सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

महाभारत (खंड ६) - अनुशासन, आश्वमेधिक, आश्रमवासिक, मौसल, महाप्रस्थानिक, स्वर्गारोहण व हरिवंश पर्व

Mahabharata (Vol 6) - Anushasana to Harivamsa Parva

महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा

कॉपीराइट समस्या बताएँ

DevanagariSanskritpublished2,566 पृष्ठ
पृष्ठ 255
स्थायी लिंक
पृष्ठ 255 स्कैन

४४७ स्वस्तिदः—कल्याणदायक, ४४८ स्वस्तिभावः—कल्याणमयी सत्ता, ४४९ भागी—यज्ञमें भाग लेनेवाले, ४५० भागकरः—यज्ञके हविष्यका विभाजन करनेवाले, ४५१ लघुः—शीघ्रकारी, ४५२ उत्सङ्गः—संगरहित, ४५३ महाङ्गः—महान् अंगवाले, ४५४ महागर्भपरायणः—हिरण्यगर्भके परम आश्रय ।। ८४ ।।
कृष्णवर्णः सुवर्णश्च इन्द्रियं सर्वदेहिनाम् ।
महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः ।। ८५ ।।
४५५ कृष्णवर्णः—श्यामवर्ण विष्णुस्वरूप, ४५६ सुवर्णः—उत्तम वर्णवाले, ४५७ सर्वदेहिनाम् इन्द्रियम्—समस्त देहधारियोंके इन्द्रियसमुदायरूप, ४५८ महापादः—लंबे पैरोंवाले त्रिविक्रमस्वरूप, ४५९ महाहस्तः—लंबे हाथवाले, ४६० महाकायः—विश्वरूप, ४६१ महायशाः—महान् सुयशवाले ।। ८५ ।।
महामूर्धा महामात्रो महानेत्रो निशालयः ।
महान्तको महाकर्णो महोष्ठश्च महाहनुः ।। ८६ ।।
४६२ महामूर्धा—महान् मस्तकवाले, ४६३ महामात्रः—विशाल नापवाले, ४६४ महानेत्रः—विशाल नेत्रोंवाले, ४६५ निशालयः—निशा अर्थात् अविद्याके लयस्थान, ४६६ महान्तकः—मृत्युकी भी मृत्यु, ४६७ महाकर्णः—बड़े-बड़े कानवाले, ४६८ महोष्ठः—लंबे ओठवाले, ४६९ महाहनुः—पुष्ट एवं बड़ी ठोड़ीवाले ।। ८६ ।।
महानासो महाकम्बुर्महाग्रीवः श्मशानभाक् ।
महावक्षा महोरस्को ह्यन्तरात्मा मृगालयः ।। ८७ ।।
४७० महानासः—बड़ी नासिकावाले, ४७१ महाकम्बुः—बड़े कण्ठवाले, ४७२ महाग्रीवः—विशाल ग्रीवासे युक्त, ४७३ श्मशानभाक्—श्मशान भूमिमें क्रीडा करनेवाले ४७४ महावक्षाः—विशाल वक्षःस्थलवाले, ४७५ महोरस्कः—चौड़ी छातीवाले, ४७६ अन्तरात्मा—सबके अन्तरात्मा, ४७७ मृगालयः—मृग-शिशुको अपनी गोदमें लिये रहनेवाले ।। ८७ ।।
लम्बनो लम्बितोष्ठश्च महामायः पयोनिधिः ।
महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः ।। ८८ ।।
४७८ लम्बनः—अनेक ब्रह्माण्डोंके आश्रय, ४७९ लम्बितोष्ठः—प्रलयकालमें सम्पूर्ण विश्वको अपना ग्रास बनानेके लिये ओठोंको फैलाये रखनेवाले, ४८० महामायः—महामायावी, ४८१ पयोनिधिः—क्षीरसागररूप, ४८२ महादन्तः—बड़े-बड़े दाँतवाले, ४८३ महादंष्ट्रः—बड़ी-बड़ी दाढ़वाले, ४८४ महाजिह्वः—विशाल जिह्वावाले, ४८५ महामुखः—बहुत बड़े मुखवाले ।। ८८ ।।
महानखो महारोमा महाकोशो महाजटः ।
प्रसन्नश्च प्रसादश्च प्रत्ययो गिरिसाधनः ।। ८९ ।।

पृष्ठ 256
स्थायी लिंक
पृष्ठ 256 स्कैन

४८६ महानखः—बड़े-बड़े नखवाले नृसिंह, ४८७ महारोमा—विशाल रोमवाले वराहरूप, ४८८ महाकोशः—बहुत बड़े पेटवाले, ४८९ महाजटः—बड़ी-बड़ी जटावाले, ४९० प्रसन्नः—आनन्दमग्न, ४९१ प्रसादः—प्रसन्नताकी मूर्ति, ४९२ प्रत्ययः—ज्ञानस्वरूप, ४९३ गिरिसाधनः—पर्वतको युद्धका साधन बनानेवाले ॥ ८९ ॥
स्नेहनोऽस्नेहनश्चैव अजितश्च महामुनिः ।
वृक्षाकारो वृक्षकेतुरनलो वायुवाहनः ॥ ९० ॥
४९४ स्नेहनः—प्रजाओंके प्रति पिताकी भाँति स्नेह रखनेवाले, ४९५ अस्नेहनः—आसक्तिसे रहित, ४९६ अजितः—किसीसे पराजित न होनेवाले, ४९७ महामुनिः—अत्यन्त मननशील, ४९८ वृक्षाकारः—संसारवृक्षस्वरूप, ४९९ वृक्षकेतुः—वृक्षके समान ऊँची ध्वजावाले, ५०० अनलः—अग्निस्वरूप, ५०१ वायुवाहनः—वायुका वाहनके रूपमें उपयोग करनेवाले ॥ ९० ॥
गण्डली मेरुधामा च देवाधिपतिरेव च ।
अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रामितेक्षणः ॥ ९१ ॥
५०२ गण्डली—पहाड़ोंकी गुफाओंमें छिपकर रहनेवाले, ५०३ मेरुधामा—मेरु-पर्वतको अपना निवासस्थान बनानेवाले, ५०४ देवाधिपतिः—देवताओंके स्वामी, ५०५ अथर्वशीर्षः—अथर्ववेद जिनका मस्तक है वे, ५०६ सामास्यः—सामवेद जिनका मुख है वे, ५०७ ऋक्सहस्रामितेक्षणः—सहस्रों ऋचाएँ जिनके नेत्र हैं ॥ ९१ ॥
यजुःपादभुजो गुह्यः प्रकाशो जङ्गमस्तथा ।
अमोघार्थः प्रसादश्च अभिगम्यः सुदर्शनः ॥ ९२ ॥
५०८ यजुःपादभुजः—यजुर्वेद जिनके हाथ-पैर हैं, ५०९ गुह्यः—गोपनीयस्वरूप, ५१० प्रकाशः—भक्तोंपर कृपा करके स्वयं ही उनके समक्ष अपनेको प्रकाशित कर देनेवाले, ५११ जङ्गमः—चलने-फिरनेवाले, ५१२ अमोघार्थः—किसी वस्तुके लिये याचना करनेपर उसे अवश्य सफल बनानेवाले, ५१३ प्रसादः—दया करके शीघ्र प्रसन्न होनेवाले, ५१४ अभिगम्यः—सुगमतासे प्राप्त होने योग्य, ५१५ सुदर्शनः—सुन्दर दर्शनवाले ॥ ९२ ॥
उपकारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनच्छविः ।
नाभिर्नन्दिकरो भावः पुष्करस्थपतिः स्थिरः ॥ ९३ ॥
५१६ उपकारः—उपकार करनेवाले, ५१७ प्रियः—भक्तोंके प्रेमास्पद, ५१८ सर्वः—सर्वस्वरूप, ५१९ कनकः—सुवर्णस्वरूप, ५२० काञ्चनच्छविः—काञ्चनके समान कमनीय कान्तिवाले, ५२१ नाभिः—समस्त भुवनका मध्यदेशरूप, ५२२ नन्दिकरः—आनन्द देनेवाले, ५२३ भावः—श्रद्धा-भक्तिस्वरूप, ५२४ पुष्करस्थपतिः—ब्रह्माण्डरूपी पुष्करका निर्माण करनेवाले, ५२५ स्थिरः—स्थिरस्वरूप ॥
द्वादशस्त्रासनश्चाद्यो यज्ञो यज्ञसमाहितः ।

पृष्ठ 257
स्थायी लिंक
पृष्ठ 257 स्कैन

नक्तं कलिश्च कालश्च मकरः कालपूजितः ॥ ९४ ॥
५२६ द्वादशः—ग्यारह रुद्रोंसे श्रेष्ठ बारहवें रुद्र, ५२७ त्रासनः—संहारकारी होनेके कारण भयानक, ५२८ आद्यः—सबके आदि कारण, ५२९ यज्ञः—यज्ञपुरुष, ५३० यज्ञसमाहितः—यज्ञमें उपस्थित रहनेवाले, ५३१ नक्तम्—प्रलयकालकी रात्रिस্বরূপ, ५३२ कलिः—कलिके स्वरूप, ५३३ कालः—सबको अपना ग्रास बनानेवाले कालरूप, ५३४ मकरः—मकराकार शिशुमार चक्र, ५३५ कालपूजितः—काल अर्थात् मृत्युके द्वारा पूजित ॥ ९४ ॥

सगणो गणकारश्च भूतवाहनसारथिः ।
भस्मशयो भस्मगोप्ता भस्मभूतस्तरूर्गणः ॥ ९५ ॥
५३६ सगणः—प्रमथ आदि गणोंसे युक्त, ५३७ गणकारः—बाणासुर आदि भक्तोंको अपने गणमें सम्मिलित करनेवाले, ५३८ भूतवाहनसारथिः—त्रिपुर-विनाशके लिये समस्त प्राणियोंके योगक्षेमका निर्वाह करनेवाले ब्रह्माजीको सारथि बनानेवाले, ५३९ भस्मशयः—भस्मपर शयन करनेवाले, ५४० भस्मगोप्ता—भस्मद्वारा रक्षा करनेवाले, ५४१ भस्मभूतः—भस्मस्वरूप, ५४२ तरुः—कल्पवृक्षस्वरूप, ५४३ गणः—भृंगिरिटि और नन्दिकेश्वर आदि पार्षदरूप ॥ ९५ ॥

लोकपालस्तथालोको महात्मा सर्वपूजितः ।
शुक्लस्त्रिशुक्लः सम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः ॥ ९६ ॥
५४४ लोकपालः—चतुर्दश भुवनोंका पालन करनेवाले, ५४५ अलोकः—लोकातीत, ५४६ महात्मा—, ५४७ सर्वपूजितः—सबके द्वारा पूजित, ५४८ शुक्लः—शुद्धस्वरूप, ५४९ त्रिशुक्लः—मन, वाणी और शरीर ये तीनों, ५५० सम्पन्नः—सम्पूर्ण सम्पदाओंसे युक्त, ५५१ शुचिः—परम पवित्र, ५५२ भूतनिषेवितः—समस्त प्राणियोंद्वारा सेवित ॥ ९६ ॥

आश्रमस्थः क्रियावस्थो विश्वकर्ममतिर्वरः ।
विशालशाखस्ताम्रोष्ठो ह्यम्बुजालः सुनिश्चलः ॥ ९७ ॥
५५३ आश्रमस्थः—चारों आश्रमोंमें धर्मरूपसे स्थित रहनेवाले, ५५४ क्रियावस्थः—यज्ञादि क्रियाओंमें संलग्न, ५५५ विश्वकर्ममतिः—संसारकी रचनारूप कर्ममें कुशल, ५५६ वरः—सर्वश्रेष्ठ, ५५७ विशालशाखः—लंबी भुजाओंवाले, ५५८ ताम्रोष्ठः—लाल-लाल ओठवाले, ५५९ अम्बुजालः—जलसमूह—सागररूप, ५६० सुनिश्चलः—सर्वथा निश्चलरूप ॥ ९७ ॥

कपिलः कपिशः शुक्ल आयुश्चैव परोऽपरः ।
गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुशारदः ॥ ९८ ॥
५६१ कपिलः—कपिल वर्ण, ५६२ कपिशः—पीले वर्णवाले, ५६३ शुक्लः—श्वेत वर्णवाले, ५६४ आयुः—जीवनरूप, ५६५ परः—प्राचीन, ५६६ अपरः—अर्वाचीन, ५६७

पृष्ठ 258 स्कैन

गन्धर्वः—चित्ररथ आदि गन्धर्वरूप, ५६८ अदितिः—देवमाता आदितिरूप, ५६९ तार्क्ष्यः—विनतानन्दन गरुडरूप, ५७० सुविज्ञेयः—सुगमतापूर्वक जानने योग्य, ५७१ सुशारदः—उत्तम वाणी बोलनेवाले ॥ ९८ ॥
परश्वधायुधो देवो अनुकारी सुबान्धवः ।
तुम्बवीणो महाक्रोध ऊर्ध्वरेता जलेशयः ॥ ९९ ॥
५७२ परश्वधायुधः—फरसेका आयुधके रूपमें उपयोग करनेवाले परशुरामरूप, ५७३ देवः—महादेवस्वरूप, ५७४

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 259 स्कैन

अजैकपाच्च कापाली त्रिशंकुरजितः शिवः ॥ १०३ ॥
६०६ अहिर्बुध्न्यः—शेषनागस्वरूप, ६०७ अनिलाभः—वायुके समान वेगवान्, ६०८ चेकितानः—अतिशय ज्ञानसम्पन्न, ६०९ हविः—हविष्यरूप, ६१० अजैकपाद्—ग्यारह रुद्रोंमेंसे एक, ६११ कापाली—दो कपालोंसे निर्मित कपालरूप अखिल ब्रह्माण्डके अधीश्वर, ६१२ त्रिशंकुः—त्रिशंकुरूप, ६१३ अजितः—किसीके द्वारा पराजित न होनेवाले, ६१४ शिवः—कल्याणस्वरूप ॥ १०३ ॥
धन्वन्तरिर्धूमकेतुः स्कन्दो

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 260 स्कैन

—कुरुक्षेत्रस्वरूप, ६५१ गुणौषधः—गुणोंको उत्पन्न करनेवाली ओषधिके समान ज्ञान, वैराग्य आदि गुणोंके उत्पादक ।। १०७ ।।

सर्वाशयो दर्भचारी सर्वेषां प्राणिनां पतिः ।
देवदेवः सुखासक्तः सदसत्सर्वरत्नवित् ।। १०८ ।।
६५२ सर्वाशयः—सबके आश्रय, ६५३ दर्भचारी—वेदीपर बिछे हुए—कुशोंपर रखे हुए हविष्यको भक्षण करनेवाले, ६५४ सर्वेषां प्राणिनां पतिः—समस्त प्राणियोंके स्वामी, ६५५ देवदेवः—देवताओंके भी देवता,

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 261 स्कैन

तारनेवाले, ६८६ सारङ्गः—चातकस्वरूप, ६८७ नवचक्राङ्गः—नूतन हंसरूप, ६८८ केतुमाली—ध्वजा-पताकाओंकी मालाओंसे अलंकृत, ६८९ सभावानः—धर्मस्थानकी रक्षा करनेवाले ।।

भूतालयो भूतपतिरहोरात्रमनिन्दितः ।। ११३ ।।

६९० भूतालयः—सम्पूर्ण भूतोंके घर, ६९१ भूतपतिः—सम्पूर्ण प्राणियोंके स्वामी, ६९२ अहोरात्रम्—दिन-रात्रिस্বরূপ, ६९३ अनिन्दितः—निन्दारहित ।। ११३ ।।

वाहिता सर्वभूतानां निलयश्च विभुर्भवः ।
**अमोघः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 262 स्कैन

महाकेतुर्महाधातुर्नैकसानुचरश्चलः ।
आवेदनीय आदेशः सर्वगन्धसुखावहः ॥ ११८ ॥
७२७ महाकेतुः—धर्मरूप महान् ध्वजावाले, ७२८ महाधातुः—सुवर्णस्वरूप, ७२९ नैकसानुचरः—मेरुगिरिके अनेक शिखरोंपर विचरण करनेवाले, ७३० चलः—किसीकी पकड़में नहीं आनेवाले, ७३१ आवेदनीयः—प्रार्थना करनेयोग्य, ७३२ आदेशः—आज्ञा प्रदान करनेवाले, ७३३ सर्वगन्धसुखावहः—सम्पूर्ण गन्धादि विषयोंके सुखकी

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 263 स्कैन

रखनेवाला धुरीस्वरूप, ७६० सर्वयोगी—सभी समयमें योगयुक्त, ७६१ महाबलः—अनन्त शक्तिसे सम्पन्न ॥ १२२ ॥

समाम्नायोऽसमाम्नायस्तीर्थदेवो महारथः ।
निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाक्षो बहुकर्कशः ॥ १२३ ॥

७६२ समाम्नायः—वेदस्वरूप, ७६३ असमाम्नायः—वेदभिन्न स्मृति, इतिहास, पुराण और आगमरूप, ७६४ तीर्थदेवः—सम्पूर्ण तीर्थोंके देवस्वरूप, ७६५ महारथः—त्रिपुरदाहके समय पृथिवीरूपी विशाल

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 264 स्कैन

७९६ बहुमालः—बहुत-सी मालाएँ धारण करनेवाले, ७९७ महामालः—महती—पैरोंतक लटकनेवाली माला धारण करनेवाले, ७९८ शशी हरसुलोचनः—चन्द्रमाके समान सौम्य दृष्टियुक्त महादेव, ७९९ विस्तारो लवणः कूपः—विस्तृत क्षारसमुद्रस्वरूप, ८०० त्रियुगः—सत्ययुग, त्रेता और द्वापर त्रिविध युगस्वरूप, ८०१ सफलोदयः—जिसका अवताररूपमें प्रकट होना सफल है ॥ १२७ ॥

त्रिलोचनो विषण्णाङ्गो मणिविद्धो जटाधरः ।
बिन्दुर्विसर्गः सुमुखः शरः सर्वायुधः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 265 स्कैन

सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः ॥ १३२ ॥
८३५ हर्यक्षः—सिंहस्वरूप, ८३६ ककुभः—सम्पूर्ण दिशास्वरूप, ८३७ वज्री—वज्रधारी, ८३८ शतजिह्वः—सैकड़ों जिह्वावाले, ८३९ सहस्रपात् सहस्रमूर्धा—सहस्रों पैर और मस्तकवाले, ८४० देवेन्द्रः—देवताओंके राजा, ८४१ सर्वदेवमयः—सम्पूर्ण देवस्वरूप, ८४२ गुरुः—सबके ज्ञानदाता ॥ १३२ ॥
सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत् ।
**पवित्रं त्रिककुन्मन्त्रः कनिष्ठः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 266 स्कैन

उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवीधृदुमाधवः ।। १३७ ।।
८७४ कर्णिकारमहास्रग्वी—कनेरकी बहुत बड़ी माला धारण करनेवाले, ८७५ नीलमौलिः—मस्तकपर नीलमणिमय मुकुट धारण करनेवाले, ८७६ पिनाकधृत्—पिनाक धनुषको धारण करनेवाले, ८७७ उमापतिः—उमा—ब्रह्मविद्याके स्वामी, ८७८ उमाकान्तः—पार्वतीके प्राण-प्रियतम, ८७९ जाह्नवीधृत्—गंगाको मस्तकपर धारण करनेवाले, ८८० उमाधवः—पार्वतीपति ।। १३७ ।।

वरो वराहो वरदो वरेण्यः सुमहास्वनः ।
महाप्रसादो दमनः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 267 स्कैन

विश्वक्षेत्रं प्रजाबीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्गमः ॥ १४२ ॥
९१० कलाः, ९११ काष्ठाः, ९१२ लवाः, ९१३ मात्राः—(इत्यादि कालावयवस्वरूप), ९१४ मुहूर्ताहःक्षपाः—मुहूर्त, दिन और रात्रिरूप, ९१५ क्षणाः—क्षणरूप, ९१६ विश्वक्षेत्रम्—ब्रह्माण्डरूपी वृक्षके आधार, ९१७ प्रजाबीजम्—प्रजाओंके कारणरूप, ९१८ लिङ्गम्—महत्तत्त्वस्वरूप, ९१९ आद्यो निर्गमः—सबसे पहले प्रकट होनेवाले ॥ १४२

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 268 स्कैन

९४७ देवासुरेश्वरः—देवताओं और असुरोंके ईश्वर, ९४८ विश्वः—विराट् स्वरूप, ९४९ देवासुरमहेश्वरः—देवताओं और असुरोंके महान् ईश्वर, ९५० सर्वदेवमयः—सम्पूर्ण देवस्वरूप, ९५१ अचिन्त्यः—अचिन्त्यस्वरूप, ९५२ देवतात्मा—देवताओंके अन्तरात्मा, ९५३ आत्मसम्भवः—स्वयम्भू ॥

उद्भिद् त्रिविक्रमो वैद्यो विरजो नीरजोऽमरः ।
ईड्यो हस्तीश्वरो व्याघ्रो देवसिंहो नरर्षभः ॥ १४८ ॥

९५४ उद्भित्—वृक्षादिस्वरूप, ९५५ त्रिविक्रमः—तीनों

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 269 स्कैन

सिद्धार्थःसिद्धभूतार्थोऽचिन्त्यःसत्यव्रतः शुचिः ।। १५२ ।।
९९३ स्थावराणां पतिः—पर्वतोंके स्वामी हिमाचलादिरूप, ९९४ नियमेन्द्रियवर्धनः—नियमोंद्वारा मनसहित इन्द्रियोंका दमन करनेवाले, ९९५ सिद्धार्थः—आप्तकाम, ९९६ सिद्धभूतार्थः—जिसके समस्त प्रयोजन सिद्ध हैं, ९९७ अचिन्त्यः—चित्तकी पहुँचसे परे, ९९८ सत्यव्रतः—सत्यप्रतिज्ञ, ९९९ शुचिः—सर्वथा शुद्ध ।। १५२ ।।

**व्रताधिपः परं ब्रह्म भक्तानां परमा गतिः

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 270 स्कैन

भक्तानुकम्पी भगवानात्मसंस्थाकरो विभुः ॥ १५९ ॥
जो लोग मनको संयममें रखकर इन नामोंद्वारा भक्तवत्सल तथा आत्मनिष्ठा प्रदान करनेवाले भगवान् महादेवकी स्तुति करते हैं, उनपर वे बहुत संतुष्ट होते हैं ॥ १५९ ॥

**तथैव च मनुष्येषु ये मनुष्याः प्रधानतः ।
आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च बहुभिर्जन्मभिः स्तवैः ॥ १६० ॥
भक्त्या ह्यनन्यमीशानं परं देवं सनातनम् ।
कर्मणा मनसा वाचा भावेनामिततेजसः ॥

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 271 स्कैन

भगवान् शंकरकी कृपासे ही मनुष्योंके हृदयमें उनकी अनन्यभक्ति उत्पन्न होती है, जिससे वे अपने चित्तको उन्हींके चिन्तनमें लगाकर परमसिद्धिको प्राप्त होते हैं ॥ १६७ ॥
ये सर्वभावानुगताः प्रपद्यन्ते महेश्वरम् ।
प्रपन्नवत्सलो देवः संसारात् तान् समुद्धरेत् ॥ १६८ ॥
जो सम्पूर्ण भावसे अनुगत होकर महेश्वरकी शरण लेते हैं, शरणागतवत्सल महादेवजी इस संसारसे उनका उद्धार कर देते हैं ॥ १६८ ॥
**एवमन्ये

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 272 स्कैन

ब्रह्मा प्रोवाच शक्राय शक्रः प्रोवाच मृत्यवे ।। १७५ ।।
यह परम रहस्यमय स्तोत्र ब्रह्माजीके हृदयमें स्थित है। ब्रह्माजीने इन्द्रको इसका उपदेश दिया और इन्द्रने मृत्युको ।। १७५ ।।
मृत्युः प्रोवाच रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यस्तण्डिमागमत् ।
महता तपसा प्राप्तस्तण्डिना ब्रह्मसद्मनि ।। १७६ ।।
मृत्युने एकादश रुद्रोंको इसका उपदेश किया। रुद्रोंसे तण्डिको इसकी

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 273 स्कैन

(श्रीकृष्ण कहते हैं—) कुन्तीनन्दन युधिष्ठिर! जो मनुष्य पवित्रभावसे ब्रह्मचर्यके

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें
पृष्ठ 274 स्कैन

⬅ विषय-सूची (TOC)

अष्टादशोऽध्यायः

शिवसहस्रनामके पाठकी महिमा तथा ऋषियोंका भगवान् शंकरकी कृपासे अभीष्ट सिद्धि होनेके विषयमें अपना-अपना अनुभव सुनाना और श्रीकृष्णके द्वारा भगवान् शिवजीकी महिमाका वर्णन

वैशम्पायन उवाच

महायोगी ततः प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
**पठस्व पुत्र

इस पृष्ठ का पूरा पाठ पढ़ने के लिए निःशुल्क खाता बनाएँ

पृष्ठ का स्कैन सभी के लिए निःशुल्क है।

खाता बनाएँ या साइन इन करें