कथासरित्सागर : द्वितीय खण्ड (लम्बक ६ से १८)
Kathasaritsagara Part 2 (Lambaka 6–18)
महाकवि सोमदेव भट्ट द्वारा
स्रोत: कथासरित्सागर : द्वितीय खण्ड (लम्बक ६ से १८) · बिहार राष्ट्रभाषा परिषद्, पटना · 1961 (उद्गम)
भारत में सार्वजनिक क्षेत्र (पब्लिक डोमेन) · कॉपीराइट समस्या बताएँ
सप्तम लम्बक २१७
सप्तम लम्बक २१७
उसी समय से यह समाचार जानकर हमारा स्वामी यह राजकुमार तुम्हारे स्नेह
से खिचकर अपने जीवन की बाजी लगाकर और सैकड़ों देशों को पार कर समुद्र के किनारे
पहुँचा ॥२ ॥
वहाँ पर हेमपुर के राजा चित्रकार राज्यधर ने यन्त्र से चलनेवाला विमान
दिया ॥२ १॥
मूर्त्तिमान् साहस के समान उस भयंकर विमान पर चढ़कर समुद्र के दुर्गम भाग को पार
कर
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२१८ कथासरित्सागर
२१८ कथासरित्सागर
यन्नाशयो बभुस्तत्र शोभां द्रष्टुमिवागताः।
गिरिजोद्वाहदृश्या नो मेरु कैलाससानवः ॥२१५॥
पुनस्तद्वस्त्रकोटीश्च दश दासीशतत्रयम्।
स्वलङ्कृतं ददौ सोऽस्मै कृती कर्पूरको नृपः ॥२१६॥
ततस्तस्यो कृतोद्वाहः स कर्पूरिकया सह।
नरवाहनदत्तोऽत्र समं प्रीत्येव मूर्त्तया
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसप्तम लम्बक २१९
सप्तम लम्बक २१९
राजा द्वारा दिये गये सोने आदि दहेज के ढेर, ऐसे मालूम होते थे मानो पार्वती का
विवाह देखने के लिए सुमेरु और कैलास शिखर आकर बैठे हों ॥२१५॥
इस पर करोड़ों वस्त्र और आभूषणों से सजी हुई तीन सौ दासियाँ राजा कर्पूरक ने
दहेज में दीं। तदनन्तर शरीरधारिणी प्रीति के समान कर्पूरिका से विवाहित नरवाहनदत्त
उस नगर
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२२० कथासरित्सागर
२२० कथासरित्सागर
कञ्चिद्राज्यधरस्य त्वं भ्राता प्राणधरोऽग्रजः ।
नानायन्त्रप्रयोगाणां कर्ता सुमहतामपि ॥२३०॥
स एव तस्य भ्राताऽहं देवो वसितु मां कृतः ।
इति प्राणधरः सोऽपि प्रणतः प्रत्युवाच तम् ॥२३१॥
ततो यथा राज्यधरेणोक्तं दृष्टो यथा च सः ।
नरवाहनदत्तस्तत्तथा तस्मै
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसप्तम लम्बक २२१
सप्तम लम्बक २२१
'क्या तुम राज्यधर के बड़े भाई हो जो भिन्न-भिन्न प्रकार के महान् यन्त्रों का जानकार
है? ॥२३१॥
'हाँ मैं वही उसका भाई प्राणधर हूँ। आप हम दोनों को कैसे जानते हैं स्वामी! —
प्राणधर ने नम्र होकर यह कहा ॥२३२॥
तब नरवाहनदत्त ने उसे जिस प्रकार देखा था और राज्यधर ने जैसा कहा था वह
सब प्राणधर को सुना दिया ॥२३३॥
तदनन्तर, प्राणधर द्वारा लाये गये
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२३२ कथासरित्सागर
२३२ कथासरित्सागर
माता वासवदत्ता पद्मावत्या समं तमाश्लिष्य।
विगलितमिव तद्दर्शनदुःखग्रन्थिं जहौ बाष्पम्॥२४५॥
रत्नप्रभा च भार्या सानन्दा मदनमञ्जुका च तया।
तस्य प्रेमहतेर्यै धरणी हृदयं च जगृहतुस्तुल्यम्॥२४६॥
