Skip to content
SarvaKosh
Back to the archive

छान्दोग्योपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Chandogya Upanishad with Shankara Bhashya

by आदि शङ्कराचार्य

Source: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (origin)

Report a copyright issue

DevanagariSanskritpublished978 pages

About this granth

The Chandogya Upanishad (छान्दोग्योपनिषद्) is an ancient and extensive Upanishad of the Samaveda. The preface to this Gita Press edition places it within the Talavakara Brahmana of the Samaveda, the same branch as the Kena Upanishad, which is why the two share a peace invocation. Its eight chapters set out spiritual knowledge together with the meditations and rites connected with it.

Famous passages include the meditation on Om as the udgitha, the Shandilya vidya, the stories of Satyakama Jabala and Raikva, the doctrine of the five fires, Uddalaka Aruni's teaching 'tat tvam asi' to his son Shvetaketu, the dialogue of Sanatkumara and Narada on the infinite (bhuma), the meditation on the small space in the heart, and the tale of Indra and Virochana learning about the Self from Prajapati. Many of the Brahma Sutras rest on these passages.

This is volume three of the Gita Press, Gorakhpur Upanishad-bhashya series (book code 582), giving the text, Shankara's commentary and a Hindi translation of both. Its imprint records 32,000 copies printed between Samvat 1993 and 2050 and an eighth edition of 5,000 in Samvat 2052. It has 978 pages.

Page 954Permalink

( ९५० )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
अथ य एतदेवम्५२४२५७०
अथ य एतदेवं विद्वान्१७७१०३
अथ य एष सम्प्रसादः८३४८३१
अथ य एषोऽन्तराक्षिणि१७५१००
अथ यच्चतुर्थममृतम्३९१२६८
अथ यत्तदजायत३१९३३४८
अथ यत्तपो दानम्३१७४३३१
अथ यत्तृतीयममृतम्३८१२६४
अथ यत्पञ्चमममृतम्३१०१२७०
अथ यत्प्रथमास्तमिते२९८१७९
अथ यत्प्रथमोदिते२९३१७५
अथ यत्रैतत्पुरुषः६८५६५४
अथ यत्रैतदबलिमानम्८६४८६०
अथ यत्रैतदस्माच्छरीराद्८६५८६१
अथ यत्रैतदाकाशम्८१२४९३१
अथ यत्रोपाकृते४१६४४३२
अथ यत्सङ्गववेलायाम्२९४१७६
अथ यत्सम्प्रति मध्यन्दिने२९५१७७
अथ यत्सत्त्रायणमित्याचक्षते८५२८४३
अथ यदतः परो दिवः३१३७२९८
अथ यदनाशकायनमित्याचक्षते८५३८४४
अथ यदवोचं भुवः३१५६३२१
अथ यदवोचं भूः३१५५३२०
अथ यदवोचं स्वः३१५७३२१
अथ यदश्नाति३१७२३३०
अथ यदास्य वाङ्मनसि६१५२६९५
अथ यदि गन्धमाल्यलोककामः८२६८२३
अथ यदि गीतवादित्रलोककामः८२८८२३
अथ यदि तस्याकर्ता६१६२७००
अथ यदिदमस्मिन्ब्रह्मपुरे८११८०५
अथ यदि भ्रातृलोककामः८२३८२२
अथ यदि महज्जिगमिषेद्५२४४६४
Page 955Permalink

( ९५१ )

मंत्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठं
अथ यदि मातृलोककामः....८२२८२२
अथ यदि यजुष्टो रिष्येत्....४१७५४३६
अथ यदि सखिलोककामः....८२५८२३
अथ यदि सामतो रिष्येत्....४१७६४३७
अथ यदि स्त्रीलोककामः....८२९८२४
अथ यदि स्वसृलोककामः...८२४८२२
अथ यदु चैवाहिश्चोल्ब्यम्...४१५५४२३
अथ यदूर्ध्वं मध्यन्दिनात्...२९६१७८
अथ यदूर्ध्वमपराह्नात्...२९७१७९
अथ यदेतदक्षणः शुक्लम्...१७४९९
अथ यदेतदादित्यस्य...१६५९२
अथ यदेवैतदादित्यस्य....१६६९३
अथ यद्द्वितीयममृतम्....३७१२६२
अथ यद्धसति...३१७३३३१
अथ यद्यज्ञ इत्याचक्षते....८५१८४२
अथ यद्यन्नपानलोककामः....८२७८२३
अथ यद्यप्येनानुत्क्रान्त०....७१५३७७१
अथ यद्येनमूष्मसूपाल्भेत...२२२४२१२
अथ या एता हृदयस्य....८६१८५४
अथ यां चतुर्थीम्...५२२१५६७
अथ यां तृतीयाम्....५२११५६६
अथ यां द्वितीयाम्....५२०१५६५
अथ यां पञ्चमीम्....५२३१५६८
अथ यानि चतुश्चत्वारिँशत्...३१६३३२६
अथ यान्यष्टाचत्वारिँशत्...३१६५३२७
अथ ये चास्येह....८३२८२७
अथ येऽस्य दक्षिणा रश्मयः...३२१२४९
अथ येऽस्य प्रत्यञ्चः...३३१२५१
अथ येऽस्योदञ्चः....३४१२५२
अथ येऽस्योर्ध्वा रश्मयः....३५१२५५
अथ यो वेदेदं मन्वानीति....८१२५९३३
अथ योऽस्य दक्षिणः....३१३२२९१
Page 956Permalink

