अनङ्गरङ्ग (महाकवि कल्याणमल्ल - कामशास्त्र एवं रति-प्रयोग संस्कृत मूल पाठ)

२१ अनङ्गरङ्गः [ षष्ठः
तस्माल्लोकहितार्थाय दम्पत्योः सुखसिद्धये ।
नानौषधविधानेन द्रवयुक्तिरुदीर्यते ॥ ३ ॥
मधुना सहितं घोषाचूर्णं⁵ यस्या वराङ्गके ।
निक्षिप्यते नताङ्गी सा पुंसः प्राग्द्रवतां व्रजेत्⁶ ॥ ४ ॥
शुद्धं शङ्करबीजं च जातीरसवमर्दितम्⁷ ।
वराङ्गमध्य निक्षिप्तं नारीं सन्द्रावयेद्द्रुतम्⁸ ॥ ५ ॥
चिञ्चाफलं ससिन्दूरं⁹ माक्षिकेण समन्वितम् ।
क्षिप्तं गुह्यान्तरे योषां¹⁰ प्रागेव द्रवतां नयेत् ॥ ६ ॥
कर्पूरं टङ्कणं शम्भुबीजं चेति¹¹ त्रिभिः समैः ।
सक्षौद्रैर्लिप्तलिङ्गस्तु¹² नरः सन्द्रावयेत्प्रियाम्¹³ ॥ ७ ॥
मध्वाज्यागस्त्यपत्रोत्थ रससंमर्दितेन च¹⁴ ।
टङ्कणेन ध्वजं लिप्त्वा द्रावयेदबलां नरः¹⁵ ॥ ८ ॥
जीर्णो गुडश्चिञ्चिकाफलं च
घोषारज¹⁶ क्षौद्रयुतं समांशम् ।
एभिर्ध्वजं यः परिलिप्य शेते¹⁷
कुर्यात्स¹⁸ रेतश्च्युतिमङ्गनानाम् ॥ ९ ॥
मरिचकनकबीजैः पिप्पलीलोध्रयुक्तै¹⁹-
र्विमलमधुविमिश्रैर्मानवो लिप्तलिङ्गः ।
स्मरसमरविलासे कष्टसाध्यां च नारीं²⁰-
मपगतरतरागां²¹ संविदध्यादवश्यम्²² ॥ १० ॥
॥ अथ स्तम्भनविधिः ॥
पतनान्मदनाम्भसो द्रुतं²³
परितोषो न भवेद्विलासिनाम्²⁴ ।

स्थल: ] अनङ्गरङ्गः २३
सुरतोत्स्रवसिद्धिहेतवे
तदयं स्तम्भविधिर्निरूप्यते ॥११॥
लज्जालुमूलं २५ गोक्षीरैर्वज्रीक्षीरेण वा पुनः ।
पिष्ट्वा स्वपादौ संलिप्य चिराद्बीजं २६ न मुञ्चति २७ ॥१२॥
अथ कौसुम्भतैलेन वर्षाभूरजसापि वा ।
लिप्तपादः पुमानेतो न जहाति रते द्रुतम् २८ ॥१३॥
सितायाः काकजङ्घाया मूलं २९ श्वेताब्जकेसरम् ३० ।
क्षौद्रेण नाभिसंलेपाद्बीजं स्तभ्नाति ३१ कामिनः ॥१४॥
शम्याके ३२ शम्भुबीजं च कर्पूरं ३३ च ३४ समांशकम् ।
मधुना लेपयेन्नाभौ ३५ यः स बीजं ३६ न मुञ्चति ॥१५॥
सितकोकिलवृक्षस्य ३७ बीजं पुष्योद्धृतं कटौ ।
बद्धं लोहितसूत्रेण बीजस्तम्भं करोत्यलम् ३८ ॥१६॥
सप्तपर्णस्य बीजं वा ३९ रविवारे समुद्धृतम् ।
वक्त्रे धृतं नृणां बीजं स्तभ्नाति सुरते चिरम् ॥१७॥
श्वेतेषुपुङ्खामूलं ४० वा पुष्यार्के प्राप्य यः कटौ ।
कन्याकर्तितसूत्रेण बध्नाति स ४१ भजेचिरम् ॥१८॥
बीजं सितपिकाख्यस्य वटक्षीरेण पेषितम् ।
करञ्जबीजमध्यस्थं स्तम्भयेद्वदने ४२ धृतम् ॥१९॥
॥ अथ वाजीकरणविधिः ॥
शक्तेरभावात्स्तम्भादि ४३ सर्वमेवाप्रयोजकम् ।
अतः ४४ शरीरपुष्ट्यर्थं वाजीकरणमुच्यते ॥२०॥
चूर्णं विदार्याः स्वरसैर्भावितं भानुशोषितम् ।
मध्वाज्यमिश्रितं लीढ्वा ४५ भजते वनिता दश ॥२१॥

