रघुवंशम् (मल्लिनाथ संजीवनी व श्रीकृष्णमणि त्रिपाठी हिन्दी व्याख्या)

Name: रघुवंशम् (मल्लिनाथ संजीवनी व श्रीकृष्णमणि त्रिपाठी हिन्दी व्याख्या)
Author: महाकवि कालिदास

Raghuvamsham of Kalidasa Hindi

महाकवि कालिदास द्वारा

स्रोत: Raghuvamsham with Mallinatha Sanjivani & Hindi Commentary by Dr. Shrikrishnamani Tripathi (उद्गम)

DevanagariHindipublished735 पृष्ठ

पृष्ठ 727स्थायी लिंक

६६८ रघुवंशमहाकाव्ये

श्लोक-प्रतीक	सर्गः	श्लोकः	श्लोक-प्रतीक	सर्गः	श्लोकः
स्तूयमानः क्षणे तस्मि	१७	१५	स्वासिधारापरिहृतः	१०	४१
स्तूयमानः स जिह्वाय स्तु	१७	७३	स्वेदानुविद्धाद्रंनखक्ष	१६	४८
			ह
स्थाणुदग्धवपुषस्तपो	११	१३	हंसश्रेणीषु तारासु	४	१९
स्थाने भवानेकनरा	६	१६	हरैर्यथैकः पुरुषोत्त	३	४९
स्थाने वृता भूपतिभिः	७	१३	हरेः कुमारोऽपि कुमार	३	५५
स्थितः स्थितामुच्चलितः	२	६	हविर्भुजामेघवतां च	१३	४१
स्थित्यै दण्डयतो दण्ड्यां	१	१५	हविरावर्जिते होत	१	६२
स्नात्वा यथाकाममसो	१६	७३	हविःशमीपल्लवलाज	७	२६
स्नानाद्रंमुक्तेष्वनुधूप	१६	५०	हविषे दीर्घसत्रस्य	१	८०
स्निग्धगम्भीरनिर्घोष	१	३६	हस्तेन हस्तं परिगृह्य	७	२१
स्फुरत्प्रभामण्डलभानु	१४	१४	हा तातेति क्रन्दितमाक	९	७५
स्मरतेव सशब्दनूपु	८	६३	हीनान्यनुपकर्तृणि	१७	५८
स्रगियं यदि जीवितापहा	८	४६	हुतहुताशनदीप्तिव	९	४०
स्रष्टुर्वरतिसर्गात्तु	१०	४२	हृष्टापि सा ह्रीविजिता	७	६९
स्वप्रकीर्तितविपक्षमङ्गनाः	१९	२२	हृदबस्थमनासन्न	१०	१९
स्वरसंस्कारवत्यासौ पुत्रा	१५	७६	हेमपक्षप्रभाजालं	१०	६१
स्वर्गामिनस्तस्य तर्मै	१८	३६	हेमपत्रागतं दोर्भ्यामा	१०	५१
स्वशरीरशरीरिणाव	८	८९	हैयंगवीनमादाय	१	४५
स्वसुर्विदर्भाधिपतेस्त	६	६६	ह्रेपिता हि बहवो नरे	११	४०
स्वाभाविकं विनीतत्वं	१०	७९