( १५२ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०पृष्ठ
अथ योऽस्य प्रत्यङ् सुषिः...३१३३२९३
अथ योऽस्योदङ् सुषिः...३१३४२९४
अथ योऽस्योर्ध्वः सुषिः....३१३५२९५
अथ सप्तविधस्य वाचि...२८११७०
अथ ह हँसा निशायाम्....४१२३५४
अथ ह चक्षुरुद्गीथम्....१२४५२
अथ ह प्राण उच्चिक्रमिषन्....५११२४५१
अथ ह प्राणा अहँश्रेयसि....५१६४४६
अथ ह मन उद्गीथम्....१२६५३
अथ ह य एतानेवम्...५१०१०५३५
अथ ह य एवायं मुख्यः....१२७५४
अथ ह वाचमुद्गीथम्....१२३५२
अथ ह शौनकं च...४३५३७२
अथ ह श्रोत्रमुद्गीथम्....१२५५३
अथ हाग्नयः समूदिरे...४१०४४०३
अथ हेन्द्रोऽप्राप्यैव....८९१८८७
अथ हैनँ गार्हपत्यः....४१११४०९
अथ हैनँ प्रतिहर्तोपससाद....१११८१३६
अथ हैनँ प्रस्तोतोपससाद....१११४१३३
अथ हैनँ यजमान उवाच....१११११३१
अथ हैनँ वागुवाच...५११३४५२
अथ हैनँ श्रोत्रमुवाच...५११४४५२
अथ हैनमन्वाहार्यपचनः....४१२१४१२
अथ हैनमाहवनीयः...४१३१४१४
अथ हैनमुद्गातोपससाद....१११६१३५
अथ हैनमृषभोऽभ्युवाद...४५१३८६
अथ होवाच जनशाँर्कराक्ष्य....५१५१५५३
अथ होवाच बुडिलमाश्वतराश्विम्....५१६१५५५
अथ होवाच सत्ययज्ञम्...५१३१५४९
अथ होवाचेन्द्रद्युम्नम्...५१४१५५१
अथ होवाचोद्दालकम्...५१७१५५७
अथात आत्मादेश एव....७२५२७९४
Page 957Permalink

( ९५३ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
अथातः शौव उद्गीथः...११२११३८
अथाधिदैवतं य एवासौ...१३१६४
अथाध्यात्मं प्राणो वाव....४३३३७१
अथाध्यात्मं य एवायम्....१५३८५
अथाध्यात्मं वागेवक्प्राणः....१७१९८
अथानु किमनुशिष्टः....५३४४७५
अथानेनैव ये चैतस्मात्....१७८१०४
अथावृत्तेषु यौर्हिङ्कारः...२२२१५७
अथैतयोः पथोर्न कतरेण....५१०८५३१
अथोताप्याहुः....२१३१५२
अधीहि भगव इति....७११७१२
अनिरुक्तस्त्रयोदशः...११३३१४७
अन्तरिक्षमेवग्वायुः....१६२९१
अन्तरिक्षोदरः कोशः....३१५१३१७
अन्नं वाव बलाद्भूयः....७९१७४९
अन्नमयँ॒ हि सोम्य...६५४६२६
,, ,,...६६५६३१
अन्नमशितं त्रेधा विधीयते....६५१६२३
अन्नमिति होवाच....१११९१३६
अन्यतरामेव वर्तनीम्....४१६३४३०
अपां का गतिरित्यसौ....१८५१११
अपाँ॒ सोम्य पीयमानानाम्....६६३६३०
अपाने तृप्यति वाक्तृप्यति....५२१२५६६
अभिमन्थति स हिङ्कारः...२१२११८९
अभ्रं भूत्वा मेघो भवति...५१०६५२१
अभ्राणि संप्लवन्ते....२१५११९४
अमृतत्वं देवेभ्यः....२२२२२१०
अयं वाव लोकः....११३११४४
अयं वाव स योऽयमन्तः....३१२८२८५
अयं वाव स योऽयमन्तर्हृदये....३१२९२८५
अरिष्टं कोशम्....३१५३३२०
अशनापिपासे मे सोम्य....६८३६४८
Page 958Permalink

