रघुवंशम् (मल्लिनाथ संजीवनी व श्रीकृष्णमणि त्रिपाठी हिन्दी व्याख्या)
Raghuvamsham of Kalidasa Hindi
महाकवि कालिदास द्वारा
स्रोत: Raghuvamsham with Mallinatha Sanjivani & Hindi Commentary by Dr. Shrikrishnamani Tripathi (उद्गम)
श्लोकानुक्रमणिका
अ
| श्लोक-प्रतीक | सर्गः | श्लोकः | श्लोक-प्रतीक | सर्गः | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| अकरोत्स तदोर्ध्वदैहि | ८ | २६ | अथ जातु रोरोगृहीत | ९ | ७२ |
| अकरोदचिरे श्वरः क्षितौ | ८ | २० | अथ जानपदो विप्रः | १५ | ४२ |
| अकार्यचिन्तासमकाल | ६ | ३९ | अथ तं सवनाय दीक्षि | ८ | ७५ |
| अकाले बोधितो भ्रात्रा | १२ | ८१ | अथ तस्य कथंचिदङ्क | ८ | ७१ |
| अक्षबीजवलयेन नि | ११ | ६६ | अथ तस्य विवाहकौतु | ८ | १ |
| अगस्त्यचिह्नादयनात्स | १६ | ४४ | अथ तस्य विशांपत्यु | १० | ५० |
| अग्निवर्णमभिषिच्य | १९ | १ | अथ तेन दशाहतः | ८ | ७३ |
| अग्रजेन प्रयुक्ताशीस्त | १५ | ८ | अथ धूमाभिताम्राक्षं | १५ | ४९ |
| अङ्गमङ्गपरिवर्तनोचिते | १९ | १३ | अथ नभस्य इव त्रिद | ९ | ५४ |
| अङ्गदं चन्द्रकेतुं च | १५ | ९० | अथ नयनसमुत्थं | २ | ७५ |
| अङ्गसत्त्ववचनाश्रयं | १९ | ३६ | अथ पथि गमयित्वा | ११ | ९३ |
| अङ्गुलीकिसलयाग्रतर्ज | १९ | १७ | अथ प्रजानामधिपः | २ | १ |
| अचिराद्यज्वभिर्भागं | १० | ४५ | अथ प्रदोषे दोषज्ञः | १ | ९३ |
| अजयदेकरथेन स | ९ | १० | अथ प्रभावोपनतः | ५ | ५२ |
| अजस्य गृह्णतो जन्म | १० | २४ | अथ प्राचेतसोपज्ञं | १५ | ६३ |
| अजिताधिगमाय मन्त्रि | ८ | १७ | अथ मदगुरूपक्षंलोक | १२ | १०२ |
| अजिनदण्डभृतं कुश | ९ | २१ | अथ मधुवनितानां | १९ | ५२ |
| अतिथिं नाम काकुत्स्थान् | १७ | १ | अथ यथासुखमार्तवं | ९ | ४८ |
| अतिप्रबन्धप्रहितास्त्र | ३ | ५८ | अथ यन्तारमादिश्य | १ | ५४ |
| अतिष्ठत्प्रत्ययापेक्ष | १० | ३ | अथ रामशिरश्छेद | १२ | ७४ |
| अतोऽयमश्वः कपिलातु | ३ | ५० | अथ रोधसि दक्षिणोदधेः | ८ | ३३ |
| अत्रानुगोदं मृगयानि | १३ | ३५ | अथवा कृतवाग्द्वारे | १ | ४ |
| अत्राभिषेकाय तपोध | १३ | ५१ | अथवा मम भाग्यविप्लवा | ८ | ४७ |
| अत्रावियुक्तानि रथाङ्ग | १३ | ३१ | अथवा मृदु वस्तु हिंसि | ८ | ४५ |
| अथ काश्चिदजव्यपेक्ष | ८ | २४ | अथ वाल्मीकि शिष्येण | १५ | ८० |
| अथ विधिमवसाय्य | ५ | ७६ |
४१ र० सम्पू०
| ६४२ | रघुवंशमहाकाव्ये |
|---|
| सर्गे | श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | ||
|---|---|---|---|---|---|
| अथ दीक्ष्य रघुः प्रतिष्ठि | ८ | १० | अयोपरिष्टाद्भमरै | ५ | ४३ |
| अथ वेलसमासन्न | १० | ३५ | अयोपशल्ये रिपुभग्नशल्य | १६ | ३७ |
| अथ व्यवस्थापितवाक्क | १४ | ५३ | अथोरगाख्यस्य पुरस्य | ६ | ५९ |
| अथ समाववृते कुसु | ९ | २४ | अथोर्मिलोलोन्मदराज | १६ | ५४ |
| अथ स विषयव्यावृत्ता | ३ | ७० | अथोष्ट्रवामीशतवां | ५ | ३२ |
| अथ सावरजो रामः प्रा | १५ | ७० | अदः शरण्यं शरभङ्गना | १३ | ४५ |
| अथ स्तुते बन्दिभिरन्व | ६ | ८ | अदूरवर्तिनीं सिद्धि | १ | ८७ |
| अथाग्रमहिषी राज्ञः | १० | ६६ | अद्धा श्रियं पालितसंग | १३ | ६५ |
| अथाङ्गदाश्लिष्टभुजं | ६ | ५३ | अधिकं शुशुभे शुभंयु | ८ | ६ |
| अथाङ्गराजादवतार्यं | ६ | ३० | अधिगतं विधिवद्यद | ९ | २ |
| अथात्मनः शब्दगुणं | १३ | १ | अध्यास्य चाम्भःपृषतो | ६ | ५१ |
| अथाथर्वनिधेस्तस्य | १ | ५९ | अनङ्गाणां समुद्धर्तुं | ४ | ३५ |
| अथाधिकस्निग्धविलोचने | १४ | २६ | अनयत्प्रभुशक्तिसंप | ८ | १९ |
| अथाधिशिश्ये प्रयतः | ५ | २८ | अनवाप्तमवाप्तव्यं | १० | ३१ |
