१०८ उपनिषद् (ज्ञान खण्ड - भाग २)

Name: १०८ उपनिषद् (ज्ञान खण्ड - भाग २)
Author: पण्डित श्रीराम शर्मा आचार्य

108 Upanishads Part 2 - Gyan Khand

by पण्डित श्रीराम शर्मा आचार्य

Source: संस्कृति संस्थान बरेली · संस्कृति संस्थान बरेली (origin)

Report a copyright issue

DevanagariSanskritpublished505 pages

About this granth

This is the Gyan Khand (ज्ञान खण्ड), the second volume of the 108 Upanishad series edited by Pandit Shriram Sharma Acharya. The series sorts the Upanishads into three thematic groups; this one brings together texts focused on knowledge of the Self, Brahman and the world.

As in the other volumes, the Sanskrit mantras are printed with a simple Hindi bhavartha, and running heads mark adhyaya, khanda and mantra numbers. The Katha Upanishad appears here with its two adhyayas and six vallis, carrying the dialogue between Nachiketa and Yama. The introduction places the Upanishads within the four layers of Vedic literature (Samhita, Brahmana, Aranyaka and Upanishad) and contrasts their emphasis on knowledge with the ritual concerns of the earlier layers.

The copy was published by Yug Nirman Yojana, Gayatri Tapobhumi, Mathura, in 2005 and runs to 505 pages, making it the largest of the three parts in this printing.

Page 492Permalink

मन्त्रानुक्रमणिका ४९८
मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण | मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण

Page 493Permalink

४९९ मन्त्रानुक्रमणिका
मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण
तस्माद्विराडित्यनया मुद्ग० १.५ तस्यै तपोदमः केन० ४.८
तस्मिञ्छुक्लमृतनीलमाहुः बृह० ४.४.९ तस्यै वाचः पृथिवी बृह० १.५.११
तस्मिन्त्रिमानि सर्वाणि छान्दो० २.९.२ तस्यैष आदेशो केन० ४.४
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ... अन्नं छान्दो० ५.७.२ तं ह कुमार कठ० १.१.२
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ... रेतो छान्दो० ५.८.२ तं ह चिरं वसेत्याज्ञा- छान्दो० ५.३.७
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ.. वर्षम् छान्दो० ५.६.२ तं ह प्रवाहणो छान्दो० १.८.८
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ... श्रद्धां छान्दो० ५.४.२ तं ह शिलकः छान्दो० १.८.६
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ... सोम छान्दो० ५.५.२ तं हंस उपनिपत्याभ्युवाद छान्दो० ४.७.२
