सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Ashvalayana Grihyasutra Hindi

महर्षि आश्वलायन (टीकाकार: हरदत्त आचार्य) द्वारा

स्रोत: Asvalayana Grihya Sutram with Anavila Commentary by Haradatta (उद्गम)

DevanagariHindipublished292 पृष्ठ

नवमः खण्डः] अनाविलोपेताम् । १६९

नवमः खण्डः] अनाविलोपेताम् । १६९

स्वयं चतुर्थीं जपेत् ॥ ६ ॥
ते आचरन्तीत्यृचं पुरोहितो जपेत् ॥ ६ ॥

पञ्चम्येषुधिं प्रयच्छेत् ॥ ७ ॥
बह्वीनां पितेत्यृचा इषुधिं तूणीरं प्रयच्छेत् ॥ ७ ॥

अभिप्रवर्तमाने षष्ठीम् ॥ ८ ॥
अथ रथं प्रवर्तयति राजा तस्मिन्नभिप्रवर्तमाने रथे तिष्ठन्नित्यृचं जपेत् पुरोहितः ॥ ८ ॥

सप्तम्याश्वान् ॥ ९ ॥
तीव्रान् घोषानित्यृचाश्वान् योग्यत्वादभिमन्त्रयते पुरोहितः ॥ ९ ॥

अष्टमीमिषूनवेक्षमाणं वाचयति ॥ १० ॥
रथवाहनमित्यृचा इषूनवेक्षमाणं वाचयति ॥ १० ॥

अहिरिव भोगैः पर्येति बाहुमिति तलं नह्यमानम् ॥ ११ ॥
अहिरिव भोगैरित्येतया तलं चर्मादिनिर्मितं हस्तरक्षणं नह्यमानमनुमन्त्रयते । पुरोहितः नह्यमानं राजानं वाचयतीत्यन्ये^२ ॥ ११ ॥

अथैनं सारयमाणमुपारुह्याभीवर्तं वाचयति प्रयोवां मित्रावरुणेति च द्वे ॥ १२ ॥
अथ सारयमाणः सारथिरारोहति तं सारयमाणमुपा-


१. 'अनुमन्त्रयते पु', २. 'न्ये । तलं हस्तरक्षणम् ॥ अ' ख. ङ. पाठः.

१७०आश्वलायनगृह्यसूत्रम्[तृतीयोऽध्यायः

रुह्य एनं राजानमभीवर्त्तम् अभीवर्तेन हविषेति सूक्तमभीवर्त्तदृष्टं वाचयति प्रयोवां मित्रावरुणेति च द्वे ऋचौ ॥ १२ ॥

अथैनमन्वीक्षेताप्रतिरथशाससापर्णैः ॥ १३ ॥

अथैनं युद्धे प्रविशन्तं अन्वीक्षेत अप्रतिरथम् आशुः शिशान इति सूक्तम् अप्रतिरथेन ऋषिणा दृष्टं, शासं शास इत्येति सूक्तं शासदृष्टं, सौपर्णं सुपर्णदृष्टम् । सौपर्णानां बहुत्वाद् विवक्षितमुदाहरिष्यति प्रधारयन्त्विति । एतैरप्रतिरथशाससौपर्णैरन्वीक्षणम् ॥ १३ ॥

प्रधारयन्तु मधुनो घृतस्येत्येतत् सौपर्णम् ॥
इदमत्र सौपर्णम् ॥ १४ ॥

सर्वा दिशोऽनुपरीयायादित्यमौशनसं वास्थाय प्रयोधयेत् ॥ १५ ॥

प्राच्याद्याः सर्वा दिशोऽनुपरीयाय अनुपरिपूर्वाद्यातेर्ल्यप् । अनुपरीत्य प्रागादिमुखं रथं प्रवर्त्तयेत्यर्थः । आदित्यमौशनसं वा यत्रादित्यः स्थितः शुक्नो वा तं दिग्भागमास्थाय तत्र स्थितः सन् प्रयोधयेद् युद्धमारम्भयेद् राजानं, न प्रत्यादित्यं नापि प्रतिशुक्रम् ॥ १५ ॥

उपश्वासय पृथिवीमुत द्यामिति तृचेन दुन्दुभिमभिमृशेत् ॥ १६ ॥
पुरोहितः ॥ १६ ॥

अवसृष्टाः परापतेतीषून् विसर्जयेत् ॥ १७ ॥
पुरोहित एव ॥ १७ ॥