सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

मत्स्य महापुराण

Matsya Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

कॉपीराइट समस्या बताएँ

DevanagariHindipublished1,098 पृष्ठ

३१- ययातिसे देवयानीको पुत्रप्राप्ति, ययाति और शर्मिष्ठाका एकान्त-मिलन और उनसे एक पुत्रका जन्म

पृष्ठ 121 स्कैन
  • अध्याय २८ *
    १११

शुक्र उवाच**शुक्राचार्यने कहा—**देवयानी! तू स्तुति करनेवाले, भीख माँगनेवाले या दान लेनेवालेकी बेटी नहीं है। तू उस पवित्र ब्राह्मणकी पुत्री है, जो किसीकी स्तुति नहीं करता और जिसकी सब लोग स्तुति करते हैं। इस बातको वृषपर्वा, देवराज इन्द्र तथा राजा ययाति जानते हैं। निर्द्वन्द्व अचिन्त्य ब्रह्म ही मेरा ऐश्वर्ययुक्त बल है॥ ३६-३७ ॥
स्तुवतो दुहिता न त्वं भद्रे न प्रतिगृह्णतः।<br>अतस्त्वं स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि॥ ३६
**वृषपर्वैव तद् वेद शक्रो राजा च

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 122 स्कैन

१९२ * मत्स्यपुराण *


देवयान्युवाच
वेदाहं तात बालापि कार्याणां तु गतागतम्।<br>क्रोधे चैवातिवादे वा कार्यस्यापि बलाबले ॥ ८<br><br>शिष्यस्याशिष्यवृत्तं हि न क्षन्तव्यं बुभूषुणा।<br>असत्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते ॥ ९<br><br>पुंसो ये नाभिनन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च।<br>न तेषु निवसेत् प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु ॥ १०<br><br>ये नैनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन च।<br>तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते ॥ ११<br><br>तन्मे मथ्नाति हृदयमग्निकल्पमिवारणिम्।<br>वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः ॥ १२<br><br>न ह्यतो दुष्करं मन्ये तात लोकेष्वपि

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३२- देवयानी और शर्मिष्ठाका संवाद, ययातिसे शर्मिष्ठाके पुत्र होनेकी बात जानकर देवयानीका रूठना और अपने पिताके पास जाना तथा शुक्राचार्यका ययातिको बूढ़े होनेका शाप देना

पृष्ठ 123 स्कैन
* अध्याय २९ *१९३
फलत्येवं ध्रुवं पापं गुरुभुक्तमिवादरे।<br>यदा घातयसे विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा॥ ४<br><br>अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम्।<br>वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम॥ ५<br><br>वृषपर्वन् निबोध त्वं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम्।<br>स्थातुं त्वद्विषये राजन् न शक्नोमि त्वया सह॥ ६<br><br>अद्यैवमभिजानामि दैत्यं मिथ्याप्रलापिनम्।<br>यतस्त्वमात्मनोदीर्णां दुहितां किमुपेक्षसे॥ ७जैसे खाया हुआ गरिष्ठ अन्न तुरंत नहीं तो कुछ देर बाद अवश्य ही पेटमें उपद्रव करता है, उसी प्रकार किया हुआ पाप भी निश्चय ही अपना फल देता है। राजन्!

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 124 स्कैन
१९४* मत्स्यपुराण *

| शौनक उवाच<br>ततस्तु त्वरितः शुक्रस्तेन राज्ञा समं ययौ।<br>उवाच चैनां सुभगे प्रतिपन्नं वचस्तव॥ १४॥ | शौनकजी कहते हैं—शतानीक! तदनन्तर शुक्राचार्य तुरंत ही राजा वृषपर्वाके साथ अपनी पुत्री देवयानीके पास पहुँचे और उससे बोले—'सुभगे! तुम्हारी बात पूरी हो गयी'॥ १४॥ |
| देवयान्युवाच<br>यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव।<br>नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा वदतु मां स्वयम्॥ १५॥ | तब देवयानीने कहा—तात भार्गव! 'आप राजाके धनके स्वामी हैं' मैं इस बातको आपके कहनेसे नहीं मानूँगी। राजा स्वयं कहें तो हमें विश्वास होगा॥ १५॥ |
|