२४ अनङ्गरङ्गः [ षष्ठः
स्वरसैर्भावितं ⁴⁶ धात्रीचूर्णमाज्यसितान्वितम् ।
क्षौद्रेण विलिहन्नात्रौ ⁴⁷ वृद्धोऽपि तरुणायते ॥२२॥
कपिगोक्षुरगोरक्षबलानागबलाभवम् ⁴⁸ ।
चूर्णं च शतपत्रायाः ⁴⁹ पीतं क्षीरेण ⁵⁰ पौष्टिकम् ॥२३॥
सितासाधितगोक्षीरे ⁵¹ माषान्सम्भाव्य शोषयेत् ।
भानुपदैः पुनस्तेषां चूर्णस्य वटकं शुभम् ⁵² ॥२४॥
कृत्वा घृतेन संसाध्य प्रदोषे भक्षयेत्सदा ।
वृद्धोऽपि प्रबलो ⁵³ भूत्वा वनितानां शतं व्रजेत् ⁵⁴ ॥२५॥
मध्वाह्वचूर्णकर्षं ⁵⁵ वा लीढ्वा ⁵⁶ मध्वाज्यमिश्रितम् ।
पिबेत्तदनु गोक्षीरं यः स नारीशतं भजेत् ⁵⁷ ॥२६॥
बीजं सितपिकाक्ष्य ⁵⁸ तण्डुलाः षष्टिकोद्भवाः ⁵⁹ ।
द्वयोः कर्षं लिहन्नात्रौ मधुना दृढतां व्रजेत् ॥२७॥
शतपत्रारसं ⁶⁰ सर्पिः तुल्यं तद्दशधा पयः ⁶¹ ।
दत्त्वा संसाधितं क्षौद्रसिताभ्यां पौष्टिकं परम् ⁶² ॥२८॥
मृतायस्त्रिफलायष्टीचूर्णं ⁶³ मधुघृतान्वितम् ।
दिनान्ते लेढि यो नित्यं ⁶⁴ स नारीं सुरते जयेत् ॥२९॥
॥ अथ लिङ्गस्थूलीकरणम् ॥
लघु सूक्ष्मेण लिङ्गेन नैव तुष्यन्ति योषितः ।
अतस्तत्प्रीतये ⁶⁵ वक्ष्ये स्थूलीकरणमुत्तमम् ॥३०॥
बला नागबला कुष्ठं वचा द्विरदपिप्पली ।
वाजिगन्धा हयरिपुरिति ⁶⁶ सर्वं समांशकम् ॥३१॥
संचूर्ण्य ⁶⁷ नवनीतेन लिङ्गलेपो विधीयते ⁶⁸ ।
मुहूर्तादतिसूक्ष्मं च ⁶⁹ वाजिलिङ्गसमं भवेत् ॥३२॥

स्थलः १] अनङ्गरङ्गः २९
जातीरसशिलाकुष्ठव्योषटङ्कणचूर्णकैः ।
तिलतैलयुतैर्लेपालिङ्गवृद्धिः प्रजायते ॥३३॥
सैन्धवं मरिचं कुष्ठं बृहती खरमञ्जरी ।
हयगन्धा यवा माषाः पिप्पली गौरसर्षपाः ॥३४॥
तिलतैलेन संपिष्य मधुरोद्वर्तनं बुधः ।
प्रयोजयेत्कर्णपालीस्तनलिङ्गविवर्धनम् ॥३५॥
भल्लातं कृष्णलवणं नलिनीदलमेव च ।
दग्ध्वा तद्भस्म बृहतीफलजेनाम्भसा सह ॥३६॥
महिषीगोमयैः पूर्वं घृष्ट्वा लिङ्गे विलेपयेत् ।
तत्क्षणान्मुसलाकारं दृढं चैव भवेदलम् ॥३७॥
लोध्रकासीसमातङ्गबलाकल्कैस्तिलोद्भवम् ।
तैलं संसाधितं लिङ्गयोनिकर्णविवर्धनम् ॥३८॥
॥ अथ योनिसंकोचनविधिः ॥
प्रौढानवप्रसूतानां श्लथं गुह्यं न रोचते ।
यूनामत्तस्तत्संकोचविधिं संक्षेपतो ब्रुवे ॥३९॥
सनालं कमलं पिष्ट्वा पयसा कारयेद्वटीम् ।
तां निधाय क्षणं योनौ वृद्धापि स्यात्कुमारिका ॥४०॥
देवदारुनिशायुग्मसरसीरुहकेसरैः ।
संलिप्तं मदनच्छत्रं संकोचं परमं व्रजेत् ॥४१॥
लिप्त्वा पिकाक्षबीजैश्च वारिपिष्टैः स्मरालयम् ।
नियमेन परं गाढं वराङ्गं लभतेऽङ्गना ॥४२॥
त्रिफलाधातकीपुष्पजम्बुत्वक्साबरेः समैः ।
मक्षौद्रैर्लिप्तगुह्या च कन्येव जरती भवेत् ॥४३॥
कटुतुम्बीभवैर्बीजैः सलोध्रैः स्मरमन्दिरम् ।
लिप्त्वा नवप्रसूतापि ध्रुवं कन्येव जायते ॥४४॥

२६ अनङ्गरङ्गः [ षष्ठः
वाजिगन्धावचाव्योषनिशेन्दीवरकुष्ठकैः⁹¹ ।
तोयपिष्टैः स्मरागारं लिप्तं गाढतरं⁹² भवेत् ॥ ४५ ॥
'मधुककाष्ठसारेण⁹³ श्लक्ष्णेन⁹⁴ मधुना सह ।
वराङ्गं पूरितं यत्नादत्यन्तं दृढतां व्रजेत्⁹⁵ ॥ ४६ ॥
॥ अथ योनिसंस्कारः ॥
लघ्वग्नौ⁹⁶ सार्षपं तैलं जातिपुष्पैः प्रसाधयेत् ।
नारीगुह्यं तदभ्यङ्गात्सुगन्धि सुरते भवेत्⁹⁷ ॥ ४७ ॥
सुरदारुतिलारिष्टदाडिमाञ्जनकाञ्चनैः⁹⁸ ।
तैलं सुसिद्धमभ्यङ्गाद्योनिं सुरभितां नयेत्⁹⁹ ॥ ४८ ॥
॥ अथ लोमशातनम् ॥
कटुतैले नागचूर्णं क्षिप्त्वा सप्ताहमातपे ।
निधेयं मर्दनात्तत्तु योनिलोमापहारकम्¹⁰⁰ ॥ ४९ ॥
सप्ताहं¹⁰¹ भावितं शङ्खभस्म रम्भाम्भसा ततः¹⁰² ।
तालेन युक्तं हरति योनिलोमानि योषिताम्¹⁰³ ॥ ५० ॥
हरितालं पलाशस्य भस्म रम्भाजलान्वितम् ।
एतस्य लेपाल्लोमानि¹⁰⁴ न रोहन्ति कदाचन ॥ ५१ ॥
॥ अथ नष्टपुष्पसमुद्भवविधिः ॥
भृष्टं¹⁰⁵ ज्योतिष्मतीपत्रं जपापुष्पं¹⁰⁶ च वारिणा ।
पिष्ट्वा पिबति सा भूयो नष्टपुष्पं प्रविन्दति¹⁰⁷ ॥ ५२ ॥
तण्डुला देवकाष्ठं च दूर्वापत्रं समं त्रयम्¹⁰⁸ ।
वारिपिष्टं¹⁰⁹ पिबेद्या च¹¹⁰ नष्टपुष्पं¹¹¹ लभेत सा¹¹² ॥ ५३ ॥
॥ अथ पुष्पाधिक्यनिवारणम् ॥
पथ्या रसाञ्जनं धात्री त्रयं पिष्ट्वाम्भसा¹¹³ समम् ।
पिबेद्यात्यधिकं¹¹⁴ पुष्पं सप्ताहात्परिनाश्येत्¹¹⁵ ॥ ५४ ॥