( ९५४ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
अशरीरो वायुरभ्रं विद्युत्८१२२९२२
असौ वा आदित्यः३११२४३
असौ वाव लोकः५४१४८३
अस्य यदेकाँ शाखां६११२६७२
अस्य लोकस्य का गतिः१९१११७
अस्य सोम्य महतो वृक्षस्य६१११६७१
आकाशो वाव तेजसः७१२१७५८
आकाशो वै नाम८१४१९३९
आगाता ह वै कामानाम्१२१४६३
आत्मानमन्तत उपसृत्य१३१२७६
आदिप्रत्नस्य रेतसः३१७७३३५
आदित्य इति होवाच१११७१३५
आदित्य ऊकारः११३२१४५
आदित्यमथ वैश्वदेवम्२२४१३२४०
आदित्यो ब्रह्मेत्यादेशः३१९१३४४
आदिरिति द्व्यक्षरम्२१०२१८३
आपः पीतास्त्रेधा विधीयन्ते६५२६२४
आपयिता ह वै कामानाम्११७४०
आपो वावान्नाद्भूयस्यः७१०१७५२
आप्नोति हादित्यस्य२१०६१८६
आशा वाव स्मराद्भूयसी७१४१७६४
इति तु पञ्चमायामाहुतावापः५९१४९६
इदं वाव तज्ज्येष्ठाय३११५२७६
इदमिति ह प्रतिजज्ञे४१४३४१७
इमाः सोम्य नद्यः६१०१६६८
इयमेवर्गग्निः१६१८९
उदशराव आत्मानमवेक्ष्य८८१८७६
उदाने तृप्यति त्वक्तृप्यति५२३२५६८
उद्गीथ इति त्र्यक्षरम्२१०३१८३
उद्गच्छति तन्निधनम्२३२१६०
उद्दालको हारुणिः६८१६४१
उच्चन्निङ्कार उदितः२१४११९२
Page 959Permalink

( ५५५ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
उपकोसलो ह वै४१०१४००
उपमन्त्रयते स हिङ्कारः२१३११९१
ऋग्वेदं भगवोऽध्येमि७१२७१३
ऋतुषु पञ्चविधम्२५११६३
एकविँशत्यादित्यम्२१०५१८५
एतँ संयद्वाम इत्याचक्षते४१५२४२२
एतद्ध स्म वै तद्विद्वाँसः६४५६१९
एतद्ध स्म वै तद्विद्वानाह३१६७३२८
एतमु एवाहमभ्यगासिषम्१५२८४
,, ,,१५४८६
एतमृग्वेद मभ्यतपँस्तस्याभि०३१३२४४
एतेषां मे देहीति११०३१२४
एवं यथाश्मानमाखणमृत्वा१२८५६
एवँ सोम्य ते षोडशानाम्६७६६३७
एवमेव खलु सोम्य६६२६२९
,, ,,६११३६७४
एवमेव खलु सोम्येमाः६१०२६६९
एवमेव प्रतिहर्तारमुवाच११०१११३०
एवमैवैष मघवन्निति८९३८९२
,, ,,८११३९०३
एवमैवैष सम्प्रसादः८१२३९२४
एवमेवोद्गातारमुवाच११०१०१३०
एवमेषां लोकानामासाम्४१७८४३८
एष उ एव भामनीरेष हि४१५४४२३
एष उ एव वामनीरेष हि४१५३४२२
एष तु वा अतिवदति७१६१७७४
एष म आत्मान्तर्हृदये३१४३३११
एष वै यजमानस्य२२४१५२४०
एष ह वा उदक्प्रवणः४१७९४३९
एष ह वै यज्ञो योऽयम्४१६१४२८
एषां भूतानां पृथिवी रसः११२३३
ओ ३ मदा ३ मो ३ पिबा०११२५१४२
Page 960Permalink

( ९५६ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
ओमित्येतदक्षरमुद्गीथमुपासीत१४११७७
,, ,,१११३१
औपमन्यव कं त्वम्५१२१५४५
कं ते काममागायानीत्येषः१७९१५४
कतमा कतमर्क्कतमत्११४३५
कल्पन्ते हास्मा ऋतवः२५२१६४
कल्पन्ते हास्मै२२३१५८
का साम्नो गतिरिति१८४१०९
कुतस्तु खलु६२२५८८
क्व तर्हि यजमानस्य२२४२२३४
गायत्री वा इदँ सर्वम्३१२१२७९
गोअश्वमिह महिमेत्याचक्षते७२४२७९१
चक्षुरेव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८५३४२
चक्षुरेवर्गात्मा१७२९८
चक्षुर्होवाचकाम५१९४४९
चित्तं वाव सङ्कल्पाद्भूयः७५१७३४
जानश्रुतिर्ह पौत्रायणः४११३५२
तं चेदेतस्मिन्वयसि३१६२३२५
,, ,,३१६४३२६
,, ,,३१६६३२७
तं चेद्ब्रूयुरस्मिंश्चेदिदम्८१४८११
त चेद्ब्रूयुर्यदिदमस्मिन्८१२८०७
तं जायोवाच ततः४१०२४०१
तं जायोवाच हन्त११०७१२७
तं मद्गुरुपनिपत्याभ्युवाद४८२३९४
तँ हँ स उपनिपत्याभ्युवाद४७२३९२
तँ ह चिरं वसेत्याशा०५३७४७९
तँ ह प्रवाहणः१८८११५
तँ ह शिलकः१८६११२
तँ हाङ्गिरा उद्गीथम्१२१०५९
तँ हाभ्युवाद रैक्वेदम४२४३६६
तँ हैतमतिधन्वा१९३११९

