मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)
Manusmriti with Kulluka Bhatta Tika & Hindi Translation
महर्षि मनु द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
बारहवां अध्याय। ४४७
बारहवां अध्याय। ४४७
धर्मतोऽधर्मतश्चैव धर्मे दध्यात्सदा मनः ॥ २३ ॥
सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रीन् विद्यादात्मनो गुणान् ।
यैर्व्याप्येमान् स्थितो भावान्महान्सर्वानशेषतः ॥ २४॥
यो यदैषां गुणो देहे साकल्येनातिरिच्यते ।
स तदा
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४४८ मनुस्मृति ।
है। सब प्राणियों के शरीर इन्हीं के प्रभावों से व्याप्त हो रहे हैं।
जिस से आत्मा को सुख का ज्ञान हो शान्त शुद्ध और प्रकाश-
भाव पैदा हो वह सत्त्वगुण है। आत्मा को अप्रीतिकर दुःख से
मिला विषयों में खींचनेवाला रजोगुण
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंबारहवां अध्याय। ४४६
बारहवां अध्याय। ४४६
वेद का अभ्यास, तप, ज्ञान, शौच, इन्द्रियों का निग्रह, धर्म-
कर्म और आत्मचिन्तन ये सब सत्त्वगुण के काम हैं। आरम्भ
में रुचि होना, फिर अधैर्य, बुरे कामों में फँसना और विषय-
भोग ये रजोगुण के काम हैं। लोभ, नींद, अधीरता, क्रूरता,
नास्तिकता,
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४५० मनुस्मृति ।
रक्षांसि च पिशाचाश्च तामसीषूत्तमा गतिः ॥ ४४ ॥
झल्ला मल्ला नटाश्चैव पुरुषाः शस्त्रवृत्तयः ।
द्यूतपानप्रसक्ताश्च जघन्या राजसी गतिः ॥ ४५ ॥
राजानः क्षत्रियाश्चैव राज्ञश्चैव पुरोहिताः ।
वादयुद्धप्रधानाश्च मध्यमा राजसी गतिः ॥ ४६ ॥
इन
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंबारहवां अध्याय। ४५१
बारहवां अध्याय। ४५१
ब्रह्मा विश्वसृजो धर्मो महानव्यक्तमेव च ।
उत्तमां सात्त्विकीमेतां गतिमाहुर्मनीषिणः ॥ ५० ॥
एष सर्वः समुद्दिष्टस्त्रिप्रकारस्य कर्मणः ।
त्रिविधस्त्रिविधः कृत्स्नः संसारः सार्वभौतिकः ॥ ५१ ॥
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन धर्मस्यासेवनेन च ।
पापान्
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४५२ मनुस्मृति ।
चाण्डालपुक्कसानां च ब्रह्महा योनिमृच्छति ॥ ५५ ॥
कृमिकीटपतङ्गानां विड्भुजां चैव पक्षिणाम् ।
हिंस्राणां चैव सत्त्वानां सुरापो ब्राह्मणो व्रजेत् ॥ ५६ ॥
लूताऽहि सरटानां च तिरश्चां चाम्बुचारिणाम् ।
हिंस्राणां च पिशाचानां स्तेनो विप्रः
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंबारहवां अध्याय। ४५३
बारहवां अध्याय। ४५३
एक दूसरे को खानेवाले प्राणी होते हैं। चाण्डाली से संयोग
करनेवाले प्रेत होते हैं। पतितों से संसर्गी, परस्त्री और ब्राह्मण
धन हरनेवाला, ब्रह्मराक्षस होता है। मणि, मोती, मूँगा और
विचित्र रत्नों को चुराकर, हेमकार
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४५४ मनुस्मृति ।