" or something?
Let's read:
वा (1) जि (2) ग (3) न्धा (4)
Then:
मृ (5) ?
Wait, look at the letter with 'ऋ' matra:
Is it 'मृ' (mṛ)?
Wait, could it be 'घृ'?
No, it's 'मृ'.
Then 'ता'? Or 'क्वा'?
Wait! Could it be: "वाजिगन्धाशृतं क्षीरं"?
No, there is clearly:
वाजिगन्धा (vā-ji-ga-ndhā)
Then: 'मृ' (mṛ) or 'सृ'?
Wait, what if it is: "वाजिगन्धामृता..."
Wait! Amrita (अमृता = guduchi)!
Is there a formulation: वाजिगन्धा + अमृता?
Yes, Ashwagandha and Guduchi are commonly paired!
Then after 'अमृता':
What is the next part?
Look at: 'म' - 'र्जि' - 'का' - 'थं'?
Wait! Look at the letter before 'थं':
It is 'क' with a subscript 'व'?
Look at 'क्वा' in Devanagari: 'क' with 'व' underneath and 'ा' (ā-matra) = क्वा!
Yes! 'क्वा'!
And the next letter is 'थं' =

२८ अनङ्गरङ्गः [ षष्ठः
यष्टीसावरधात्रीणां¹³⁹ चूर्णं¹⁴⁰ पीतं पयोन्वितम् ।
सप्ताहाच्चलितं गर्भं स्त्रीणां संस्तम्भयेद्ध्रुवम्¹⁴¹ ॥६६॥
कन्दं लोहितपद्मस्य¹⁴² क्षीराज्यमधुसंयुतम् ।
सुपक्वं शीतलं कृत्वा सप्ताहं याङ्गना¹⁴³ पिबेत् ॥६७॥
गर्भस्रावं तथा वान्तिं¹⁴⁴ शूलं शोथं¹⁴⁵ त्रिदोषजम् ।
अन्यांश्च बहुशो¹⁴⁶ रोगान्नाशयेन्नात्र संशयः ॥६८॥
॥ अथ सुखप्रसवविधिः ॥
मातुलुङ्गमधूकोत्थं¹⁴⁷ चूर्णं मधुघृतान्वितम् ।
पीत्वा सूते सुखं नारी¹⁴⁸ शीघ्रमेव न संशयः ॥६९॥
गृहधूमं समादाय पिबेत्पर्युषिताम्भसा ।
या सा सूते सुखेनैव शीघ्रमेव वराङ्गना ॥७०॥
रविवारे गृहीतस्य गुञ्जामूलस्य बन्धनात् ।
नीलसूत्रैः कटौ मूर्ध्नि जायते प्रसवो द्रुतम्¹⁵⁰ ॥७१॥
ओं मन्मथ मथ मथ¹⁵¹ बाहिलि बालस्योदरं¹⁵² मुञ्च मुञ्च लघु स्वाहा ॥
इति मन्त्रेण संजप्तं पातुं देयं जलं बुधैः ।
सूते ऽङ्गना सुखं शीघ्रं मन्त्रराजप्रसादतः ॥७२॥
॥ अथ वन्ध्यात्वापादनम् ॥
गुडं त्रैहायनं यात्ति¹⁵³ पलमात्रं तु नित्यशः ।
मासार्धं सा¹⁵⁴ भवेद्वन्ध्या यावदायुर्न संशयः ॥७३॥
तुषतोयेन संक्वाथ्य मूलमग्निरूद्भवम्¹⁵⁵ ।
पुष्पावसाने त्रिदिनं पीत्वा वन्ध्याभिजायते¹⁵⁶ ॥७४॥
कदम्बस्य¹⁵⁷ फलं पादं मक्षिकाया¹⁵⁸ दिनत्रयम् ।
पीतमुष्णोदकेनैतद्वन्ध्यात्वं¹⁵⁹ प्रतिपादयेत् ॥७५॥
रक्षोभरुहबीजानां¹⁶⁰ पलार्धं तण्डुलाम्भसा ।
ऋतौ पीतं¹⁶¹ तु सप्ताहं वन्ध्यां कुर्यान्मृगीदृशम्¹⁶² ॥७६॥

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः २९
॥ अथ केशोद्भवञ्जनविधिः ॥
गव्येन पयसा पिष्टं ¹⁶³ तिलपुष्पं सगोक्षुरम् ¹⁶⁴ ।
सप्ताहलेपनात्कुर्यान्केशान्दीर्घान्बहूनपि ॥७७॥
दन्तीसावरकल्केन सिद्धं तैलं ¹⁶⁵ तिलोद्भवम् ।
पीतं ¹⁶⁶ कार्यं च खर्वत्वं केशानां हन्ति लेपनात् ¹⁶⁷ ॥७८॥
गुञ्जाफलरजः क्षौद्रयुक्तं लेपान्निहन्त्यलम् ¹⁶⁸ ।
इन्द्रलुप्तं तथा केशावाह्यारोहणकारणम् ¹⁶⁹ ॥७९॥
दग्धैभदन्तं ¹⁷⁰ सुश्लक्ष्णं पिष्ट्वा तेन प्रलेपयेत् ¹⁷¹ ।
इन्द्रलुप्तं क्षयं याति केशा रोहन्ति भूरिशः ¹⁷² ॥८०॥
आम्रप्रसूनं त्रिफला त्वक्पाण्डवतरोरपि ।
पिण्डारकं चेति ¹⁷³ कल्कैस्तिलतैलं प्रसाध

३० अनङ्गरङ्गः [ षष्ठः
॥ अथ मुखकण्टकहरणम् ॥
वचासावरधान्यानां लेपनाद्यौवनोद्भवाः$^{186}$ ।
मुखस्थाः$^{187}$ पिटका यान्ति नरनार्योः क्षयं त्र्यहात्$^{188}$ ॥
कण्टकैः शाल्मलीयैश्च क्षीरपिष्टैर्विलेपयेत्$^{189}$ ।
मुखं तस्यापि पिटका$^{190}$ नाशं गच्छन्त्यसंशयम् ॥८९॥
लोध्रसैन्धवसिद्धार्थवचानां परिलेपनात् ।
गण्डस्थाः पिटका यान्ति देहिनां संक्षयं क्रमात्$^{191}$ ॥९०॥
॥ अथ मुखनीलीहरणम् ॥
तिलद्विजीरसिद्धार्थान्पिष्ट्वा क्षीरेण$^{192}$ लेपयेत् ।
यः सप्ताहं जयेन्नीलीं चन्द्रवद्वदनं भवेत् ॥९१॥
गैरिकं शोणयष्टी$^{193}$ च मेघनादो$^{194}$ निशाद्वयम् ।
पिष्ट्वा रम्भाम्भसा लेपात्सप्ताहं$^{195}$ नीलिकां जयेत् ॥९२॥
॥ अथ कुचसंस्कारः ॥
वाजिगन्धावचाकुष्ठकणाश्वारिलवङ्गकम्$^{196}$ ।
नवनीताम्बुसंमिश्रं$^{197}$ लेपात्कुर्यात्कुचान्पृथून्$^{198}$ ॥९३॥
कोलमज्जा हयारिश्च भुजगस्य वसा समा ।
एतेषां मर्दनात्स्त्रीणां कुचाः$^{199}$ संयान्ति पीनताम् ॥९४॥
श्रीपर्णीरससंसिद्धतिलतैलविलेपनात्$^{200}$ ।
पतितावपि संकुर्यात्पीनोत्तुङ्गौ$^{201}$ कुचौ स्त्रियाः ॥९५॥
दाडिमीकल्कसंसिद्धकटुतैलविमर्दनम्$^{202}$ ।
स्तनौ चारुतरौ पीनौ नित्यं कुर्यान्मृगीदृशः$^{203}$ ॥९६॥
तैलं तिलोद्भवं$^{204}$ गव्यं घृतं चार्कपयः समम् ।
बला श्यामलता व्योषं लज्जालुश्च$^{205}$ निशाद्वयम् ॥९७॥
एतेषां कल्कसहितं पचेन्मृद्वग्निना$^{206}$ सुधीः ।
तल्लेपेन$^{207}$ कुचाः स्त्रीणां शीघ्रं यान्ति विशालताम् ॥९८॥

स्थलः ] रङ्गरङ्गः ३१
बाला²⁰⁸ तण्डुलतोयेन तैलमेतत्पिबेद्यदि ।
पीनोत्तुङ्गौ²⁰⁹ कुचौ तस्या न पतेतां²¹⁰ कदाचन ॥९९॥
इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते
ऽनङ्गरङ्गे द्रावणादिनिरूपणं नाम
षष्ठः स्थलः ॥ ६ ॥
अथ सप्तमः स्थलः ।
॥ अथ वशीकरणादिकं निरूप्यते ॥
सारमुद्धृत्य संक्षेपाद्वशीकरणमोहनम् ।
कामिनां प्रीतिजननं¹ किंचिदत्र निगद्यते ॥ १ ॥
॥ तत्रादौ तिलकविधिः ॥
लज्जालुर्मधुकं हव्यं² नलिनीमूलमेव च ।
एतत्पिष्ट्वा³ स्ववीर्येण यः कुर्यात्तिलकं पुमान्⁴ ॥ २ ॥
तत्क्षणादेव नयति⁵ वशतां भुवनत्रयम् ।
वात्स्यायनेन मुनिना प्रोक्तो योगो ऽयमुत्तमः⁶ ॥ ३ ॥
सितार्कमूलं⁷ मञ्जिष्ठा वचा मुस्तं सकुष्ठकम्⁸ ।
स्त्रीयोनिशोणितेनैतदेकीकृत्य ललाटके ॥ ४ ॥
शुभं तिलकमाधत्ते यः स लोकत्रयं क्षणात् ।
नयति स्ववशं प्राज्ञः सुचिरं मोदते भुवि⁹ ॥ ५ ॥
तगरं पिप्पलीमूलं मेषशृङ्गी कणा जटा ।
एतत्समं स्वपञ्चाङ्गमलैर्नीत्वैकतां¹⁰ सुधीः ॥ ६ ॥
मधुना तिलकं कुर्याद्यः¹¹ क्षोणीसुतवासरे ।
जगत्सर्वं¹² वशीकुर्यात्स पुमान्नात्र संशयः ॥ ७ ॥

