ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

यदेता वक्ष्यमाणाः या रात्रयः एतावदेव संवत्सरे वर्त्तमानं बलं
वीर्यं बलसाध्यं वीरकर्म च संवत्सरस्य सारभूता रात्रयः इत्यर्थः ।
काः पुनरेताः ? (१)द्वादश पौर्णमास्यः द्वादशमासात्मके संवत्सरे द्वाद-
शसंख्याकाः पौर्णमास्यो भवन्ति । एकाष्टकाश्च द्वादश भवन्ति । य-
द्यपि माघकृष्णाष्टम्येवैका । तथा चाऽध्वर्युसूत्रम्-(२)या माघ्याः पूर्ण-
मास्याः उपरिष्टाद्यष्टका तस्यामष्टमी ज्येष्ठया सम्पद्यते तामेकाष्टकेत्या-
चक्षत" इति, तथापि तत्सामान्यात् चैत्रादिमासगताः सर्वा एव
कृष्णाष्टम्योऽत्रैकाष्टकाशब्देनोच्यन्ते । तथाऽमावास्याश्च द्वादश भव-
न्ति । एवं संवत्सरे यावदेव षट्त्रिंशद्दिवसात्मकमिन्द्रियं तत्सर्व-
मेतेन द्वादशाहेन षट्त्रिंशद्दिवससाध्येन आप्त्वा प्राप्याऽवरुन्धे स्वा-
त्मनि निदधाति ॥ ११ ॥
अथ द्वादशाहस्य विराट्सम्पत्तिमाह—
त्रिंशदक्षरा वा एषा विराट् षडृतव ऋतुष्वेव वि-
राजा प्रतितिष्ठत्यृतुभिर्विराजि ॥ १२ ॥
द्वादशाहस्य हि दीक्षोपसत्सुत्या मिलित्वा षट्त्रिंशदहानि
भवन्ति । तत्र यानि त्रिंशत् सा विराट्(२) "त्रिंशदक्षरा विराट्" इति
श्रुतेः । यान्यवशिष्टानि षट् ते षडृतवः । स्पष्टमन्यत् ॥ १२ ॥
पुनः षट्त्रिंशत्सङ्ख्यामवगुत्य स्तौति—
द्वात्रिंशदक्षरा वा एषाऽनुष्टुब्वागनुष्टुप् चतुष्पा-
दः पशवो वाचा पशून्दाधार तस्माद्वाचा सिद्धा वाचा-
हूता आयन्ति तस्मादु नाम जानते ॥ १३ ॥
अथ द्वादशाहस्य यान्यादितो द्वात्रिंशदहानि एषा द्वात्रिंशदक्षरा-
नुष्टुबेव । यान्यवशिष्टानि तानि चत्वारि तानि चतुष्पादः पशवः ।
अनुष्टुप् च वाग्रूपा । तया पूर्वप्रयुक्तया वाचा चतुष्पादः पशून् दा-
धाराऽऽत्मनि धारयति । यस्मादेवं तस्मादेव कारणात् पशवो वाचा
सिद्धाः वाग्व्यवहारे लब्धाः वाचा नामधेयात्मकेन शब्देन आहूताः आ-
कारिताश्च सन्तः पशवः आयन्ति आगच्छन्ति । यस्मादेव पशून् वा-
चा दाधार तस्मादेव कारणात्ते पशवः स्वं स्वं नाम जानते अवग-
च्छन्ति ॥ १३ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे वेदार्थप्रकाशसहिते दशमाध्यायस्यतृतीयः खण्डः
१. आप. गृ. २१. १० २. तै. सं. ७. ४. ३.

अथ षष्ठः खण्डः ॥
द्वादशाहस्य दशरात्रस्य पञ्चभिरध्यायैः स्तोत्रीयाः सामानि च
विधास्यन् तत्र पृष्ठ्यषडहे या स्तोत्रीयाः सामानि च तेषामसाङ्कर्याय
प्रत्यहं विभिन्नानि रूपाणीतः परं षड्भिः खण्डैः प्रदर्श्यन्ते । तत्राऽऽदित-
स्त्रिभिः स्तोत्रीयाणां रूपाणि, ततस्त्रिभिः साम्नां रूपाणीति विवेकः ।
एवं प्रदर्शितरूपैरुपेतः स्तोत्रीयाः तद्युक्तानि सामानि चोत्तरत्र विधे-
यानि । तथोत्तरत्र गायत्र्यः सत्यस्त्रिष्टुभो रूपेण त्रिष्टुभः सत्यो जग-
त्या रूपेणेत्यादिना छन्दसामपि प्रत्येकमसाधारणरूपवत्त्वं सिद्धवदा-
म्नायते । अतो ऽनेन खण्डेन सहस्तोमछन्दःसाम्नां साधारणानि रूपा-
णि षडक्षरसम्बन्धीन्यभिधीयन्ते । तत्र प्रथमस्याऽहस्तदीयस्तोमादेश्च
रूपाणि दर्शयति—
एति प्रेत्याशुमद्वीतिमदृक्मत्तेजस्वद्युज्जानं प्रथम-
स्याऽह्नो रूपं त्रिवृतः स्तोमस्य गायत्रस्य छन्दसो रथन्त-
रस्य साम्नः ॥ १ ॥
आ इति प्र इति एवमेतदुपसर्गद्वयं प्रथमस्य त्रिवृत्स्तोमकस्य प्राय-
णीयस्याऽह्नो रूपमहरन्तराद्यावर्त्तकम् । अत एव(१) “अग्न आयाहि वी-
तये”(२) ‘आ नो मित्रावरुणा’(३) ‘प्र सोमासो विपश्चितः’(४) ‘प्र सो
मासो मदच्युत’ इत्यादिकमुक्तरूपद्वयोपेतं तस्मिन्नहनि प्रयुज्यमानस्य
त्रिवृत्स्तोमस्य गायत्रस्य छन्दसो रथन्तरस्य साम्नश्चैतदेव रूपम् ।
अतः एतेषामप्यसाधारणरूपत्वसिद्धिः । एवमाशुमदित्यादावपि यो-
ज्यम् । अशु व्याप्तावित्यस्माद्धातोर्निष्पन्न आशुशब्दः । स चाऽस्मि-
न्नहनि(५) ‘अश्वन्न त्वा वाजिन’(६) ‘अश्वायन्तो मघवन्निन्द्र वाजिन’
इत्यादिषु दृश्यते । तदभिप्रायेणेदमाशुमदिति आशुमत् आशुधातुनि-
ष्पन्नशब्दयुक्तम् ।
यद्वा आशुरश्वः अर्थपरोऽयमाशुशब्दः । आशुशब्दार्थयुक्त-
मित्यर्थः । वीतिमत् वीगत्यादिषु’ एतद्धातुनिष्पन्नेन शब्देन युक्त-
म् । तथा हि-वीतियुक्तं दृश्यते-‘अग्न आयाहि वीतये, ‘प्रसोम देव
१. सा. सं. उ. १. १. ४. १. २. सा. सं. १. १. ५. १.
३. सा. सं. उ. १. २. १९. १. ४. सा. सं. उ. १. २. २१. १.
५. सा. सं. उ. १. १. १०. १. ६. सा. सं. उ. १. १. ११. २.