तस्मिन्द्यावत्संपातम् छान्दो० ५.१०.५ तं हाङ्गिरा उद्गीथम् छान्दो० १.२.१०
तस्मिंस्त्वयि किं केन० ३.९ तं हाभ्युवाद रैकैद छान्दो० ४.२.४
तस्मै तृणं केन० ३.६ तं हैतमतिधन्वा छान्दो० १.९.३
तस्मै तृणं निदधावेतदादत्स्वेति केन० ३.१० तं हैतमुद्दालक बृह० ६.३.७
तस्मै श्वा श्वेतः छान्दो० १.१२.२ तं होवाच किंगोत्रः छान्दो० ४.४.४
तस्मै स विद्वान् मुण्ड० १.२.१३ तं होवाच नैतदब्राह्मणो छान्दो० ४.४.५
तस्मै स होवाच इहैवान्तः प्रश्न० ६.२ तं होवाच...महतो ऽभ्याहित- छान्दो० ६.७.३
तस्मै स होवाच एतद्वै प्रश्न० ५.२ तं होवाच यथा सोम्य छान्दो० ६.७.५
तस्मै स होवाच द्वेविद्ये मुण्ड० १.१.४ तं होवाच यं वै सोम्यै- छान्दो० ६.१२.२
तस्मै स होवाच प्रजाकामो प्रश्न० १.४ तां योगमिति कठ० २.३.११
तस्मै स होवाच यथा प्रश्न० ४.२ तां भवान् प्रब्रवीत्विति गा० १.६
तस्मै स होवाचाकाशो प्रश्न० २.२ ताऽहैत्तामेके बृह० ५.१४.५
तस्मै स होवाचाति प्रश्न० ३.२ ता आप ऐक्षन्त छान्दो० ६.२.४
तस्य क्व मूलं ... खलु छान्दो० ६.८.४ ता एता देवताः ऐत० १.२.१
तस्य क्व मूल.... सोम्य छान्दो० ६.८.६ तानि वा एतानि यजूंषि छान्दो० ३.२.२
तस्य प्रथमया विष्णो- मुद्ग० १.२ तानि वा एतानि सामान्येत छान्दो० ३.३.२
तस्य प्राची दिक्प्राच्यः बृह० ४.२.४ तानि ह वा एतानि छान्दो० ७.४.२
तस्य प्राची दिग्जुहूर्नाम छान्दो० ३.१५.२ तानि ह वा एतानि चित्तं छान्दो० ७.५.२
तस्य यथा कप्यासम् छान्दो० १.६.७ तानि ह वा एतानि त्रीणि छान्दो० ८.३.५
तस्य यथाभिनहनम् छान्दो० ६.१४.२ तानु तत्र मृत्युरथा छान्दो० १.४.३
तस्य ये प्राञ्चो रश्मयस्ता छान्दो० ३.१.२ तान्यभ्यतपत्तेभ्यः छान्दो० २.२३.३
तस्यर्क् च साम छान्दो० १.६.८ तान्वरिष्ठः प्राण प्रश्न० २.३
तस्य वा एतस्य पुरुषस्य बृह० ४.३.९ तान्ह स ऋषिरुवाच प्रश्न० १.२
तस्य .... सुवर्णं वेद बृह० १.३.२६ तान् हैतैः श्लोकैः बृह० ३.९.२८
तस्य सौम्य यो गाय० १.३ तान्होवाच प्रातर्वः छान्दो० ५.११.७
तस्य .... स्वं वेद बृह० १.३.२५ तान् होवाच ब्राह्मणा बृह० ३.१.२
तस्य ह वा एतस्य छान्दो० ३.१३.१ तान्होवाचाश्वपतिर्वै छान्दो० ५.११.४
तस्य ह वा एतस्यात्मनो छान्दो० ५.१८.२ तान्होवाचैहैव छान्दो० १.१२.३
तस्य ह वा एतस्यैवम् छान्दो० ७.२६.१ तान्होवाचैतावत् प्रश्न० ६.७
तस्य हैतस्य पुरुषस्य बृह० २.३.६ तान्होवाचैते वै खलु छान्दो० ५.१८.१
तस्य हैतस्य साम्नो यः बृह० १.३.२७ तापत्रयं त्वाध्यात्मिक. मुद्ग० ४.२
तस्या उपस्थानं गायत्र्य बृह० ५.१४.७ ताभ्यः पुरुषमानयत्ता ऐत० १.२.३
तस्या वेदिरुपस्थो बृह० ६.४.३ ताभ्यो गामानयत्ता ऐतरेय० १.२.२
तस्या ह मुखमुपोद्गृह्णन् छान्दो० ४.२.५ तावदेव निरोद्धव्यं मैत्रा० ४.४ (ज)