: मांस चुराने से गीध, चरबी चुराने से जलकाक, तेल की
चोरी से तैलपक पक्षी, लोन चुराने से झींगुर और दही की
चोरी से बलाका पक्षी होता है। रेशम चुराने से तीतर, अलसी
के कपड़ों की चोरी से मेंढक, कपास वस्त्र चुराने से सारस,
गौ चुराने से गोधा और गुड़ चुराने से
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंबारहवां अध्याय। ४५५
बारहवां अध्याय। ४५५
तामिस्रादिषु चोग्रेषु नरकेषु विवर्तनम् ।
असिपत्रवनादीनि बन्धनच्छेदनानि च ॥ ७५ ॥
विविधाश्चैव संपीड़ाः काकोलूकैश्च भक्षणम् ।
करम्भवालुकातापान् कुम्भीपाकांश्च दारुणान् ॥७६॥
संभवांश्च वियोनीषु दुःखप्रायासु नित्यशः ।
शीतातपाभिघातांश्च विविधानि भयानि च ॥
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४५६ मनुस्मृति।
जरां चैवाप्रतीकारां व्याधिभिश्चोपपीडनम् ।
क्लेशांश्च विविधांस्तांस्तान्मृत्युमेव च दुर्जयम् ॥ ८० ॥
यादृशेन तु भावेन यद्यत्कर्म निषेवते ।
तादृशेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ ८१ ॥
एष सर्वः समुद्दिष्टः कर्मणां
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंबारहवां अध्याय। ४५७
बारहवां अध्याय। ४५७
ये कर्म ब्राह्मणों को परम-हितकारी हैं। इन सब शुभकर्मों में भी
पुरुष का, अधिक कल्याण करनेवाला कर्म-आत्मज्ञान है। वह
सब विद्याओं में श्रेष्ठ है और उससे मोक्ष मिलता है। इन ऊपर
कहे छः कर्मों में लोक-परलोक
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४५८ मनुस्मृति ।
मोक्ष देनेवाला आत्मज्ञानरूप निवृत्त कर्म ये दो प्रकार के वै-
दिक कर्म होते हैं। इसलोक के और परलोक के सुख की कामना
से किया हुआ कर्म प्रवृत्त और निष्काम आत्मज्ञानार्थ किया कर्म
निवृत्त कहलाता है। प्रवृत्त कर्म के करने से देवताओं की समता
को और निवृत्त
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंबारहवां अध्याय। ४५६
बारहवां अध्याय। ४५६
यथा जातबलो वह्निर्दहत्यार्द्रानपि द्रुमान्।
तथा दहति वेदज्ञः कर्मजं दोषमात्मनः॥ १०१॥
वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो यत्र तत्राश्रमे वसन्।
इहैव लोके तिष्ठन् स ब्रह्मभूयाय कल्पते॥ १०२॥
जो स्मृति वेदमूलक नहीं हैं, जो वैदिक देव-यज्ञादि को झूठा
बतलानेवाले
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें४६० मनुस्मृति ।
यस्तर्केणानुसंधत्ते स धर्मं वेद नेतरः ॥ १०६ ॥
नैःश्रेयसमिदं कर्म यथोदितमशेषतः ।
मानवस्यास्य शास्त्रस्य रहस्यमुपदिश्यते ॥ १०७ ॥
अनाम्नातेषु धर्मेषु कथं स्यादिति चेद्भवेत् ।
यं शिष्टा ब्राह्मणा ब्रूयुः स धर्मः स्यादशङ्कितः ॥ १०८ ॥
धर्मेणाधिगतो यैस्तु वेदः सपरिवृंहणः ।
ते शिष्टा ब्राह्मणा ज्ञेयाः श्रुतिप्रत्यक्षहेतवः ॥ १०६ ॥
दशावरा वा परिषद्यं धर्मं परिकल्पयेत् ।
त्र्यवरा वाऽपि वृत्तस्था तं धर्मं न विचालयेत् ॥ ११० ॥
