरुड़ध्वजः । गोविन्दो गोपतिर्गोप्ता भूपतिर्भुवनेश्वरः ॥१२९॥
पद्मनाभो हृषीकेशो धाता दामोदरः प्रभुः । त्रिविक्रमस्त्रिलोकेशो महेशः प्रीतिवर्धनः ॥१३०॥
संन्यासी शास्त्रशास्त्रज्ञो मन्दरो गिरिशो नतः । वासनो दुष्टदमनो गोविन्दो गोपवल्लभः ॥१३१॥
भक्तप्रियोऽच्युतः सत्यः सत्यकीर्तिधृतिःस्मृतिः। कारुण्यः करणो व्यासः पापहा शुचिवर्द्धनः ॥१३२॥
बदरीनिलयः शान्तस्तपस्वी वैद्युतः प्रभुः । भूतवासो महावासा श्रीनिवासः श्रियः पतिः ॥१३३॥
तपोवासो मुदावासः सत्यवासः सनातनः । पुरुषः पुष्करः पुण्यः पुष्कराक्षो महेश्वरः ॥१३४॥
पूर्णमूर्त्तिः पुगणज्ञः पुण्यदः प्रीतिवर्धनः पूर्णरूपः कालचक्रप्रवर्तनसमाहितः ॥१३५॥
नारायणः परं ज्योतिः परमात्मा सदाशिवः । शङ्खी चक्री गदी शार्ङ्गी लाङ्गली मुसली हली ॥१३६॥
किरीटी कुण्डली हारी मेखली कवची ध्वजी । योद्धा जेता महावीर्यः शत्रुघ्नः शत्रुतापनः ॥१३७॥
शास्ता शास्त्रकरः शास्त्रं शङ्करः शङ्करस्मृतः । सख्या सात्त्विकः स्वामी सामवेदप्रियः समः ८००॥
पवनः सहितः शक्तिः सम्पूर्णाङ्गः समृद्धिमान् । स्वर्गदः कामदः श्रीदः कीर्तिदः कीर्तिदायकः ॥१३९॥
मोक्षदः पुण्डरीकाक्षः क्षीराब्धिकृतकेतनः । सर्वात्मा सर्वलोकेशः प्रेरकः पापनाशनः ॥१४०॥
वैकुण्ठः पुण्डरीकाक्षः सर्वदेवनमस्कृतः । सर्वव्यापी जगन्नाथः सर्वलोकमहेश्वरः ॥१४१॥
सर्गस्थित्यन्तकृद्देवः सर्वलोकसुखावहः । अक्षयः शाश्वतोऽनन्तः क्षयवृद्धिविवर्जितः ॥१४२॥
निर्लेपो निर्गुणः सूक्ष्मो निर्विकारो निरञ्जनः । सर्वोपाधिविनिर्मुक्तः सत्तामात्रव्यवस्थितः ॥१४३॥
अविकारी विभुर्नित्यः परमात्मा सनातनः । अचलो निश्चलो व्यापी नित्यतृप्तो निराश्रयः ॥१४४॥
श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्त्या शोभितभाषणः । आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ॥१४५॥
सत्त्ववान् गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा । कालात्मा भगवान् कालः कालचक्रप्रवर्तकः ॥१४६॥

पुरुषोत्तम ७०० । १२० । वैकुण्ठ, पुण्डरीकाक्ष, कृष्ण, सूर्य, सुरार्चित, नारसिंह, महाभीम, वज्रदंष्ट्र, नखायुध ॥ १२८ ॥ आदिदेव, जगत्कर्ता, योगीश, गरुड़ध्वज, गोविन्द, गोपति, गोप्ता, भूपति, भुवनेश्वर ॥ १२९ ॥ पद्मनाभ, हृषीकेश, धाता, दामोदर, प्रभु, त्रिविक्रम, त्रिलोकेश, महेश, प्रीतिवर्धन ॥ १३० ॥ संन्यासी, शास्त्रशास्त्रज्ञ, मन्दर, गिरिश, नत, वासन, दुष्टदमन, गोविन्द, गोपवल्लभ, ॥ १३१ ॥ भक्तप्रिय, अच्युत, सत्य, सत्यकीर्ति, धृति, स्मृति, कारुण्य, करण, व्यास, पापहा, शुचिवर्द्धन ॥ १३२ ॥ बदरीनिलय, शान्त, तपस्वी, वैद्युत, प्रभु, भूतवास, महावास, श्रीनिवास, श्रीपति । १३३। तपोवास, मुदावास, सत्यवास, सनातन, पुष्कर, पुण्य, पुष्कराक्ष, महेश्वर ॥ १३४। पूर्णमूर्त्ति, पुराणज्ञ, पुण्यद, प्रीतिवर्द्धन, पूर्णरूप, कालचक्रप्रवर्त्तन, समाहित । १३५। नारायण, परंज्योति, परमात्मा, सदाशिव, शंखी, चक्री, गदी, शार्ङ्गी, लांगली, मुसली, हली ॥ १३६ ॥ किरीटी, कुण्डली, हारी, मेखली, कवची, ध्वजी, योद्धा, जेता, महावीर्य, शत्रुघ्न, शत्रुतापन । १३७॥ शास्ता, शास्त्रकर, शास्त्र, शङ्कर, शङ्करस्मृत, साख्या, सात्त्विक, स्वामी, सामवेदप्रिय, सम = ८०० ॥ १३८ ॥ पवन, सहित, शक्ति, सम्पूर्णाङ्ग, समृद्धिमान्, स्वर्गद, कामद, श्रीद, कीर्तिद, कीर्तिदायक । १३९ ॥ मोक्षद, पुण्डरीकाक्ष, क्षीराब्धिकृतकेतन, सर्वात्मा, सर्वलोकेश, प्रेरक, पापनाशन । १४०। वैकुण्ठ, पुण्डरीकाक्ष, सर्वदेवनमस्कृत, सर्वव्यापी, जगन्नाथ, सर्वलोकमहेश्वर ॥ १४१ ॥ सर्गस्थित्यन्तकृद् देव, सर्वलोकसुखावह, अक्षय, शाश्वत, अनन्त, क्षयवृद्धिविवर्जित ॥ १४२ ॥ निर्लेप, निर्गुण, सूक्ष्म, निर्विकार, निरञ्जन, सर्वोपाधिविनिर्मुक्त, सत्तामात्रव्यवस्थित । १४३॥ अविकारी, विभु, नित्य, परमात्मा, सनातन, अचल, निश्चल, व्यापी, नित्यतृप्त, निराश्रय ॥ १४४ ॥ श्याम, युवा, लोहिताक्ष, शोभितभाषण, आजानुबाहु, सुमुख, सिंहस्कन्ध, महाभुज ॥ १४५ ॥ सत्त्ववान्, गुणसम्पन्न, अपने तेजसे दीप्यमान, कालात्मा, भगवान्, काल,