३२ अनङ्गरङ्गः [ सप्तमः
गोरोचनां च सम्भाव्य स्वपुष्परुधिरेण या ।
कुर्यात्तत्तिलकं ¹³ भाले सा पतिं मोहयेद्ध्रुवम् ॥ ८ ॥
॥ अथाञ्जनविधिः ॥
महाष्टमीदिने यत्तु ¹⁴ श्मशाने नरमस्तके ।
पातितं ¹⁵ कज्जलं ¹⁶ विश्वं मोहयेन्नयनाञ्जनात् ¹⁷ ॥ ९ ॥
रोचना केसरं कन्या शिला चैभिर्विलोचने ।
योजयेद्दृष्टिपथगं ¹⁸ सर्वमेव विमोहयेत् ॥ १० ॥
तालीसकुष्ठतगरैर्लिप्त्वा ¹⁹ क्षौमीं ²⁰ सुवर्तिकाम् ।
सिद्धार्थतैले निक्षिप्य कज्जलं नरमस्तके ॥ ११ ॥
पातयेदञ्जनात्तस्य ²¹ सर्वदा भुवनत्रये ।
दृष्टिगोचरमायातं सर्वो भवति दासवत् ॥ १२ ॥
शिलाकिञ्जल्कफलिनीरोचनानां तथाञ्जनम् ²² ।
पुष्यार्कयोगे विहितं दम्पत्योर्मोहनं परम् ॥ १३ ॥
॥ अथ चूर्णविधिः ॥
काकजङ्घा सिता पक्षौ भ्रामरौ कुष्ठमुत्पलम् ²³ ।
मूलं तगरजं चैषां ²⁴ चूर्णं क्षिप्तं ²⁵ विमोहयेत् ॥ १४ ॥
वात्यान्तिकदलं ²⁶ पुंसो मलं माला शवस्य च ²⁷ ।
पक्षावलेरिदं ²⁸ चूर्णं क्षिप्तं शिरसि ²⁹ मोहनम् ॥ १५ ॥
सप्तच्छदं शिवाक्षं ³⁰ च सक्षौद्रं तु ³¹ समांशकम् ।
अमीषां शिरसि क्षिप्तं चूर्णं मोहकरं परम् ³² ॥ १६ ॥
॥ अथ भक्षणविधिः ॥
अन्त्रादि सर्वं ³³ निष्कास्य खञ्जरीटोदरं कुजे ³⁴ ।
पूरयित्वा स्ववीर्येण ³⁵ शरावयुगले क्षिपेत् ॥ १७ ॥

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ३३
मुद्रां कृत्वा तदेकान्ते³⁸ सप्ताहं धारयेत्सुधीः ।
पश्चान्निष्कास्य संपिष्य³⁹ वटीं⁴⁰ कृत्वा विशोषयेत् ॥१८॥
सा भक्षणविधानेन दीयमाना परस्परम् ।
दम्पत्योर्मोहजननी कीर्तिता वटिकोत्तमा ॥१९॥
॥ अथ लेपनविधिः ॥
यः स्वरेतः समादाय रतान्ते सव्यपाणिना ।
वामपादे⁴¹ स्त्रियो लिम्पेत्सा तस्य वशगा भवेत् ॥२०॥
या भोगशेषे कान्तस्य लिङ्गं वामाङ्घ्रिणा स्पृशेत् ।
यावदायुर्भवेद्दासः स तस्या⁴² नात्र संशयः ॥२१॥
कपोतविष्ठासिन्दूरमधुकैः⁴³ समभागकैः⁴⁴ ।
लिप्त्वा लिङ्गं भजेद्यां सा वशगा स्याद्वराङ्गना ॥२२॥
घनसारं सभल्लूकमेदं⁴⁵ च मधुना सह ।
पिष्ट्वा लिप्तध्वजो यां च भजेत्सा वशगा भवेत्⁴⁶ ॥२३॥
रोचना कनकं शम्भुबीजं कर्पूरचन्दने⁴⁷ ।
एभिर्विलिप्तलिङ्गो यां भजते सा वशीभवेत् ॥२४॥
॥ अथ धूपः ॥
चन्दनं कुङ्कुमं व्याधिं⁴⁹ कालाङ्गं कुसुमं जलम्⁵⁰ ।
देवदारुं⁵¹ च संपिष्य मधुना सह मिश्रयेत् ॥२५॥
चिन्तामणिरिति ख्यातो धूपः परममोहनः ।
एष प्रयुक्तो विधिना सर्वकार्याणि साधयेत् ॥२६॥
एला सर्जरसस्तार्क्ष्यं चन्दनं युवती वचा ।
शृङ्गी चैभिः⁵³ समैर्धूपात्सर्वं विश्वं⁵⁴ विमोहयेत् ॥२७॥
॥ अथ कामेश्वरमन्त्रः ॥
क्लीं⁵⁵ प्राक्कामेश्वरेत्युक्त्वा प्रणवादि ततो ऽमुकीम् ।
आनयाथानयेत्येवं⁵⁶ वशतां क्लीं ततः परम्⁵⁷ ॥२८॥