Page 494Permalink

मन्त्रानुक्रमणिका ५००

मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण	मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण
तालमात्रविनिष्कम्पो	अमृ० २४	ते होचुर्भगवन्यद्येवम्	मैत्रा० ३.१
तावद्रथेन गन्तव्यम्	अमृ० ३	ते होचुर्येन हैवाथैन	छान्दो० ५.११.६
ता वा अस्यैता हितो	बृह० ४.३.२०	तौ वा एतौ द्वौ	छान्दो० ४.३.४
तावानस्य महिमा	छान्दो० ३.१२.६	तौहद्वात्रिंशतं वर्षाणि	छान्दो० ८.७.३
तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकाम्..	छान्दो० ६.३.३	तौ ह प्रजापतिरुवाच	छान्दो० ८.७.४
तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकां नु	छान्दो० ६.३.४	तौ ह प्रजापतिरुवाच साध्वलङ्कृतौ	छान्दो० ८.८.२
तिर्यगूर्ध्वमधोदृष्टिं	अमृ० २३	तौ हान्वीक्ष्य प्रजापतिः	छान्दो० ८.८.४
तिलेषु तैलम्	श्वेता० १.१५	तौ होचतुर्यथैवेद०	छान्दो० ८.८.३
तिस्रो मात्रा मृत्युमत्यः	प्रश्न० ५.६	त्रयं वा इदं नाम रूपम्	बृह० १.६.१
तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे	कठ० १.१.९	त्रयः प्राजापत्याः	बृह० ५.२.१
तेऽग्निमब्रुवञ्जातवेद	केन० ३.३	त्रयी विद्या हिङ्कारस्त्रयः	छान्दो० २.२१.१
तेजसः सोम्याश्यमानस्य	छान्दो० ६.६.४	त्रयो धर्मस्कन्धा यज्ञः	छान्दो० २.२३.१
तेजो वावादित्ये भूयः	छान्दो० ७.११.१	त्रयो लोका एत एव	बृह० १.५.४
तेजोऽशितं त्रेधा विधीयते	छान्दो० ६.५.३	त्रयो वेदा एत एव	बृह० १.५.५
तेजो ह वाव उदानः	प्रश्न० ३.९	त्रयो होद्गीथे	छान्दो० १.८.१
ते तमर्चयन्तस्त्वं	प्रश्न० ६.८	त्रिणाचिकेत	कठ० १.१.१७
ते देवा अब्रुवन्नेतावद्वा	बृह० १.३.१८	त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्वि	कठ० १.१.१८
ते ध्यानयोगानुगता	श्वेता० १.३	त्रिरुन्नतं स्थाप्य	श्वेता० २.८
तेन तꣳह बको	छान्दो० १.२.१३	त्रिंशत्सार्धाङ्गुलः	अमृ० ३३
तेन तꣳ ह बृहस्पति	छान्दो० १.२.११	त्रीण्यात्मनेऽकुरुतेति	बृह० १.५.३
तेन तꣳहायास्य	छान्दो० १.२.१२	त्वावै ग्रहः	बृह० ३.२.९
तेन हवा एवं विदुषा	गाय० ७.१	त्वङ्मांसशोणिता.	मुद्ग० ४.३
तेनेयं त्रयी विद्या	छान्दो० १.१.९	त्वं पद महामन्त्रस्य	शु०२० २५
तेनोभौ कुरुतो यश्चैत	छान्दो० १.१.१०	त्वं पदार्थादौपाधि०	सर्व० १४
तेभ्यो ह प्रातेभ्यः	छान्दो० ५.११.५	त्वं भूर्भुवः स्वस्त्वम्	एका० १३
ते य एवमेतद्विदुर्यं	बृह० ६.२.१५	त्वमिति तदिति	शु०२० ४१
ते यथा तन्न विवेकम्	छान्दो० ६.९.२	त्वं मनुष्यवं	मैत्रा० ४.४ (ङ)
ते वा एते गुह्या	छान्दो० ३.५.२	त्वं वज्रभृद्भूत.	एका० ५
ते वा एतेऽथर्वाङ्गिरस	छान्दो० ३.४.२	त्वं स्त्री त्वं पुमानसि	श्वेता० ४.३
ते वा एते पञ्च	छान्दो० ३.१३.६	त्वं स्त्री पुमांस्त्वं	एका० ११
ते वा एते रसानाꣳरसा	छान्दो० ३.५.४	दध्नः सोम्य मध्यमानस्य	छान्दो० ६.६.१
तेषां खल्वेषां भूतानाम्	छान्दो० ६.३.१	दिवश्चैनमादित्याच्च	बृह० १.५.१९
तेषामसौ विरजो	प्रश्न० १.१६	दिव्यो ह्यमूर्तः	मुण्ड० २.१.२
ते ह खल्वथोर्ध्वरेतसो	मैत्रा० ४.१	दुःखमिति......स्वर्गः	निरा० १६
ते ह नासिक्यं	छान्दो० १.२.२	दुग्धेऽस्मै.....एतदेवम्	छान्दो० २.८.३
ते ह प्राणाः प्रजापतिम्	छान्दो० ५.१.७	दुग्धेऽस्मै.... एतामेव	छान्दो० १.१३.४
ते ह यथैवेदं	छान्दो० १.१२.४	दूरमेते विपरीते	कठ० १.२.४
ते ह वाचमूचुस्त्वं न	बृह० १.३.२	दृप्त बालाकिर्हानूचानो	बृह० २.१.१
ते ह सम्पादयाञ्चक्रुः	छान्दो० ५.११.२	दृश्यमानस्य सर्वस्य	शु०२० ३८
ते हेमे प्राणा अहꣳश्रेयसे	बृह० ६.१.७	दृष्टिः स्थिरा यस्य	ना०बि० ५६
ते होचुः क्नु सोऽभूद्यो	बृह० १.३.८	देवपितृकार्याभ्यां	तैत्ति० १.११.२
ते होचुरुपकोसलेषा	छान्दो० ४.१४.१	देवमनुष्य.....बन्धः	निरा० २२