अज्ञों से ग्रन्थ पढ़े हुए श्रेष्ठ हैं, उनसे धारण करनेवाले श्रेष्ठ हैं।
उनसे भी अर्थ समझनेवाले श्रेष्ठ हैं । उनसे भी शास्त्रानुसार
आचरण करनेवाले श्रेष्ठ हैं। तप और विद्या ब्राह्मण का परम हित-
कारी है। ब्राह्मण तप से पाप नाश करता है और ब्रह्मविद्या
से मोक्ष पाता है। धर्म के तत्त्व को जानने की इच्छावाले प्रत्यक्ष
(श्रुति) अनुमान (स्मृति) और विविध शास्त्रों को भली
भाँति जानें। जो वेद और धर्मशास्त्र का वेद के अनुकूल तर्क
से विचार करता है वह धर्म को जानता है, दूसरा नहीं जा-
नता। इस प्रकार मोक्ष देनेवाले सब कर्म कहे गये हैं। अब इस
मानव धर्मशास्त्र के रहस्य का उपदेश करते हैं:—
रहस्य-उपदेश ।
जो धर्म इस शास्त्रमें नहीं कहे गये उनका निर्णय शिष्ट ब्राह्मणों
की आज्ञा से जो हो वही माननीय होता है। जिन्होंने साङ्ग वेद
धर्मभाव से अध्ययन किया हो उन वेद के प्रत्यक्ष प्रमाण भूत ब्रा-
ह्मणों को शिष्ट जानना चाहिए। कमसे कम दश सदाचारी ब्राह्मणों
की सभा या तीनही ब्राह्मणों की सभा जो धर्म बतलावें वही धर्म
जानना चाहिए ॥ १०३-११० ॥
बारहवां अध्याय । ४६१
बारहवां अध्याय । ४६१
त्रैविद्यो हेतुकस्तर्की नैरुक्तो धर्मपाठकः ।
त्रयश्चाश्रमिणः पूर्वे परिषत्स्याद्दशावरा ॥ १११ ॥
ऋग्वेदविद्यजुर्विच्च सामवेदविदेव च ।
त्र्यवरा परिषज्ज्ञेया धर्मसंशयनिर्णये ॥ ११२ ॥
एकोऽपि वेदविद्धर्मं यं व्यवस्येद्द्विजोत्तमः ।
स विज्ञेयः परो धर्मो नाज्ञानामुदितोऽयुतैः ॥ ११३ ॥
अव्रतानाममन्त्राणां जातिमात्रोपजीविनाम् ।
सहस्रशः समेतानां परिषत्त्वं न विद्यते ॥ ११४ ॥
यं वदन्ति तमोभूता मूर्खा धर्ममतद्विदः ।
तत्पापं शतधा भूत्वा तद्वक्तॄननुगच्छति ॥ ११५ ॥
एतद्वोऽभिहितं सर्वं निःश्रेयसकरं परम् ।
तस्मादप्रच्युतो विप्रः प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ ११६ ॥
एवं स भगवान् देवो लोकानां हितकाम्यया ।
धर्मस्य परमं गुह्यं ममेदं सर्वमुक्तवान् ॥ ११७ ॥
सर्वमात्मनि संपश्येत्सच्चासच्च समाहितः ।
सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन्ना धर्मे कुरुते मनः ॥ ११८ ॥
तीनों वेद का ज्ञाता वेदानुकूल शास्त्रज्ञ, मीमांसादि तर्कों का
ज्ञाता, निरुक्त और धर्म के विचारों में परायण ऐसे ब्रह्मचारी,
गृहस्थ अथवा वानप्रस्थ दश ब्राह्मणों की सभा कहलाती है । धर्म
में सन्देह पड़ने पर निर्णय करने के लिए तीनों वेद के ज्ञाता, कम
से कम तीन ब्राह्मणों को अधिष्ठाता करना चाहिए । एक भी वेदज्ञ
ब्राह्मण जिसको धर्म कहे उसको धर्म जाने । पर दश हज़ार मूर्खों
का भी कहा धर्म मान्य नहीं होता । ब्रह्मचर्य हीन, वेद न जानने
४६२ : मनुस्मृति ।
वाले नाममात्र से ब्राह्मण जाति के हज़ारों इकट्ठे होजायँ तो भी
वह सभा नहीं कही जाती। तमोगुणी धर्म न जाननेवाले, जिसको
प्रायश्चित्त बतावैं उसका पाप, सैकड़ों भाग होकर बतलानेवाले
को प्राप्त होता है। यह परम कल्याणकारी संपूर्ण साधन
