सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

बृहदारण्यकोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Brihadaranyaka Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished1,402 पृष्ठ

७३६ | बृहदारण्यकोपनिषद् | [ अध्याय ३

७३६बृहदारण्यकोपनिषद्[ अध्याय ३

सर्वसंसारधर्मविनिर्मुक्तो दर्शयि- <br> तव्य इत्यारम्भः—उसका दर्शन द्रष्टा (मुमुक्षु) को कराना है; इसलिये यह आरम्भ किया जाता है—

जलसे लेकर ब्रह्मलोकपर्यन्त उत्तरोत्तर अधिष्ठानतत्त्वोंका निरूपण

अथ हैनँ गार्गी वाचक्नवी पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति
होवाच यदिदँ॒ सर्वमप्स्वोतं च प्रोतं च कस्मिन्नु
खल्वाप ओताश्च प्रोताश्चेति वायौ गार्गीति कस्मिन्नु
खलु वायुरोतश्च प्रोतश्चेत्यन्तरिक्षलोकेषु गार्गीति
कस्मिन्नु खल्वन्तरिक्षलोका ओताश्च प्रोताश्चेति गन्धर्व-
लोकेषु गार्गीति कस्मिन्नु खलु गन्धर्वलोका ओताश्च
प्रोताश्चेत्यादित्यलोकेषु गार्गीति कस्मिन्नु खल्वा-
दित्यलोका ओताश्च प्रोताश्चेति चन्द्रलोकेषु गार्गीति
कस्मिन्नु खलु चन्द्रलोका ओताश्च प्रोताश्चेति नक्षत्र-
लोकेषु गार्गीति कस्मिन्नु खलु नक्षत्रलोका ओताश्च
प्रोताश्चेति देवलोकेषु गार्गीति कस्मिन्नु खलु देव-
लोका ओताश्च प्रोताश्चेतीन्द्रलोकेषु गार्गीति कस्मिन्नु
खल्विन्द्रलोका ओताश्च प्रोताश्चेति प्रजापतिलोकेषु
गार्गीति कस्मिन्नु खलु प्रजापतिलोका ओताश्च प्रोता-
श्चेति ब्रह्मलोकेषु गार्गीति कस्मिन्नु खलु ब्रह्मलोका
ओताश्च प्रोताश्चेति स होवाच गार्गि मातिप्राक्षीर्मा ते
मूर्धा व्यपप्तदनतिप्रश्न्यां वै देवतामतिपृच्छसि गार्गि
मातिप्राक्षीरिति ततो ह गार्गी वाचक्नव्युपरराम ॥१॥

फिर इस याज्ञवल्क्यसे वाचक्नुकी पुत्री गार्गीने पूछा; वह बोली, ‘हे याज्ञवल्क्य ! यह जो कुछ है, सब जलमें ओतप्रोत है, किंतु वह जल