| अथानपोढार्गलमप्यगा | १६ | ६ | अनश्नुवानेन युगोपमा | १८ | ४८ |
| अथानाथाः प्रकृतयो | १२ | १२ | अनसूयातिसृष्टेन पुण्य | १२ | २७ |
| अथानुकूलश्रवणप्र | १४ | ४७ | अनाकृष्टस्य विषयै | १ | २३ |
| अथान्धकारं गिरि | २ | ४६ | अनिग्रहत्रासविनीत | १३ | ५० |
| अथाभिषेकं रघुवंश | १४ | ७ | अनित्याः शत्रवो वाह्या | १७ | ४९ |
| अथाभ्यर्च्य विधातारं | १ | ३५ | अनीकिनीनां समरेऽग्र | १८ | १० |
| अथार्धरात्रे स्तिमितप्र | १६ | ४ | अनुग्रहप्रत्यभिनन्दि | १४ | ७९ |
| अथास्य गोदानविधेर | ३ | ३३ | अनुभवन्नवदोलम् | ९ | ४६ |
| अथास्य रत्नग्रथितांत्त | १६ | ४३ | अनुभूय वसिष्ठसंभृतैः | ८ | ३ |
| अथेतरे सप्त रघुप्रवी | १६ | १ | अनेन कथिता राज्ञो | १० | ५३ |
| अथेप्सितं भर्तुरुर | ३ | १ | अनेन चेदिच्छसि गृह | ६ | २४ |
| अथैप्रवरेण क्रथकैशि | ५ | ३९ | अनेन पर्यासयताश्रु | ६ | २८ |
| अथैकधेनोरपरा | २ | ४९ | अनेन पाणी विधिवद्गृ | ६ | ६३ |
| अथोपनीतं विधिवद्वि | ३ | २९ | अनेन यूना सह पार्थिव | ६ | ३५ |
| अथोपयन्त्रा सदृशेन | ७ | १ | अनेन सार्धं विहराम्बु | ६ | ५७ |
श्लोकानुक्रमणिका
| सर्गे | श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | ||
|---|---|---|---|---|---|
| अन्यदा जगति राम | ११ | ७३ | अमेयो मितलोकस्त्व | १० | १८ |
| अन्येद्युरथ काकुत्स्थः | १५ | ७५ | अमोघं संदधे चास्मै | १२ | ९७ |
| अन्येद्युरात्मानुचर | २ | २५ | अमोच्यमश्वं यदि मन्य | ३ | ६५ |
| अन्योन्यदर्शनप्राप्तवि | १२ | ८७ | अयं सुजातोऽनुगिरं | १३ | ४९ |
| अन्योन्यसूतोन्मथनाद | ७ | ५२ | अयःसङ्कुचितां रक्षः | १२ | ९५ |
| अन्वियेष सदृशीं स च | ११ | ५० | अयोध्यादेवताश्चैनं प्रश | १७ | ३६ |
| अपतुषारतया विश | ९ | ३९ | अरिष्टशय्यां परितो | ३ | १५ |
| अपथेन प्रववृते न जातुप | १७ | ५४ | अरुणरागनिषेधिभि | ९ | ४३ |
| अपनीतशिरस्त्राणाः | ४ | ६४ | अर्घ्यमर्घ्यमिति वादिनं | ११ | ६९ |
| अपशूलं तमासाद्य | १५ | १७ | अचिंता तस्य कौसल्या | १० | ५५ |
| अपशोकमनाः कुटुम्बि | ८ | ८६ | अर्धाचिता सत्वरमुत्थि | ७ | १० |
| अपि तुरगसमीपादु | ९ | ६७ | अर्पितस्तिमितदीपदृ | १९ | ४२ |
| अपि प्रभुः सानुशयोऽनु | १४ | ८३ | अलं महीपाल तव | २ | ३४ |
| अपि प्रसन्नेन मह | ५ | १० | अलं ह्रिया मां प्रति | ५ | ५८ |
| अप्यग्रणीर्मन्त्रकृता | ५ | ४ | अलिभिरञ्जनबिन्दुम | ९ | ४१ |
| अप्यर्थमार्गे परबाण | ७ | ४५ | अवकाशं किलोदन्वा | ४ | ५८ |
| अब्रवीच्च भगवन्मतंग | ११ | ३९ | अवगच्छति मूढचेत | ८ | ८८ |
| अभिनवान्परिचेतु | ९ | ३३ | अवजानासि मा यस्मा | १ | ७७ |
| अभिभूय विभूतिमार्तं | ८ | ३६ | अवनिमेकरथेन व | ९ | ११ |
| अभ्यभूयत वाहनां | ४ | ५६ | अवन्तिनाथोऽयमुदग्र | ६ | ६२ |
| अभ्यासनिगृहीतेन | १० | २३ | अवभृथप्रयतो निय | ९ | २२ |
| अभ्युत्थिताग्निपिशुनै | १ | ५३ | अवाकिरन्वयोवृद्धा | ४ | २७ |
| अमदयन्मधुगन्धस | ९ | ४२ | अवेक्ष्य रामं ते तस्मि | १५ | ३ |
| अमंस्त चानेन पराक्ष्यं | ३ | २७ | अवैमि कार्यन्तरमानु | १६ | ८२ |
| अमी जनस्थानमपोढ | १३ | २२ | अवैमि चैनामनघेति | १४ | ४० |
| अमी शिरीषप्रसवायतंस | १६ | ६१ | अणून्यतीरां मुनिसंनि | १४ | ७६ |
| अमु पुरः पश्यसि देव- | २ | ३६ | अंशे हिरण्याक्षरिपोः स | १८ | २५ |
| अमुं सहासप्रहितेक्ष | १३ | ४२ | अंसलम्बिकुटजार्जुन | १९ | ३७ |
| अमूर्विमानान्तरलम्बि | १३ | ३३ | असकृदेकरथेन त | ९ | २३ |
६३४ रघुवंशमहाकाव्ये
| श्लोक-प्रतीक | सर्ग | श्लोक | श्लोक-प्रतीक | सर्ग | श्लोक |
