सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

अद्भुत रामायण (पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र हिन्दी टीका सहित)

Adbhut Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि (टीकाकार: पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र) द्वारा

स्रोत: Maharshi Valmiki Krit Srimad Adbhut Ramayanam with Hindi Tika by Pt. Jwala Prasad Mishra (उद्गम)

DevanagariHindipublished173 पृष्ठ

सर्ग ] हिन्दीटीकासहित (१०३)

सर्ग ] हिन्दीटीकासहित (१०३)

गायन, दमन, वाण, वीर्यवान्, खड्ग वैताली, गतिताली, कथक वोतिक ॥ ६९ ॥ हंसज, पंकदिग्धांग, समुद्र, उन्मादन, रणोत्कट, प्रहास, वेतसिद्ध नन्दक ॥ ७० ॥

एते पुरा रावणसैन्यपाला नानायुधप्राहरणा रणेषु ॥ हंसेषु मेषेषु वृषेषु वीरा रामं प्रतस्थुः कृतसिंहनादाः ॥ ७१ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रा. वा. अद्भुतोत्तरकाण्डे रावण सैन्यनिर्याणं नामाष्टादशः सर्गः ॥ १८ ॥

यह रावणके सेनापति युद्धमें अनेक प्रकारके प्रहार करनेवाले हंस मेष वृषके ऊपर चढे सिंहनाद करते रामसे युद्ध करनेको चले ॥ ७१ ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रा. वा. आ. अ. भाषाटीकायां रावणसैन्यनिर्माणं नामाष्टादश सर्गः ॥ १८ ॥


एकोनविंश सर्ग

सहस्रमुखी रावणके पुत्रोंका युद्धको चलना

रावणस्यौरसाः पुत्रास्सह राक्षसपुंगवैः ॥ नानाप्रहरणोपेता दुद्रुवू राघवं रणे ॥ १ ॥ नामान्येषां प्रवक्ष्यामि भरद्वाज शृणुष्व मे ॥
कालकण्ठः प्रभाषश्च तथा कुम्भाण्डको परः ॥ २ ॥

रावणके औरस पुत्र महाराक्षसोंके साथमें अनेक प्रकारके प्रहार लेकर धावमान हुए ॥ १ ॥ हे भरद्वाज ! उनके नाम मैं कहता हूं सो तू मुझसे सुन; कालकण्ठ, प्रभाष, कुम्भांडक ॥ २ ॥

कालकक्ष शितश्चैव भूतलोन्मथनस्तथा ॥ यज्ञबाहुः प्रबाहुश्च देवयाजी च सोमदः ॥ ३ ॥ मज्जालश्च महातेजाः क्रथः क्राथोवसुव्रतः ॥ तुहरश्च तुहारश्च चित्रदेवश्च वीर्यवान् ॥ ४ ॥

कालकक्ष, शित, भूतल, उन्मथन, यज्ञबाहु, प्रवाहू देवयाजी, सोमप ॥ ३ ॥ महातेजस्वी, मज्जाल, क्रथ, क्राथ, वसुव्रत, तुहर, तुहार, वीर्यवान्, चित्रदेव ॥ ४ ॥


१ आरूढा इति शेषः ।

(१०४) अद्भुतरामायण [ एकोनविंश-

मधुरः सुप्रसादश्च किरीटश्च महाबलः॥ वसनो मधुवर्णश्च
कलशोदर एव च ॥ ५ ॥ धर्मदो मन्मथकरः सूचीवक्त्रश्च वीर्यवान् ॥
श्वेतवक्त्रः सुवक्त्रश्च चारुवक्त्रश्च पाण्डुरः ॥ ६ ॥

मधुर, सुप्रसाद, महाबली, किरीट, वसन, मधुवर्ण, कलशोदर ॥ ५ ॥
धर्मद, मन्मथकर, वीर्यवान्, सूचिवक्त्र श्वेतवक्त्र, सुवक्त्र, चारुवक्त्र,
पाण्डुर ॥ ६ ॥

दण्डबाहुः सुबाहुश्च रजः कोकिलकस्तथा ॥ अचलः काल-
काक्षश्च बालेशो बालभक्षकः ॥ ७ ॥ संचानकः कोकनदो गृध्रपत्रश्च
जम्बुकः ॥ लोहाजवक्त्रो जवनः कुम्भवक्त्रश्च कुम्भकः ॥ ८ ॥

दण्डबाहु, सुबाहु, कोकिलक, अचल, कालाकाक्ष, बालेश, बालभक्षक
॥ ७ ॥ सञ्चानक, कोकनद, गृध्रपत्र, जम्बूक, लोहाजवक्त्र, जवन, कुम्भ-
वक्त्र ॥ ८ ॥

मुंडग्रीवश्च कृष्णौजा हंसवक्त्रश्च कुंर्जरः ॥ एते रावणपुत्राश्च
महावीरपराक्रमाः ॥ ९ ॥ बाहुशब्दैः सिंहनादैः पूरयंतो दिशो दश ॥
एषां सैन्यसहस्राणां सहस्राण्यर्बुदानि च ॥ १० ॥

मुंडग्रीव, कृष्णौजा, हंसवक्त्र, कुञ्जर, यह रावणके पुत्र महाबली और
पराक्रमी थे ॥ ९ ॥ बाहुशब्द और सिंहनादसे दशों दिशाओंको पूर्ण करते
हुए, इनकी सेनाके सहस्रों और अर्बों ॥ १० ॥

नानाकृतिवयोरूपा विविधायुधपाणयः ॥ कूर्मकुक्कुटवक्त्राश्च
सर्पजम्भकवक्त्रकाः ॥ ११ ॥ गोमायुमुखवक्त्राश्च शशोलूकमुखा-
स्तथा ॥ खरोष्ट्रवदनाश्चैव वराहवदनास्तथा ॥ १२ ॥

अनेक प्रकारकी आकृति वय रूपवाले अनेक आयुध हाथमें लिये, कूर्म
कुक्कुटमुखवाले सर्प जम्भकसे मुखवाले ॥ ११ ॥ शृगालमुखवाले शशक
और खरगोशके मुखवाले, खर उष्ट्र तथा वराहके मुखवाले ॥ १२ ॥

मनुष्यमेषवक्त्राश्च शृगालवदनास्तथा ॥ मार्जारशशवक्त्राश्च
दीर्घवक्त्राश्च केचन ॥ १३ ॥ नकुलोलूकवक्त्रश्च काकवक्त्रास्तथा-
परे ॥ आखुबभ्रुकवक्त्राश्च मयूरवदनातस्था ॥ १४ ॥

मनुष्य मेष शृगाल मार्जार शशाके मुखवाले, कोई दीर्घमुख ॥ १३ ॥
नकुल, उलूकमुख, काक, आखु, बभ्रुमुख, मोरमुख ॥ १४ ॥