| तँ होवाच नैतदब्राह्मणः | ४ | ४ | ५ | ३८४ |

Page 961Permalink

( १५७ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
तँ होवाच किंगोत्रः४४४३८२
तँ होवाच नैतदब्राह्मणः४४५३८४
तँ होवाच यं वै६१२२६७७
तँ होवाच यथा सोम्य६७५६३६
तँ होवाच यथा सोम्य६७३६३५
त इमे सत्याः कामाः८३१८२६
त इह व्याघ्रो वा सिँहो वा६९३६६५
त एतदेव रूपमभि०३६२२५९
,, ,,३७२२६२
,, ,,३८२२६४
,, ,,३९२२६८
,, ,,३१०२२७०
तत्रोद्गातृनास्तावे११०८१२८
तथाऽमुष्मिल्लोके१९४१२०
तथेति ह समुपविविशुः१८२१०८
तद्दुताप्याहुः साम्नैनामुपा०२१२१५१
तदु ह जानश्रुतिः४१५३५९
,, ,,४२१३६३
तदु ह शौनकः कापेयः४३७३७४
तदेतच्चतुष्पादब्रह्म३१८२३३९
तदेतन्मिथुनमोमिति११६३९
तदेष श्लोकः८६६८६३
तदेष श्लोको न पश्यः७२६२७९९
तदेष श्लोको यदा५२८४७०
तदेष श्लोको यानि२२१३२०६
तदैक्षत बहु स्याम्६२३५९५
तद्वैतत्सत्यकामः५२३४६३
तद्वैतद्घोर आङ्गिरसः३१७६३३३
तद्वैतद्ब्रह्मा प्रजापतये३११४२७५
,, ,,८१५१९४३
तद्धोभये देवासुराः८७२८६८
तद्य इत्थं विदुः५१०१५००
Page 962Permalink

( ९५८ )

मन्त्र प्रतीकानिअ०खं०मं०पृष्ठ
तद्य इह रमणीयचरणाः५१०७५२९
तद्य एवैतं ब्रह्मलोकम्८४३८४०
तद्य एवैतावरं च८५४८४७
तद्यत्प्रथमममृतम्३६१२५७
तद्यत्रैतत्सुप्तः८६३८५७
,, ,,८१११९०१
तद्यथा महापथ आततः८६२८५६
तद्यथा लवणेन४१७७४३८
तद्यथेषीकातूलमग्नौ५२४३५७०
तद्यथेह कर्मजितो लोकः८१६८१९
तद्यदृक्तो रिष्येद् भूः४१७४४३५
तद्यन्दक प्रथममागच्छेत्५१९१५६३
तद्यद्रजतं सेयं पृथिवी३१९२३४७
तथा एतदनुज्ञाक्षरं यद्धि१२८४१
तद्यध्यक्षरतदादित्यम्३१४२४७
,, ,,३२३२५०
,, ,,३३३२५१
,, ,,३४३२५२
,, ,,३५३२५४
तमग्निरभ्युवाद सत्यकाम४६२३८९
तमु ह परः प्रत्युवाच४१३३५६
` तमु ह परः प्रत्युवाचाह४२३३६४
तयोरन्यतरां मनसा४१६२४३०
तस्मा आदित्याश्च२२४१६२४१
तस्मा उ ह ददुस्ते४३८३७६
तस्मादप्यद्येहाददान०८८५८८५
तस्मादाहुः सोष्यति३१७५३३२
तस्मादु हैवंविद्यद्यपि५२४४५७१
तस्माद्वा एतं सेतुम्८४२८३९
तस्मिन्निमानि सर्वाणि२९२१७४
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ५४२४८४
,, ,,५५२४८८
Page 963Permalink

( ९५९ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ५६२४९०
,, ,,५७२४९१
,, ,,५८२४९४
तस्मिन्यावत्सम्पातम्५१०५५१४
तस्मै श्वा श्वेतः११२२१४०
तस्य क्व मूलँ स्याद्६८४६५१
,, ,,६८६६५६
तस्य प्राची दिग्जुहूर्नाम३१५२३१८
तस्य यथा कप्यासम्१६७९४
तस्य यथाभिनहनम्६१४२६८६
तस्य ये प्राञ्चो रश्मयः३१२२४४
तस्यर्क् च साम च गेष्णौ१६८९६
तस्य ह वा एतस्य३१३१२८९
तस्य ह वा एतस्यात्मनः५१८२५६१
तस्य ह वा एतस्यैवम्७२६१७९८
तस्या ह मुखमुपोद्गृह्णन्४२५३६६
तस्यैषा दृष्टिर्यत्रैतत्३१३८३००
त्रयी विद्या हिङ्कारस्त्रयः२२११२०४
त्रयो धर्मस्कन्धा यज्ञः२२३१२१४
त्रयो होद्गीथे१८११०६
ता आप ऐक्षन्त६२४५९९
तानि वा एतानि यजूं ष्येतम्३२२२४९
तानि वा एतानि सामानि३३२२५१
तानि ह वा एतानि७४२७२९
,, ,,७५२७३५
,, ,,८३५८३४
तानु तत्र मृत्युरंया१४३७९
तान्यभ्यतपत्तेभ्यः२२३३२३१
तान्होवाच प्रातर्वः५११७५४३
तान्होवाचाश्वपतिर्वे५११४५४०
तान्होवाचोहैव११२३१४०
तान्होवाचैते वै खलु५१८१५५९
Page 964Permalink

( ९६० )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
तावानस्य महिमा३१२६२८४
तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकाम्६३३६१०
,, ,,६३४६१२
तेजसः सोम्याश्यमानस्य६६४६३०
तेजो वावाद्भ्यो भूयः७१११७५५
तेजोऽशितं त्रेधा विधीयते६५३६२५
तेभ्यो ह प्राप्तेभ्यः५११५५४०
तेन तँ ह बकः१२१३६२
तेन तँ ह बृहस्पतिः१२११६१
तेन तँ हायास्य१२१२६१
तेनेयं त्रयी विद्या११९४२
तेनोभौ कुरुतो यश्चैतत्१११०४४
ते यथा तत्र न विवेकम्६९२६६४
ते वा एते गुह्याः३५२२५४
ते वा एतेऽथर्वाङ्गिरसः३४२२५२
ते वा एते पञ्च३१३६२९६
ते वा एते रसानाँ रसाः३५४२५५
तेषां खल्वेषां भूतानाम्६३१६०४
ते ह प्राणाः प्रजापतिम्५१७४४७
ते ह नासिक्यम्१२२५०
ते ह यथैवेह११२४१४१
ते ह सम्पादयाञ्चक्रुरुद्दालकः५११२५३८
ते होचुरूपकोसलेषा४१४१४१६
ते होचुर्येन हैवार्थेन५१३६५४२
तौ वा एतौ द्वौ४३४३२७
तौ ह द्वात्रिँ शतं वर्षाणि८७३८७०
तौ ह प्रजापतिरुवाच८७४८७१
,, ,,८८२८७८
तौ हान्वीक्ष्य प्रजापतिः८८४८८३
तौ होचतुर्यथैववेद०८८३८८१
दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य६६१६२९
दुग्धेऽस्मै वाग्दोहम्११३४१४७
,, ,,२८३१७२
Page 965Permalink

( ९६१ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
देवा वै मृत्योर्बिभ्यतः१४२७८
देवासुरा ह वै यत्र१२१४७
द्यौरेवर्गादित्यः१६३९१
द्यौरेवोदन्तरिक्ष गीः१३७७२
ध्यानं वाव चित्ताद्भूयः७६१७३८
नक्षत्राण्येवर्क्चन्द्रमाः१६४९१
न वधेनास्य हन्यते८१०२८९५
” ”८१०४८९६
न वै तत्र न निम्लोच३११२२७३
न वै नूनं भगवन्तस्ते६१७५८०
न वै वाचो न चक्षूंषि५११५४५३
न स्विदेतेऽप्युच्छिष्टा इति११०४१२४
न ह वा अस्मा उदेति३११३२७४
न हाप्सु प्रैत्यप्सुमान्२४२१६२
नान्यस्मै कस्मैचन३११६२७६
नाम वा ऋग्वेदो यजुर्वेदः७१४७१८
नाहमत्र भोग्यं पश्यामीति८९२८८९
निधनमिति त्र्यक्षरम्२१०४१८४
नैवैतेन सुरभि न१२९५८
न्यग्रोधफलमत आहरेतीदम्६१२१६७६
पञ्च मा राजन्यबन्धुः५३५४७६
परोवरीयो हास्य भवति२७२१६८
पर्जन्यो वाव गौतमाग्निः५५१४८७
पशुषु पञ्चविधम्२६११६५
पुरा तृतीयसवनस्योपा०२२४११२३९
पुरा प्रातरनुवाकस्योपा०२२४३२३५
पुरा माध्यन्दिनस्य२२४७२३८
पुरुषँ सोम्योत६१६१६९८
पुरुषँ सोम्योतोपतापिनम्६१५१६९४
पुरुषो वाव गौतमाग्निः५७१४९१
पुरुषो वाव यज्ञस्तस्य३१६१३२३
पृथिवी वाव गौतमाग्निः५६१४८९
Page 966Permalink

( १६३ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०ख०मं०पृ०
पृथिवी हिङ्कारोऽन्तरिक्षम्२१७११९४
प्रजापतिर्लोकानभ्यतपत्२२३२२३०
” ”४१७१४३४
प्रवृत्तोऽश्वतरीरथः५१३२५५०
प्रस्तोतर्या देवता११०११२८
प्राचीनशाल औपमन्यवः५१११५३६
प्राण इति होवाच१११५१३३
प्राण एव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८४३४२
प्राणे तृप्यति चक्षुस्तृप्यति५१९२५६४
प्राणेषु पञ्चविधं परोवरीयः२७११५७
प्राणो वा आशायाः७१५१७६७
प्राणो ह्येवैतानि सर्वाणि७१५४७७२
प्राप ह्याचार्यकुलम्४९१३९७
बलं वाव विज्ञानाद्भूयः७८१७४५
ब्रह्मणः सोम्य ते पादम्४६३३९०
” ”४७३३९२
” ”४८३३९५
ब्रह्मणश्च ते पादं ब्रवाणीति४५२३८७
ब्रह्मवादिनो वदन्ति२२४१२३३
ब्रह्मविदिव वै सोम्य४९२३९७
भगव इति ह प्रतिशुश्राव४१४२४१७
भगवाँस्त्वेव मे१११३१३२
भवन्ति हास्य पशवः२६२१६६
मघवन्मर्त्यं वा इदम्८१२९०६
मटचीहतेषु कुरुष्वाटिक्या११०११२२
मद्गुष्टे पादं वक्तेति४८१३९४
मनो ब्रह्मेत्युपासीत३१८१३३८
मनोमयः प्राणशरीरः३१४२३०६
मनो वाव वाचो भूयः७३१७२४
मनो हिङ्कारो वाक्२११११८७
मनो होच्चक्राम५१११४५०
मानवो ब्रह्मैवैक ऋत्विक्४१७१०४४०
Page 967Permalink

( ११३ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
मासेभ्यः पितृलोकम् ....५१०४५११
मासेभ्यः संवत्सरम् ....४१०२५००
यं यमन्तमभिकामः ....८२१०८२४
य आत्मापहतपाप्मा ....८७१८६६
य एते ब्रह्मलोके ....८१२६९३५
य एष स्वप्ने महीयमानः ....८१०१८९४
य एषोऽक्षिणि पुरुषः ....४१५१४२०
यच्चन्द्रमसो रोहितँ रूपम् ....६४३६१५
यत्र नान्यत्पश्यति ....७२४१७८६
यथा कृतायविजितायाधरेयाः ....४१४३५७
„ „ ....४१६३५९
यथा विलीनमेवाङ्ग ....६१३२६८१
यथा सोम्य पुरुषम् ....६१४१६८५
यथा सोम्य मधु मधुकृतः ....६९१६६३
यथा सोम्यैकेन ....६१४५७७
यथा सोम्यैकेन नख० ....६१६५७९
यथा सोम्यैकेन लोह० ....६१५५७९
यथेह क्षुधिता बाला मातरम् ....५२४५५७२
यदग्ने रोहितँ रूपम् ....६४१६१३
यदादित्यस्य रोहितम् ....६४२६१५
यदप उच्छुष्यन्ति ....४३२३७०
यदा वा ऋचमाप्नोति ....१४४८०
तदा वै करोत्यथ ....७२११७८२
यदा वै निस्तिष्ठत्यथ ....७२०१७८१
यदा वै मनुतेऽथ ....७१८१७७९
यदा वै विजानात्यथ ....७१७१७७६
यदा वै श्रद्दधात्यथ ....७१९१७८०
यदा वै सुखं लभतेऽथ ....७२२१७८३
यदुदिति स उद्गीथः ....२८२१७१
यदु रोहितमिवाभूदिति ....६४६६२१
यद्विज्ञातमिवाभूत् ....६४७६२१
यद्विद्युतो रोहितँ रूपम् ....६४४६१६
Page 968Permalink