|---|---|---|---|---|---|
| असङ्गमद्रिष्वपि सार | ३ | ६३ | आपादपद्मप्रणताः | ४ | ३७ |
| असज्जनेन काकुत्स्थः प्र | १२ | ४६ | आपिञ्जरा बद्धरजः | १६ | ५१ |
| असमाप्तविधेर्यन्तो | ८ | ७६ | आपीनभारोद्वहन | २ | १८ |
| असह्यपीडं भगवन्न | १ | ७१ | आमुक्ताभरणः स्रग्वी | १७ | २५ |
| असह्यविक्रमः सह्यं | ४ | ५२ | आयोगने कृष्णगते सं | ६ | ४२ |
| असौ कुमारस्तमजोऽनु | ६ | ७८ | आराध्य विश्वेश्वरमीश्व | १८ | २४ |
| असौ पुरस्कृत्य गुरुं | १६ | ६६ | आरूढमद्रीनूदधीन्वि | ६ | ७७ |
| असौ महाकालनिकेत | ६ | ३४ | आलोकमार्गं सहसा | ७ | ६ |
| असौ महेन्द्रद्विपदान | १३ | २० | आवर्ज्य शाखाः सदयं | १६ | १९ |
| असौ महेन्द्राद्रिसमान | ६ | ५४ | आवर्तशोभा नतनाभि | १५ | ६३ |
| असौ शरण्यः शरणोन्मु | ६ | २१ | आवृण्वतो लोचनमार्गं | ७ | ४२ |
| अस्त्रं हरादाप्तवता | ६ | ६२ | आशास्यमन्यत्पुनरु | ५ | ३४ |
| अस्य प्रमाणेषु समग्र | ६ | ३३ | 'आश्वास्य रामावरजः स | १४ | ५० |
| अस्याङ्कलक्ष्मीर्भव दीर्घ | ६ | ४३ | आससाद मिथिलां स | ११ | ५२ |
| अहमेव मतो महीप | ८ | ८ | आससाद मुनिरात्मन | ११ | २३ |
| अहीनगुर्नाम स गां सम | १८ | १४ | आसां जलस्फालनतत्प | १६ | ६२ |
| आ | आसारसिक्तक्षितिबाष्प | १३ | २९ | ||
| आकारसदृशज्ञः | १ | १५ | आसीद्वरः कण्टकितप्र | ७ | २२ |
| आकीर्णमृषिपत्नीना | २ | ५० | आस्फालितं यत्प्रमदाक | १६ | १३ |
| आकुञ्चिताग्राङ्गुलिना ततो | ६ | १५ | आस्वादवद्भिः कवलैः | २ | ५ |
| आततज्यमकरोत्स | ११ | ४५ | इ | ||
| आतपात्ययसंक्षिप्त | १ | ५२ | इक्षुच्छायनिषादिन्यः | ४ | २० |
| आत्तशस्त्रस्तदध्यास्य | १५ | ४६ | इक्ष्वाकुवंशगुरवे | १३ | ७० |
| आदिदेशाथ शत्रुघ्नं | १५ | ६ | इक्ष्वाकुवंशप्रभवः | १४ | ५५ |
| आदिष्टवर्त्मा मुनिभिः | १५ | १० | इक्ष्वाकुवंशप्रभवो | ५ | ५५ |
| आधारबन्धप्रमुखैः | ५ | ६ | इक्ष्वाकुवंश्यः ककुदं | ६ | ७१ |
| आधूय शाखाः कुसुम | १६ | ३६ | इतः परानर्भकहार्यं | ७ | ६७ |
| आधोरणानां गजसं | ७ | ४६ | इतराण्यपि रक्षांसि | १२ | ८२ |
| आनन्दजः शोकजमश्रु | १४ | ३ | इतरेऽपि रघोर्वंश्यास्त्र | १५ | ३५ |
श्लोकानुक्रमणिका
६४५
| सर्ग | श्लोकः | | सर्ग | श्लोकः |
| :--- | :---: | :---: | :--- | :---: | :---: |
| इतस्ततश्च वैदेहीम | १२ | ५९ | इत्युक्तवन्तं जनकात्म | १४ | ४३ |
| इति क्रमात्प्रयुञ्जानो | १७ | ६८ | इत्युक्त्वा मैथिलीं भर्तु | १२ | ३८ |
| इति क्षितीशो नवतिं न | ३ | ६९ | इत्युद्गताः पौरवधू | ७ | १६ |
| इति जित्वा दिशो जिष्णु | ४ | ८५ | इत्यूचिवानुपहताभरणः | १६ | ८६ |
| इति प्रगल्भं पुरुषा | २ | ४१ | इदमुच्छ्वसितालकं | ८ | ५५ |
| इति प्रगल्भं रघुणा स | ३ | ४७ | इन्दीवरश्यामतनु | ८ | ६५ |
| इति प्रतिश्रुते राज्ञा | १५ | ७४ | इन्दोरगतयः पद्मे | १७ | ७५ |
| इति प्रसादयामासुस्ते | १० | ३३ | इन्द्राद्वृष्टिनिर्यमितगदो | १७ | ८१ |
| इति वादिन एवास्या | १ | ८२ | इन्द्रियार्थपरिशून्यम | १९ | ६ |
| इति विज्ञापितो राज्ञा | १ | ७३ | इमां तटाशोकलतां च | १३ | ३२ |
| इति विरचितवाग्भिः | ५ | ७५ | इमां स्वसारं च यवीय | १६ | ८५ |
| इति विस्मृतान्यकरणीय | ९ | ६९ | इयमप्रतिबोधशायि | ८ | ५८ |
| इति शत्रुपु चेन्द्रियेषु | ८ | २३ | इप्सितं तदवज्ञाना | १ | ७९ |
| इति शिरसि स वामं | ७ | ७० | उ | | |
| इति संत्यज्यं शत्रुघ्नं | १५ | १९ | उत्खातलोकत्रयकण्टके | १४ | ७३ |
| इति स्वसुर्भोजकुलप्र | ७ | २९ | उत्तस्थुषः सपदि पल्व | ९ | ५९ |
| इत्थं क्षितीशेन वशी | २ | ६७ | उत्तिष्ठ वत्सेत्यमृता | २ | ६१ |