Page 495Permalink

५०१ मन्त्रानुक्रमणिका
मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण
देवनामसि प्रश्नो० २.८ न नरेणावरेण कठ० १.२.८
देवर्षयो ब्रह्माणं शु०र० २ न निजं निजवत् स्क० २
देवाः पितरो मनुष्या बृह० १.५.६ न प्राणेन कठ० २.२.५
देवा वै मृत्योर्बिभ्य्... छान्दो० १.४.२ न भिद्यते कर्मचारैः ना० बि० ६
देवासुरा ह वै छान्दो० १.२.१ नमः शिवाय गुरवे निरा० १
देवैरत्रापि...किल कठ० १.१.२२ नमः शान्तात्मने मैत्रा० ४.४ (ण)
देवैरत्रापि... पुरा कठ० १.१.२१ न मान नावमानं ना०बि० ५४
देहादीनामसत्त्वात्तु ना० बि० २३ नरक इति .......एव नरकः निरा० १७
देहो देवालयः स्क० १० नवद्वारे पुरे देही श्वेता० ३.१८
द्यौरवगादित्यः छान्दो० १.६.३ न वधेनास्य... मध. छान्दो० ८.१०.४
द्यौरेवोदन्तरिक्षं छान्दो० १.३.७ न वधेनास्य हन्यते छान्दो० ८.१०.२
द्वया ह प्राजापत्या बृह० १.३.१ नवमी महती ना०बि० ११
द्वा सुपर्णा सयुजा श्वेता० ४.६ नवम्यां तु महर्लोकम् ना०बि० १६
द्वा सुपर्णा सयुजा मुण्ड० ३.१.१ न वित्तेन तर्पणीयो कठ० १.१.२७
द्वितीयायां समुत्क्रान्तो ना०बि० १३ न वै तत्र न निम्लोच छान्दो० ३.११.२
द्विधा वा एष आत्मानम् मैत्रा० ५.१ न वै नूनं भगवन्तस्त छान्दो० ६.१.७
द्विसप्ततिसहस्त्राणि प्रण० ११ न वै वाचो न चक्षू छान्दो० ५.१.१५
द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे श्वेता० ५.१ न संदृशे कठ० २.३.९
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मैत्रा० ५.३ न संदृशे तिष्ठति श्वेता० ४.२०
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे बृह० २.३.१ न सांपरायः प्रतिभाति कठ० १.२.६
द्वौ खण्डावुच्येते योऽयमुक्तः मुद्ग० २.२ न स्विदेतेऽप्युच्छिष्टा छान्दो० १.१०.४
धनुर्गृहीत्वौपनिषदं मुण्ड० २.२.३ न हवा अस्मा छान्दो० ३.११.३
धाता विधाता पवनः एका० ६ न हाप्सु प्रैत्यप्सुमान् छान्दो० २.४.२
धियो योनः गाय० ६.१ नाचिकेतमुपाख्यानं कठ० १.३.१६
ध्यानक्रियाभ्याम् मन्त्रि० ७ नान्तः प्रज्ञं न. माण्डू० ७
ध्यानं वाव चित्ताद्भूयो छान्दो० ७.६.१ नान्यस्मै कस्मैचन छान्दो० ३.११.६
ध्यानं-जीवत्वं सर्वभूतानां शु०र० २६ नाम वा ऋग्वेदो छान्दो० ७.१.४
ध्यानं- जीवो ब्रह्मैति शु०र० २८ नायमात्मा प्रवचनेन मुण्ड० ३.२.३
ध्यानं- ज्ञानं ज्ञेयं शु०र० २४ नायमात्मा प्रवचनेन कठ० १.२.२३
ध्यानं- नित्यानन्द शु०र० २१ नायमात्मा बलहीनेन मुण्ड० ३.२.४
ध्यायतेध्यासिता मन्त्रि० ४ नाविरतो दुश्चरितान् कठ० १.२.२४
न कंचन वसतौ तैत्ति० ३.१०.१ नासिकापुटमङ्गुल्या अमृ० २०
नक्षत्राण्येवर्कूचन्द्रमाः छान्दो० १.६.४ नाहं कर्ता नैव भोक्ता सर्व० १८
न चक्षुषा गृह्यते मुण्ड० ३.१.८ नाहं देहो जन्ममृत्यू सर्व० २१
न जायते म्रियते कठ० १.२.१८ नाहं भवाम्यहं सर्व० १६
न तत्र चक्षुर्गच्छति केन० १.३ नाहं मन्ये सुवेदेति केन० २.२
न तत्र रथा न रथयोगा बृह० ४.३.१० नित्योऽनित्यानां कठ० २.२.१३
न तत्र सूर्यो कठ० २.२.१५ नित्यो नित्यानाम् श्वेता० ६.१३
न तत्र सूर्यो भाति मुण्ड० २.२.१० निधनमिति त्र्यक्षरम् छान्दो० २.१०.४
न तत्र सूर्यो भाति श्वेता० ६.१४ नियामनसमर्थोऽयम् ना०बि ४५
न तस्य कश्चित्पतिरस्ति श्वेता० ६.९ निरञ्जने विलीयेते ना०बि० ५०
न तस्य कार्यं करणम् श्वेता० ६.८ निर्णिज्य क१ सं चमसं छान्दो० ५.२.८

Page 496Permalink

Page 497Permalink

५०३ मन्त्रानुक्रमणिका
मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण || मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण
प्राण एव सविता | गाय० ३.१० || ब्रह्म हेदं श्रियम् | गाय० ४.१
प्राणं देवा अनु | तैत्ति० २.३.१ || ब्रह्मादिपिपीलिका पर्यन्तं | सर्व० १०
प्राणः प्रसूतिर्भुवनस्य | एका० ३ || ब्रह्मा देवानां | मुण्ड० १.१.१
प्राणस्य प्राणमुत चक्षुष | बृह० ४.४.१८ || ब्रह्माद्यं स्थावरान्तं | मन्त्रि० १६
प्राणस्येदं वशे सर्वं | प्रश्न० २.१३ || ब्रह्मामृतम् | स्क० १२
प्राणाग्रय एव | प्रश्न० ४.३ || ब्रह्मैव स्वशक्तिं ...बहुजीवः | निरा० ५
प्राणान् प्रपीड्येह | श्वेता० २.९ || ब्रह्मैवाहं सर्ववेदान्त | सर्व० २०
प्राणायामैर्दहेद्दोष | अमृ० ८ || ब्रह्मैवेदममृतं | मुण्ड० २.२.११
प्राणे तृप्यति चक्षुस्तृप्यति | छान्दो० ५.१९.२ || ब्रह्मोपदेश कालोऽयमिदानीं | शु०र० ५
प्राणेन रक्षन्नवरं कुलायम् | बृह० ४.३.१२ || भगव इति ह प्रतिशश्राव | छान्दो० ४.१४.२
प्राणेषु पञ्चविधं परोवरीयः | छान्दो० २.७.१ || भगवन्नस्थिचर्मस्नायु० | मैत्रा० १.२
प्राणोऽपानो व्यान | बृह० ५.१४.३ || भगवांस्त्वेव मे | छान्दो० १.११.३
प्राणो ब्रह्म कं | छान्दो० ४.१०.५ || भयं क्रोधमथालस्य० | अमृत० २८
प्राणो ब्रह्मेति | तैत्ति० ३.३.१ || भयादस्याग्निस्तपति | कठ० २.३.३
प्राणो वा आशाया | छान्दो० ७.१५.१ || भर्गो देवस्य धीमहीति | गाय० ५.१
प्राणो वै ग्रहः | बृह० ३.२.२ || भवन्ति हास्य पशवः | छान्दो० २.६.२
प्राणो होवैतानि सर्वाणि | छान्दो० ७.१५.४ || भवत्याविच्छिन्नो... तृतीयं | गा० ६.२
प्राणो ह्येष यः | मुण्ड० ३.१.४ || भवत्याविच्छिन्नो.... द्वितीय | गा० ५.२
प्राप हायार्चकुलं | छान्दो० ४.९.१ || भवत्याविच्छिन्नोऽस्य | गा० ४.४
प्रियात्म जननवर्धन० | मुद्र० ४.६ || भानुमण्डलसंकाशा | ना० बि० ७
बद्धः सुनादगन्धेन | ना०बि०४३ || भावग्राह्यमनी० | श्वेता० ५.१४
बन्ध इति च.....बन्धः | निरा० १८ || भिद्यते हृदयग्रन्थि..... | मुण्ड० २.२.८
बलं वाव विज्ञानाद्भूयोपि | छान्दो० ७.८.१ || भीषाऽस्माद्वातः | तैत्ति० २.८.१
बहूनामेमि प्रथमो | कठ० १.१.५ || भूतसंमोहने काले | मन्त्रि० २
बृहच्च तद् | मुण्ड० ३.१.७ || भूमिरन्तरिक्षम् | बृह० ५.१४.१
बृहद्रथो ह वै नाम | मैत्रा० १.१ || भूमौ दर्भासने रम्ये | अमृ० १८
ब्रह्मणश्च ते पादं ब्रवाणीति | छान्दो० ४.५.२ || भूर्भुवः सुवरिति वा | तैत्ति० १.५.१
ब्रह्मणः सोम्य ते पादम् | छान्दो० ४.६.३ || भूर्लोकः पादयोस्तस्य | ना०बि० ३
ब्राह्मणः सोम्य...चाग्निः | छान्दो० ४.७.३ || भृगुर्वे वारुणिः।वरुणं | तैत्ति० ३.१.१
ब्राह्मणः सोम्य...प्राणः | छान्दो० ४.८.३ || भृगुस्तस्मै यतो | तैत्ति० ३.११.१
ब्रह्माणाऽकाशमभिपन्नम् | गाय० ७.२ || मकरन्दं पिबन्भृङ्गो | ना०बि० ४२
ब्रह्म तं परादाद्यो० | बृह० ४.५.७ || मकारश्चाग्निसंकाशो | प्रण० ८
ब्रह्म तं ....भूतानि | बृह० २.४.६ || मघवन्मर्त्यं वा इदं | छान्दो० ८.१२.१
ब्रह्म प्रणव संधानं नादो | ना०बि० ३० || मटचीहतेषु कुरुष्वाटिक्या | छान्दो० १.१०.१
ब्रह्म ब्रह्मेत्यथायन्ति | मन्त्रि० २० || मद्गृहे पादं वक्तेति | छान्दो० ४.८.१
ब्रह्म वा इदमग्र आसीत् | बृह० १.४.१० || मन आदि चतुर्दश करणैः | सर्व० ४
ब्रह्म वा इदमग्र आसीदेकमेव | बृह० १.४.११ || मन आदिश्च | सर्व० ७
ब्रह्मवादिनो वदन्ति | छान्दो० २.२४.१ || मन एव मनुष्याणां | मैत्रा० ४.४ (ट)
ब्रह्मवादिनो वदन्ति | श्वेता० १.१ || मन एव सविता | गाय० ३.१
ब्रह्मविदाप्नोति | तैत्ति० २.१.१ || मनः सङ्कल्पकं | अमृ० १६
ब्रह्मविदिव वै सोम्य | छान्दो० ४.९.२ || मनसैवानुद्रष्टव्यम् | बृह० ४.४.१९
ब्रह्म ह देवेभ्यो | केन० ३.१ || मनसैवेदमाप्तव्यं | कठ० २. . १

