मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)
Manusmriti with Kulluka Bhatta Tika & Hindi Translation
महर्षि मनु द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
ग्यारहवां अध्याय । ४३६
ग्यारहवां अध्याय । ४३६
इत्येतदेत सा मुक्तं प्रायश्चित्तं यथाविधि ।
अत ऊर्ध्वं रहस्यानां प्रायश्चित्तं निबोधत ॥ २४८ ॥
सव्याहृतिप्रणवकाः प्राणायामास्तु षोडश ।
अपि भ्रूणहणं मासात्पुनन्त्यहरहः कृताः ॥ २४६ ॥
कौत्सं जप्त्वाप इत्येतद्द्वाशिष्ठं च प्रतीत्यृचम् ।
माहित्रं शुद्धवत्यश्च सुरापोऽपि विशुद्ध्यति ॥ २५० ॥
सकृज्जप्त्वास्य वामीयं शिवसङ्कल्पमेव च ।
अपहृत्य सुवर्णं तु क्षणाद्भवति निर्मलः ॥ २५१ ॥
हविष्यन्तीयमभ्यस्य नतमंह इतीति च ।
जपित्वा पौरुषं सूक्तं मुच्यते गुरुतल्पगः ॥ २५२ ॥
एनसां स्थूलसूक्ष्माणां चिकीर्षन्नपनोदनम् ।
अवेत्यृचं जपेदब्दं यत्किञ्चेदमितीति वा ॥ २५३ ॥
प्रतिगृह्याप्रतिग्राह्यं भुक्त्वा चान्नं विगर्हितम् ।
जपंस्तरत्समन्दीयं पूयते मानवस्त्र्यहात् ॥ २५४॥
इस प्रकार पापों का यथाविधि प्रायश्चित्त कहा गया है ।
अब गुप्त पापों का प्रायश्चित्त सुनो । एक मास तक ॐकार और
व्याहृति के साथ सोलह प्राणायाम करने से भ्रूणहत्या से मनुष्य
छूट जाता है । 'अपन्नःशुशोचदघम्' इत्यादि ऋग्वेद का कौत्स-
सूक्त और 'प्रतिस्तोमेतिरुषसंचशिष्ठा०' इत्यादि वाशिष्ठमंत्र,
'महित्रीणाम्' इत्यादि सूक्त और 'शुद्धवत्य०' इत्यादि ऋचाओं
का पाठ करने से सुरापान दोष से मुक्त होजाता है। 'अस्य वां
मस्य०' इत्यादि ऋचा के सूक्त और 'शिवसंकल्प०' इत्यादि
सूक्त के पाठ से, सुवर्णचोरी के पाप से तुरंत छूट जाता है।
'हविष्याङ्गमजरं०' इत्यादि उन्नीस ऋचा, 'नतमंहोन दुरितं०'
४४० । मनुस्मृति ।
इत्यादि आठ ऋचा और पुरुषसूक्त का एक मास नित्य पाठ
करने से गुरुपत्नी संभोग का पाप दूर हो जाता है। महापातक
और उपपातकों को दूर करने के लिए 'अव ते हेड़ वरुण०'
इत्यादि ऋचा, अथवा 'यत्किञ्चेदं वरुण दैव्ये जने०' इत्यादि
ऋचाका एक वर्ष तक जप करे। प्रतिग्रह के अयोग्य का लेने और
निंदित अन्न के भोजन का पाप, 'तरत्समन्दिधावति०' इत्यादि
चार मंत्र का पाठ तीन दिन करने से दूर होता है ॥ २४८-२५४ ॥
सोमारौद्रं तु बहेना मासमभ्यस्य शुद्धयति ।
स्रवन्त्यामाचरन्स्नानमर्यम्णामिति चऋचम्॥२५५॥
अब्दार्धमिन्द्रमित्येतदेनस्वी सप्तकं जपेत् ।
अप्रशस्तं तु कृत्वाप्सु मासमासीत भैक्षभुक्॥२५६॥
मन्त्रैः शाकलहोमीयैरब्दं हुत्वा घृतं द्विजः ।
सुगुर्वप्यपहन्त्येनो जप्त्वा वा नम इत्यृचम् ॥२५७ ॥
महापातकसंयुक्तोऽनुगच्छेद्गाः समाहितः ।
अभ्यस्याब्दं पावमानीर्भैक्षाहारो विशुद्ध्यति ॥२५८॥
अरण्ये वा त्रिरभ्यस्य प्रयतो वेदसंहिताम् ।
मुच्यते पातकैः सर्वैः पराकैः शोधितास्त्रिभिः ॥ २५६ ॥
त्र्यहं तूपवसेद्युक्तस्त्रिरह्नोऽभ्युपयन्नपः ।
मुच्यते पातकैः सर्वैस्त्रिर्जपित्वाऽघमर्षणम् ॥ २६० ॥
अधिक पाप करनेवाला नदी में स्नान करके 'सोमा रुद्रा
धारयेथा०' इत्यादि और 'अर्यमणं वरुणं मित्रं०' इत्यादि तीन
ऋचाओंका एक मास तक नित्य पाठ करे तो शुद्ध होता है।
पापी पुरुष, छः मास तक, 'इन्द्रं मित्रं वरुणमग्नि०' इत्यादि सात
ऋचा का नित्य पाठ करे और जल में मल-मूत्र डालनेवाला एक