यौगन्धरायणादीन् पितृसखियान् स्वांश्च सोऽथ नृपसूनुः।
मरुभूतिमुख्यान् प्रगताननन्दयत्
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसप्तम लम्बक २२१
सप्तम लम्बक २२१
पद्मावती के साथ उसकी माता वासवदत्ता ने पुत्र को लिपटाकर आँसू बहाये। चिरकाल
से उसे न देखने के कारण हृदय में बनी हुई दुख की गाँठ मानों बह निकली ॥२४५॥
आनन्द से भरी हुई उसकी दोनों पत्नियों—मदनमञ्जुका और रत्नप्रभा—ने उसके प्रेम से
ईर्ष्या को छोड़कर उसके चरणों और हृदयों को साथ ही ग्रहण किया ॥२४६॥
तदनन्तर यौगन्धरायण आदि पिता के मन्त्रियों तथा मरुभूति आदि अपने मन्त्रियों को
नरवाहनदत्त ने
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२२४ कथासरित्सागर
२२४ कथासरित्सागर
अथ नरवाहनदत्तो विनीतगगनाङ्गनागमनखदः ।
स विवेश राजधानीं पितृभिर्भार्यादिभिश्च समम् ॥२५९॥
तत्रोपागतमानितबन्धुसुहृत्स्वर्णकूटभूतकोषः ।
वसुभिस्तौ पूरितवान् प्राणधरश्वाशुरप्रतीहारौ ॥२६०॥
मुक्तोत्तरं च सपदि प्राणधरस्तं व्यजिज्ञपत् प्रणतः ।
देवावयोश्चिरेणं कर्पूरकभूभृता समादिष्टम् ॥२६१॥
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसप्तम लम्बक ५५५
सप्तम लम्बक ५५५
तदनन्तर आकाश-यान की थकावट दूर करके नरवाहनदत्त माता-पिता एवं पत्नियों के
साथ अपने नगर के भवन में आया ॥२५९॥
घर पर आकर उसने अपने आश्रितों (सेवकों) बन्धुओं तथा मित्रों को भी खोलकर
पुरस्कार प्रदान किया और श्वशुर के द्वारपाल तथा विमान-चालक प्राणधर को धन रत्न
आदि से भर दिया ॥२६०॥
भोजन करने के बाद प्रणाम करते हुए प्राणधर ने नरवाहनदत्त से निवेदन किया कि
महाराज ! राजा कर्पूरक ने हम
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२२६ कथासरित्सागर
२२६ कथासरित्सागर
चित्रैश्च तद्विहितैरवरोधसक्तो विमानकैर्विचरन्।
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसप्तम लम्बक २२७
सप्तम लम्बक २२७
और, अपनी रानियों के साथ उसके बनाये हुए विमानों के द्वारा
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसूर्यप्रभो नामाष्टमो लम्बक
सूर्यप्रभो नामाष्टमो लम्बक
अव गुरुगिरीन्द्रजाप्रणयमन्दरान्दोलना-
त्पुरा किल कथामृतं हरमुखाम्बुधेरुद्गतम्।
प्रसङ्ग रचयन्ति ये
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंसूर्यप्रभ नामक अष्टम लम्बक
सूर्यप्रभ नामक अष्टम लम्बक
मृगेन्द्र-गामिनी पार्वती के प्रबल प्रणय-सम्भ्रमावलोक के मन्थान द्वारा शिवजी के मुख-रूपी
समुद्र से निकले हुए इस कथा-रूपी अमृत का जो लोग आदर और श्रद्धा-पूर्वक पान करते
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२१० कथासरित्सागर
२१० कथासरित्सागर
तत्र वज्रप्रभाख्योऽहमास विद्याधराधिपः।
वज्रनिर्मितदेहत्वात्नामान्वर्थं तदेव मे ॥६॥
'मन्निमित्ते यथाकालं भक्तः सद्यश्चक्रवर्त्तिनि ।
अजेयस्त्वं विपक्षाणां मत्प्रसादाद् भविष्यसि' ॥७॥
इति चाह तपस्तुष्टेनादिष्टः शम्भुना यदा।
तदा प्रभो
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअष्टम लम्बक २३१
अष्टम लम्बक २३१
मैं उस नगर में वयप्रभ नाम का विद्याधरों का राजा था और मेरा शरीर वय-निर्मित
होने के कारण मेरा नाम पावक था ॥६॥
'यथासमय मेरे बनाये हुए विद्याधर-चक्रवर्ती का तू भक्त बनकर मेरी कृपा से शत्रुओं के
लिए अजेय होया' मेरी तपस्या से सन्तुष्ट शिवजी के इस आदेशानुसार, हे स्वामिन् ! इस समय मैं
आपको प्रणाम करने आया हूँ ॥७-८॥
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२३२ कथासरित्सागर
२३२ कथासरित्सागर
आह्लादकारी विश्वस्य नाम्नान्वर्थोऽपि यो भवन्।
सन्तापकारी शत्रूणां बभूव ज्वलनप्रभः ॥११८॥
कीर्तिमत्यभिधानायां तस्य देव्यामजायत।
पुत्रो नृपस्यातिशुभैर्लक्षणैः सूचितोदयः ॥११९॥
एष सूर्यप्रभो नाम राजा जातः पुरारिणा।
भावी
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअष्टम लम्बक २३१
अष्टम लम्बक २३१
चन्द्रप्रभ नाम का वह राजा विश्व को आह्लाद देनेवाला अतएव समुचित नामवाला
होने पर भी शत्रुओं के लिए अग्नि के समान सन्तापदायक था ॥१८॥
उस राजा की कीर्तिमती नाम की महारानी से अत्यन्त शुभ लक्षणों से भूषित
उत्कर्षवाला प्रभावशाली पुत्र उत्पन्न हुआ ॥१९॥
‘यह सूर्यप्रभ नामक पुत्र उत्पन्न हुआ है, जिसे शंकर भगवान्
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२४४ कथासरित्सागर
२४४ कथासरित्सागर
सिद्धविद्याप्रभावस्तु सहास्माभिर्विजित्य तम्।
एष विद्याधराधीशचक्रवर्तित्वमाप्स्यति ॥३२॥
एवं मयेनाभिहिते राजा चन्द्रप्रभोऽब्रवीत्।
धन्याः स्मः पुण्यवानेष यथेच्छं नीयतामिति ॥३३॥
ततस्तमामन्त्र्य नृपं तदनुज्ञानमादृ सम्।
सूर्यप्रभं स
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करेंअष्टम लम्बक २१५
[Header]
अष्टम लम्बक २१५
'यह सूर्यप्रभ विद्याओं की सिद्धि से प्रभावशाली होकर, हम लोगों के साथ उसे जीत कर,
विद्याधर-चक्रवर्ती का पद प्राप्त करेगा' ॥३२॥
मय के ऐसा कहने पर राजा चन्द्रप्रभ ने कहा—'मैं धन्य हूँ और यह सूर्यप्रभ भी
पुण्यवान् है आप अपनी इच्छानुसार इस से कार्य' ॥३३॥
तदनन्तर चन्द्रप्रभ से परामर्श कर और उससे आज्ञा प्राप्त
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें२३६ कथासरित्सागर
२३६ कथासरित्सागर
लावणकाधिराज्यस्य पौरवस्यस्य भूपतेः।
सुता सुलोचना नाम चतुर्थी चारुलोचना ॥४५॥
चीनवङ्गपते राज्ञः सुरोहस्यात्मसम्भवा।
हारिहेमावदाताङ्गी विद्युन्मालेति पञ्चमी ॥४६॥
कान्तिसेनस्य नृपतेः श्रीकण्ठविषयप्रभोः।
सुता कान्तिमती नाम षष्ठी
इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ
पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।
खाता बनाएँ या साइन इन करें