Page 498Permalink

मन्त्रानुक्रमणिका ५०४
मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण
मनस्तत्र लयं ना०बि० ४७ य एको जालवानीशत श्वेता० ३.१
मनो ब्रह्मेति तैत्ति० ३.४.१ य एकोऽवर्णो बहुधा श्वेता० ४.१
मनो ब्रह्मेत्युपासीत छान्दो० ३.१८.१ य एतदुपनिषदम् मुद्ग० ४.१०
मनोमयः प्राणशरीरो छान्दो० ३.१४.२ य एते ब्रह्मलोके छान्दो० ८.१२.६
मनोमयोऽयं पुरुषो बृह० ५.६.१ य एवं विद्वान् प्रश्न० ३.११
मनोवाव वाचो भूयो छान्दो० ७.३.१ य एवं वेद क्षेम तैत्ति० ३.१०.२
मनो वै ग्रहः बृह० ३.२.७ य एष एतस्मिन्मण्डले बृह० ५.५.३
मनो हिङ्कारो वाक् छान्दो० २.११.१ य एष सुप्तेषु कठ० २.२.८
मनो हि द्विविधं मैत्रा० ४.४ (च) य एष स्वप्ने छान्दो० ८.१०.१
मनो होच्चक्राम बृह० ६.१.११ य एषोऽक्षिणि पुरुषो छान्दो० ४.१५.१
मनो होच्चक्राम छान्दो० ५.१.११ यच्चक्षुषा न पश्यति केन० १.६
मन्त्रोपनिषदं ब्रह्म मन्त्रि० १० यच्चन्द्रमसो रोहित छान्दो० ६.४.३
मह इति ब्रह्म तैत्ति० १.५.३ यच्च स्वभावं पचति श्वेता० ५.५
मह इत्यादित्यः । आदित्येन तैत्ति० १.५.२ यच्चित्तस्तेनैष प्रश्न० ३.१०
महतः परमव्यक्तम् कठ० १.३.११ यच्छेद्वाङ्मनसी कठ० १.३.१३
महति श्रूयमाणे ना०बि० ३६ यच्छ्रोत्रेण केन० १.७
महान्प्रभुर्वे पुरुषः श्वेता० ३.१२ यजुः प्राणो वै यजुः प्राणे बृह० ५.१३.२
महापुरुष आत्मानम् मुद्ग० २.४ यजुर्वेदोऽन्तरिक्षम् प्रण० ५
महावाक्यान्य० शु०२० ४५ यज्जाग्रतो दूरमुदैति शिव० १
मात्रातिलिङ्गपदम् अमृ० ४ यज्ञ एव सविता गाय० ३.१२
मानवो ब्रह्मैवैक छान्दो० ४.१७.१० यज्ञेनेत्युपसंहारः मुद्ग० १.९
मा नस्तोके तनये श्वेता० ४.२२ यतश्चोदेति कठ० २.१.९
मायां तु प्रकृतिम् श्वेता० ४.१० यतो वाचो...कदाचनेति तैत्ति० २.४.१
माया नाम अनादिरन्तवती सर्व० १५ यतो वाचो...कुतश्चनेति तैत्ति० २.९.१
मासेभ्यः पितृलोकम् छान्दो० ५.१०.४ यत्किञ्च विजिज्ञास्यम् बृह० १.५.९
मासेभ्यः संवत्सर छान्दो० ५.१०.२ यत्किञ्चाविज्ञातं प्राणस्य बृह० १.५.१०
मासो वै प्रजापतिः प्रश्न० १.१२ यत्तदद्रेश्यमग्राहम.. मुण्ड० १.१.६
मित्रः सुपर्णश्चन्द्र एका० १२ यत्तु जन्मान्तराभावात् ना०बि० २४
मूढ इति च .....मूढः निरा० ३३ यत्ते कश्चिदब्रवीत् बृह० ४.१.२
मृतवत्तिष्ठते योगी ना०बि० ५२ यत्पुरुषेणेत्यनया मुद्ग० १.६
मृत्योप्रोक्तां कठ० २.३.१८ यत्प्रज्ञानमुत चेतो शिव० ३
मैत्रेयीति होवाच....उद्या० बृह० २.४.१ यत्प्राणेन केन० १.८
मैत्रेयीति हे वाच....प्रव्रजिष्यन्वा बृह० ४.५.२ यत्र कुत्रापि वा ना०बि० ३८
मोक्ष इति च......मोक्षः निरा० २९ यत्र नान्यत्पश्यति छान्दो० ७.२४.१
यं यं लोकं मुण्ड० ३.१.१० यत्र वान्यदिव बृह० ४.३.३१
यं यमन्तमभिकामो छान्दो० ८.२.१० यत्र सुप्तो न कंचन माण्डू० ५
य आकाशे तिष्ठन् बृह० ३.७.१२ यत्र हि द्वैतमिव..जिघ्रति बृह० २.४.१४
य आत्माऽ पहतमाप्मा छान्दो० ८.७.१ यत्र हि द्वैतमिव..पश्यति बृह० ४.५.१५
य आदित्ये तिष्ठन् बृह० ३.७.९ यत्रैतदस्मिञ्छरीरे छान्दो० ३.१३.८
य इमं परमं कठ० १.३.१७ यत्सप्तान्नानि..पितेति बृह० १.५.२
य इमं मध्वदं कठ० २.१.५ यत्सप्तान्नानि मेधया बृह० १.५.१
य इमं सृष्टियज्ञम् मुद्ग० २.७