३४ अनङ्गरङ्गः [सप्तमः
अयं कामेश्वरो मन्त्रः कदम्बकुसुमैः सह ।
पलाशकुसुमैर्वाथ⁵⁸ संजप्तो ऽयुतसंख्यतः⁵⁹ ॥२९॥
तथा⁶⁰ दशांशहोमेन सर्वसिद्धिप्रदः⁶¹ स्मृतः ।
अनेन जप्तं⁶² पुष्पादि दत्तं परममोहनम्⁶³ ॥३०॥
॥ अथ चामुण्डामन्त्रः ॥
ॐ चामुण्डे मोहयाथ वशतां⁶⁴ नय चामुकीम् ।
स्वाहापदान्त इत्युक्तश्चामुण्डामन्त्र उत्तमः ॥३१॥
पलाशकुसुमैरेतलक्षं जप्त्वा दशांशतः ।
होमेन वामविधिना सर्वसिद्धिं प्रविन्दति⁶⁵ ॥३२॥
इति मन्त्रेण जप्तानि सप्तधा कुसुमानि च ।
दत्तानि वशगां कुर्युः कामिनीं नात्र⁶⁶ संशयः ॥३३॥
॥ अथ पद्मिनीवशीकरणम् ॥
कामेश्वरपदं पूर्वमोंकाराद्यथ⁶⁷ मोहय ।
स्वाहान्तं क्रमतो मन्त्रं नागवल्लीदले लिखेत् ॥३४॥
पुंष्पेन मधुयुक्तेन रविवारे ऽभिमन्त्रितम्⁶⁸ ।
शतधा दीयमानं तत्पद्मिनीं वशतां नयेत् ॥३५॥
॥ अथ चित्रिणीवशीकरणम् ॥
ओङ्कारद्वितयं प्रोक्तं⁶⁹ विहङ्गमपदद्वयम् ।
कामदेवाय तन्मे च स्वाहेत्यस्त्रं मनोभुवः⁷⁰ ॥३६॥
पिष्ट्वा जातीफलं⁷¹ रम्भामूलतोयेन भावयेत् ।
संशोष्य भानुकिरणैर्नागवल्लीदले⁷² क्षिपेत् ॥३७॥
निमन्त्र्यानेन मन्त्रेण रविवारे प्रदापयेत् ।
एतद्भक्षणमात्रेण चित्रिणी वशगा भवेत्⁷³ ॥३८॥
॥ अथ शङ्खिनीवशीकरणम् ॥
ॐ मोहनश्वोमिति च⁷⁴ स्वाहान्तं च पदद्वयम्⁷⁵ ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ३९
अयं महासिद्धिमन्त्रः कीर्तितः पूर्वसूरिभिः⁷⁶ ॥३९॥
मन्त्रेणानेन संजप्तं⁷⁷ मूलं तगरसम्भवम् ।
श्रीफलं चैव⁷⁸ संदद्याच्छङ्खिनीं वशतां नयेत्⁷⁹ ॥४०॥
॥ अथ हस्तिनीवशीकरणम् ॥
ओंकारो थिरियुग्मं ⁸⁰ च कामदेवाय चेत्यथ ।
तस्मै स्वाहेति कथितो मन्त्रः श्रेष्ठो⁸¹ मुनीश्वरैः ॥४१॥
कपोतपिच्छं संपिष्य⁸² मधुनाथ⁸³ निमन्त्रयेत् ।
मन्त्रेणानेन तहानाद्धस्तिनी वशगा भवेत्⁸⁴ ॥४२॥
॥ अथाङ्गरागादिकमुच्यते ॥
संमूर्च्छितानुरागाणां रत्युत्सवविलासिनाम् ।
कामिनां⁸⁵ प्रीतिजनन‌मङ्गरागादिकं ब्रुवे⁸⁶ ॥४३॥
चन्दनोशीरपथ्यार्ति (?) लोध्राम्रत्वक्समुद्भवः⁸⁷ ।
लेपः स्वेदजदौर्गन्ध्यं हरत्याशु विलासिनाम् ॥४४॥
पथ्या निम्बदलं⁸⁸ लोध्रं दाडिमीसप्तपर्णयोः⁸⁹ ।
वल्कलश्च⁹⁰ प्रलेपो ऽयमङ्गदुर्गन्धिनाशनः⁹¹ ॥४५॥
चिञ्चाफलं करञ्जस्य⁹² बीजैरथ⁹³ हरीतकी ।
बिल्वमूलेन कक्षादिदुर्गन्धिहरणं⁹⁴ द्वयम्⁹⁵ ॥४६॥
नागपुष्पागुरुशीरकोल‌मज्जाम्बुचन्दनैः⁹⁶ ।
लिप्ताङ्गो विनिहन्त्याशु⁹⁷ दुर्गन्धं घर्मवारिजम् ॥४७॥
खगं पीलुतरोः⁹⁸ पुष्पं तथा जम्बूफलं⁹⁹ समम् ।
एतद्देहे निदाघेषु लिप्तं घर्माम्बुनाशनम् ॥४८॥
पिचुमन्ददलाम्भोजलोध्रदाडिमवल्कलैः¹⁰⁰ ।
निदाघकाले लिप्ताङ्गो घर्मवारिचयं जयेत् ॥४९॥
शिरीषकेसरोशीरलोध्रैरङ्गविरूक्षणात् ।
तद्रक्षणाच्च घर्माम्बु निदाघे नैव विन्दति ॥५०॥

३६ अनङ्गरङ्गः [सप्तमः
॥ अथ स्नानीयसुगन्धिप्रयोगः ॥
बिल्वपत्रं मरुवकं¹⁰¹ मशोककुसुमानि च ।
क्रमात्पुष्पाणि केतक्याः क्षिप्त्वा तैले निधापयेत्¹⁰² ॥५१॥
आतपे शुष्कपुष्पाणि¹⁰³ ततो निष्कासयेन्नरः ।
महापरिमलं तैलं ख्यातं योग्यं विलासिनाम्¹⁰⁴ ॥५२॥
एलाम्बुदनखस्वर्णमांसीकर्पूरपत्रकैः¹⁰⁵ ।
स्नात्वा सुगन्धं परमं मूर्धजानां प्रविन्दति¹⁰⁶ ॥५३॥
धात्रीस्वर्णघनीशीरपथ्यामांसीविलेपनैः¹⁰⁷ ।
स्नात्वा मासार्धमाधत्ते केशसौरभ्यमुत्तमम्¹⁰⁸ ॥५४॥
॥ अथ [ . . . . . ]न्धिप्रयोगः ॥
चन्दनैलाशटीपत्रशियुपथ्याम्बुतोयदैः ।
साम्यैर्लेप¹⁰⁹ उक्तोऽयं सुगन्धिः¹¹⁰ कामिवल्लभः¹¹¹ ॥५५॥
कर्पूरं कुङ्कुमं लोध्रं स्थौणेयं¹¹² जलमम्बुदः ।
उशीरं च समैरेभिर्लेपः¹¹³ स्यात्सुरभिः परः¹¹⁴ ॥५६॥
पत्राम्बुचन्दनोशीरकृष्णगुरुसमुद्भवः¹¹⁵ ।
लेपः कृतोऽयमङ्गेषु¹¹⁶ सौरभ्यं परमं दिशेत् ॥५७॥
॥ अथ सर्वोत्तमसुगन्धिप्रयोगः ॥
कस्तूरी नागकुसुमं शैलेयं चन्दनं घनः¹¹⁷ ।
श्रीवासः कनकश्चन्द्रो¹¹⁸ जाती स्थौणेयपूतिकम्¹¹⁹ ॥५८॥
सुश्लक्ष्णपिष्टैरेभिस्तु¹²⁰ नागवल्लीदलोद्भवैः ।
रसैर्लेपः सुगन्धो ऽयमुक्तो योग्यो¹²² महीभुजाम्¹²³ ॥५९॥
स्यात्तोयदस्य भागैकं पथ्याभागचतुष्टयम् ।
व्याधिस्थौणेयचन्द्राणां¹²⁴ प्रत्येकं भागयुग्मकम् ॥६०॥
शिलात्मजस्य¹²⁵ पञ्च स्युर्नव भागा नखस्य तु¹²⁶ ।
एभिरुक्तः सुगन्धोऽयं कस्तूरीदलसङ्गकः¹²⁷ ॥६१॥

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ३७
नखपथ्याभयाम्भोद मांसीमांसकरञ्जकाः¹²⁸ ।
समाः ¹²⁹स्वर्णाम्भसोरुक्तं प्रत्येकं भागयुग्मकम् ॥६२॥
कर्पूरागुरुकस्तूरी जातिस्थौणेयकस्य तु¹³⁰ ।
भागत्रिकं स्यात्प्रत्येकं सर्वैरेभिरिहोच्यते ॥६३॥
लेपः¹³¹ सौरभ्यगर्भाख्यः¹³² सर्वलोकमनोरमः ।
भूभुजामेव योग्यो ऽयमन्येषां दुर्लभः स्मृतः ॥६४॥
॥ अथ मुखवासविधिः ॥
त्वक्पत्रैलानखस्वर्णजातिभिः कारयेद्वटीम् ।
ताम्बूलयुक्ता सा भुक्ता¹³³ वक्त्रं सुरभितां नयेत् ॥६५॥
केसरं कोल मज्जा च स्थौणेयं¹³⁴ जातिसस्यकम्¹³⁵ ।
वटिका मधुनेतेषां¹³⁶ कृता¹³⁷ वक्त्रं सुवासयेत् ॥६६॥
मुराकिञ्जल्ककुष्ठानां चूर्णं लीढं हि सन्ध्ययोः¹³⁸ ।
कर्पूरगन्धि¹³⁹ वदनं कुर्यान्मासार्थतो ध्रुवम् ॥६७॥
काम्बोजिवीजकुष्ठोत्थं¹⁴⁰ चूर्णं मधुघृतान्वितम्¹⁴¹ ।
यो लेढि मासं तद्वक्त्रं¹⁴² केतकीगन्धवद्भवेत्¹⁴³ ॥६८॥
आम्रपत्ररसे क्षारं मार्गवृक्षभवं क्षिपेत् ।
संशोष्य भानुकिरणैर्भक्षेत्ताम्बूलमध्यगम्¹⁴⁴ ॥६९॥
प्रातः प्रतिदिनं यस्तु सुगन्धि स्यात्तदाननम्¹⁴⁵ ।
सर्वेषु सुखवासस्य¹⁴⁶ योगेष्वयमनुत्तमः ॥७०॥
इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते
ऽनङ्गरङ्गे वशीकरणादिनिरूपणं नाम
सप्तमः स्थलः ॥ ७ ॥