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 125 स्कैन

* अध्याय ३० * १९५


देवयान्युवाच<br>स्तुवतो दुहिता चाहं याचतः प्रतिगृह्णतः।<br>स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि॥ २४**देवयानीने कहा—**अरी! मैं तो स्तुति करनेवाले और दान लेनेवाले भिक्षुककी पुत्री हूँ और तुम उस बड़े बापकी बेटी हो, जिसकी मेरे पिता स्तुति करते हैं, फिर मेरी दासी बनकर कैसे रहोगी ? ॥ २४ ॥
शर्मिष्ठोवाच<br>येन केनचिदार्त्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत्।<br>अनुयास्याम्यहं तत्र यत्र दास्यति ते पिता॥ २५**शर्मिष्ठा बोली—**जिस-किसी उपायसे भी सम्भव हो, अपने विपद्ग्रस्त

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 126 स्कैन

१९६ * मत्स्यपुराण *


| तमेव देशं सम्प्राप्तो जललिप्सुः प्रतर्षितः।<br>ददर्श देवयानीं च शर्मिष्ठां ताश्च योषितः ॥ ५<br>पिबन्त्यो ललनास्ताश्च दिव्याभरणभूषिताः ।<br>उपविष्टां च ददृशे देवयानीं शुचिस्मिताम् ॥ ६<br>रूपेणाप्रतिमां तासां स्त्रीणां मध्ये वराङ्गनाम् ।<br>शर्मिष्ठया सेव्यमानां पादसंवाहनादिभिः ॥ ७ | उसी स्थानपर आ गये। वे परिश्रम करनेके कारण अधिक थक गये थे और जल पीना चाहते थे। उन्होंने देवयानी, शर्मिष्ठा तथा अन्य युवतियोंको भी देखा। वे सभी पीनेयोग्य रसका पान कर रही थीं। राजाने पवित्र मुसकानवाली देवयानीको वहाँ परम सुन्दर आसनपर बैठी हुई देखा। उसके रूपकी कहीं तुलना नहीं थी। वह सुन्दरी उन स्त्रियोंके मध्यमें

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३३- ययातिका अपने यदु आदि पुत्रोंसे अपनी युवावस्था देकर वृद्धावस्था लेनेके लिये आग्रह और उनके अस्वीकार करनेपर उन्हें शाप देना, फिर पूरुको जरावस्था देकर उसकी युवावस्था लेना तथा उसे वर प्रदान करना

पृष्ठ 127 स्कैन

* अध्याय ३० * । ११७

संस्कृत श्लोकहिन्दी अनुवाद
देवान्युवाच<br>द्वाभ्यां कन्यासहस्त्राभ्यां दास्या शर्मिष्ठया सह।<br>त्वदधीनास्मि भद्रं ते सखे भर्ता च मे भव ॥ १७**देवयानीने कहा—**सखे! आपका कल्याण हो। मैं दो हजार कन्याओं तथा अपनी सेविका शर्मिष्ठाके साथ आपके अधीन होती हूँ। आप मेरे पति हो जायँ ॥ १७॥
ययातिरुवाच<br>विद्ध्यौशनसि भद्रं ते न त्वदर्होऽस्मि भामिनि।<br>अविवाह्याः स्म राजानो देवयानि पितुस्तव ॥ १८**ययाति बोले—**शुक्रनन्दिनी देवयानि! आपका भला हो। भामिनि! मैं आपके योग्य नहीं हूँ। क्षत्रियलोग आपके पितासे कन्यादान लेनेके अधिकारी नहीं हैं॥ १८ ॥
देवान्युवाच<br>सृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रं

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 128 स्कैन

१९८ * मत्स्यपुराण *
शौनक उवाच
त्वरितं देवयान्याथ प्रेषिता पितुरात्मनः।
सर्वं निवेदयामास धात्री तस्मै यथातथम् ॥ २८
श्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः।
दृष्ट्वैवमागतं विप्रं ययातिः पृथिवीपतिः ॥ २९
ववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।
तं चाप्यभ्यवदत् काव्यः साम्ना परमवल्गुना ॥ ३०
देवयान्युवाच
राजायं नहुषस्तात दुर्गमे पाणिमग्रहीत्।
नमस्ते देहि मामस्मै लोके नान्यं पतिं वृणे ॥ ३१
शुक्र उवाच
वृतोऽनया पतिर्वीर सुतया त्वं ममेष्टया।
गृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज ॥ ३२
ययातिरुवाच
अधर्मो मां स्पृशेदेवं पापमस्याश्च भार्गव।
वर्णसंकरतो ब्रह्मन्निति त्वां