| इत्थं गते गतघृणः | ९ | ८१ | उत्तिष्ठ वत्से ननु सानु | १४ | ६ |
| इत्थं जनितरागासु | १७ | ४४ | उत्थापितः संयति रेणु | ७ | ३९ |
| इत्थं द्विजेन द्विजराजं | ५ | २३ | उदकप्रस्थे स्थिरधीः | १५ | ९८ |
| इत्थं नागस्त्रिभुवनगु | १६ | ८८ | उदधेरिव रत्नानि | १० | ३० |
| इत्थं प्रयुज्याशिषम | ५ | ३५ | उदयमस्तमयं च | ९ | ९ |
| इत्थं व्रतं धारयतः | २ | २५ | उदये मदवाच्यमुज्झ | ८ | ८४ |
| इत्यध्वनः कैश्चिदहोभि | १६ | ३५ | उदायुधानापततस्तो | १२ | ४४ |
| इत्यपास्तमखविघ्नयो | ११ | ३० | उद्बन्वकेशश्च्युतपत्र | १६ | ६७ |
| इत्यर्घ्यपात्रानुमित | ५ | १२ | उद्गच्छमाना गमनाय | १६ | २९ |
| इत्याप्तवचनाद्रामो | १५ | ४८ | उद्यतैकभुजयष्टिमा | ११ | १७ |
| इत्या प्रसादादस्यास्त्वं | १ | ९१ | उन्नाभ इत्युद्गतनाम | १८ | २० |
| इत्यारोपितपुत्रास्ते | १५ | ९१ | उन्मुखः सपदि लक्ष्मणा | ११ | २६ |
६४६ | रघुवंशमहाकाव्ये
| सर्गे | श्लोकः | | सर्गे | श्लोकः |
| :--- | :---: | :---: | :--- | :---: | :---: |
| उपकूलं स कालिन्द्याः पु | १५ | २८ | ए | | |
| उपगतोऽपि च मण्डल | ९ | १५ | एकातपत्रं जगतः | २ | ४७ |
| उपचितावयवा शुचि | ९ | ४४ | एको दाशरथिः कामं या | १२ | ४५ |
| उपपन्नं ननु शिवं | १ | ६० | एतद्गिरेर्माल्यवतः | १३ | २६ |
| उपययौ तनुतां मधु | ९ | ३८ | एतन्मुनेर्मानिनि शात | १३ | ६८ |
| उपशल्यनिविष्टैस्तैश्च | १५ | ६० | एताः करोत्पीडितवारि | १६ | ६६ |
| उपस्थितविमानेन ते | १५ | १०० | एता गुरुश्रोणिपयोधर | १६ | ६० |
| उपस्थितां पूर्वमपास्य | १४ | ६३ | एतावदुक्तवति दाश | १३ | ६८ |
| उपहितं शिशिरादग | ९ | ३१ | एतावदुक्त्वा प्रतिया | ५ | १८ |
| उपात्तविद्यं विधिव | ५ | ३८ | एतावदुक्त्वा विरते | २ | ५१ |
| उपान्तयोर्निष्कुषितं वि | ७ | ५० | एते वयं सैकतभिन्न | १३ | १७ |
| उपान्तवानीरवनोप | १३ | ३० | एवं तयोक्ते तमवेक्ष्य | ६ | २५ |
| उपेत्य मुनिवेषोऽथ कालः | १५ | ९२ | एवं तयोरध्वनि | ५ | ६० |
| उपेत्य सा दोहददुःख | ३ | ६ | एवमात्तरतिरात्मसं | ११ | ५७ |
| उभयमेव वदन्ति | ९ | ३ | एवमाप्तवचनात्स | ११ | ४२ |
| उभयोरपि पार्श्ववर्ति | ८ | २९ | एवमिन्द्रियसुखानि | १९ | ४७ |
| उभयोर्न तथा लोकः | १५ | ६८ | एवमुक्तवति भीमदर्शने | ११ | ७९ |
| उभावुभाभ्यां प्रणतौ | १४ | २ | एवमुक्ते तया साध्व्या | १५ | ८२ |
| उमावृषाङ्कौ शरज | ३ | २३ | एवमुद्यन्प्रभावेण शास्त्र | १७ | ७७ |
| उरस्यपर्याप्तनिवेश | १८ | ४७ | एषा त्वया पेशलमध्यया | १३ | ३४ |
| उवाच धात्र्या प्रथमोदि | ३ | २५ | एषा प्रसन्नस्तिमित | १३ | ४८ |
| उषसि स गजयूथक | ९ | ७१ | एषोऽक्षमालावलयं | १३ | ४३ |
| ऋ | | | ऐ | | |
| ऋत्विजः स तथानर्घ्य दक्षि | १७ | ८० | ऐन्द्रमस्त्रमुपादाय | १५ | २२ |
| ऋूढापर्णं राजपथं स | १४ | ३० | ऐन्द्रिः किल नखैस्तस्या | १२ | २२ |
| ऋषिदेवगणस्वधाभु | ८ | ३० | ऐरावतास्फालनविशल | ६ | ७३ |
| ऋषीन्विसृज्य यज्ञान्ते | १५ | ८६ | क | | |
| ऋष्यशृङ्गादयस्तस्य | १० | ४ | कण्ठसक्तमृदुबाहु | १९ | २९ |
| | | | कण्डूयमानेन कटं | २ | ३७ |
श्लोकानुक्रमणिका ६४७
| श्लोक | सर्गे | श्लोकः | श्लोक | सर्गे | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| कथं नु शक्योऽनुनयो | २ | ५४ | किंतु वध्वां तवैत | १ | ६५ |
| कराभिघातोत्थितकन्दु | १६ | ८३ | किमत्र चित्रं यदि का | ५ | ३३ |
| करेण वातायनलम्बि | १३ | २१ | किमप्यहिंस्यस्तव | २ | ५७ |
| कलत्रनिन्दागुरुणा | १४ | ३३ | किमात्मनिर्वादकथामु | १४ | ३४ |
