मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)
Manusmriti with Kulluka Bhatta Tika & Hindi Translation
महर्षि मनु द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
आठवां अध्याय । ३१७
आठवां अध्याय । ३१७
तौ हि च्युतौ स्वकर्मभ्यः क्षोभयेतामिदं जगत्॥४१८॥
अह्न्यहन्यवेक्षेत कर्मान् तान् वाहनानि च ।
आयव्ययौ च नियतावाकरान् कोशमेव च ॥ ४१९ ॥
एवं सर्वानिमान् राजा व्यवहारान् समापयन् ।
व्यपोह्य किल्बिषं सर्वं प्राप्नोति परमां गतिम्॥ ४२० ॥
इति मानवे धर्मशास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहिताया-
मष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥
राजा यत्नपूर्वक वैश्य और शूद्रसे उनके कर्मों को करावे क्योंकि
वे अपने कर्म से हटकर संसार को उपद्रवों से दुखी करेंगे।
राजा प्रतिदिन आरम्भ किये कार्यों का, सवारियों का, नियत
आय-व्यय, खान और धन-भण्डार का अवलोकन करे। इस प्रकार
राजा इन सब व्यवहारों का निर्णय करता हुआ सब पापों का
नाश करके परम गति को पाता है ॥ ४१८-४२० ॥
आठवां अध्याय पूरा हुआ।
अथ नवमोऽध्यायः ।
पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव धर्म्ये वर्त्मनि तिष्ठतोः ।
संयोगे विप्रयोगे च धर्मान् वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १ ॥
अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम् ।
विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे ॥ २ ॥
पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ ३ ॥
कालेऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन् पतिः ।
मृते भर्तरि पुत्रस्तु वाच्यो मातुररक्षिता ॥ ४ ॥
सूक्ष्मेभ्योऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः ।
द्वयोर्हि कुलयोः शोकमावहेयुररक्षिताः ॥ ५ ॥
इमं हि सर्व वर्णानां पश्यन्तो धर्ममुत्तमम् ।
यतन्ते रक्षितुं भार्या भर्तारो दुर्बला अपि ॥ ६ ॥
नवाँ अध्याय ।
स्त्री-रक्षा ।
अपने सनातन धर्म में स्थित पुरुष और स्त्रियों के संयोग और
वियोग समय के धर्म कहे जाते हैं:—
पुरुष को अपनी स्त्रियों को कभी स्वतन्त्र न होने देना चाहिए ।
नाच गान में आसक्त स्त्रियों को अपने वशमें रखना चाहिए । बा-
लकपन में पिता, युवावस्था में पति और बुढ़ापा में पुत्र रक्षा करे,