आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Ashvalayana Grihyasutra Hindi
महर्षि आश्वलायन (टीकाकार: हरदत्त आचार्य) द्वारा
स्रोत: Asvalayana Grihya Sutram with Anavila Commentary by Haradatta (उद्गम)
भारत में सार्वजनिक क्षेत्र (पब्लिक डोमेन) · कॉपीराइट समस्या बताएँ
इस ग्रन्थ के बारे में
आश्वलायन गृह्यसूत्र ऋग्वेद से सम्बद्ध गृह्यसूत्र है, जो आश्वलायन कल्पसूत्र का भाग है। गृह्यसूत्रों में घर में किए जाने वाले संस्कारों और अनुष्ठानों के नियम होते हैं, और यह ग्रन्थ ऋग्वेदी परिवारों के लिए इन विधियों का प्रमुख आधार रहा है। यह चार अध्यायों में बँटा है और प्रत्येक अध्याय खण्डों में।
इसमें गृह्य अग्नि की स्थापना, पाकयज्ञ, विवाह की विधि, गर्भाधान से सम्बद्ध संस्कार, जातकर्म, नामकरण, अन्नप्राशन, तीसरे वर्ष में चौल (मुण्डन), उपनयन, बारह वर्ष के वेदाध्ययन-ब्रह्मचर्य, समावर्तन, गृह-निर्माण, श्राद्ध और अन्त्येष्टि जैसे विषयों के सूत्र हैं। प्राचीन भारत के पारिवारिक जीवन और कर्मकाण्ड को समझने के लिए यह एक मूल स्रोत है।
स्कैन किए गए पृष्ठों के अनुसार इस संस्करण में सूत्रों के साथ हरदत्ताचार्य मिश्र की संस्कृत वृत्ति 'अनाविला' दी गई है। इसका सम्पादन महामहोपाध्याय टी. गणपति शास्त्री ने किया, जो त्रिवेन्द्रम में संस्कृत पाण्डुलिपि-प्रकाशन विभाग के क्यूरेटर थे। यह त्रिवेन्द्रम संस्कृत सीरीज़ का ७८वाँ ग्रन्थ है, जो त्रावणकोर के महाराजा की सरकार के अधिकार से १९२३ में छपा। प्रति लखनऊ के राज्य संग्रहालय पुस्तकालय की है और इसमें २९२ पृष्ठ हैं।
१०
| सूत्राणि. | पृष्ठम्. | सूत्राणि. | पृष्ठम्. |
|---|---|---|---|
| विष्टरः पाचमर्घ्य | ९६ | संशिष्याद्वा संशि | १७१ |
| विशेषान् वक्ष्यामः | २११ | संहाय अतो देवा | १११ |
| वीणागाथिनौ सं | ५९ | स एवं विद्वा दह्य | १८४ |
| वृक्कयावच्चार इ | १८१ | स एष शूलगवो | २१५ |
| वृक्कयावुद्धृत्य पाण्यो | ,, | स कर्मणामुप | ९० |
| वृषभो दक्षिणा | ६० | सङ्ग्रामे समुपोल्हे | १६८ |
| वेणुरासि वानस्प | १६१ | सङ्कर्त्तृभिः सङ् | १०७ |
| वेदपुरीषाद् ब्रह्म | २० | सञ्चयनमूर्ध्वं द् | १८७ |
| व्याधितस्यातुर | ९४ | सत्यं यशः श्रीर्म | १०० |
| व्रीहियमवतीभिरद्भिः पु | ४५ | सदस्यं सप्तदशं | ५० |
| व्रीहियमवतीभिरद्भिर | २०९ | सद्दुर्वासु चतसृषु | १३४ |
| शं नो भवन्तु वा | १०४ | सप्तम्याश्वान् | १४९ |
| शतर्चिनो माध्यं | १४४ | सप्तावरान् सप्त परान् | २१ |
| शान्तातीयं जपन् गृ | २१५ | समन्वारब्धे | ७७ |
| शान्तातीयं जपन् प | २१६ | समवस्त्रवे भक्त | १२८ |
| शरदि वसन्ते वा | २०८ | समाप्य ओं प्राक् | १६५ |
| शामित्र एष भव | ४७ | समिधं त्वाहरे | १५९ |
| शुन्धि शिरो मुखं | ७१ | समिधमेवापि | ४ |
| शृतानि हवींष्यभि | ३९ | समुच्चयमेके | १७ |
