सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

श्वेताश्वतरोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Shvetashvatara Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished276 पृष्ठ

१६३ श्वेताश्वतरोपनिषद् [ अध्याय ३

१६३ श्वेताश्वतरोपनिषद् [ अध्याय ३
लामिमां स्वरूपावस्थालक्षणां प्राप्तिं | प्रवर्त्तक है ?—इस स्वरूपावस्थिति-
परमपदप्राप्तिम् । ईशान ईशिता । | रूप सुनिर्मल प्राप्ति यानी परमपदकी
ज्योतिः परिशुद्धो विज्ञानप्रकाशः । | प्राप्तिके उद्देश्यसे । तथा वह ईशान
अव्ययोऽविनाशी ॥ १२ ॥ | —शासक, ज्योतिः—विशुद्धविज्ञान-
| प्रकाशस्वरूप और अव्यय—
| अविनाशी है ॥१२॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा
सदा जनानां हृदये संनिविष्टः ।
हृदा मन्वीशो मनसाभिक्लृप्तो
य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥१३॥
यह अङ्गुष्ठमात्र, पुरुष, अन्तरात्मा, सर्वदा जीवोंके हृदयमें स्थित,
ज्ञानाधिपति एवं हृदयस्थित मनके द्वारा सुरक्षित है । जो इसे जानते हैं वे
अमर हो जाते हैं ॥ १३ ॥
अङ्गुष्ठमात्र इति । अङ्गुष्ठमा- | 'अङ्गुष्ठमात्रः' इत्यादि । अपनी
त्रोऽभिव्यक्तिस्थानहृदयसुषिरपरि- | अभिव्यक्तिके स्थान हृदयाकाशके
माणापेक्षया पुरुषः पूर्णत्वात्पुरि | परिमाणकी अपेक्षासे यह अङ्गुष्ठमात्र
शयनाद्वा । अन्तरात्मा सर्वस्या- | है, पूर्ण अथवा शरीररूप पुरमें
न्तरात्मभूतः स्थितः । सदा | शयन करनेके कारण पुरुष है,
जनानां हृदये संनिविष्टो हृदय- | अन्तरात्मा अर्थात् सबके अन्तरात्म-
स्थेन मनसाभिगुप्तः । मन्वीशो | स्वरूपसे स्थित है । सर्वदा जीवोंके
ज्ञानेशः । य एतद्विदुरमृतास्ते | हृदयमें स्थित है, हृदयस्थित मनके
भवन्ति ॥ १३ ॥ | द्वारा सुरक्षित है और मन्वीश—
| ज्ञानाध्यक्ष है । जो इसे जानते हैं वे
| अमर हो जाते हैं ॥ १३ ॥