३६८ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
प्रतिमा वै द्वादश रात्रयः” इति श्रुतेः संवत्सरस्य द्वादशाहस्य दंष्ट्र-
स्थानीयौ । तयोर्न स्वप्तव्यं स्वापो न कार्यः । संवत्सरस्य दंष्ट्रयोः
स्वापान्नैवाऽऽत्मानमपिदधानि अपिदध्यां प्रक्षिप्येयमिति बुद्ध्या ॥ ३ ॥
अथ पक्षान्तरमाह—
तदाहुः कोऽस्वप्तुमर्हति यद्भाव प्राणो जागर तदेव
जागरितमिति ॥ ४ ॥
तत्तत्र विषये अभिज्ञा ब्रह्मवादिन आहुः लोके—को नाम पुरुषः
अस्वप्तुं स्वापमकर्त्तुमर्हति ? स्वापस्याऽवश्यम्भावित्वात् । तर्हि कथं
पूर्वोक्तदोषपरिहारः ? उच्यते-यद्भाव यदेव प्राणो देहे वर्त्तमानः प्राण-
वायुर्जागर्त्ति कदाचिदपि न स्वपिति । स हि जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु
तिसृष्वप्यवस्थासु सर्वदा प्रबुद्ध एव वर्त्तते । तदेव प्राणकर्तृकं जाग-
रणमस्य यजमानस्य जागरितं जागरणमिति उक्तदोषो न भविष्यति ४
अथ पूर्वोक्तानां चतुर्णामह्नामन्तराले उक्थसंस्थान्यष्टावहानि
कर्त्तव्यानीति विधित्सुराह—
गायत्रीं वा एतां ज्योतिःपक्षामासते यदेतं द्वादशा-
हमष्टौ मध्य उक्था अग्निष्टोमावभितो भासा स्वर्गं लो-
कमेत्याऽऽजरसं ब्रह्माद्यमन्नमत्ति दीप्यमानः ॥ ५ ॥
यत् य एतं द्वादशाहं आसते अनुतिष्ठन्ति ते एतां वक्ष्यमाणां
ज्योतिःपक्षां गायत्रीमेवाऽऽसते । कैषा गायत्री ? किं वा तस्याः पक्षभूतं
ज्योतिः ? तदुभयमुच्यते ये द्वादशाहस्य मध्ये अष्टावुक्थाः उक्थसं-
स्थाः सैषा गायत्री । अष्टाक्षरा च गायत्रीत्युभयोरष्टसंख्यासाम्यात् ।
अभितः पार्श्वयोरुक्थानां पुरस्तात् परस्ताच्च यावग्निष्टोमौ क्रियमाणौ
तावेवास्याः गायत्र्याः पक्षौ(१) अग्निर्दैवतानां ज्योतिर्विराट्छन्दसां ज्यो-
तिरिति श्रुतेः। तस्मिन् ज्योतिष्टोमस्य समाप्तत्वादग्निष्टोमोऽपि ज्योतिः।
तस्मादेषा गायत्री ज्योतिःपक्षा । एवं ज्ञात्वाऽनुतिष्ठन् देहावसाने भासा
दीप्त्या सह स्वर्गं लोकमेति गच्छति । अस्मिंश्च लोके आजरसं याव-
ज्जीर्य्यते तावत्पर्य्यन्तं ब्रह्माद्यं ब्राह्मणजात्या अदनीयं प्रशस्तमन्नं
अत्ति भुङ्क्ते । दीप्यमानः मध्ये मध्ये ज्वरादिभिः तप्यमानः सन् । एत-
दुक्तं भवति—द्वादशाहस्य प्रथममतिरात्रे तत एकमहरग्निष्टोमः ततो-
ऽग्निष्टोमातिरात्राविति क्रमेण कर्त्तव्यानीति ॥ ५ ॥
१. तै. सं. ७. १.१.

अथैतेष्वहःसु आद्यन्तावतिरात्रौ मुक्त्वा यो मध्ये दशरात्रः क्र-
मेण कर्त्तव्यः तत्राऽऽदितः त्रिष्वहस्सु पृष्ठस्तोत्रे विकल्पेन रथन्तरं साम
कार्यमिति विधत्ते-
त्रिष्पुरस्ताद्रथन्तरमुपयन्ति त्र्यावृद्धै वाक् सर्वामेव
वाचमवरुध्य सर्वमन्नाद्यं द्वादशाहं तन्वते ॥ ६ ॥
पुरस्तात् पूर्वस्मिन् भागे दशाहस्याऽदितः त्रिष्वहःसु रथन्तरं
त्रिरुपयन्ति त्रिवारं प्रयुञ्जीरन् । त्र्यावृद्धै त्रिधा आवर्त्तमाना खलु
वाक् सुप्तिङ्कृदन्तरूपेण यद्वा वेदत्रयरूपेण त्रिधा वर्त्तमाना एव रूपा-
वर्त्तनेन रथन्तरस्य त्रिरूपापनेन सर्वां कृत्स्नामेव वाचं सर्वमन्नाद्य-
ञ्चाऽवरुध्य द्वादशाहं तन्वते विस्तारयन्ति ॥ ६ ॥
अस्मिन् पक्षे रथन्तरस्य नैरन्तर्येण प्रयोगाज्जामितादोषमाशङ्क्य
परिहरति-
जामि वा एतद्यज्ञे क्रियत इत्याहुर्यत् त्रिष्पुरस्ताद्र-
थन्तरमुपयन्तीति सौभरमुक्थानां ब्रह्मसाम भवति
तेनैव तदजामि ॥ ७ ॥
पुरस्ताद्रथन्तरं पूर्वस्मिंस्त्र्यहे रथन्तरं साम नैरन्तर्येणोपयन्तीति
यत् एतद्यज्ञे जामि नीरसमेव क्रियते प्रयुक्तस्यैव पुनः पुनः प्रयोगा-
दिति ब्रह्मवादिन आहुः । तत्रायं जामितादोषपरिहारः उक्थानां तृती-
यसवनगतानां स्तोत्राणां मध्य ब्रह्मसाम ब्रह्मणःस्तोत्रनिर्वर्त्तकं साम
तत् सौभरं कार्यम् । तेन प्रयुक्तेन सौभरेणैव एतदहरजामित्वदोषरहि-
तं सारवदेव भवति ॥ ७ ॥
ननु दशरात्रस्य प्रथमेऽहन्यग्निष्टोमसंस्थे तृतीयसवने उक्थानि न
सन्ति । तत्र कथमजामित्वमित्यत आह-
प्रत्नवत्यः प्रायणीयस्याऽह्नः प्रतिपदो भवन्ति तेनो
एव तदजामि ॥ ८ ॥
प्रतिपद्यन्ते प्रारभन्तेऽनेनाहेति प्रायणीयं पृष्ठ्यमहः । तस्य प्रायणी-
यस्याऽह्नः प्रत्नवत्यः (१)'अस्य प्रत्नामन्वद्युत'मित्याद्या ऋचः प्रतिपदो
बहिष्पवमानस्य प्रारम्भार्था भवति । तेनो तेन उ तेनैव प्रत्नवतीनां
प्रतिपत्त्वेनैव तत् प्रायणीयमहरजामि तत्रत्यानां प्रतिपदां प्रत्नवत्त्वलक्ष-
णेन विशेषणेन योगात् अहरन्तरस्य तद्योगाभावाच्च अस्याप्यह्नो
१. सा. सं. १२. १६. १.