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 129 स्कैन
* अध्याय ३१ *१९९

एकतीसवाँ अध्याय

ययातिसे देवयानीको पुत्रप्राप्ति, ययाति और शर्मिष्ठाका एकान्त-मिलन और उनसे एक पुत्रका जन्म

शौनक उवाचशौनकजी कहते हैं—
ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम्।<br>प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत्॥ १<br><br>देवयान्याश्चानुमते सुतां तां वृषपर्वणः।<br>अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत्॥ २<br><br>वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठामासुरायणीम्।<br>वासोभिरन्नपानैश्च संविभज्य सुसंवृताम्॥ ३<br><br>देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः।<br>विजहार बहून्ब्दान् देववन्मुदितो भृशम्॥ ४<br><br>ऋतुकाले तु

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३४- राजा ययातिका विषय-सेवन और वैराग्य तथा पूरुका राज्याभिषेक करके वनमें जाना

पृष्ठ 130 स्कैन

१२० * मत्स्यपुराण *


शर्मिष्ठोवाचशर्मिष्ठाने कहा—नहुषनन्दन! चन्द्रमा, इन्द्र, वायु, यम अथवा वरुण ही क्यों न हों, आपके महलमें कौन किसी स्त्रीकी ओर दृष्टि डाल सकता है? (अतएव मैं यहाँ सर्वथा सुरक्षित हूँ।) महाराज! मेरे रूप, कुल और शील कैसे हैं, यह तो आप सदासे ही जानते हैं। मैं आज आपको प्रसन्न करके यह प्रार्थना करती हूँ कि मुझे ऋतुदान दीजिये—मेरे ऋतुकालको सफल बनाइये॥ १२-१३॥
सोमश्चेन्द्रश्च वायुश्च यमश्च वरुणश्च वा।<br>तव वा नाहुष गृहे कः स्त्रियं द्रष्टुमर्हति॥ १२<br>रूपाभिजनशीलैर्हि त्वं राजन् वेत्थ मां सदा।<br>सा त्वां याचे प्रसाद्येह रन्तुमेहि नराधिप॥ १३
ययातिरुवाचययातिने कहा—शर्मिष्ठे! तुम दैत्यराजकी सुशील और निर्दोष कन्या हो। मैं तुम्हें अच्छी तरह

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 131 स्कैन

* अध्याय ३१ *
१२१

संस्कृत श्लोकहिन्दी अनुवाद
देवयान्या भुजिष्यास्मि वश्या च तव भार्गवी।<br>सा चाहं च त्वया राजन् भजनीये भजस्व माम्॥ २३<br><br>शौनक उवाच<br>एवमुक्तस्तया राजा तथ्यमित्यभिजज्ञिवान्।<br>पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रतिपादयन्॥ २४<br>स समागम्य शर्मिष्ठां यथाकाममवाप्य च।<br>अन्योन्यं चाभिसम्पूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम्॥ २५<br>तस्मिन् समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी।<br>लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान्नृपतिसत्तमात्॥ २६<br>प्रजज्ञे च ततः काले राज्ञी राजीवलोचना।<br>कुमारं देवगर्भाभमादित्यसमतेजसम्॥

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३५- वनमें राजा ययातिकी तपस्या और उन्हें स्वर्गलोककी प्राप्ति

पृष्ठ 132 स्कैन
१२२* मत्स्यपुराण *

| देवयान्युवाच<br>यद्येतदेवं शर्मिष्ठे न मन्युर्विद्यते मम।<br>अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च वै द्विजात्॥ ५<br>शोभनं भीरु सत्यं चेत् कथं स ज्ञायते द्विजः।<br>गोत्रनामाभिजनतः श्रोतुमिच्छामि तं द्विजम्॥ ६ | देवयानीने कहा—शर्मिष्ठे! यदि ऐसी बात है, तुमने यदि ज्येष्ठ और श्रेष्ठ द्विजसे संतान प्राप्त की है तो तुम्हारे ऊपर मेरा क्रोध नहीं रहा। भीरु! यदि ऐसी बात है तो बहुत अच्छा हुआ। क्या उन द्विजके गोत्र, नाम और कुलका कुछ परिचय मिला है? मैं उनको जानना चाहती हूँ॥ ५-६॥ |
| शर्मिष्ठोवाच<br>ओजसा तेजसा चैव दीप्यमानं रविं यथा।<br>तं दृष्ट्वा मम सम्प्रष्टुं शक्तिर्नासीच्छुचिस्मिते॥ ७ | शर्मिष्ठा बोली—शुचिस्मिते! वे

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 133 स्कैन
* अध्याय ३२ *१२३

| देवयान्युवाच | देवयानी बोली — शर्मिष्ठे ! तुमने मेरे अधीन होकर भी मुझे अप्रिय लगनेवाला बर्ताव क्यों किया ? तुम फिर उसी असुर-धर्मपर उतर आयी। क्या मुझसे नहीं डरती ? ॥ १९ ॥ |
| मदधीना सती कस्मादकार्षीर्विप्रियं मम।<br>तमेवासुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि किम् ॥ १९ | |
| शर्मिष्ठोवाच | शर्मिष्ठा बोली — मनोहर मुसकानवाली सखी ! मैंने जो ऋषि कहकर अपने स्वामीका परिचय दिया था, सो सत्य ही है। मैं न्याय और धर्मके अनुकूल आचरण करती हूँ, अतः तुमसे नहीं डरती। जब तुमने राजाका पतिरूपमें वरण किया था, उसी समय मैंने भी कर लिया। शोभने ! तुम ज्येष्ठ एवं श्रेष्ठ हो, ब्राह्मणपुत्री हो, अतः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३६- इन्द्रके पूछनेपर ययातिका अपने पुत्र पूरुको दिये हुए उपदेशकी चर्चा करना

पृष्ठ 134 स्कैन
१२४* मत्स्यपुराण *

| शुक्र उवाच<br>धर्मज्ञस्त्वं महाराज योऽधर्ममकृथाः प्रियम्।<br>तस्माज्जरा त्वामचिराद् धर्षयिष्यति दुर्जया॥ ३१ | शुक्राचार्यने (ययातिसे) कहा— महाराज! तुमने धर्मज्ञ होकर भी अधर्मको प्रिय मानकर उसका आचरण किया है। इसलिये जिसको जीतना कठिन है, वह वृद्धावस्था तुम्हें शीघ्र ही धर दबायेगी॥ ३१॥ |
| ययातिरुवाच<br>ऋतुं यो याच्यमानाया न ददाति पुमान् वृतः।<br>भ्रूणहेत्युच्यते ब्रह्मन् स चेह ब्रह्मवादिभिः॥ ३२<br><br>ऋतुकामां स्त्रियं यस्तु गम्यां रहसि याचितः।<br>नोपैति यो हि धर्मेण ब्रह्महेत्युच्यते बुधैः॥ ३३<br><br>इत्येतानि समीक्ष्याहं कारणानि

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 135 स्कैन
* अध्याय ३३ *१२५

| शुक्र उवाच | शुक्राचार्यने कहा— नहुषनन्दन! तुम भक्तिभावसे मेरा चिन्तन करके अपनी वृद्धावस्थाका इच्छानुसार दूसरेके शरीरमें संचार कर सकोगे। उस दशामें तुम्हें पाप भी नहीं लगेगा। जो पुत्र तुम्हें (प्रसन्नतापूर्वक) अपनी युवावस्था देगा, वही राजा होगा। साथ ही दीर्घायु, यशस्वी तथा अनेक संतानोंसे युक्त होगा॥ ४०-४१॥ |
| संक्रामयिष्यसि जरां यथेष्टं नहुषात्मज।<br>मामनुध्याय तत्त्वेन न च पापमवाप्स्यसि॥ ४०<br>वयो दास्यति ते पुत्रो यः स राजा भविष्यति।<br>आयुष्मान् कीर्तिमांश्चैव बह्वपत्यस्तथैव च॥ ४१ | |

इति

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३७- ययातिका स्वर्गसे पतन और अष्टकका उनसे प्रश्न करना

पृष्ठ 136 स्कैन

१२६ * मत्स्यपुराण *


संस्कृत श्लोकहिन्दी अनुवाद
ययातिरुवाच<br>यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि।<br>पापान्मातुलसम्बन्धाद् दुष्प्रजा ते भविष्यति॥ ८<br>तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।<br>यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक॥ ९<br>पूर्Readणे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्।<br>तथैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह॥ १०ययातिने कहा— तात! तुम मेरे हृदयसे उत्पन्न (औरस पुत्र) होकर भी मुझे अपनी युवावस्था नहीं देते हो, इसलिये इस पापके कारण तुम्हारी संतान मामाके अनुचित सम्बन्धद्वारा उत्पन्न होकर दुष्प्रजा कहलायेगी। (अब उन्होंने तुर्वसुको बुलाकर कहा—) 'तुर्वसो! तुम बुढ़ापेके साथ मेरा दोष