| कलत्रवन्तमात्मान | १ | ३२ | किवा तवात्यन्तवियोग | १४ | ६५ |
| कलत्रवाहं वाले कनी | १२ | ३४ | कुमारभृत्याकुशलैरनु | ३ | १२ |
| कलमन्यभृतासु भाषितं | ८ | ५९ | कुमाराः कृतसंस्कारा | १० | ७८ |
| कल्याणबुद्धेरथवा | १४ | ६२ | कुम्भकर्णः कपीन्द्रेण | १२ | ८० |
| कश्चित्कराभ्यामुपगूढ | ६ | १३ | कुम्भपूरणभवः पटु | ९ | ७३ |
| कश्चिद्द्विषत्खड्गहृतो | ७ | ५१ | कुम्भयोनिरलंकारं | १२ | ५५ |
| कश्चिद्यथाभागमवस्थि | ६ | १९ | कुरुष्व तावत्करभो | १३ | १८ |
| कातरोऽसि यदि वोद्गता | ११ | ७८ | कुलेन कान्त्या वयसा न | ६ | ७९ |
| कातर्यं केवला नीतिः | १७ | ४७ | कुशावतीं श्रोत्रियसात्स | १६ | २५ |
| का त्वं शुभे कस्य परिग्र | १६ | ८ | कुशेशयाताम्रतलेन | ६ | १८ |
| काप्यभिख्या तयोरासी | १ | ४६ | कुसुमं कृतदोहदस्तव | ८ | ६२ |
| कामं कर्णान्तविश्रान्ते | ४ | १३ | कुसुमजन्म ततो नव | ९ | २६ |
| कामं जीवति मे नाथ | १२ | ७५ | कुसुममेव न केवल | ९ | २८ |
| कामं न सोऽकल्पत पैतृ | १८ | ४० | कुसुमान्यपि गात्रसंग | ८ | ४४ |
| कामं नृपाः सन्तु सहस्र | ६ | २२ | कुसुमग्रंथितामपार्थि | ८ | ३४ |
| कामं प्रकृतिवैराग्यं स | १७ | ५५ | कुसुमोत्खचितान्वलीभृ | ८ | ५३ |
| कामरूपेश्वरस्तस्य | ४ | ८४ | कूटयुद्धविधिज्ञेऽपि न | १७ | ६९ |
| कामिनीसहचरस्य कामि | १९ | ५ | कृच्छ्रलब्धमपि लब्ध | ११ | २ |
| काम्बोजाः समरे सोढुं | ४ | ६९ | कृतदण्डः स्वयं राजा | १५ | ५३ |
| कायेन वाचा मनसा | ५ | ५ | कृतप्रतिकृतप्रीतंस्तयो | १२ | ९४ |
| कार्तिकीषु सवितानह | १९ | ३९ | कृतः प्रयत्नो न च देव | १६ | ७६ |
| कार्येषु चैककार्यत्वा | १० | ४० | कृतवत्यसि नावधीरणां | ८ | ४८ |
| कार्ष्णेन पत्रिणा शत्रुः स | १५ | २४ | कृतसीतापरित्यागः स | १५ | १ |
| कालान्तरश्यामसुधेषु | १६ | १८ | कृताञ्जलिस्तत्र यदम्ब | १४ | १६ |
| काषायपरिवीतेन | १५ | ७७ | कृताभिषेकैर्दिव्यायां | १० | ६३ |
१४८ | रघुवंशमहाकाव्ये
| श्लोकांश | सर्ग | श्लोकः | श्लोकांश | सर्ग | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| कृशानु रपधूमत्वा | १० | ७४ | खर्जूरिस्कन्धनद्धानां | ४ | ५७ |
| क्लृप्तपुष्पशयनांल्लता | १९ | २३ | ग | ||
| केवलं स्मरणेनैव | १० | २९ | गन्धश्च धाराहतपल्व | १३ | २७ |
| कैकेय्यास्तनयो जज्ञे | १० | ७० | गरुडापातविश्लिष्टमेघ | १२ | ७६ |
| कैलासगोरं वृष | २ | ३५ | गर्भ दधत्यर्कमरीचयो | १३ | ४ |
| कोशेनाश्रयणीयत्वमि | १७ | ६० | गृणवत्सुतरोपितश्रियः | ८ | ११ |
| कौशिके न स किल क्षिती | ११ | १ | गुणैराराधयमासु | १० | ८५ |
| कौसल्य इत्युत्तरकोस | १८ | २७ | गुप्तं ददृशुरात्मानं | १० | ६० |
| ऋतुषु तेन विसर्जित | ९ | २० | गुरोनियोगाद्वनितां | १४ | ५१ |
| क्रथकौशिकवंशसंभ | ८ | ८२ | गुरोयियक्षोः कपिलेन | १३ | ३ |
| क्रमेण निस्तीर्य च | ३ | ७ | गुरोः स चानन्तरमन्त | १८ | १५ |
| क्रियानिमित्तेष्वपि | ५ | ७ | गुरोः सदारस्य निपी | २ | २३ |
| क्रियाप्रबन्धादयमश्व | ६ | २३ | गुर्वर्थमर्थी श्रुतपार | ५ | २४ |
| क्रीडापतत्रिणोऽप्यस्य | १७ | २० | गृहिणी सचिवः सखी मिथः | ८ | ६७ |
| क्रोशाधं प्रकृतिपुरःसरेण | १३ | ७९ | गृहीतप्रतिमुक्तस्य | ४ | ४३ |
| क्लेशावहा भर्तुरलक्ष | १४ | ५ | गेये को नु विनेता वा | १५ | ६९ |
| क्वचिच्च कृष्णोरगभूषणेव | १३ | ५७ | गौरवाद्यदपि जातु | १९ | ७ |
| क्वचित्खगानां प्रियमान | १३ | ५५ | ग्रथितमोलिरसौ वन | ९ | ५१ |
| क्वचित्पथा संचरते | १३ | १९ | ग्रामेष्वात्मविसृष्टेषु | १ | ४४ |
| क्वचित्प्रभा चान्द्रमसी | १३ | ५६ | घ | ||
| क्वचित्प्रभालेपिभिरिन्द्र | १३ | ५४ | घ्राणकान्तमधुगन्ध | १९ | ११ |
| क्व सूर्यप्रभवो वंशः | १ | २ | च | ||
| क्षणमात्रसखीं सुजात | ८ | ३७ | चकम्पे तीर्णलौहित्ये | ४ | ८१ |
| क्षतात्किल त्रायत | २ | ५३ | चतुर्भुजांशप्रभवः स | १६ | ३ |
| क्षत्रजातमपकारवरि | ११ | ७१ | चतुर्वर्गफलं ज्ञानं | १० | २२ |
| क्षत्रियान्तकरणोऽपि | ११ | ७५ | चन्दनेनाङ्गरागं च मृग | १७ | २४ |
| क्षितिरिन्दुमती च भामिनी | ८ | २८ | चमरान्परितः प्रवर्ति | ९ | ६६ |
| ख | चरणयोर्नखरागस | ९ | १३ | ||
| खनिभिः सुषुवे रत्नं क्षेत्रैः | १७ | ६६ | चरतः किल दुश्चरं | ८ | ७९ |
श्लोकानुक्रमणिका
६४९
| श्लोक-प्रतीक | सर्ग | श्लोक: | श्लोक-प्रतीक | सर्ग | श्लोक: |
|---|---|---|---|---|---|
| चारुनृत्यविगमे च | १९ | १५ | ज्याघातरेखे सुभुजो | ६ | ५५ |
| चित्रकूटवनस्थं च कथि | १२ | १५ | ज्यानिनादमथ गृह्णती | ११ | १५ |
| चित्रद्विपाः पद्मवनाव | १६ | १६ | ज्याबन्धनिष्पन्दभुजेन | ६ | ४० |
| चुम्बने विपरिवर्तिता | १९ | २७ | ज्येष्ठाभिगमनात्पूर्वं ते | १२ | ३५ |
| चूर्णबभ्रु लुलितस्रगा | १९ | २५ | त | ||
| छ | तं रागबन्धेष्ववितृप्तमे | १८ | १९ | ||
| छाया-मण्डललक्ष्येण | ४ | ५ | तं राजवीध्यामधिहस्ति | १८ | ३९ |
| छायाविनीताध्वपरिश्र | १३ | ४६ | तं वाहनादवनतोत्त | ९ | ६० |
| ज | तं विनिष्पिष्य काकुत्स्थो | १२ | ३० | ||
| जगाद चैनामयमङ्ग | ६ | २७ | तं विस्मंतं धेनुरुवाच | २ | ६२ |
| जगृहुस्तस्य चित्तज्ञाः | १५ | ९९ | तं वेधा विदधे नूनं | १ | २९ |
| जनपदे न गदः पद | ९ | ४ | तं शरैः प्रतिजग्राह खर | १२ | ४७ |
| जनस्य तस्मिन्समये वि | १६ | ५३ | तं श्लाघ्यसम्बन्धमसी | ५ | ४० |
| जनस्य साकेतनिवा | ५ | ३१ | तं सन्तः श्रोतुमर्हन्ति | १ | १० |
| जनाय शुद्धान्तचरा | ३ | १६ | तं कर्णभूषणनिपी | ५ | ६५ |
| जनास्तदालोकपथात्प्र | १५ | ७८ | तं कर्णमूलमागत्य रामे | १२ | २ |
| जयश्रियः संवननं | १६ | ७४ | तं कृतप्रणतयोऽनुजीवि | १९ | ८ |
| जलानि वा तीरनिखात | १३ | ६१ | तं कृपामृदुरवेक्ष्य | ११ | ८३ |
| जहार चान्येन मयूर | ३ | ५६ | तं गृहोपवन एव संग | १९ | ५४ |
| जातः कुले तस्य किलोरु | ६ | ७४ | तच्चात्मचिन्तासुलभं वि | १४ | २० |
| जात्यस्तेनाभिजातेन | १७ | ४ | तच्चोदितश्च तमनु | ९ | ७७ |
| जाने विसृष्टां प्रणिधान | १४ | ७२ | ततः कक्ष्यान्तरन्यस्तं | १७ | २१ |
| जाने वो रक्षसाक्रान्ता | १० | ३८ | ततः परं वज्रधरप्रभाव | १८ | २१ |
| जालान्तरप्रेषितदृष्टि | ७ | ९ | ततः परं तत्प्रभवः | १८ | ३४ |
| जिगमिषुर्घनदाघ्युषि | ९ | २५ | ततः परं तेन मखाय | ३ | ३९ |
| जुगुहू तस्याः पथि | १४ | ४९ | ततः परं दुःप्रसहं | ६ | ३१ |
| जुगोपात्मानमत्र | १ | २१ | ततः परमभिव्यक्त | १७ | ४० |
| जेतारं लोकपालानां | १२ | ८९ | ततः प्रकोष्ठे हरिचन्द | ३ | ५९ |
| ज्ञाने मौनं क्षमा शक्तौ | १ | २२ | ततः प्रजानां चिरमात्म | ३ | ३५ |
६५० रघुवंशमहाकाव्ये
| सर्गे | श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | ||
|---|---|---|---|---|---|
| ततः प्रतस्थे कौवेरीं | ४ | ६६ | तत्र सेकहृतलोचनाञ्जनं | ११ | १० |
| ततः प्रहस्यापभयः | ३ | ५१ | तत्र सौधगतः पश्यन्य | १५ | ३० |
| ततः प्रियोपात्तरसेऽधरो | ७ | ६३ | तत्र स्वयंवरसमा | ५ | ६४ |
| ततः स कृत्वा धनुरत | १६ | ७७ | तत्र हूणावरोधानां | ४ | ६८ |
| ततः सपर्यां सपशूपहा | १६ | ३९ | तत्राक्षोभ्यं यशोराशि | ४ | ८० |
| ततः समाजापयदाशु | १६ | ७६ | तत्र भिषकप्रयता | १४ | ८२ |
| ततः समानीय न मानि | २ | ६४ | तत्राचितो भोजपतेः | ७ | २० |
| ततः सुनन्दावचना | ६ | ८० | तत्रेश्वरेण जगतां | १३ | ७७ |
| ततस्तदालोकनतत्प | ७ | ५ | तत्रैनं हेमककुम्भेषु | १७ | १० |
| ततो गौरीगुरुं शैल | ४ | ७१ | तथा गतायां परिहास | ६ | ८२ |
| ततो धनुष्कर्षणमूढ | ७ | ६२ | तथापि शास्त्रव्यवहार | ३ | ६२ |
| ततो भिषङ्गादसमग्र | ३ | ६४ | तथेति कामं प्रतिशुश्रुवा | ३ | ६७ |
| ततो नृपाणां श्रुतवृत्त | ६ | २० | तथेति गामुक्तवते | २ | ५९ |
| ततो नृपेणानुगताः स्त्रियः | १६ | ६९ | तथेति तस्याः प्रणयं | १६ | २३ |
| ततो बिभेद पौलस्त्यः | १२ | ७७ | तथेति तस्याः प्रतिगृह्य | १४ | ६८ |
| ततोऽभिषङ्गानिलविप्र | १४ | ५४ | तथेति तस्यावितथं | ५ | २६ |
| ततो मृगेन्द्रस्य मृगे | २ | ३० | तथेति प्रतिजग्राह | १ | ९२ |
| ततो यथावद्विहिता | ५ | १९ | तथेति प्रतिपन्नाय | १५ | ९३ |
| ततोऽवतीर्यांशु करेणु | ७ | १७ | तथेत्युपस्पृश्य पयः | ५ | ५९ |
| ततो वेलातटेनैव | ४ | ४४ | तथैव सुग्रीवबिभीष | १४ | १७ |
| ततद्भूमिपतिः पत्न्यै | १ | ४७ | तदङ्गनिष्यन्दजलेन | ३ | ४१ |
| तत्प्रतीपपवनादिवैकृ | ११ | ६२ | तदङ्गमग्र्यं मघवन्म | ३ | ४६ |
| तत्प्रसुप्तभुजगेन्द्रभी | ११ | ४४ | तदञ्जनकलेदसमाकु | ७ | २७ |
| तत्प्रार्थितं जवनवाजि | ९ | ५६ | तदद्भुतं संसदि रात्रि | १६ | २४ |
| तत्र जन्यं रघोर्घोरं | ४ | ७७ | तदपोहितुमर्हसि प्रिये | ८ | ५४ |
| तत्र तीर्थसलिलेन | १९ | २ | तदन्यतस्तावदन | ५ | १७ |
| तत्र दीक्षितमृषि ररक्ष | ११ | २४ | तदन्वये शुद्धिमति | १ | ९२ |
| तत्र नागफणोत्क्षिप्तसि | १५ | ८३ | तदर्हसीमां वसतिं | १६ | २२ |
| तत्र यावधिपती मख | ११ | २७ | तदलं तदपायचिन्त | ८ | ८३ |
श्लोकानुक्रमणिका
६५१
| सर्ग | श्लोकः | सर्ग | श्लोकः | ||
|---|---|---|---|---|---|
| तदात्मसंभवं राज्ये | १७ | ८ | तमर्चयित्वा विधि | ५ | ३ |
| तदाननं मृत्सुरभि | ३ | ३ | तमलभन्त पतिं पति | ९ | १७ |
| तदाप्रभृत्येव वन | २ | ३८ | तमशक्यमपाक्रष्टुं नि | १२ | १७ |
| तदीयमाक्रन्दितमा | २ | २८ | तमश्रु नेत्रावरणं प्रमृज्य | १४ | ७१ |
| तदेतदाजानुविलम्बि | १६ | ८४ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें६५२ रघुवंशमहाकाव्ये
| प्रतीक | सर्गे | श्लोकः | प्रतीक | सर्गे | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| तयोश्चतुर्दशैकैन | १२ | ५ | तस्य कर्कशविहारसं | ९ | ६८ |
| तयोस्तस्मिन्नवीभूत | १२ | ५६ | तस्य कल्पितपुरस्क्रिया | ११ | ५१ |
| तद्वल्गुना युगपदु | ५ | ६८ | तस्य जातु मरुतः प्रती | ११ | ५८ |
| तव निःश्वसितानुकारि | ८ | ६४ | तस्य दाक्षिण्यरूढेन | १ | ३१ |
| तव मन्त्रकृतो मन्त्रै | १ | ६१ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंश्लोकानुक्रमणिका
६५३
| श्लोक | सर्ग | श्लोकः | श्लोक | सर्ग | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| तस्याः प्रतिद्वन्द्विभवाद्दि | ७ | ६८ | तां देवतापित्नतिथि | २ | १६ |
| तस्याः प्रकामं प्रियदर्श | ६ | ४४ | तान्हत्वा गजकुलबद्ध | ९ | ६५ |
| तस्याभवत्सूनुरुदार | १८ | १७ | तां प्रत्यभिव्यक्तमनोर | ६ | १२ |
| तस्याभिषेकसंभारं | १२ | ४ | ताभ्यस्तथाविधान्स्ना | १० | ६४ |
| तस्यामात्मानुरूपा |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें६५४ रघुवंशमहाकाव्ये
| सर्गे | श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | ||
|---|---|---|---|---|---|
| ते च प्रापुरुदन्वन्तं | १० | ६ | तैः शिवेषु वसतिर्गता | ११ | ३३ |