( २६४ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
यद्वै तत्पुरुषे शरीरमिदम्३१२४२८२
यद्वै तद्ब्रह्मे तीदम्३१२७२८५
यस्तद्वेद स वेद२२१४२०६
यस्यामृचि तामृचम्१३९७४
यां दिशमभिष्ठोष्यन्१३११७५
या वाक्सर्त्तस्मात्१३४६९
यावान्वा अयमाकाशः८१३८०९
या वै सा गायत्रीयम्३१२२२८०
या वै सा पृथिवीयम्३१२३२८१
येनच्छन्दसा१३१०७५
येनाश्रुतँ॒ श्रुतम्६१३५७६
यो वै भूमा तत्सुखम्७२३१७८५
योषा वाव गौतमाग्निः५८१४९३
यो ह वा आयतनम्५१५४४५
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च५११४४३
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद५१३४४४
यो ह वै वसिष्ठं वेद५१२४४४
यो ह वै सम्पदं वेद५१४४४५
रैक्वेमानि षट्शतानि४२२३६३
लवणमेतदुदकेऽवधायाथ६१३१६८०
लो ३ कद्दारमपावा ३ र्णू२२४४२३६
,, ,,२२४८२३८
,, ,,२२४१२२४०
लोकेषु पञ्चविधँ॒ सामोपासीत२२११५४
लोम हिङ्कारस्त्वक्प्रस्तावः२१९१२००
वसन्तो हिङ्कारः२१६११९६
वसिष्ठाय स्वाहेत्यग्नावाज्यस्य५२५४६६
वागेव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८३३४०
वागेवर्क् प्राणः११५३७
वाग्वाव नाम्नो भूयसी७२१७२१
वायुर्वाव संवर्गो यदा४३१३६९
विज्ञानं वाव ध्यानाद्भूयः७७१७४१
Page 969Permalink

( १६५ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
विनर्दि साम्नो वृणे२२२१२०८
वृष्टौ पञ्चविधम्२३११५९
वेत्थ यथासौ लोको न५३३४७४
वेत्थ यदि॒तोऽधि प्रजाः५३२४७३
व्याने तृप्यति श्रोत्रं तृप्यति५२०२५६५
श्यामाच्छबलं प्रपद्ये८१३१९३७
श्रुतँ ह्येव मे भगवद्दृशेभ्यः४९३३९८
श्रोत्रँ॒ होच्चक्राम५११०४४९
श्रोत्रमेव ब्रह्मणश्चतुर्थः३१८६३४२
श्रोत्रमेवङ्मर्नः१७३९९
श्वेतकेतुर्हारुणेयः५३१४७२
” ”६११५७४
षोडशकलः सोम्य६७१६३३
संकल्पो वाव मनसः७४१७२७
स एतां त्रयीं विद्याम्४१७३४३५
स एतास्तिस्रो देवताः४१७२४३५
स एवाधस्तात्स उपरि०७२५१७९३
स एष परोवरीयानुद्गीथः१९२११८
स एष ये चैतस्मात्१७६१०३
स एष रसानाँ॒ रसतमः११३३४
स जातो यावदायुषम्.९२४९८
सत्यकामो ह जाबालः४४१३८०
सदेव सोम्येदमग्रे६२१५८२
स ब्रूयान्नास्य जरयैतत्८१५८१३
समस्तस्य खलु२१११४९
समान उ एवायं चासौ१३२६६
समाने तृप्यति मनस्तृप्यति५२२२५६७
स य आकाशं ब्रह्मेत्युपास्ते७१२२७६०
स य आशां ब्रह्मेत्युपास्ते७१४२७६५
स य इदमविद्वानग्निहोत्रम्५२४१५६९
स य एतदेवं विद्वानक्षरम्१४५८१
स य एतदेवं विद्वान्२१४१५२
Page 970Permalink

( ९६६ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
स य एतदेवममृतं वेद३६३२५९
” ”३७३२६२
” ”३८३२६४
” ”३९३२६८
” ”३१०३२७०
स य एतमेवं विद्वाँश्चतुष्कलम्४५३३८८
” ”४६४३९१
” ”४७४३९३
” ”४८४३९५
स य एतमेवं विद्वानादित्यम्३१९४३५०
स य एतमेवं विद्वानुपास्ते४११२४१०
” ”४१२२४१२
” ”४१३२४१४
स य एवमेतत्साम२२१२२०५
स य एवमेतद्वृहदादित्ये२१४२१९३
स य एवमेतद्यज्ञायज्ञीयमङ्गेषु२१९२२००
स य एवमेतद्रथन्तरमग्नौ२१२२१९०
स य एवमेतद्गायत्रम्२११२१८८
स य एवमेतद्राजनं देवतासु२२०२२०२
स य एवमेतद्वामदेव्यम्२१३२१९१
स य एवमेतद्वैराजमृतुषु२१६२१९६
स य एवमेतद्वैरूपम्२१५२१९५
स य एवमेताः शक्वर्यो लोकेषु२१७२१९८
स य एवमेता रेवत्यः२१८२१९९
स य एषोऽणिमैतदात्म्यम्६८७६६१
” ”६९४६६६
” ”६१०३६६९
” ”६१२३६७९
” ”६१३३६८४
” ”६१४३६९३
” ”६१५३६९६
स यः संकल्पं ब्रह्मेत्युपास्ते७४३७३२
Page 971Permalink