कहा गया है। जो द्विज अपने धर्म से विचलित नहीं होता वह
परम गति को पाता है। इस प्रकार भगवान् मनुने, मनुष्यों की
हितकामना से यह धर्म का सारा तत्त्व कहा था, वही मैंने तुम
लोगों से कह सुनाया। मनुष्य संपूर्ण कार्य कारणों को आत्मा में
सावधान होकर भावना करे। जो सबको आत्मरूप जानता है
उसका मन अधर्म में नहीं जाता ॥१११-११८॥
आत्मैव देवताः सर्वाः सर्वमात्मन्यवस्थितम् ।
आत्मा हि जनयत्येषां कर्मयोगं शरीरिणाम् ॥ ११९ ॥
खं संनिवेशयेत्खेषु चेष्टनस्पर्शनेऽनिलम् ।
पक्तिदृष्टयोः परं तेजः स्नेहेऽपो गां च मूर्तिषु ॥ १२० ॥
मनसीन्दुं दिशः श्रोत्रे क्रान्ते विष्णुं बले हरम् ।
वाच्यग्निं मित्रमुत्सर्गे प्रजने च प्रजापतिम् ॥ १२१ ॥
प्रशासितारं सर्वेषामणीयांसमणोरपि ।
रुक्माभं स्वप्नधीगम्यं विद्यात्तं पुरुषं परम् ॥ १२२ ॥
एतमेके वदन्त्यग्निं मनुमन्ये प्रजापतिम् ।
इन्द्रमेके परे प्राणमपरे ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२३ ॥
एष सर्वाणि भूतानि पञ्चभिर्व्याप्य मूर्त्तिभिः ।
जन्मवृद्धिक्षयैर्नित्यं संसारयति चक्रवत् ॥ १२४ ॥
एवं यः सर्वभूतेषु पश्यत्यात्मानमात्मना ।
स सर्व समतामेत्य ब्रह्माभ्येति परं पदम् ॥ १२५ ॥
बारहवां अध्याय । ४६३
बारहवां अध्याय । ४६३
इत्येतन्मानवं शास्त्रं भृगुप्रोक्तं पठन् द्विजः।
भवत्याचारवान्नित्यं यथेष्टां प्राप्नुयाद्गतिम् ॥ १२६॥
इति मानवे धर्मशास्त्रे भृगुप्रणीतायां स्मृतौ
द्वादशोऽध्यायः समाप्तः ॥ १२ ॥
इन्द्रादि सब देव आत्मस्वरूप हैं, यह सारा जगत् परमात्मा
में ही स्थित है। क्योंकि परमात्मा ही प्राणियों को उन के शुभा-
शुभ कर्मों का फल देनेवाला है। ज्ञानी पुरुष बाहरी आकाश को
आत्माकाश में, वायु को चेष्टा और स्पर्श में, तेज को जठराग्नि
में, सूर्य को नेत्र में, जल को शरीर के चिकने पदार्थों में, पृथिवी
को शरीर में, चन्द्रमा को मन में, दिशाओं को श्रोत्र में, विष्णु
भगवान् को गति में, शिव को बल में, अग्नि को वाणी में, मित्र
को गुदा में और प्रजापति को जननेन्द्रिय में भावना करे।
संपूर्ण विश्व का शासनकर्ता अणु से भी अणु शुद्ध सुवर्ण
समान-कान्तिमय और निर्विकल्प-बुद्धिगम्य परमात्मा को जा-
नना चाहिए। इस परमात्मा को कोई अग्नि, कोई मनु, कोई
प्रजापति, कोई इन्द्र, कोई प्राण और कोई सनातन ब्रह्म कहते
हैं। यह परमात्मा सब प्राणियों को पञ्चभूतों के साथ मिलाकर
चक्र के गति की भांति उत्पत्ति, पालन और प्रलयद्वारा घुमाया
करता है। इस प्रकार जो पुरुष सब प्राणियों में अपनी आत्मा
को देखता है वह सब की समता को पाकर परमपद-ब्रह्म को
पाता है। जो द्विज भृगु के कहे इस मानव धर्मशास्त्र को पढ़ता
है वह सदाचारी होता है और अभीष्ट उत्तम गति को पाता
है ॥ ११९-१२६ ॥
बारहवां अध्याय समाप्त।
प्रथम आचारकाण्ड ... ...) पु०
विक्रयार्थ पुस्तकों का सूचीपत्र ॥
नाम पुस्तक. मूल्य.
निर्णयसिन्धु मूल ... ... ... १॥) पु०
भगवन्तभास्कर ... ... ... ॥) पु०
मिताक्षरा सटीक ... ... ... १०) पु०
प्रथम आचारकाण्ड ... ... ... ३) पु०
द्वितीय व्यवहारकाण्ड... ... ... २॥) पु०
तृतीय प्रायश्चित्तकाण्ड ... ... ... ५) पु०
शुक्रनीति ... ... ... ... ।-॥
राजनीति ... ... ... ... =॥
याज्ञवल्क्यस्मृति सटीक ... ... ... ।)॥
चाणक्यनीतिदर्पण ... ... ... -)॥
मानवधर्मसार का सार ... ... ... )॥ पु०
मानवधर्मसार सटीक ... ... ... -)॥
निर्णयसिन्धु भाषाटीका सहित ... ... ... ४) पु०
मनुस्मृति सटीक ... ... ... ५) पु०
अष्टादशस्मृति सटीक ... ... ... २॥) पु०
याज्ञवल्क्य मयत्री संवाद ... ... ... -)॥
मनुस्मृति उर्दू अनुवाद सहित ... ... २॥) पु०
श्रीमद्भागवत बारहवाँस्कंध सटीक पत्रेनुमा ... ५) पु०
मार्कण्डेयपुराण मूल ... ... ... |=)॥
मार्कण्डेयपुराण तीन जिल्दों में ... ... २॥)
स्कन्दपुराण काशीखंड सटीक पूर्वार्द्ध व उत्तरार्द्ध ७)
अकारादिक्रमेण श्लोकानुक्रमणिका ।
अकारादिक्रमेण श्लोकानुक्रमणिका ।
| श्लोकः | पृष्ठम् | श्लोकः | पृष्ठम् |
|---|---|---|---|
| अ | अग्नीनात्मनि वैतानान् ... | १६३ | |
| अकन्येति तु यः कन्याम् ... | २८४ | अग्नीन्धनं भैक्षचर्याम् ... | ४२ |
| अकामतः कृतं पापम् ... | ४०५ | अग्नेः सोमयमाग्यां च ... | १०० |
| अकामतः कृते पापे ... | ४०५ | अग्नेः सोमस्य चैवादौ ... | ७८ |
| अकामतस्तु राजन्यम् ... | ४१६ | अग्नौ प्रास्ताहुतिः ... | ७८ |
| अकामस्य क्रिया काचित् ... | २३ | अग्न्यभावे तु विप्रस्य ... | १०० |
| अकारणं परित्यक्ता ... | ४१ | अग्न्यगारे गवां गोष्ठे ... | १२४ |
| अकारं चाप्युकारं च ... | ३६ | अग्न्याधेयं पाकयज्ञान् ... | ४८ |
| अकुर्वन् विहितं कर्म ... | ४०५ | अग्रयाः सर्वेषु वेदेषु ... | ६६ |
| अकृतं च कृतात्क्षेत्रात् ... | ३६४ | अघं स केवलं भुंक्ते ... | ८५ |
| अकृता वा कृता वापि ... | ३४१ | अङ्गावपीडनायां च ... | २१५ |
| अकृत्वा भैक्षचरणम् ... | ५५ | अङ्गुलीग्रन्थिभेदस्य ... | ३६४ |
| अक्रोधनान्सुप्रसादान् ... | १०१ | अङ्गुष्ठमूलस्य तले ... | ३३ |
| अक्रोधनाः शौचपराः ... | ६७ | अचक्षुर्विषयं दुर्गम् ... | १२७ |
| अक्षमाला वशिष्ठेन ... | ३२१ | अच्छेलेनैव चान्विच्छेत् ... | २७८ |
| अक्षारलवणाश्नाः ... | १७२ | अजडश्चेदपोगण्डः ... | २७१ |
| अक्षेत्रे बीजमुत्सृष्टम् ... | ३८७ | अजाविकं सैकशफम् ... | ३३८ |
| अगारदाही गरदः ... | ६१ | अजाविके तु संरुद्धे ... | २८६ |
| अगुप्ते क्षत्रिया वैश्ये ... | ३११ | अजीगर्तः सुतं हन्तुम् ... | ३६३ |
| अग्निदग्धानग्निदग्धान् ... | ६८ | अजीवंस्तु यथोक्तेन ... | ३८६ |
| अग्निदान्भक्तदांश्चैव ... | ३६४ | अज्ञानात्प्राश्य विण्मूत्रम् ... | ४२३ |
| अग्निपकाशानो वा ... | १६२ | अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद् ... | ४१६ |
| अग्निमायुर्विम्व्यस्तु ... | ५ | अज्ञानाद्वारुणीं पीत्वा ... | ४२२ |
| अग्निं वाहारयेदेनम् ... | २६५ | अज्ञेभ्यो ग्रन्थिनः श्रेष्ठाः ... | ४५६ |
| अग्निहोत्रं च जुहुयात् ... | ११८ | अज्ञो भवति वै बालः ... | ४१ |
| अग्निहोत्रं समादाय ... | १६० | अण्डजाः पक्षिणः सर्पाः ... | १० |
| अग्निहोत्र्यपविद्ध्याग्नीन् ... | ४०४ | अतन्द्रो मात्राविनाशिष्यः ... | ६ |
श्लोकः | पृष्ठम् | श्लोकः | पृष्ठम्
( २ )
श्लोकः | पृष्ठम् | श्लोकः | पृष्ठम्
अत ऊर्ध्वं तु छन्दांसि | १३० | अधर्मदण्डनं लोके | २६८
अत ऊर्ध्वं त्रयोऽप्येते | ३० | अधर्मप्रभवं चैव | २००
अतः स्वल्पीयसि द्रव्ये | ३६६ | अधर्मेण च यः प्राह | ४२
अतपास्त्वनधीयानः | १४६ | अधर्मेणैधते तावत् | १४४
अतस्तु विपरीतस्य | २१२ | अधस्ताल्लोपद्व्याञ्च | १२३
अतिक्रान्ते दशाहे तु | १७३ | अधार्मिकं त्रिभिर्न्यायैः | २६८
अतिक्रामेत्प्रमत्तं या | ३३१ | अधार्मिको नरो यो हि | १४३
अतिथिं चाननुज्ञाप्य | १३५ | अधितिष्ठेच्च केशांस्तु | १३७
अतिवादांस्तितिक्षेत | १६७ | अधियज्ञं ब्रह्म जपेत् | २०४
अतैजसानि पात्राणि | १६८ | अधिविन्ना तु या नारी | ३३२
अतोऽन्यतममाश्रित्य | ४१२ | अधीत्य विधिवद्वेदान् | १६५
अतोऽन्यतमयावृत्त्या | ११६ | अधीयीरंस्त्रयो वर्णाः | ३७५
अत्युष्णं सर्वमन्नं स्यात् | १०४ | अधोदृष्टिर्नैकृतिकः | १४८
अथ गाथा वायुगीताः | ३२४ | अध्यक्षान्विविधान्कुर्यात् | २२०
अथ मूलमनाहार्यम् | २८० | अध्यग्न्यध्यावाहनिकम् | ३५१
अदण्ड्यान्दण्डयन् राजा | ३६८ | अध्यात्मरतिरासीनः | १८८
अदत्तानामुपादानम् | ४४३ | अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः | ७७
अदत्त्वा तु य एतेभ्यः | ८४ | अध्यापनमध्ययनम् | १७
अदर्शयित्वा तत्तैव | २७२ | अध्यापनमध्ययनम् | ३८८
अदातरि पुनर्दाता | २७३ | अध्यापयामास पितॄन् | ४६
अदीयमाना भर्तारम् | ३३३ | अध्येष्यमाणस्त्वाचान्तः | ३५
अदूषितानां द्रव्याणाम् | ३६६ | अध्येष्यमाणं तु गुरुः | ३६
अदेश्यं यश्च दिशति | २५५ | अनंशौ क्लीवपतितौ | ३५२
अद्भिरेव द्विजाग्र्याणाम् | ७१ | अनग्निरनिकेतः स्यात् | १६६
अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति | १७६ | अनधीत्य द्विजो वेदान् | १६५
आद्भिस्तु प्रोक्षणं शौचम् | १८० | अनन्तरः सपिण्डाद्यः | ३४६
अद्वयोगिनर्नहतः क्षत्रम् | ३७१ | अन्तरगतशवेग्रामे | १३२
अद्यात्काकः पुरोडाशम् | २१० | अनन्तरमरिं विद्यात् | २३३
अद्रोहेणैव भूतानाम् | ११४ | अनन्तरासु जातानाम् | ३७६
अद्रोहेण च नार्तीयात् | १२६ | अनपत्यस्य पुत्रस्य | ३५४
अधर्मार्थैर्यैसिद्ध्यर्थे | २५४ | अनपेक्षितमर्यादम् | २६८