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३८- ययाति और अष्टकका संवाद

पृष्ठ 137 स्कैन
* अध्याय ३३ *१२७
नौरूपप्लवसंचारो यत्र नित्यं भविष्यति।<br>अराजभोजशब्दं त्वं तत्र प्राप्स्यसि सान्वयः॥ २०<br><br>ययातिरुवाच<br>अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह।<br>एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते॥ २१<br><br>अनुरुवाच<br>जीर्णः शिशुरिवादत्तेऽकालेऽन्नमशुचिर्यथा।<br>न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये॥ २२<br><br>ययातिरुवाच<br>यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि।<br>जरादोषस्त्वयोक्तो यस्तस्मात् त्वं प्रतिपद्यसे॥ २३<br><br>प्रजाश्च यौवनं प्राप्ता विनश्यन्ति ह्यनो तव।<br>अग्निप्रस्कन्दनगतस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि॥ २४॥<br><br>ययातिरुवाच<br>पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 138 स्कैन

१२८ * मत्स्यपुराण *


| जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव ।<br>यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथेच्छया ॥ ३० ॥ | मैं वृद्धावस्थासे आच्छादित हो आपकी आयु एवं रूप धारण करके रहूँगा और आपको जवानी देकर आप मेरे लिये जो आज्ञा देंगे, उसका पालन करूँगा ॥ २८–३० ॥ |

इति श्रीमत्स्ये महापुराणे सोमवंशे ययातिचरिते त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥
इस प्रकार श्रीमत्स्यमहापुराणके सोम-वंश-वर्णन-प्रसङ्गमें ययातिचरित नामक तैंतीसवाँ अध्याय सम्पूर्ण हुआ ॥ ३३ ॥


चौंतीसवाँ अध्याय

राजा ययातिका विषय-सेवन और वैराग्य तथा पूरुका राज्याभिषेक करके वनमें जाना

| शौनक उवाच | शौनकजी कहते हैं— शतानीक ! पूरुके ऐसा कहनेपर राजर्षि

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 139 स्कैन

* अध्याय ३४ *

यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः।<br>नालमेकस्य तत् सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत् ॥ ११<br>यथासुखं यथोत्साहं यथाकाममरिंदम।<br>सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव॥ १२<br>पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम्।<br>राज्यं चैव गृहाणेदं त्वं हि मे प्रियकृत् सुतः॥ १३इस पृथ्वीपर जितने भी धान, जौ, सुवर्ण, पशु और स्त्रियाँ हैं, वे सब एक मनुष्यके लिये भी पर्याप्त नहीं हैं, ऐसा मानकर शान्ति धारण कर लेना चाहिये। पूरो ! तुम्हारा भला हो, मैं प्रसन्न हूँ। तुम अपनी यह जवानी ले लो। साथ ही यह राज्य भी अपने अधिकारमें कर लो; क्योंकि तुम मेरा प्रिय करनेवाले पुत्र हो' ॥ १–१३॥
शौनक उवाच<br>प्रतिपेदे जरां राजा

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें

३९- अष्टक और ययातिका संवाद

पृष्ठ 140 स्कैन
१३०* मत्स्यपुराण *

| प्रकृतय ऊचुः<br>यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा।<br>सर्वं सोऽर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभुः॥ २६<br>अहं पूरोरिदं राज्यं यः प्रियः प्रियकृत् तव।<br>वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम्॥ २७<br><br>शौनक उवाच<br>पौरजानपदैस्तुष्टैरित्युक्तो नाहुषस्तदा।<br>अभिषिच्य ततः पूरुं राज्ये स्वसुतमात्मजम्॥ २८<br>दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षितः।<br>पुरात् स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसैः सह॥ २९<br>यदोस्तु यादवा जातास्तुर्वसोर्यवनाः सुताः।<br>द्रुह्योश्चैव सुता भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातयः॥ ३०<br>पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातोऽसि पार्थिव।<br>इदं

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें