श्वेताश्वतरोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)
Shvetashvatara Upanishad with Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)
अध्याय २ ] शाङ्करभाष्यार्थ १२९
अध्याय २ ] शाङ्करभाष्यार्थ १२९
सह" (क० उ० २।३।१०) इति । | ( ज्ञानेन्द्रियाँ ) रुक जाती हैं"
विप्रस्य विशेषेण व्याप्तस्य बृहतो | इत्यादि । विप्र—विशेषरूपसे
महतो विपश्चितः सर्वज्ञस्य | व्यापक, बृहत्—महान् एवं
देवस्य सवितुर्मही महती परिष्टुतिः | विपश्चित्—सर्वज्ञ सवितृदेवकी महती
कर्तव्या । कैर्विप्रैः । | स्तुति करनी चाहिये । किन्हें
पुनरपि तमेव विशिनष्टि— | करनी चाहिये ?—ब्राह्मणोंको ।
वि होत्रा दधे होत्राः क्रिया यो | फिर भी उस सवितृदेवके ही
विदधे वयुनाविप्रज्ञावित्सर्वज्ञाना- | विशेषण दिये जाते हैं—'वि होत्रा
त्साक्षिभूत एकोऽद्वितीयः । ये | दधे' जिसने होत्रा यानी यज्ञक्रियाओं-
विप्रा मनआदिकरणानि विषयेभ्य | का विधान किया है और जो वयुना-
उपसंहृत्यात्मन्येव योजयन्ति तै- | वित्—प्रज्ञावित् अर्थात् सब कुछ
र्विप्रस्य बृहतो विपश्चितो महती | जाननेके कारण साक्षिस्वरूप है, वह
परिष्टुतिः कर्तव्या । होत्रा विदधे | [सविता देवता] एक—अद्वितीय है ।
वयुनाविदेकः सविता ॥ ४ ॥ | अर्थात् जिसने यज्ञक्रियाओंका विधान
किया वह प्रज्ञानवान् सविता एक ही
है। अतः जो ब्राह्मण मन आदि
इन्द्रियोंको विषयोंसे हटाकर आत्मामें
ही लगाते हैं उन्हें इस महान् एवं
सर्वज्ञ विप्र ( विशेषरूपसे व्यापक )
सविताकी महती स्तुति करनी
चाहिये ॥४॥
किञ्च— | तथा—
युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभि-
र्विश्लोक एतु पथ्येव सूरेः ।
शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा
आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥ ५ ॥