अद्भुत रामायण (पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र हिन्दी टीका सहित)
Adbhut Ramayana Hindi
महर्षि वाल्मीकि (टीकाकार: पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र) द्वारा
स्रोत: Maharshi Valmiki Krit Srimad Adbhut Ramayanam with Hindi Tika by Pt. Jwala Prasad Mishra (उद्गम)
सर्ग ] हिन्दीटीकासहित (१०५)
सर्ग ] हिन्दीटीकासहित (१०५)
मत्स्यमेषाननाश्चैव अजाविमहिषाननाः ।। ऋक्षशार्दूलवक्त्राश्च
द्वीपिंसिहाननास्तथा ।। १५ ।। भीमा गजाननाश्चैव तथा नक्रमुखा-
स्तथा ।। गोखरोष्ट्रमुखाश्चान्ये वृषदंशमुखास्तथा ।। १६ ।।
मत्स्य मेष अजा मुखवाले ऋक्ष, शार्दूल द्वीप, और सिंहमुखवाले ।। १५ ।।
भयंकर हाथीकेसे मुखवाले, नाकेके समान मुखवाले, गो, खर उष्ट्र वृष
दंष्ट्रमानस के मुखवाले ।। १६ ।।
महाजठरपापांगाः स्तवकाक्षाश्च दुर्मुखाः ।। पारावतमुखाश्चान्ये
तथा वृषमुखाः परे ।। १७ ।। कोकिलाभाननाश्चान्ये श्येनतित्तिरिका-
ननाः ।। कृकलासमुखाश्चैव विरजोऽम्बरधारिणः ।। १८ ।।
महाजठरेपाद अंगवाले, स्तवकाक्ष, दुर्मुख, पारावतमुख, वृषमुख ।। १७ ।।
कोकिलाम्रख, तित्तिरि मुख, कृकलासमुख, श्वेतवस्त्र धारण किये ।। १८ ।।
व्यासवक्त्राः शुकमुखाश्चंडवक्त्राः शुभाननाः ।। आशीविषाश्चीर-
धरा गोनासावरणास्तथा ।। १९ ।। स्थूलोदराः कृशांगाश्च स्थूलां-
गाश्च कृशोदराः ।। ह्रस्वग्रीवा महाकर्णा नानाव्यालविभूषणाः ।।२०।
व्यालमुख शुकमुख, चण्डमुख, शुभानन, आशीविष, चीरबारी, गोनासाव-
रण ।। १९ ।। स्थूलोदर, कृशांग, कृशोदर, ह्रस्वग्रीव, महाकर्ण अनेक व्यालके
भूषणवाले ।। २० ।।
गजेंद्रचर्मवसनास्तथा कृष्णाजिनांबराः ।। स्कंधेमुखा द्विजश्रेष्ठ
तथा ह्युदरतोमुखाः ।। २१ ।। पृष्ठेमुखा हनुमुखास्तथा जंघामुखा-
स्तथा ।। पार्श्वाननाश्च बहवो नानादेशमुखास्तथा ।। २२ ।।
गजेन्द्रके चर्मका वस्त्र पहरे, काले वस्त्रधारे, स्कंधमें मुखवाले, उदरमें
मुखवाले ।। २१ ।। पीठमें मुखवाले हनुमुख, जंघामुख, पार्श्वानन नानादेशमें
मुखवाले ।। २२ ।।
तथा कीटपतंगानां सदृशास्या महाबलाः ।। नानाव्यालमुखा-
श्चान्ये बहुबाहुशिरोधराः ।। २३ ।। नानावक्षोभुजाः केचिद्भुजंग-
वदनाः परे ।। खड्गमुखा वृकमुखा अपरे गरुडाननाः ।। २४ ।।
कीट पतंगोंके समान मुखवाले, महाबली, सर्वमुखवाले, बहुत बाहु और
शिरवाले ।। २३ ।। अनेक छाती भुजावाले, कोई भुजंगमुख, खड्ग, वृक
गरुडके समान मुखवाले ।। २४ ।।
(१०६) अद्भुतरामायण [ एकोनविंश -
चोलसंवृतगात्राश्च नानाफलकवाससः ॥ नानावेषधराश्चान्ये नानामाल्यानुलेपनाः ॥ २५ ॥ नानावस्त्रधराश्चान्ये चर्मवासस एव च ॥ उष्णीषिणो मुकुटिनः कंबुग्रीवाः सुवर्चसः ॥ २६ ॥
कुरतोंसे शरीर ढके फलक वस्त्रवाले, नानावेषधारी नानामालाओंका अनुलेपन लगाये, नाना वेषधारी अनेक माला और अनुलेपन लगाये ॥ २५ ॥ नानावस्त्र और चर्म धारण किये पगडी मुकुटवाले शंखकेसी गर्दन सुन्दर कान्तिवाले ॥ २६ ॥
किरीटिनः पंचशिखास्तथा कठिनमूर्द्धजाः ॥ त्रिशिखा द्विशिखाश्चैव तथा सप्तशिखा अपि ॥ २७ ॥ शिखण्डिनोऽमुकुटिनो मुंडाश्च जटिलास्तथा ॥ चित्रमालाधराः केचित्केचिद्रोमाननास्तथा ॥ २८ ॥
किरीटधारी, पंचशिख, कठिन केशवाले, तीन शिखा और दो शिखावाले सात शिखावाले ॥ २७ ॥ शिखण्डी, मुकुटरहित, मुण्ड जटिल, चित्रमालाधारी कोई रोमानन ॥ २८ ॥
विग्र*हैकवशा नित्यमजेयाः सुरसप्तमैः॥ कृष्णा निर्मंसवक्त्राश्च दीर्घपृष्ठा *निरूदराः ॥ २९ ॥ दीर्घपृष्ठा स्थूलपृष्ठाः प्रलम्बोदरमेहनाः ॥ महाभुजा ह्रस्वभुजा ह्रस्वगात्राश्च वामनाः ॥ ३० ॥
युद्धमें देवताओंको अजय, काले निर्मंस मुख, दीर्घपृष्ठ, और उदरवाले ॥ २९ ॥ दीर्घपृष्ठ, स्थूलपृष्ठ, प्रलम्ब उदर और मेहनवाले, महाभुज, ह्रस्वभुज, ह्रस्वगात्र, वामन (बौने) ॥ ३० ॥
कुब्जाश्च ह्रस्वजंघाश्च हस्तिकर्णशिरोधराः ॥ हस्तिनासाः कूर्मनासा वृकनासास्तथापरे ॥ ३१ ॥ वारणेन्द्रनिभाश्चान्ये दीप्तिमंतः स्वलंकृताः ॥ पिंगाक्षाः शंकुकर्णाश्च वक्रनासास्तथापरे । ३२ । पृथुदंष्ट्रा महादंष्ट्राः स्थूलोष्ठा हरिमूर्द्धजाः ॥ नानापादौष्ठदंष्ट्राश्च नानाहस्तशिरोधराः ॥ ३३ ॥ नानाचर्मभिराच्छन्ना नानावासाश्च सुव्रत ॥ हृष्टाः परिपतन्ति स्म महापरिघ बाहवः ॥ ३४ ॥
कुबडे, ह्रस्वजंघ, हाथीकेसे कान और शिरवाले, हस्तिनास, कूर्मनास वृकनास, ॥ ३१ ॥ कोई वारणेन्द्रके समान, दीप्तिमान्, अलंकृत, पिंगाक्ष, शंकुकर्ण, वक्रनास ॥ ३२ ॥ पृथुदंष्ट्र, महादंष्ट्र, स्थूलोष्ठ, हरिकेश, नानाचरण
* विग्रहो युद्धम् * दीर्घत्वमार्षम् ।