३७० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
जामित्वदोषो न भवतीत्यर्थः ॥ ८ ॥
अथ दशरात्रस्योपरिभागे अष्टमनवमदशमेष्वहःस्वपि रथन्तरस्य
त्रिरुपायनं विधत्ते—
त्रिर्वैवोपरिष्टाद्रथन्तरमुपयन्ति त्र्यावृद्धै वाक् सर्वा-
मेव वाचमवरुध्य सर्वमन्नाद्यं द्वादशाहादुत्तिष्ठन्ति ॥९॥
उपरिष्टाद्दशरात्रस्योपरितनेष्वपि त्रिष्वप्यहःसु एवमेव रथन्तरं त्रि
रुपयन्ति त्रिवारमुपगच्छेयुः । अन्यत् पूर्ववद्व्याख्येयम् । सर्वां वाचं स-
र्वमन्नाद्यं प्राप्य द्वादशाहादनुष्ठिताद्यागादुत्तिष्ठन्ति उत्क्रामन्ति तं
परिसमापयन्तीत्यर्थः । अत्रापि पूर्ववत् । जामित्वशङ्कापरिहरश्च पूर्व-
वद्योजनीयः । दशमेऽहन्यपि प्रत्नवत्यः प्रतिपद इति व्याख्यास्यति ।
अतः पूर्ववदजामित्वम् ॥ ९ ॥
इति

यस्मात्प्रथमस्त्रिरात्रो गायत्रमुखो भवति तस्मात्तेजोरूपाया गाय-
त्र्याः प्रथमतः प्रयुक्तत्वात् तत्प्रदेशादारभ्य ऊर्ध्वं ऊर्ध्वाभिमुखः सन्
अग्निर्दीप्याय ज्वलति । यस्मात् द्वितीयस्त्रिरात्रो गायत्रमध्यः तस्माद्गा-
यत्र्या मध्यतः प्रयोगात् द्यावापृथिव्योर्मध्ये तिर्यङिति तिरश्चीनो
वायुः पवते । यस्मात् तृतीयस्त्रिरात्रोत्तमः तस्माद्गायत्र्या उपरिस्थित-
त्वादादित्यो द्युलोकस्योपर्य्यवस्थाय अवाक् अवाङ्मुखस्तपति प्रका-
शयति ॥ २ ॥
अथ प्रकारान्तरेण एतेषां त्रिरात्राणां गायत्रीसम्बन्धं स्तौति—
तेजसा वै गायत्री प्रथमं त्रिरात्रं दाधार पदैर्द्विती-
यमक्षरैस्तृतीयम् ॥ ३ ॥
यैषा गायत्री चतुर्विंशत्यक्षरात्मिकाऽग्निना तेजसैव प्रथमं त्रिरात्रं
दाधार धारयति । पदैः पादैर्द्वितीयं त्रिरात्रम् । अक्षरैरात्मी