| श्मशानात् पतिघ्नी | २० | समे वर्तम् | १३० |
| श्मश्रूणीहोन्दति | ७१ | समोप्य वा | ३८ |
| श्रावणस्य पञ्च | १४७ | सम्पन्नं पृष्ट्वा यद्य | २०६ |
| श्रावण्यां पौर्णमास्यां | १०२ | स यावन्मन्येत | १४३ |
| श्रेष्ठं स्वस्य यूथ | २०८ | सर्पदेवजनेभ्यः स्वा | १०६ |
| श्वेतं मधुरास्त्रावं | १३० | सर्वे वा | १०० |
| षड्भिर्वोत्तरैः | २११ | सर्वतो भयादनाज्ञा | १६७ |
| षण्मासानधीयी | १५० | सर्वरुद्रयज्ञेषु | २१२ |
| षष्ठे मास्यन्नप्राशनम् | ६४ | सर्वो यथाङ्गं वि | १८१ |
| संपूषन्नध्वन इति | १५७ | सर्वाङ्गेभ्योऽवदाय | ४९ |
| संपूषन् विदुषेति | ,, | सर्वाणि ह वा अ | २१३ |
| संवत्सरमादिशेत् | ७२ | सर्वा दिशोऽनुपरी | १७० |
| संसदमुपयायात् | १२६ | सर्वान् वा येऽही | ८९ |
| संस्थिते भूमिभागं | १७३ | सर्वे वा तेषाम् | ७६ |
| संस्रवान् समवनी | २०३ | सर्वैर्मन्त्रैश्चतु | ६९ |
११
| सूत्राणि. | पृष्ठम्. | सूत्राणि. | पृष्ठम्. |
|---|---|---|---|
| सविता ते हस्त | ७७ | सौर्यामेके | ११५ |
| स वृतो जपेद् मह | ९१ | सौविष्टकृतं चतु | ८५ |
| सव्यं जान्वाच्य दक्षि | १८२ | सौविष्टकृत्यष्ट | ११७ |
| सव्यं शूद्राय | ९७ | स्तुहि श्रुत गर्त | १६६ |
| सव्य उपभृतम् | १७९ | स्त्रीभ्यश्च | ११९ |
| सव्ये बाहौ बद्ध्वानु | १७६ | स्थालीपाकं सर्व | २१६ |
| स समिधमाधाय | ८० | स्थिरौ गावौ भव | १२५ |
| सह धर्मं चरतम् | २१ | स्नातकायोपस्थि | ९५ |
| सायम्प्रातः समिध | ८३ | स्वधा पितृभ्य | ९ |
| सायम्प्रातर्भिक्षे | ,, | स्वमप्रमनोज्ञं | १५३ |
| सार्वकालमेके | १६ | स्वयं चतुर्थीं जपे | १६९ |
| सावित्रीं च चतु | १४९ | हतो मे पाप्मा पा | १०१ |
| सावित्रीमन्वाह | १४१ | हत्वा भित्त्वा च शीर्षा | २२ |
| सावित्र्या द्वितीयम् | ८४ | हराय कृपाय श | २११ |
| सुत्रामाणं पृथ्वि | १२५ | हविरुच्छिष्टं दक्षि | ४४ |
| सुप्तानां प्रमत्तानां | २२ | हिरण्यमवधाय | १३४ |
| सुरामाक्षाममि | १२० | हुता अग्नौ | २ |
| सुसंहितं सन्निध | १८९ | हुत्वा मधुमन्थ | ११९ |
| सृष्टं दत्तमार्नु | २०५ | हृदये हृदयम् - | १८१ |
| सोदके प्रशस्तमा | १३० | हेमन्तशिशिरयोः | ११२ |
| सोमं राजानं | ५९ | होतारमेव प्रय | ९० |
| सोमप्रवाकं परि | ९४ | होम्यं च मांसवर्जम् | ३५ |
| सोमो नो राजाव | ५९ |
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
CC-0. Agamnigam Digital Preservation Foundation, Chandigarh
READY FOR SALE.
| RS. | AS. | P. |
|---|
भक्तिमञ्जरी (Stuti) by H. H. Svâti Srî Râma Varma Mahârâjah. — 1 0 0
स्यानानन्दूरपुरवर्णनप्रबन्धः (Kavya) Syânandûrapuravarnanaprabandha by H. H. Svâti Sri Râma Varma Mahârâjah, with the commentary Sundarī of Râjarâja Varma Koil Tampurân. — 2 0 0
Trivandrum Sanskrit Series.
| No. | Title & Description | RS. | AS. | P. |
|---|---|---|---|---|
| No. 1 | —दैवम् (Vyâkaraṇa) by Deva with Purushakâra of Krishnalîlâsukamuni. | 1 | 0 | 0 |
| No. 2 | —अभिनवकौस्तुभमाला-दक्षिणामूर्तिस्तवौ by Krishnalîlâsukamuni. | 0 | 2 | 0 |
| No. 3 | —नलाभ्युदयः (Kâvya) by Vâmana Bhatta Bâna (Second Edition). | 0 | 4 | 0 |
| No. 4 | —शिवलीलाणर्वः (Kâvya) by Nîlakantha Dîkshita. | 2 | 0 | 0 |
| No. 5 | —व्यक्तिविवेकः (Alankâra) by Mahima Bhatta with commentary | 2 | 12 | 0 |
| No. 6 | —दुर्घटवृत्तिः (Vyâkaraṇa) by Saranadeva. | 2 | 0 | 0 |
| No. 7 | —ब्रह्मतत्त्वप्रकाशिका (Vedânta) by Sadâsivendra Sarasvatî | 2 | 4 | 0 |
| No. 8 | —प्रद्युम्नाभ्युदयम् (Nâtaka) by Ravi Varma Bhûpa. | 1 | 0 | 0 |
| No. 9 | —विरूपाक्षपञ्चाशिका (Vedânta) by Virûpâkshanâtha with the commentary of Vidyâchakravartin. | 0 | 8 | 0 |
| No. 10 | —मातङ्गलीला (Gajalakshana) by Nîlakantha. | 0 | 8 | 0 |
| No. 11 | —तपतीसंवरणम् (Nâtaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarâma | 2 | 4 | 0 |
| No. 12 | —परमार्थसारम् (Vedânta) by Bhagavad Âdisesha with the commentary of Râghavânanda. | 0 | 8 | 0 |
| No. 13 | —सुभद्राधनञ्जयम् (Nâtaka) by Kulasekhara Varma with the commentary of Sivarâma. | 2 | 0 | 0 |
2
RS. AS. P.
No. 14—नीतिसार: (Nîti) by Kâmandaka, with the commentary of Sankarârya. 3 8 0
No. 15—स्वप्नवासवदत्तम् (Nâtaka) by Bhâsa. (Second Edition). 1 8 0
No. 16—प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (Nâtaka) by Bhâsa. 1 8 0
No. 17—पञ्चरात्रम् Do. Do. 1 0 0
No. 18—नारायणीयम् (Stuti) by Nârâyana Bhatta with the commentary of Desamangala Vârya. 4 0 0
No. 19—मानमेयोदय: (Mîmâmsâ) by Nârâyana Bhatta and Nârâyana Pandita. 1 4 0
No. 20—अविमारकम् (Nâtaka) by Bhâsa. 1 8 0
No. 21—बालचरितम् Do. Do. 1 0 0
No. 22—मध्यमव्यायोग-दूतवाक्य-दूतघटोत्कच-कर्णभारोरुभङ्गानि (Nâtaka) by Bhâsa. 1 8 0
No. 23—नानार्थार्णवसंक्षेप: (Kosa) by Kesavaswâmin (Part I. 1st & 2nd Kândas). 1 12 0
No. 24—जानकीपरिणय: (Kâvya) by Chakra kavi. 1 0 0
No. 25—काणादसिद्धान्तचन्द्रिका (Nyâya) by Gangâdharasûri. 0 12 0
No. 26—अभिषेकनाटकम् (Nâtaka) by Bhâsa. 0 12 0
No. 27—कुमारसम्भव: (Kâvya) by Kâlidâsa with the two commentaries, Prakâsikâ of Arunagirinâtha and Vivarana of Nârâyana Pandita (Part I. 1st & 2nd Sargas). 1 12 0
No. 28—वैखानसधर्मप्रश्न: (Dharmasûtra) by Vikhanas. 0 8 0
No. 29—नानार्थार्णवसंक्षेप: (Kosa) by Kesavaswâmin (Part II. 3rd Kânda). 2 4 0
No. 30—वास्तुविद्या (Silpa). 0 12 0
No. 31—नानार्थार्णवसंक्षेप: (Kosa) by Kesavaswâmin (Part III. 4th, 5th & 6th Kândas). 1 0 0
3
$$\text{RS. AS. P.}$$
No. 32—कुमारसम्भवः (Kâvya) by Kâlidâsa with the two commentaries, Prakâsikâ of Arunagirinâtha and Vivarana of Nârâyana Pandita (Part II, 3rd, 4th & 5th Sargas) 2 8 0
No. 33—वाररुचसंग्रहः (Vyâkarana) with the commentary Dîpaprabhâ of Nârâyana. 0 8 0
No. 34—मणिदर्पणः (शब्दपरिच्छेदः) (Nyâya) by Râja chûdâmanimakhin. 1 4 0
No. 35—मणिसारः (अनुमानखण्डः) (Nyâya) by Gopînâtha. 1 8 0
No. 36—कुमारसम्भवः (Kâvya) by Kâlidâsa with the two commentaries, Prakâsikâ of Arunagirinâtha and Vivarana of Nârâyana Pandita (Part III. 6th, 7th & 8th Sargas). 3 0 0
No. 37—आशौचाष्टकम् (Smriti) by Vararuchi with commentary. 0 4 0
No. 38—नामलिङ्गानुशासनम् (Kosa) by Amarasimha with the commentary Tîkâsarvasva of Vandyaghatîya Sarvânanda (Part I. 1st Kânda). 2 0 0
No. 39—चारुदत्तम् (Nâtaka) by Bhâsa. 0 12 0
No. 40—अलङ्कारसूत्रम् (Alankâra) by Râjânaka Srî Ruyyaka with the Alankârasarvaswa of Srî Mankhuka and its commentary by Samudrabandha. 2 8 0
No. 41—अध्यात्मपटलम् (Kalpa) by Âpastamba with Vivarana of Srî Sankara Bhagavat Pâda. 0 4 0
No. 42—प्रतिमानाटकम् (Nâtaka) by Bhâsa. 1 8 0
No. 43—नामलिङ्गानुशासनम् (Kosa) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakosodghâtana of Kshîraswamin and Tîkâsarvaswa of Vandyaghatîya Sarvânanda (Part II. 2nd Kânda 1—6 Vargas). 2 8 0
4
RS. AS. P.
No. 44—तन्त्रशुद्धम् (Tantra) by Bhattâraka Srî Vedottama. 0 4 0
No. 45—प्रपञ्चहृदयम् (Prapanchahridaya). 1 0 0
No. 46—परिभाषावृत्तिः (Vyâkarana) by Nîlakantha Dîkshita. 0 8 0
No. 47—सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् (Vedânta) by Srî Krishnânanda Sarasvatî. (Part I.) 1 12 0
No. 48— Do. Do. (Part II.) 2 0 0
No. 49—गोलदीपिका (Jyotisha) by Parameswara. 0 4 0
No. 50—रसार्णवसुधाकरः ( Alankâra ) by Singa Bhûpâla. 3 0 0
No. 51—नामलिङ्गानुशासनम् (Kosa) by Amarasimha with the two commentaries, Amarakosodghâtana of Kshîraswâmin and Tîkâsarvaswa of Vandyaghatîya Sarvânanda (Part III. 2nd Kânda 7—10 Vargas) 2 0 0
No. 52—नामलिङ्गानुशासनम् (Kosa) by Amarasimha with the commentary Tîkâsarvaswa of Vandyaghatîya Sarvânanda (Part IV. 3rd Kânda) 1 8 0
No. 53—शाब्दनिर्णयः (Vedânta) by Prakâsâtmayatîndra 0 12 0
No. 54—स्फोटसिद्धिन्यायविचारः (Vyâkarana) 0 4 0
No. 55—मत्तविलासप्रहसनम् (Nâtaka) by Srî Mahendravikramavarman. 0 8 0
No. 56—मनुष्यालयचन्द्रिका (Silpa). 0 8 0
No. 57—रघुवीरचरितम् (Kâvya). 1 4 0
No. 58—सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् (Vedânta) by Srî Krishnânanda Saraswatî (Part III.) 2 0 0
No. 59—नागानन्दम् (Nâtaka) by Srîharshadeva with the commentary Nâgânandavimarsinî of Sivarâma. 3 4 0
No. 60—लघुस्तुतिः (Stuti) by Srî Laghubhattâraka with the commentary of Srî Râghavânanda 0 8 0
5
| RS. | AS. | P. | |
|---|---|---|---|
| No. 61—सिद्धान्तसिद्धाञ्जनम् (Vedânta) by Srî Krishnânanda Sarasvatî (Part IV.) | 1 | 8 | 0 |
| No. 62—सर्वमतसंग्रहः (Sarvamatasangraha). | 0 | 8 | 0 |
| No. 63—किरातार्जुनीयम् (Kâvya) by Bhâravi with the commentary Sabdârthadîpikâ of Chitrabhânu (1, 2 and 3 Sargas). | 2 | 8 | 0 |
| No. 64—मेघसन्देशः (Kâvya) by Kâlidâsa with the commentary Pradîpa of Dakshinâvartanâtha. | 1 | 0 | 0 |
| No. 65—मयमतम् (Silpa) by Mayamuni. | 3 | 8 | 0 |
| No. 66—महार्थमञ्जरी (Darsana) with the commentary Parimala of Maheswarânanda. | 2 | 8 | 0 |
| No. 67—तन्त्रसमुच्चयः (Tantra) by Nârâyana with the commentary Vimarsini of Sankara. (Part I. 1–6 Patalas) | 3 | 4 | 0 |
| No. 68—तत्त्वप्रकाशः (Agama) by Sri Bhojadeva with the commentary Tâtparyadîpikâ of Srî Kumâra. | 2 | 0 | 0 |
| No. 69—ईशानशिवगुरुदेवपद्धतिः (Tantra) by Isânasivagurudevamisra (Part I. Sâmânyapâda). | 1 | 8 | 0 |
| No. 70—आर्यमञ्जुश्रीमूलकल्पः (Part I). | 2 | 8 | 0 |
| No. 71—तन्त्रसमुच्चयः (Tantra) by Nârâyana with the commentary Vimarsini of Sankara (Part II. 7—12 Patalas). | 3 | 8 | 0 |
| No. 72—ईशानशिवगुरुदेवपद्धतिः (Tantra) by Isanasivagurudevamisra (Part II. Mantrapada) | 4 | 0 | 0 |
| No. 73—ईश्वरप्रतिपत्तिप्रकाशः (Vedanta) by Sri Madhusudanasarasvati | 0 | 4 | 0 |
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
6
| RS. | AS. | P. | |
|---|---|---|---|
| No. 74— श्रीयाज्ञवल्क्यस्मृतिः (Dharmasâstra) with the commentary Bâlakrîdâ of Visvarûpâchârya. (Part I—Âchâra and Vyavahâra Adhyâyas) | 4 | 0 | 0 |
| No. 75—शिल्परत्नम् (Silpa) by Srîkumâra (Part I). | 3 | 4 | 0 |
| No. 76—आर्यमञ्जुश्रीमूलकल्पः (Part II). | 3 | 4 | 0 |
| No. 77—ईशानशिवगुरुदेवपद्धतिः by Isanasivagurudavamisra (Part III. Kriyapada 1—30 Patalas). | 3 | 4 | 0 |
| No. 78—आश्वलायनगृह्यसूत्रम् with the commentary Anavila of Haradattacharya. | 5 | 0 | 0 |
Apply to:—
The Agent for the sale of
Government Sanskrit Publications,
Trivandrum.
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
IN THE PRESS.
- Manjusrimûlakalpa. (Part III.)
- Kâvyaprakâsa (Alankâra) with the commentary Sampradâyaprakâsinî of Srî Vidyâchakravartin and the Sâhityachûḍâmaṇi of Bhaṭṭagopâla.
- Îsânasivagurudevapaddhati (Tantra) by Îsânasivagurudevamisra. (Part IV. Kriyâpâda).
- Yâjñavalkyasmṛiti with the commentary Bâlakrîdâ of Visvarûpâchârya (Part II.) Prâyaschittâdhyâya.
- Nâtyaveda of Bharatamuni with the commentary Abhinavabhâratî of Abhinavaguptâchârya.
- Arthasâstra of Kautalya with commentary.
Undertaken for Publication.
- Âsvalâyanagṛihya with Devasvâmin's Bhâshya.
- Ashṭângahṛidaya (Vaidyaka) with the commentary Hṛidayabodika of Srîdâsa Paṇḍita.
- Sarasvatîkaṇṭhâbharaṇa (Vyâkaraṇa) of Bhoja with the Vṛitti of Nârâyaṇa.
- Vishṇusamhitâ (Âgama).
- Rasavaiseshika (Vaidyaka) with Bhashya.
- Slokavartika (Mîmâmsâ) with the Kâsikâtîka of Sucharitamiśra.
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh
CC-0. Agamnigam Digital Presevation Foundation, Chandigarh