आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

अष्टमः खण्डः ] अनाविलेापेतम् । ३७

काम्या इतराः ॥ ५ ॥

उक्ताभ्योऽन्या उपांशुयाजाद्या देवताः काम्या भवन्ति । कामे सति कर्तव्या इत्यर्थः । 'विष्णुं बुभूषन् यजेते'त्याद्यः काम्याः । 'अथ काम्यानां स्थाने काम्याश्चरव' इत्येव सिद्धे वचनमिदं कामसंयोगेन पर्वणि कथं प्रयोगः समानतन्त्रः स्यादिति । आज्येन चोपांशुमिच्छन्ति । अपर आह — पूर्वो योगः प्रधानदेवताविषयः । यास्त्वितरा अङ्गदेवताः, ता अपि काम्याश्चेत् कर्तव्या एव । 'अथ प्रजाकामो राकां सिनीवालीं कुहूमिति ॥ ५ ॥

तस्यै तस्यै देवतायै चतुरश्चतुरो मुष्टीन् निर्वपति ॥ ६ ॥

यस्मिन् यस्मिन् कर्मणि या या देवता चोद्यते तस्यै तस्यै । मुष्टिरिति परिमाणोपदेशः ॥ ६ ॥

पवित्रे अन्तर्धायामुष्मै त्वा जुष्टं निर्वपामीति ॥ ७॥

पवित्रे प्रागुक्ते । ते अन्तर्धाय मध्ये कृत्वा अमुष्मै त्वा जुष्टं निर्वपामीत्यनेन मन्त्रेण निर्वपति । तत्रामुष्मा इत्यस्य स्थाने देवतापदं चतुर्थ्यन्तं प्रयोक्तव्यम् — अग्नये त्वा अग्नीषोमाभ्यां त्वा इन्द्राग्निभ्यां त्वेति ॥ ७ ॥

अथैनान् प्रोक्षति यथानिरुप्तममुष्मै त्वा जुष्टं प्रोक्षामीति ॥ ८ ॥

अथशब्द आनन्तर्यार्थः । तेन सर्वेषु निरुप्तेषु निर्वापपदे समाप्तेऽनन्तरं प्रोक्षणम् । यथानिरुप्तमिति येन

---

१. 'माः' क. ख. घ. पाठः. २. 'श्चोद्यन्ते त' ग. पाठः. ३. 'सं ये' ख. पाठः,

३८	आश्वलायनगृह्यसूत्रम्	[प्रथमोऽध्यायः

क्रमेण निर्वापः कृतः, तेन क्रमेण अग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षाम्य-
ग्नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामीति । केचिदाहुः — तस्यै तस्यै
चतुरश्चतुरः पवित्रे अन्तर्धायेते । सर्वोऽयं विधिर्यथानिरुप्त-
मित्यनेनातिदिश्यत इति ॥ ८ ॥

अवहतांस्त्रिः फलीकृतान् नाना श्रपयेत् ॥ ९ ॥

अवहननं तुषविमोचनम् । फलीकरणं कणविमोच-
नम् । प्रक्षालनमपि त्रिर्भवति आचारात् । नानेति पृथक्पात्रेषु
श्रपयेदित्यर्थः ॥ ९ ॥

समोप्य वा ॥ १० ॥

एकस्मिन् पात्रे समावापं कृत्वा वा श्रपयेत् ॥ १० ॥

नानाश्रपणे विशेषमाह —

यदि नाना श्रपयेद् विभज्य तण्डुलानभिमृशेदि-
दममुष्मा इदममुष्मा इति ॥ ११ ॥

यदा नाना श्रपणं तदा तण्डुलान् विभज्य पृथक्
कृत्वाभिमृशेद् दक्षिणेन हस्तेन इदमग्नये इदमग्नीषोमाभ्या-
मिति ॥ ११ ॥

समोप्यपक्षे विशेषमाह —

यद्यु वै समोप्य व्युद्धारं जुहुयात् ॥ १२ ॥

यद्युवै इति निपातौ वाक्यालङ्कारे । यदि समावापं
कृत्वा श्रपयेत, तदा व्युद्धारं व्युद्धृत्य नानापात्रे कृत्वा पूर्व-

---

१. 'त्वा', २. 'न् वा पा', ३. 'त्वा श्र' ख. पाठः.