३७२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

एवं प्रथममध्यमोत्तमानां त्रिरात्रगतानामह्नां गायत्रत्वं (१) "गायत्रो वा ऐन्द्र
वायवो गायत्रं प्रायणीयमह"रित्यादिना शाखान्तरे स्पष्टमाम्नातम्। यद्वा
प्रथमे त्रिरात्रे त्रीण्यपि प्रातःसवनानि गायत्राणि। मध्ये तु माध्यन्दिन-
सवनानि। उत्तमे त्रिरात्रे तु तृतीयसवनानि गायत्राणि एतदेका गायत्री।
सप्तममहश्चतुर्विंशस्तोम कम्। अत एतद्द्वयं संख्याद्वारेण सम्बद्धम् ! तेन
सप्तमाह्नः सम्बन्धेन तृतीयस्त्रिरात्रोऽक्षरैर्धृत इत्युच्यते ॥ ४ ॥
अथोक्तप्रकारेण गायत्र्यास्त्रिरात्रव्याप्तिं स्तौति—
तेजसा वा एते प्रयन्ति तेजो मध्ये दधति तेजो-
ऽभ्युद्यन्ति, ज्योतिषा वा एते प्रयन्ति ज्योतिर्मध्ये
दधति ज्योतिरभ्युद्यन्ति, चक्षुषा वा एते प्रयन्ति चक्षु-
र्मध्ये दधति चक्षुरभ्युद्यन्ति, प्राणेन वा एते प्रयन्ति
प्राणं मध्ये दधति प्राणमभ्युद्यन्ति, ये गायत्र्या प्रयन्ति
गायत्रीं मध्ये दधति गायत्रीमभ्युद्यन्ति ॥ ५ ॥
ये यजमाना गायत्र्या गायत्रीछन्दसा प्रयन्ति प्रगच्छन्ति प्रथमं
त्रिरात्रमारभन्ते एते तेजसा वै तमसो निवर्त्तकभालोकादिकं तेजस्ते-
नैव प्रयन्ति प्रारभन्ते। ये गायत्रीं मध्ये दधति द्वितीयं त्रिरात्रं माध्य-
न्दिनसवनेषु धारयन्ति एते तेज एव मध्ये दधति स्थापयन्ति। ये
गायत्रीमभिलक्ष्योद्यन्ति उद्गच्छन्ति गायत्रैस्तृतीयसवनैस्तृतीयं त्रिरात्रं
समापयन्ति। एते पूर्वोक्तं तेजोऽभिलक्ष्योद्यन्ति उदयनं समापनं कुर्व-
न्ति। एवमुत्तरेषु त्रिषु पर्यायेषु योज्यम्। तेजसा तेजःशब्दाभिधेयेन
अग्न्यादिना अन्यं प्रकाशं ज्योतिः चष्टेः पश्यतिकर्म्मणः चक्षुर्ज्योति-
रन्यं ज्ञानं चक्षुः प्राणापानादिपञ्चवृत्त्यात्मकः प्राणः। गायत्र्याश्च तेज-
आदिसम्बन्धः 'तेजो वै गायत्री' 'ज्योतिर्वै गायत्री'त्यादिवाक्यशेषैरधि-
गन्तव्यः ॥ ५ ॥
अथैनं द्वादशाहं वस्त्रात्मकत्वेन रूपयन् विस्तार्यमाणस्य तस्य
प्रान्तदार्ढ्यहेतुशङ्कुसङ्गत्यैतां गायत्रीं स्तौति—
तन्त्रं वा एतद्वितायत यदेष द्वादशाहस्तस्यैते मयू-
खा यद्गायत्र्यसंश्याथाय ॥ ६ ॥
तायते विस्तार्यत इति तन्त्रं वस्त्रम्। एतदेव वै एतद्वितायते विस्तीर्यते।
(२) तनोतेर्यकी"ति अनुनासिकस्याकारः। यत् य एष द्वादशाहस्तस्य

१. तै. सं. ७. २. ८.
२. पा. सू. ६. ४. ४४.

Here is the line-by-line transcription of the page into Devanagari:

विस्तारितस्य असंव्याथाय संव्याथस्सञ्चलनं, व्यथ भयचलनयोरिति
धातुः, चलनाभावाय दार्थ्याय एते मयूखाः प्रान्तेषु निखातव्याः श-
ङ्कवः । यत् यैषा गायत्री सर्वद्वादशाहं व्याप्नुवती गायत्री कृत्स्नमेव
द्वादशाहं द्रढयतीत्यर्थः ॥ ६ ॥
अथोक्तप्रत्युक्त्या सहदृष्टान्तं द्वादशाहो गायत्र्यां प्रतिष्ठित इति
प्रदर्शयति—
गिरिक्षिदौच्चामन्यवेति होवाचाऽभिप्रतारी काक्ष-
सेनिः कथं द्वादशाह इति यथाऽरानेमिः पर्येत्येवमेनं
गायत्री पर्येत्यविस्रंसाय यथाऽरा नाभौ धृता एवम-
स्यां द्वादशाहो धृतः ॥ ७ ॥
उच्चामन्युपुत्रो गिरिक्षिन्नामकः कश्चिदृषिः । हे औच्चामन्यव
गिरिक्षित् ! इति तं सम्बोध्य काक्षसेनिः कक्षसेनस्य पुत्रः अभिप्रतारी

न्ति॥१२॥"
Wait, "पशुमुपजीवन्ति" - yes:
प (pa)
शु (śu)
म (ma)
ु (u) -> wait, 'मु' or 'म्'?
"पशुमुपजीवन्ति" - wait, in line 29:
"तस्मात्प्रत्यञ्चं तिर्यञ्चं पराञ्चं प्रजाः पशुमुपजीवन्ति॥१२॥"
Wait, is it "पशुमुपजीवन्ति" or "पशूनुपजीवन्ति"?
Look at the print:
प (pa)
शु (śu)
म (ma)
ु (u) - wait, is that 'मु' or 'म'?
Look at the letter:
It's 'म' with an u-matra: 'मु'? No, look at the letter between 'शु' and 'प':
Wait, is it 'म'?
Let's look:
प
शु
म (it has a loop on left, vertical line, top bar)
Is there an u-matra? Yes, curved down: 'मु'!
Then: 'प' (pa)
'जी' (jī)
'व' (va)
'न्ति' (nti)
Wait, "पशुमुपजीवन्ति"?
Wait, in Vedic text: "तस्मात्प्रत्यञ्चं तिर्यञ्चं पराञ्चं प्रजाः पशूनुपजीवन्ति" is the standard mantra

प्रथमे त्रिरात्रे प्रयुञ्जते ; तत्र अष्टावेकादश द्वादशेति आनुष्टुभाक्षरसं-
ख्यया भूयस्त्वेनोपलम्भात् । द्वितीये तु त्रिरात्रे तिरश्चीं तिरोऽञ्चतीं अन्त-
र्द्धानं प्राप्नुवन्तीं आसते तत्र हि त्रीण्येकाक्षराणि विभज्य प्रत्यहं एकै-
कमक्षरमानुष्टुभं संयोजितम् । अतोऽक्षरस्याऽल्पीयस्त्वात् तस्यास्ति-
र्यक्त्वम् । अथ तृतीये त्रिरात्रे पराञ्चीं परावृत्तां परोक्षमेवाऽनुष्टुभमासते;
तत्र हि अनुष्टुभः सकाशादुत्पत्तेः। छन्दोभिर्गायत्र्यादिभिः स्तोमसंख्या-
साम्यमनुष्टुभो व्याप्तिहेतुरिति वर्णितं आत्माभिमुखं तिर्यञ्चं तिरश्चीनं
अन्यथावृत्तमुखं पराञ्चं परावृत्तं पारोक्ष्यस्थितञ्चोपजीवन्ति ॥ १२ ॥
अथ छन्दसां व्यूहनप्रकारं विधित्सुराह—
छन्दांसि वा अन्योन्यस्य लोकमभ्यध्यायन् गायत्री
त्रिष्टुभस्त्रिष्टुब्जगत्या जगती गायत्र्यास्तानि व्यौहन्-
यथा लोकं ततो वै तानि यं यं काममकामयन्त तम-
सन्वन् ॥ १३ ॥
छन्दांसि वै गायत्रीत्रिष्टुब्जगत्यात्मकानि छन्दांसि अन्योन्यस्य
लोकं स्थानं अभ्यध्यायन् एतेषां हि क्रमेण प्रातःसवनादीनि सवनानि
स्थानतया क्लृप्तानि गायत्रं प्रातःसवनं ॥ १३ ॥
यत्कामो व्यूढच्छन्दसा द्वादशाहेन यजते सोऽस्मै
कामः समृध्यते ॥ १४ ॥
द्वादशाहेन यजते स कामः काम्यमानोऽर्थः अस्मै यजमानाय समृ-
ध्यते । एतदुक्तं भवति-द्वादशाहस्तावत् द्विविधः-सत्रात्मकोऽहीनात्म-
कश्च। पुनरपि प्रत्येकं द्वेधा भवति-समूढो व्यूढश्चेति। यत्रोक्तं व्यूहनं न
क्रियते स समूढः, अपरस्तु व्यूढः । स कामप्राप्तिहेतुरिति अस्मिन्
ब्राह्मणे प्राधान्येन प्रतिपाद्यत्वात् श्रूयते ॥ १४ ॥
अथैतं द्वादशाहं देवानां स्थानत्वेन स्तौति—
ओको वै देवानां द्वादशाहो यथा वै मनुष्या इमं
लोकमाविष्टा एवं देवता द्वादशाहमाविष्टा देवता ह वा
एतेन यजते य एवं विद्वान् द्वादशाहेन यजते ॥ १५॥
योऽयं द्वादशाहः स देवानामोकः स्थानं वै । तदेवोपपाद्यते-यथा खलु
मनुष्या इमं लोकमाविष्टाः एवं देवता द्वादशाहमाविष्टाः । तथा सति

३७६ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

य एवं विद्वान् जानन् द्वादशाहेन यजते स देवतायुक्तैनैव एतेन द्वादशा-
हेन यजते ॥ १५ ॥
अथैतं गृहत्वेन प्रशंसति—
गृहा वै देवानां द्वादशाहो नाऽगृहताया भयम् ॥१६॥
देवानां द्वादशाहो गृहस्थानीय एव, सर्वदा तत्रैव वासात् । अत एवं
जानता द्वादशाहेन यष्ट्रा अगृहताया अगृहत्वात् गृहराहित्यात् न भयं
न भेतव्यं भीतिस्तस्य न जायते, सर्वत्र गृहलाभादित्यर्थः । (१)भय्य-
प्रवर्ये च छन्दसी"ति बिभेतेर्हेतुभये यत् प्रत्ययो निपात्यते ॥ १६ ॥
एवं द्वादशाहं बहुधा प्रशस्य अथ तस्याऽग्निष्टोमसाध्यतां जानतः
फलमाह—
यो वै द्वादशाहमग्निष्टोमेन कल्पमानं वेद कल्पतेऽ-
स्मै प्रातःसवनेनैव प्रथमस्त्रिरात्रः कल्पते माध्यन्दिनेन
द्वितीयस्तृतीयसवनेन तृतीयोऽग्निष्टोमसाम्रैव दशम-
महः कल्पते ॥ १७ ॥
यः खल्वेवं द्वादशाहमग्निष्टोमेन अग्निष्टोमसंस्थेन ज्योतिष्टोमेन क-
ल्पमानं निष्पाद्यमानं वेद जानाति अस्मै जानते यजमानाय अग्निष्टो-
मस्य यत्प्रातःसवनं तेनैवं द्वादशाहिकस्य दशरात्रस्य प्रथमस्त्रिरात्रः
कल्पते क्लृप्तो भवति । अग्निष्टोमकेन माध्यन्दिनसवनेनैव दश-
रात्रस्य द्वितीयस्त्रिरात्रः कल्पते । तृतीयसवनेन तृतीयस्त्रिरात्रस्तस्मिन्
तृतीयसवने यदन्तिममग्निष्टोमसाम तेनाऽग्निष्टोमसाम्रैव दशममहर-
विवाक्याख्यं कल्पते क्लृप्तो भवति ॥ १७ ॥
इममुक्तमर्थं वेदितुरपि फलमाह—
कल्पतेऽस्मै य एवं वेद ॥ १८ ॥
स्पष्टोऽर्थः ॥ १८ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे माधवीये वेदार्थप्रकाशे
दशमाध्यायस्य पञ्चमः खण्डः ॥

१. पा. सू. ६. १. ८३.

अथ षष्ठः खण्डः ॥
द्वादशाहस्य दशरात्रस्य पञ्चभिरध्यायैः स्तोत्रीयाः सामानि च
विधास्यन् तत्र पृष्ठषडहे या स्तोत्रीयाः सामानि च तेषामसाङ्कर्याय
प्रत्यहं विभिन्नानि रूपाणीतः परं षड्भिः खण्डैः प्रदर्श्यन्ते । तत्राऽऽदित-
स्त्रिभिः स्तोत्रीयाणां रूपाणि, ततस्त्रिभिः साम्नां रूपाणीति विवेकः ।
एवं प्रदर्शितरूपैरुपैताः स्तोत्रीयाः तद्युक्तानि सामानि चोत्तरत्र विधे-
यानि । तथोत्तरत्र गायत्र्यः सत्यस्त्रिष्टुभो रूपेण त्रिष्टुभः सत्यो जग-
त्या रूपेणेत्यादिना छन्दसामपि प्रत्येकमसाधारणरूपवत्त्वं सिद्धवदा-
म्नायते । अतो ऽनेन खण्डेन सहस्तोमछन्दःसाम्नां साधारणानि रूपा-
णि षडक्षरसम्बन्धीन्यभिधीयन्ते । तत्र प्रथमस्याऽहस्तदीयस्तोमादेश्च
रूपाणि दर्शयति—
एति प्रेत्याशुमद्वीतिमद्रुक्मत्तेजस्वद्युज्जानं प्रथम-
स्याऽह्नो रूपं त्रिवृतः स्तोमस्य गायत्रस्य छन्दसो रथन्त-
रस्य साम्नः ॥ १ ॥
आ इति प्र इति एवमेतदुपसर्गद्वयं प्रथमस्य त्रिवृत्स्तोमकस्य प्राय-
णीयस्याऽह्नो रूपमहरन्तराद्व्यावर्त्तकम् । अत एव (१) “अग्न आयाहि वी-
तये” (२) ‘आ नो मित्रावरुणा’ (३) ‘प्र सोमासो विपश्चितः’ (४) ‘प्र सो-
मासो मदच्युत’ इत्यादिकमुक्तरूपद्वयोपेतं तस्मिन्नहनि प्रयुज्यमानस्य
त्रिवृत्स्तोमस्य गायत्रस्य छन्दसो रथन्तरस्य साम्नश्चैतदेव रूपम् ।
अतः एतेषामप्यसाधारणरूपत्वसिद्धिः । एवमाशुमदित्यादावपि यो-
ज्यम् । अशू व्याप्तवित्यस्माद्धातोर्निष्पन्न आशुशब्दः । स चाऽस्मि-
न्नहनि (५) ‘अश्वन्न त्वा वाजिन’ (६) ‘अश्वायन्तो मघवन्निन्द्र वाजिन’
इत्यादिषु दृश्यते । तदभिप्रायेणेदमाशुमदिति आशुमत् आशुधातुनि-
ष्पन्नशब्दयुक्तम् ।
यद्वा आशुरश्वः अर्थपरोऽयमाशुशब्दः । आशुशब्दार्थयुक्त-
मित्यर्थः । वीतिमत् वीगत्यादिषु’ एतद्धातुनिष्पन्नेन शब्देन युक्त-
म् । तथा हि-वीतियुक्तं दृश्यते-‘अग्न आयाहि वीतये, ‘प्रसोम देव
१. सा. सं. उ. १. १. ४. १. २. सा. सं. १. १. ५. १.
३. सा. सं. उ. १. २. १९. १. ४. सा. सं. उ. १. २. २१. १.
५. सा. सं. उ. १. १. १०. १. ६. सा. सं. उ. १. १. ११. २.

वीतये' इति । तथा रुक्मत्, रुचिधातुयुक्तम् , तेजस्वत् तेजःप्रतिपाद-
कशब्दोपेतम् । युञ्जानं युजिधातुयुक्तं एतान्यपि रूपाणि प्रथमेऽहनि
विनियुज्यमानासु स्तोत्रीयास्वन्यत्र विद्यमानायां गायत्र्यां द्रष्टव्यानि,
अहरादिषु साधारणत्वात् रूपाणाम् । अत एवाऽन्यत्र गायत्र्यां ‘दविद्यु-
तत्या रुचे’ति रुचिधातुयोगो दृश्यते । अस्मिंश्चाऽहनि(१) ‘अयं सूर्य्य इ-
वोपदृगि'ति तेजःप्रतिपादकसूर्य्यशब्दश्रवणात् तदभिप्रायेण तेजस्वदि-
ति रूपम् (२)‘ब्रह्माणस्त्वा युजा वयं’ (३)‘‘आ त्वा ब्रह्म युजा हरी’’ इति
युजिधातुयोगाश्च दृष्टः । एतदभिप्रायेण तेजस्वदिति रूपं ‘ब्रह्माणस्त्वा-
युजा वय’मित्युपन्यस्तम् । यद्वा युञ्जानं योजनमेव कुर्व्वन्ति सम्बन्धो
नियोगः लोटो लिटश्च मध्यमपुरुषप्रयोगः । एतावत् प्रथमस्याऽहो

अथ तृतीयस्याऽह्नः सप्तदशस्तोमादेश्च रूपाणि दर्शयति—
उद्वत्त्रिवद्दिग्वद्गोमदृषभवत् तृतीयस्याऽह्नो रूपं सप्त-
दशस्य स्तोमस्य जागतस्य छन्दसो वैरूपस्य साम्नः ॥३॥
उद्वत् उच्छब्दयुक्तं त्रिवृत् त्रित्वसंख्यायोगश्च तृतीयस्य पार्ष्टिकस्या-
ऽह्नो रूपं तदीयस्य सप्तदशस्तोमादेश्च तदेव रूपम्। अत एव तस्मिन्न-
हनि(१) ‘तिस्रो वाच उदीरते’ इति रूपद्वयं दृश्यते। तथा दिक्शब्दव-
त्वञ्चाऽपरं रूपम्। तस्मादेव दिशं विशं हसीति दिक्शब्दयोगो दृश्यते।
गोमत् गोशब्दवत्त्वाऽन्यद्रूपम्(२) ‘गावो मिमन्ति धेनव’ इति हि तत्र
त्यो मन्त्रवर्णः। ऋषभवत् अर्थपरोऽयं निर्देशः ऋषभशब्दार्थवत्त्वमपरं रू-
पम्। “(३)इन्द्र स्ववर्धो ववंसग” इति तत्र दृश्यते। यद्वा शोभनशब्दो
ववंसगः वव

३८० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
मदृषभवद्वज्ज्रद्यभिमतत्पञ्चमस्याऽह्नो रूपं त्रिणवस्य स्तोमस्य
पाङ्क्तस्य छन्दसः शक्करीणाँ साम्नः ॥ ५ ॥
चित्रवत् चित्रशब्दयुक्तं शिशुवत् शिशुशब्दयुक्तं एतदादिकं पञ्च-
मस्याऽह्नो रूपं त्रिणवस्तोमादेश्चैतदेव रूपं शकर्य्य इति एकस्यैव “विदा-
मघवन्नि”त्यस्यां गीयमानस्य साम्नः संज्ञा। स्त्रीत्वं बहुत्वापेक्षया शकर्य्या-
श्रयस्य साम्न इत्यर्थः। तथा पङ्क्तिच्छन्दोऽप्यस्याऽह्नो रूपम् अत एव (१)“इन्द्रो
मदाय वावृधे” इत्यादिका पङ्क्तिर्दृश्यते। सप्तपदा शक्वरी। सा च विदा-
मघवन्नित्यादिका पञ्चमेऽहनि विधित्सिता। तथा यूनाक्षरा द्वाभ्यामक्ष-
राभ्यां न्यूनाऽप्यन्या ऋगस्याऽह्नो रूपम्। गोमत् गोशब्दयुक्तं ऋषभवत्
ऋषभशब्दयुक्तम्। (२) अनूपे गोमान् गोभिरक्षा “इत्यादिकमपि पञ्चमस्य-
ऽह्नो रूपं तथा वज्रवत् वज्रयुक्तं अभिमत अभिशब्दयुक्तं (३) वज्रं हिन्व-
न्ति सायकं (४)“अभि व्रतानि पवते पुनान” इति हि तत्तत्रत्यौ मन्त्रवर्णौ।
एतावत्सर्वं पञ्चमस्याऽहस्त्रिणवस्तोमादेश्च रूपम् ॥ ५ ॥
अथ षष्ठस्याऽह्नस्त्रयस्त्रिंशस्तोमादेश्चाऽसाधारणानि रूपाण्याह —
परिवत्प्रतिवत्सप्तपदा द्विपदा विनाराशँसा गो-
मदृषभवत् षष्ठस्याऽह्नो रूपं त्रयस्त्रिँशस्य स्तोमस्य स-
र्वेषां छन्दसां रूपं रेवतीनां साम्नः ॥ ६ ॥
परिवत् परिशब्दयुक्तं प्रतिवत् प्रतीत्यनेन युक्तञ्च षष्ठस्याऽह्नो ऽह-
रन्तराद्व्यावर्त्तकं रूपं अत एवैतदुभयं तस्मिन्नहनि दृश्यते (५) “भिन्धि वि-
ड्ढा अप द्विषः परिवाधैः” इति (६) “प्रति वां सूर उदित” इति प्रति-
शब्दस्य त्रयस्त्रिंशस्तोमस्य तस्मिन्नहनि प्रयुज्यमानस्य तथा सर्वेषां
गायत्र्यादीनां छन्दसां तथा रेवतीनां (७) “रेवतीर्नः सधमाद” इति अ-
स्यामृत्पन्नं साम रेवत्यः । “आपो वो रेवत्य” इति श्रुतेः अप्त्वेन संस्तु-
तत्वात् अप्शब्दवदस्यापि स्त्रीत्वं बहुत्वञ्च, रेवत्याख्यस्य साम्नोऽप्येत-
देव रूपम्। एवमुत्तरेष्वपि योजना। सप्तपदा सप्तभिः पदैरुपैता। “सप्त
पदया यजती”ति ब्राह्मणे विशेषदर्शनात्। होत्रा साम्ना योज्येत्यवगच्छ-
ति (८) “वृषन्निन्द्र वृषपाणास इन्दवः” सुष्टुमायातमद्रिभिः अयं जायत
१. सा. सं. ३. २. १४. १. २. सा. सं. ३. २. १२. २.
३. सा. सं. ३. २. १५. २. ४. सा सं उ. ३, २. २०. ३.
५. सा. सं. उ. ४. १. ९. १. ६. सा. सं. उ. ४. १. ८. १.
७. सा. सं. उ. ४. १. १४. १.
८, ऋ. सं. २. २. ४. १. इयं पादसप्तकविशिष्टा ऋग्वेदे पठिता।

दशमाध्याये सप्तमः खण्डः । ३८१

धनुषोधारीत्यादिकाः सप्तपदाश्चाऽत्र विनियुज्यन्ते । द्विपदा पादद्वया-
त्मिका(१)अग्ने त्वं नो अन्तमः, (२)इमा नु कं भुवना सीषधेमे” त्यादिका
विनाराशंसाः, नराः शस्यन्ते अनयेति नाराशंसा स्तुतिः तद्रहिता
ऋक् अस्याह्नो रूपम्, तथा गोमत् गोशब्दयुक्तं ऋषभवत् ऋषभशब्द
युक्तञ्च(३)'गोभिरञ्जानो अर्षसि' (४)सुदुघामिव गोदुहे” इत्यादिकम्॥६॥
अथोक्तानां षडहसम्बन्धिनां रूपाणां नानात्वं स्तौति—
यस्मादेषा समाना सती षडहविभक्तिर्नानारूपा त-
स्माद्विरूपः संवत्सरः ॥ ७ ॥
यस्मादेषोक्ता षडहविभक्तिः षडहस्य विभक्तिर्विभागः समाना
सती षडहविभक्तित्वेन सदृशी भवत्यपि नानारूपा उक्तप्रकारेण पर-
स्परं विभिन्नरूपा तस्मात् संवत्सरो विरूपो विभिन्नरूपः उक्तप्रकारेण
विलक्षणान्यहानि षडृतुस्थानीयानि । अतो वसन्तादीनां परस्परं वि-
भिन्नधर्म्मत्वात् उक्तं संवत्सरस्य विरूपत्वम् ॥ ७ ॥
एतद्वेदनं प्रशंसति—
विरूपमेनमनुप्रजायते य एवं वेद ॥ ८ ॥
एनं वेदितारमनु पश्चात् विरूपं विविधरूपमपत्यादि प्रजायते
उत्पद्यते य एवमुक्तां विलक्षणां षडहविभक्तिं वेद जानीयात् ॥ ८ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे माधवीये वेदार्थप्रकाशे
दशमाध्यायस्य षष्ठः खण्डः ॥
अथ सप्तमः खण्डः ॥
अथाऽस्मिन्नेव पृष्ठ्ये षडहे अग्निविभक्तिवैचित्र्यं प्रदर्य स्तौति—
अग्न इति प्रथमस्याऽह्नो रूपमग्निविभक्तेरग्निमिति
द्वितीयस्याऽग्निनेति तृतीयस्याऽग्निरिति चतुर्थस्य ॥ १ ॥
अग्निविभक्तेः अग्निशब्दस्य या विभक्तयस्तासां मध्ये अग्न इति सम्बु-
ध्यन्तं प्रथमस्याऽह्नो रूपम् । (५)'अग्न आयाहि वीतये' इति हि तस्मिन्नह-
नि दृश्यते । अग्निमिति द्वितीया विभक्तिः द्वितीयस्याऽह्नो रूपम्(६)“अग्निं
दूतं वृणीमह” इति तत्र मन्त्रवर्णः । अग्निनेति तृतीया तृतीयस्याह्नो रूपम्

१. सां. सं. उ. ४. १. २२. १. २. सा. सं. उ. ४. १. २३. १.
३. सा. सं. उ. ४. १, २. २. ४. सा सं. उ. ४. १. १५. १.
५. सा. सं. उ. १. २. १६. २. ६. सा. सं. उ. २. १. ६. १.

३८२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे

अत एव तत्राऽपि (१)“अग्निनाऽग्निः समिध्यत” इति दृश्यते । अग्निरिति
प्रथमैव चतुर्थस्याऽह्नो रूपम् । (२)“जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविरग्निः
सुदक्षः” इति तत्र दर्शनात् ॥ १ ॥
अथ पञ्चमस्याऽह्नोऽसाधारणाग्निविभक्तिं विवक्षुराह—
देवा वै श्रियमैच्छꣳस्तान्न प्रथमेऽहन्यविन्दन्न द्वि-
तीये न तृतीये ताञ्चतुर्थेऽहन्यविन्दन् विन्दते श्रियं य
एवं वेदाऽग्नेरिति पञ्चमस्य तेनो श्रीः प्रत्युपोदितेत्याहुः॥२॥
देवाः खलु पुरा श्रियं सम्पदं ऐच्छन् । तदर्थं द्वादशाऽहमन्वतिष्ठन् ।
तत्र च तां श्रियं प्रथमेऽहनि नाऽविन्दन् नाऽलभन्त । तथा द्वितीये चा-
ऽहनि नाऽविन्दन् । तृतीये चाऽहनि नाऽविन्दन् । एवं प्रथमे त्रिरात्रे
अलध्वा तां चतुर्थेऽहन्यविन्दन् । एवमुक्ताश्रियो लाभं यो वेद असौ श्रियं
सम्पदं विन्दते लभते । एवं चतुर्थेनाऽह्ना श्रियः प्राप्तौ सत्यां अग्नेः इति
विभक्तिः पञ्चमस्याऽह्नो भवतीति यत् तेनो तेनैव सा प्राप्ता श्रीः प्रत्यु-
पोदिता प्रत्याख्यातेत्याहुर्ब्रह्मवादिनः । (३)“तव श्रियो वर्षस्येव विद्यु-
तोऽग्नेश्चिकित्व” इति हि पञ्चमेऽहनि दृश्यते । तत्र चाग्नेः इति सम्ब-
न्धः प्रतीयते । तस्मात् सम्बन्धः प्रत्याख्यात इति तेषां ब्रह्मवादिनाम-
भिप्रायः ॥ २ ॥
एतद्वेदनस्य फलमाह—
अप्रतिवाद्येनं भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ ३ ॥
एवमुक्तं प्रतिवचनं यो वेद भ्रातृव्यः शत्रुः एनमप्रतिवादी भवति
अनेनोक्तं प्रतिवक्तुं न शक्नोति ॥ ३ ॥
आरम्भावसानयोः सारूप्यार्थं तमेव सम्बुद्ध्य षष्ठस्याऽह्नो रूप-
मित्याह—
अग्न ईति षष्ठस्य येनैव रूपेण प्रयन्ति तदभ्युद्यन्ति ॥४॥
(४)‘अग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तवे’ति षष्ठेऽहनि दर्शनात् अग्न इ-
त्येतदेव षष्ठस्याऽह्नो रूपम् । तथा च येनैव रूपेण प्रयन्ति षडहं प्रारभन्ते
तेनैव रूपमभिलक्ष्य तेनैव रूपेणोद्यन्ति षडहं समापयन्ति ॥ ४ ॥
उक्तविभक्तिनानात्वं प्रशंसति—
यस्मादेषा समाना सत्याग्निविभक्तिर्नानारूपा तस्मा-

१. सा. सं. छ. २. २. ५. १. २. सा. सं. ३. १. १. ६. १.
३. सा. सं. उ. ३. २. ७. १. ४. सा. सं. उ. ३. १. ६. १.

दशमाध्याये अष्टमः खण्डः । ३८३
द्यथर्त्वादित्यस्तपति ॥ ५ ॥
एषोक्ताऽग्निविभक्तिः समाना अग्निविभक्तित्वेन सरूपा सती यस्मा-
न्नानारूपा सम्बुद्ध्यादिविभक्तिभेदेन परस्परं विलक्षणाकारा तस्मा-
द्धेतोर्यथर्त्तु ऋतावृतौ वसन्तादिके आदित्यो नानारूपः सन् तपति सर्वं
जगद्भासयति ॥ ५ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे माधवीये वेदार्थप्रकाशे
दशमाध्यायस्य सप्तमः खण्डः ॥
अथाऽष्टमः खण्डः॥
अथाऽस्मिन् षडहे विभक्तेर्नानात्वं प्रदर्श्य स्तौति—
इन्द्रेति प्रथमस्याऽह्नो रूपमिन्द्रविभक्तेरिन्द्रमिति
द्वितीयस्येन्द्रणेति तृतीयस्येन्द्र इति चतुर्थस्येन्द्रादिति
पञ्चमस्येन्द्रेति षष्ठस्य येनैव रूपेण प्रयन्ति तदभ्युद्यन्ति
यस्मादेषा समाना सतीन्द्रविभक्ति

(dī) or दौ (dau)?
It has a top loop going right: like 'दी' (dī) or 'दौ' (dau)?
Then त + ि = ति
Then श्र + ौ = श्रौ
Then ष = ष!
"दीतिश्रौष" or "दौतिश्रौष"!
Wait, look at 'दी' in "दीदिही":
द with long ī has a curve to the right.
In : the letter has TWO strokes on top? No, it has an i-matra to the right: 'दी'!
Wait, look above the 'द': there is an e-matra?
Wait, look at the next letter: 'ति' (ti).
Wait, could it be "दीधिति"?
No, it is clearly "श्रौष"! Look at the two strokes on 'श्र': 'श्रौ', and then 'ष'!
"श्रौष" is definitely there!
Wait, what is "दीतिश्रौष"?
Could it be "दीदिहीत्येतैर्नवभिर्ऋग्भिः" in L26?
Wait, look at L26 again:
"णेन स्तोभयुक्तेन दीदिहीचेति नवभिर्ऋग्भिः स्तोत्रीयास्तृचो निष्पद्यन्ते"
Wait, look at "स्तृचो":
Is it "स्तृचो"?
Wait, in L26:
"स्तो

? No, it's ङ्!
Wait, why would there be a mark above it?
Could it be that the typesetter accidentally put a repha? Like in "र्बर्हिर्णिध-" where they put rephas everywhere?
Look at "र्बर्हिर्णिध-": repha on ब, repha on हि, repha on णि! THREE rephas in one word!
The typesetter of this page had a loose repha or loved rephas!
In L11, on दिङ्निधनं, did they put a repha too?
Wait, look at: "र्दिङ्निधनं" or "दिर्ङ्निधनं" or "दिङ्निधनं"?
Wait, look at the mark above: it looks like a repha or an accent.
Wait, let's look at L24:
"क्षुल्लकवैष्टम्भंमंहावैष्टम्भं" -> look at "मंहावैष्टम्भं"! There is an anusvara on मं! A clear typo in this edition!
Look at L28:
"ईन्द्रा दूम्नायना १ इषा इत्यादि ।" -> "ईन्द्रा दूम्नायना" has a long ई and long दू!
Look at L29:
"इह कारणिधनेनाऽभ्यस्तं" -> "इह कार" with a space, "कारणिधनेनाऽभ्यस्तं" instead of "इहकारेणाभ