अथ अष्टमः स्थलः ।

:—:०:—:
॥ अथ विवाहाद्युद्देशः ॥
विद्याशौर्यविवेकधैर्यसहिते¹ शुद्धे स्वधर्मस्थिते²
विख्याते धनधान्यवैभवयुते³ जाता⁴ समाने कुले ।
कन्या दोषविवर्जिता गुणवती सभ्रातृका सुन्दरी
सद्भिः शास्त्रविधानतः स्मरकन्नायोग्या विबाह्या सदा⁵ ॥ १ ॥
॥ अथ कन्याशुभलक्षणानि ॥
नीलाम्भोरुहपत्रकान्तिरथवा स्वर्णप्रभासुन्दरी⁶
भृङ्गीनीलशिरोरुहा शशिमुखी सारङ्गशावेक्षणा ।
स्याद्यस्याश्च तिलप्रसूनसदृशी नासा सुदन्तावली⁷
सुश्रोत्रा पिकभाषिणी च जलजग्रीवाथ बिम्बाधरा⁸ ॥ २ ॥
चक्राद्यङ्कितशोणपाणिचरणा क्षामोदरी स्वल्पभु-
ग्रम्भास्तम्भमनोरमोरुयुगला श्रोण्या बृहत्यान्विता⁹ ।
नाभ्या चैव सुनिम्नया¹⁰ गजगतिः शान्ताल्पनिद्रालसा¹¹
शीलाढ्या सुकुमारिका नरवरैः कन्या विबाह्या सदा¹² ॥ ३ ॥
॥ अथ कन्यादूषणानि ॥
क्रूरा पिङ्गलकेशलोचनवती खर्वातिदीर्घा कृशा
लम्बोष्ठी पृथुकन्धरातिबहुभुक् श्यामाधरा दन्तुरा ।
वाचाला विषमस्तनी द्रुतगतिः शूर्पश्रवाः कोपिनी
रूक्षा पल्लवजिह्विकातिकठिना¹³ सश्मश्रुका¹⁴ लोमशा ॥ ४ ॥
निद्राशोकवती¹⁵ सदाथ चलने यस्याः प्रकम्पोऽवने¹⁶-
र्हास्ये चापि¹⁷ तरङ्गितौ प्रभवतो गण्डौ¹⁸ भृशं चञ्चला¹⁹ ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ३९
अङ्गुष्ठादधिका भवेत्तदुपगा पादे तथानामिका
यान्ता नो धरणीं स्पृशेदथ भवेन्मध्या तु हीनाग्रका ॥ ५ ॥
अज्ञाता गिरिपक्षिभूरुहनदीनक्षत्रसंज्ञा च या
प्रौढा रोगसमाकुला च सरलभ्रूवल्लरी निस्त्रपा ।
गण्डौ कूपयुगान्वितौ च दधती हीनाधिकाङ्गी तथा
दुःशीला च विवाहकर्मणि सदा त्याज्याबला पण्डितैः ॥ ६ ॥
॥ अथ जामातृलक्षणानि ॥
विद्याशौर्यधनाश्रयो गुणनिधिः ख्यातो युवा सुन्दरः
साचारः सुकुलोद्भवो मधुरवाग्दाता दयासागरः ।
भोगी भूरिकुटुम्बवान्स्थिरमतिः पापार्तिहीनो बली
जामाता परिवर्णितः कविवरै रेवंविधः सत्तमः ॥ ७ ॥
॥ अथ जामातृदूषणानि ॥
वृद्धो दुर्व्यसनो दयाविरहितो रोगी महापापवान्
षण्ढो दुष्टकुलोद्भवश्च पिशुनो द्यूतेऽतिवृद्धस्पृहः ।
निर्वित्तः कृपणो ऽतिचञ्चलमतिर्नित्यप्रवासी ऋणी
भिक्षुः स्नेहविवर्जितः सुमतिभिः कार्यो वरो नेदृशः ॥ ८ ॥
॥ अथ परस्त्रीगमन निषेधः ॥
आयुःक्षतिर्विकलतात्युपहास्यता च
निन्दार्थहानिलघुते विगतिः परत्र ।
स्यादेव यद्यपि रतेन पराङ्गनायाः
प्राहुस्तथाप्यनघमित्यपि कारणेन ॥ ९ ॥
लङ्केश्वरो जनकजाहरणेन वाली
तारापहारकतयाप्यथ कीचकाख्यः ।
पाञ्चालिकाग्रहणतो निधनं जगाम
तच्चेतसापि परदाररतिं न काङ्क्षेत् ॥ १० ॥

ब्राह्मणवल्लभा⁵³

Wait, let's look at again:
Is it निद्रोच्छेच्छितरतः or निद्रोच्छेदचितरतः?
Wait, look at च्छे:
Could it be निद्रोच्छेच्छितरतः?
Wait, look at the character:
नि द्रो च्छे
Wait, does it have च्छ?
Look at च्छे in line 17: गच्छे⁵⁰-.
Compare च्छे in line 17 with line 4:
In line 17: ग then च्छे.
In line 4: निद्रो then च्छे then च्छितरतः?
Wait! In line 4, the character has:
A च on the left, and a छ on the right.
Then the next character has an i matra on the left, but what is the letter?
Wait! Is it च्छि or दि or वि?
Wait! Look at वि in विषयेष्वथो (line 5):
वि has an i matra and व.
In line 4: could it be च्छि?
Wait, why would it be च्छि?
Look at the bottom of the letter with i matra:

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ४१
बाला प्रव्रजिता च भिक्षुवनिता तक्रस्य विक्रेतृका⁵⁴
मान्या⁵⁵ कारुवधूर्विदग्धपुरुषैः प्रेष्या इमा दूतिकाः⁵⁶ ॥१६॥
॥ अथ सुखसाध्यालक्षणानि ॥
निर्लज्जा विधवा कलासु कुशला, गोष्ठीपरा, दुर्भगा
क्लीबस्थूलकठोरवामनजरद्रूप्यभार्यास्तु याः⁵⁷ ।
द्वारावस्थितिशीलिकातिचपला वन्ध्या महामानिनी⁵⁸
प्रत्यग्रा⁵⁹ तरुणी महाविरहिणीः साध्याः सुखेनाङ्गनाः⁶⁰ ॥१७॥
॥ अथानुरागिणीलक्षणानि ॥
लज्जां विधत्ते⁶¹ ऽभिमुखं⁶² न पश्ये-
त्पादेन भूमिं विलिखेत्स्थिता⁶³ च ।
व्यनक्ति गात्रं कुरुते च हास्यं
दृष्ट्वा⁶⁴ कटाक्षा⁶⁵ नयने विदध्यात् ॥१८॥
पृष्टास्फुटं⁶⁶ सम्मितमेव⁶⁷ वाक्यं
शनैर्वदेच्चानुसरेद्व्रजन्तम्⁶⁸ ।
विलोक्य तं⁶⁹ व्याजकथाप्रसङ्गा-
दुच्चैर्वदेत्स्वं⁷⁰ परिदर्शयन्ती ॥१९॥
तन्मित्रवर्गे प्रणयं विदध्या-
दित्यादिवार्तामसकृच्च पृच्छेत् ।
कति स्त्रियो ऽस्यालयगाः सुरूपाः
कस्यामयं प्रेम भृशं विधत्ते⁷¹ ॥२०॥
मृद्नाति⁷² दृष्ट्वा⁷³ स्वकुचं करेण
संस्फोटयेदङ्गुलिकाः⁷⁴ सजृम्भम् ।
6