( ९६७ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
स यः स्मरं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७१३२७६३
स यथा तत्र.... ६१६३७०१
स यथा शकुनिः सूत्रेण.... ६८२६४६
स यथोभयपाद्व्रजन्नथः.... ४१६५४३२
स यदवोचं प्राणम्.... ३१५४३२०
स यदशिशिषति.... ३१७१३३०
स यदि पितरं वा मातरम्.... ७१५२७७०
स यदि पितृलोककामः.... ८२१८२१
स यश्चित्तं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७५३७३६
स यस्तेजो ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७११२७५७
स यावदादित्य उत्तरतः.... ३१०४२७१
स यावदादित्यः.... ३६४२६०
स यावदादित्यः पश्चात्.... ३९४२६९
स यावदादित्यः पुरस्तात्.... ३७४२६३
स यावदादित्यो दक्षिणतः.... ३८४२६४
स यो ध्यानं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७६२७४१
स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७१५७१९
स योऽन्नं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७९२७५१
स योऽपो ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७१०२७५३
स यो बलं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७८२७४७
स यो मनो ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७३२७२६
स यो वाचं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७२२७२३
स यो विज्ञानं ब्रह्मेत्युपास्ते.... ७७२७४३
सर्वं खल्विदं ब्रह्म.... ३१४१३०३
सर्वकर्मा सर्वकामः.... ३१४४३१२
सर्वास्वप्सु पञ्चविधम्.... २४११६१
सर्वे स्वरा इन्द्रस्यात्मानः.... २२२३२१०
सर्वे स्वरा घोषवन्तः.... २२२५२१२
स वा एष आत्मा हृदि.... ८३३८२९
स समित्पाणिः पुनरेयाय.... ८१०३८९५
” ”.... ८११२९०३
Page 972Permalink

( ९१८ )

मन्त्रप्रतीकानिअ०खं०मं०पृ०
स ह क्षत्तान्यिष्य४१७३६१
स ह खादित्वातिशेषान्११०५१२६
स ह गौतमो राज्ञः५३६४७७
स ह द्वादशवर्ष उपेत्य६१२५७५
स ह पञ्चदशाहानि६७२६३४
स ह प्रातः संजिहानः११०६१२६
स ह व्याधिनानशितुम्४१०३४०२
स ह शिलकः१८३१०९
स ह सम्पादयाञ्चकार५११३५३९
स ह हारिद्रुमतं गौतमम्४४३३८२
स हाशाथ हैनमुपससाद६७४६३६
स हेभ्यं कुल्माषान्खादन्तम्११०२१२३
स होवाच किं मेऽन्नम्५२१४५८
स होवाच किं मे वासः५२२४६०
स होवाच भगवन्तं वा१११२१३१
स होवाच महात्मनः४३६३७३
स॒ होवाच विजानाम्यहम्४१०५४०४
सा ह वागुच्चक्राम५१८४४८
सा हैनमुवाच नाहम्४४२३८१
सेयं देवतैक्षत६३२६०६
सैषा चतुष्पदा षड्विधा३१२५२८३
सोऽधस्ताच्छकटस्य४१८३६१
सोऽहं भगवो मन्त्रविदेवास्मि७१३७१४
स्तेनो हिरण्यस्य सुराम्५१०९५३४
स्मरो वावाकाशाद्भूयः७१३१७६१
हँस्ते पादं वक्तेति४७१३९२
हन्ताहमेतद्भगवतो वेदानीति१८७११४
Page 973Permalink

॥ श्रीहरिः ॥

गीताप्रेस, गोरखपुरसे प्रकाशित विभिन्न गीताएँ

श्रीमद्भगवद्गीता-तत्त्वविवेचनी—
(टीकाकार-श्रीजयदयालजी गोयन्दका)

श्रीमद्भगवद्गीता साधक संजीवनी टीका—
(टीकाकार-स्वामी रामसुखदासजी महाराज)

गीता-दर्पण— (स्वामी रामसुखदासजी महाराज)
गीता-दर्पण— (पाकेट साइज)
गीता-माधुर्य
गीता-शांकरभाष्य
गीता-चिन्तन— (ले० श्रीहनुमानप्रसादजी पोद्दार)
श्रीमद्भगवद्गीता— मूल, पदच्छेद, अन्वय, साधारण भाषाटीका
श्रीमद्भगवद्गीता— माहात्म्यसहित, सटीक मोटे अक्षरोंमें
श्रीमद्भगवद्गीता— श्लोक, साधारण भाषाटीका, टिप्पणी-प्रधान विषय, मोटा टाइप, अजिल्द
श्रीमद्भगवद्गीता— केवल भाषा
श्रीमद्भगवद्गीता— साधारण भाषाटीका, पाकेट साइज
श्रीमद्भगवद्गीता— मूल मोटे अक्षरोंमें
श्रीपञ्चरत्नगीता— (श्रीमद्भगवद्गीता, विष्णुसहस्रनाम, श्रीभीष्मस्तवराज, श्रीअनुस्मृति, श्रीगजेन्द्रमोक्षके मूल-पाठ)
श्रीमद्भगवद्गीता— श्रीविष्णुसहस्रनामसहित छोटा साइज
गीताताबीजी— मूल