Page 499Permalink

Page 500Permalink

मन्त्रानुक्रमणिका ५०८

मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण	मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण
यस्तद्वेद स वेद	छान्दो० २.२१.४	याज्ञवल्क्येति... सर्वमहोरात्राभ्यां	बृह० ३.१.४
यस्तमसि तिष्ठन्	बृह० ३.७.१३	याज्ञवल्क्येति होवाच कतिभिः	बृह० ३.१.९
यस्तु विज्ञानयुक्तेन	कठ० १.३.६	याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यो	बृह० ३.९.१९
यस्तु विज्ञानवान् भवति	कठ० १.३.८	या तदभिमानम्	सर्व० ३
यस्तु सर्वाणि	ईश० ६	या ते तन्वार्वाचि	प्रश्न० २.१२
यस्तूर्णनाभ इव	श्वेता० ६.१०	या ते रुद्र शिवा तनू०	श्वेता० ३.५
यस्तेजसि तिष्ठन्	बृह० ३.७.१४	यां दिशमभिष्ठोष्य..	छान्दो० १.३.११
यस्त्वचि तिष्ठन्	बृह० ३.७.२१	या प्राणेन	कठ० २.१.७
यस्त्वविज्ञान...म	कठ० १.३.७	यामिषुं गिरिशंत	श्वेता० ३.६
यस्त्वविज्ञान...युक्तेन	कठ० १.३.५	या वाक्सर्क्सस्माद....	छान्दो० १.३.४
यस्मात्परम्	श्वेता० ३.९	यावान्वा अयमाकाशस्ता	छान्दो० ८.१.३
यस्मादर्वाक्संवत्सरो	बृह० ४.४.१६	या वै सा गायत्रीयम्	छान्दो० ३.१२.२
यस्मिंस्त्वयि किं	केन० ३.५	या वै सा पृथिवीयम्	छान्दो० ३.१२.३
यस्मिन्द्यौः पृथिवी	मुण्ड० २.२.५	युक्तेन मनसा वयम्	श्वेता० २.२
यस्मिन्न्रिदं	कठ० १.१.२९	युक्त्वाय मनसा	श्वेता० २.३
यस्मिन्नृच : साम	शिव० ५	युञ्जानः प्रथमम्	श्वेता० २.१
यस्मिन्पञ्च पञ्चजना	बृह० ४.४.१७	युञ्जते मन उत	श्वेता० २.४
यस्मिन्भावाः	मन्त्रि० १८	युजे वां ब्रह्मपूर्व्यम्	श्वेता० २.५
यस्मिन्सर्वमिदम्	मन्त्रि० १७	ये तत्र ब्राह्मणाः	तैत्ति० १.११.४
यस्मिन्सर्वाणि	ईश० ७	येन कर्माण्यपसो	शिव० २
यस्मिन् स लीयते	प्रण० १३	येन च्छन्दसा	छान्दो० १.३.१०
यस्य देवे परा	श्वेता० ६.२३	येन रूपं रसं	कठ० २.१.३
यस्य ब्रह्म	कठ० १.२.२५	येनावृतं नित्यमिदम्	श्वेता० ६.२
यस्याग्निहोत्रम......	मुण्ड० १.२.३	येनाश्रुतः श्रुतं	छान्दो० ६.१.३
यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध	बृह० ४.४.१३	येनासौ गच्छते	अमृ० २६
यस्यामतं	केन० २.३	येनेक्षते श्रृणोतीदम्	शु०२० ३१
यस्यामृचि तामृचं	छान्दो० १.३.९	येनेदं भूतं भुवनं	शिव० ४
यस्येदं मण्डलम्	अमृ० ३९	येयं प्रेते	कठ० १.१.२०
यागव्रत तपोधन.....बन्धः	निरा० २६	ये ये कामा	कठ० १.१.२५
याज्ञवल्क्य किं ज्योतिरयम्	बृह० ४.३.२	योऽग्रौ तिष्ठन्	बृह० ३.७.५
याज्ञवल्क्याद्याज्ञवल्क्य	बृह० ६.५.३	यो दिक्षु तिष्ठन्	बृह० ३.७.१०
याज्ञवल्क्येति....कत्ययमद्याध्वर्युः	बृह० ३.१.८	यो दिवि तिष्ठन्	बृह० ३.७.८
याज्ञवल्क्येति....द्यग्भिः	बृह० ३.१.७	यो देवानां... जनयामास	श्वेता० ३.४
याज्ञवल्क्येति..... द्योद्गाता०	बृह० ३.१.१०	यो देवानां... पश्यत	श्वेता० ४.१२
याज्ञवल्क्येति... पूर्वपक्षा०	बृह० ३.१.५	यो देवानामधिपो	श्वेता० ४.१३
याज्ञवल्क्येति ....मृत्युना	बृह० ३.१.३	यो देवोऽग्रौ योऽप्सु	श्वेता० २.१७
याज्ञवल्क्येति... मृत्योरन्नम्	बृह० ३.२.१०	योनिमन्ये	कठ० २.२.७
याज्ञवल्क्येति..प्रियते	बृह० ३.२.१२	योऽन्तरिक्षे तिष्ठन्	बृह० ३.७.६
याज्ञवल्क्येति... यत्रायं पुरुषो	बृह० ३.२.११	योऽप्सु तिष्ठन्	बृह० ३.७.४
याज्ञवल्क्येति... यत्रास्य	बृह० ३.२.१३	यो ब्रह्माणं विदधाति	श्वेता० ६.१८
याज्ञवल्क्येति... यदिदम्	बृह० ३.१.६	यो मनसि तिष्ठन्	बृह० ३.७.२०
		योऽयं दक्षिणेऽक्षन्पुरुष०	बृह० ५.५.४