पृष्ठ 728स्थायी लिंक

रघुवंशपद्यानां छन्दसां विवरणम्

सर्गाः	छन्दांसि
१	अनुष्टुप् १-९४, प्रहर्षणी ९५ ।
२	उपजातिः १-४, ६, ८-२५, २७-४५, ४७-५७, ५९-६९, ७१-७४, इन्द्रवज्रा ५, ७, २६, ४६, ५८, ७०, मालिनी ७५ ।
३	वंशस्थम् १-६९, हरिणी ७० ।
४	अनुष्टुप् १-८६ प्रहर्षणी ८७, ८८ ।
५	उपजातिः १, २, ४, ६-८, १०-१२, १४-२१, २३-२६, २८-३४, ३६, ३७, ३९, ४१-५२, ५४-५९, ६१, ६२, इन्द्रवज्रा ५, ९, १३, २२, ३५, ३८, ४०, ६०, उपेन्द्रवज्रा ३, २७, ५३, वसन्ततिलका ६३-७३, मालिनी ७४, ७५, पुष्पिताग्रा ७६ ।
६	उपजातिः १-१४, १६-२१, २३-४२, ४४, ४६, ४८-६०, ६३, ६४, ६६-७४, ७६-८२, इन्द्रवज्रा १५, २२, ४३, ४५, ४७, ६१, ६२, ६५, ७५, ८३, उपेन्द्रवज्रा ८४, मालिनी ८५, पुष्पिताग्रा ८६ ।
७	उपजातिः १, ३-१५, १७-३५, ३७-३८, ४०-४२, ४४-४८, ५०, ५३, ५५-५८, ६०-६९, इन्द्रवज्रा २, १६, ३६, ३९, ४३, ५१, ५२, ५४, ५९, उपेन्द्रवज्रा ४९, मालिनी ७०, ७१ ।
८	वैतालीयं १-९०, तोटकम् ९१, प्रहर्षणी ९२, वसन्ततिलका ९३, ९४, मन्दाक्रान्ता ९५ ।
९	द्रुतविलंबितम् १-५४, वसन्ततिलका ५५-६३, ७६-८२, शालिनी ६४, प्रहर्षणी ६५, औपच्छन्दसिकम् ६६, मालिनी ६७, रथोद्धता ६८, मञ्जुभाषिणी ६९, पुष्पिताग्रा ७०, ७१, ( विषमवृत्तम् ७२ ) स्वागता ७३, वैतालीयं ७४, मत्तमयूरम् ७५ ।
१०	अनुष्टुप् १-८५, मालिनी ८६ ।
११	रथोद्धता १-९१, वसन्ततिलका ९२, मालिनी ९३ ।

पृष्ठ 729स्थायी लिंक

६७०	रघुवंशमहाकाव्ये

सर्गाः	छन्दांसि
१२	अनुष्टुप् १-१०१, मालिनी १०२, वसन्ततिलका १०३, नाराचम् (सिंहविक्रीडितम्) १०४।
१३	उपजातिः १, ३-८, १०-१५, १८, २०-२६, २८-३५, ३७, ३९-४६, ४८, ५०-६१, ६३, ६४, ६६, ६७, इन्द्रवज्रा २, १६, १७, २७, ३६, ३८, ४७, ६२, ६५, उपेन्द्रवज्रा ९, १९, ४९, वसन्ततिलका ६८-७८, प्रहर्षणी ७९।
१४	उपजातिः १-५, ७-१२, १४, १६-२२, २४-४९, ५१-५५, ५७, ५९-६८, ७०-७२, ७४, ७६-८२, ८४-८६, इन्द्रवज्रा ६, १३, १५, २३, ५०, ५६, ५८, ६९, ७३, उपेन्द्रवज्रा ७५, ८३, मन्दाक्रान्ता ८७।
१५	अनुष्टुप् १-१०२, मन्दाक्रान्ता १०३।
१६	उपजातिः १, ३, ४, ६-१४, १६-१८, २०-३५, ३७-४०, ४२-४९, ५२-५९, ६१-६३, ६५, ६७-६९, ७१-७८, ८०-८५, इन्द्रवज्रा २, ५, १५, १९, ३६, ४१, ५०, ५१, ६०, ६४, ६६, ७९, उपेन्द्रवज्रा ७०, वसन्ततिलका ८६, मन्दाक्रान्ता ८७, ८८।
१७	अनुष्टुप् १-८०, मन्दाक्रान्ता ८१।
१८	उपजातिः १, २, ४-१५, १७-२०, २३, २५, २६, २८, २९, ३१, ३३-३७, ४१-४४, ४६-५१, इन्द्रवज्रा ३, १६, २२, २४, २७, ३०, ३२, ३८-४०, उपेन्द्रवज्रा २१, ४५।
१९	रथोद्धता १-५५, वसन्ततिलका ५६, मन्दाक्रान्ता ५७।

पृष्ठ 730स्थायी लिंक

रघुवंशमहाकाव्ये कालिदास-वर्णितानां राज्ञां वंश-विवरणम्

(दिलीपादारभ्याऽग्निवर्णपर्यन्तम्)

             दिलीपः
               │
              रघुः
               │
              अजः
               │
             दशरथः
  ┌──────┬─────┴─────┬──────┐
 रामः  लक्ष्मणः    भरतः   शत्रुघ्नः
  │
 ┌┴─────┐
कुशः   लवः
 │
अतिथिः
 │
निषधः
 │
नलः
 │
नभः
 │
पुण्डरीकः
 │
क्षेमधन्वा
 │
देवानीकः
 ↓