| तेजसः सपदि राशिर् | ११ | ६३ | तौ दंपती बहु विलप्य | ९ | ७८ |
| ते तस्य कल्पयामा | १७ | ९ | तौ निदेशकरणोद्यतौ | ११ | ४ |
| तेन कार्मुकनिषक्तमु | ११ | ७० | तौ पितुर्नयनजेन वारि | ११ | ५ |
| तेन दूतिविदितं निषे | १९ | १८ | तौ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंश्लोकानुक्रमणिका
६५५
| श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | श्लोकः | सर्गे | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| दर्पणेपु परिभोगदर्शि | १९ | २८ | द्वेष्योऽपि संमतः शिष्ट | १ | २८ |
| दशदिगन्तजिता रघु | ९ | ५ | ध | ||
| दशरश्मिशतोपमद्यु | ८ | २९ | धनुर्भृतोऽप्यस्य दयार्द्रं | २ | ११ |
| दशाननकिरीटेभ्य | १० | ७५ | धरायां तस्य संरम्भं | १५ | ८५ |
| दिगभ्यो निमन्त्रिताश्चैनम | १५ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें६५६ | रघुवंशमहाकाव्ये
| पाद / श्लोक | सर्गे | श्लोकः | पाद / श्लोक | सर्गे | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| न मृगयाभिरतिर्न दु | ९ | ७ | निर्वाप्य प्रियसंदेशैः | १२ | ६३ |
| न मे ह्रिया शंसति किं | ३ | ५ | निर्विष्टविषयस्नेहः स | १२ | १ |
| नमो विश्वसृजे पूर्वं | १० | १६ | निर्वृत्तजाम्बूनदपट्ट | १८ | ४४ |
| नयगुणोपचितामिव | ९ | २७ | निर्वृष्टलघुभिर्मेघै | ४ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंश्लोकानुक्रमणिका
| सर्गे | श्लोकः | | सर्गे | श्लोकः |
| :--- | :---: | :---: | :--- | :---: | :---: |
| पञ्चमं लोकपालानाभूचुः | १७ | ७८ | पारसीकांस्ततो जेतुं | ४ | ६० |
| पञ्चवट्यां ततो रामः | १२ | ३१ | पार्थिवीमुदवहद्रघु | ११ | ५४ |
| पञ्चानामपि भूतानां | ४ | ११ | पिता पितृणामनृणस्तम | १८ | २६ |
| पणबन्धमुखान्गुणान् | ८ | २१ | पिता समाराधनतत्परे | १८ | ११ |
| पतिरङ्कनिषण्णया | ८ | ४२ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें१५८ | रघुवंशमहाकाव्ये
| पादः / श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | पादः / श्लोकः | सर्गे | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| पूर्ववृत्तकथितैः पुरा | ११ | १० | प्रदक्षिणप्रक्रमणात्कृ | ७ | २४ |
| पूर्वस्तयोरात्मसमे | १८ | १२ | प्रदक्षिणीकृत्य पय | २ | २१ |
| पूर्वानुभूतं स्मरता च | १३ | २८ | प्रदक्षिणीकृत्य हुतं | २ | ७१ |
| पृक्तस्तुषारैर्गिरिनि | २ | १३ | प्रबुद्धपुण्डरीकाक्षं | १० | ९ |
| पृथिवीं |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंश्लोकानुक्रमणिका
५५९
| श्लोक | सर्गे | श्लोकः | श्लोक | सर्गे | श्लोकः |
|---|---|---|---|---|---|
| प्राप्तानुगः सपदि शास | ९ | ८२ | बिभ्रतोऽस्त्रमचलेऽप्यकु | ११ | ७४ |
| प्राप्य चाशु जनस्थानं | १२ | ४२ | बिभ्रत्या कौस्तुभन्यासं | १० | ६२ |
| प्रायः प्रतापभग्नत्वाद | १७ | ७० | ब्राह्मे मुहूर्ते किल तस्य | ५ | ३६ |
| प्रायो विषाणपरिमोक्ष | ९ | ६२ | भ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें६६० रघुवंशमहाकाव्ये
म
| सर्गे | श्लोकः | सर्गे | श्लोकः | ||
|---|---|---|---|---|---|
| मखांशभाजां प्रथमो | ३ | ४४ | मातलिस्तस्य माहेन्द्रमा | १२ | ८६ |
| मणौ महानील इति प्रभा | १८ | ४२ | मातृवर्गचरणस्पृशी | ११ | ७ |
| मतङ्गशापादवलेप | ५ | ५३ | मान्यः स मे स्थाव | २ | ४४ |
| मत्तेभरदनोत्कीर्ण | ४ | ५९ | मा भूदाश्रमपीडेति | १ | ३७ |
| मत्परं दुर्लभं मत्वा | १ | ६६ |
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें