ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

दशमाध्याये सप्तमः खण्डः । ३८१

धनुषोधारीत्यादिकाः सप्तपदाश्चाऽत्र विनियुज्यन्ते । द्विपदा पादद्वया-
त्मिका(१)अग्ने त्वं नो अन्तमः, (२)इमा नु कं भुवना सीषधेमे” त्यादिका
विनाराशंसाः, नराः शस्यन्ते अनयेति नाराशंसा स्तुतिः तद्रहिता
ऋक् अस्याह्नो रूपम्, तथा गोमत् गोशब्दयुक्तं ऋषभवत् ऋषभशब्द
युक्तञ्च(३)'गोभिरञ्जानो अर्षसि' (४)सुदुघामिव गोदुहे” इत्यादिकम्॥६॥
अथोक्तानां षडहसम्बन्धिनां रूपाणां नानात्वं स्तौति—
यस्मादेषा समाना सती षडहविभक्तिर्नानारूपा त-
स्माद्विरूपः संवत्सरः ॥ ७ ॥
यस्मादेषोक्ता षडहविभक्तिः षडहस्य विभक्तिर्विभागः समाना
सती षडहविभक्तित्वेन सदृशी भवत्यपि नानारूपा उक्तप्रकारेण पर-
स्परं विभिन्नरूपा तस्मात् संवत्सरो विरूपो विभिन्नरूपः उक्तप्रकारेण
विलक्षणान्यहानि षडृतुस्थानीयानि । अतो वसन्तादीनां परस्परं वि-
भिन्नधर्म्मत्वात् उक्तं संवत्सरस्य विरूपत्वम् ॥ ७ ॥
एतद्वेदनं प्रशंसति—
विरूपमेनमनुप्रजायते य एवं वेद ॥ ८ ॥
एनं वेदितारमनु पश्चात् विरूपं विविधरूपमपत्यादि प्रजायते
उत्पद्यते य एवमुक्तां विलक्षणां षडहविभक्तिं वेद जानीयात् ॥ ८ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे माधवीये वेदार्थप्रकाशे
दशमाध्यायस्य षष्ठः खण्डः ॥
अथ सप्तमः खण्डः ॥
अथाऽस्मिन्नेव पृष्ठ्ये षडहे अग्निविभक्तिवैचित्र्यं प्रदर्य स्तौति—
अग्न इति प्रथमस्याऽह्नो रूपमग्निविभक्तेरग्निमिति
द्वितीयस्याऽग्निनेति तृतीयस्याऽग्निरिति चतुर्थस्य ॥ १ ॥
अग्निविभक्तेः अग्निशब्दस्य या विभक्तयस्तासां मध्ये अग्न इति सम्बु-
ध्यन्तं प्रथमस्याऽह्नो रूपम् । (५)'अग्न आयाहि वीतये' इति हि तस्मिन्नह-
नि दृश्यते । अग्निमिति द्वितीया विभक्तिः द्वितीयस्याऽह्नो रूपम्(६)“अग्निं
दूतं वृणीमह” इति तत्र मन्त्रवर्णः । अग्निनेति तृतीया तृतीयस्याह्नो रूपम्

---

१. सां. सं. उ. ४. १. २२. १. २. सा. सं. उ. ४. १. २३. १.
३. सा. सं. उ. ४. १, २. २. ४. सा सं. उ. ४. १. १५. १.
५. सा. सं. उ. १. २. १६. २. ६. सा. सं. उ. २. १. ६. १.