Page 501Permalink

५०७ मन्त्रानुक्रमणिका
मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण
यो योनिं योनिमधिति० श्वेता० ४.११ लोकादिमग्निं कठ० १.१.१५
यो योनिं..विश्वानि श्वेता० ५.२ लोकेषु पञ्चविधः छान्दो० २.२.१
यो रहस्योपनिषदं० शु०र० ५३ लोम हिंकारस्त्वक् छान्दो० २.१९.१
यो रेतसि तिष्ठन् बृह० ३.७.२३ वक्त्रेणोत्पलनालेन अमृ० १३
यो वा एतदक्षरं बृह० ३.८.१० वर्णाश्रम..कथ्यः निरा० २४
यो वा एतामेवं केन० ४.९ वाग्वां हिंकारो छान्दो० २.१६.१
यो वाचि तिष्ठन् बृह० ३.७.१७ वासिष्ठाय स्वाहेत. छान्दो० ५.२.५
यो वायौ तिष्ठन् बृह० ३.७.७ वह्नेर्यथा योनिगतस्य श्वेता० १.१३
यो विज्ञाने तिष्ठन् बृह० ३.७.२२ वाक्यार्थस्य विचारोऽथ शु०र० १९
यो वेदादौ स्वरः शु०र० ४८ वागेव ब्रह्मणश्चतुर्थः छान्दो० ३.१८.३
यो वै भूमा तत्सुखम् छान्दो० ७.२३.१ वागेवर्क् प्राणः छान्दो० १.१.५
यो वै स संवत्सरः बृह० १.५.१५ वाघोञ्चक्राम बृह० ६.१.८
योषा वा अग्निर्गौतम बृह० ६.२.१३ वाग्वाव नाम्नो भूयसि छान्दो० ७.२.१
योषा वाव गौतमाग्नि० छान्दो० ५.८.१ वाग्वै ग्रहः बृह० ३.२.३
यो ह खलु वावोपस्थिः मैत्रा० २.४ वाचं धेनुमुपासीत बृह० ५.८.१
यो ह वा आयतनम् छान्दो० ५.१.५ वाच्यं लक्ष्यमिति शु०र० ४०
यो ह वा आयतनं वेद० बृह० ६.१.५ वायुरनिलममृतमथेदं ईश० १७
यो ह वै ज्येष्ठम् छान्दो० ५.१.१ वायुरेव सविता गाय० ३.३
यो ह वै ज्येष्ठं च बृह० ६.१.१ वायुर्यथैको कठ० २.२.१०
यो ह वै प्रजापतिं वेद बृह० ६.१.६ वायुर्वाव संवर्गो छान्दो० ४.३.१
यो ह वै प्रतिष्ठाम् छान्दो० ५.१.३ वायुः संधानम् तैत्ति० १.३.२
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद बृह० ६.१.३ वालाग्रशतभागस्य श्वेता० ५.९
यो ह वै वसिष्ठाम् छान्दो० ५.१.२ विज्ञातं विजिज्ञास्यमस्ति० बृह० १.५.८
यो ह वै वसिष्ठां वेद बृह० ६.१.२ विज्ञानं ब्रह्मेति तैत्ति० ३.५.१
यो ह वै शिशुः साधानः बृह० २.२.१ विज्ञानं यज्ञं तनुते तैत्ति० २.५.१
यो ह वै संपदम् छान्दो० ५.१.४ विज्ञानं वावध्यानाद्भूयो छान्दो० ७.७.१
यो ह वै संपदं वेद बृह० ६.१.४ विज्ञान सारथिर्यस्तु कठ० १.३.९
रक्तांगौ मणिप्रख्यः अमृ० ३६ विज्ञानात्मा सह प्र० ४.११
रहस्योपनिषदं ब्रह्म ध्यातम् शु०र० १८ वितत्य वागम् एका० ४
रहस्योपनिषदाज्ञा शु०र० १५ विद्यां चाविद्याम् ईश० ११
रुधिरं रेचकं चैव अमृ० १० विद्युदेव संविता गाय० ३.९
रूपाण्येव ....एवासावादित्ये बृह० ३.९.१२ विद्युद्वैद्युत्याहु० बृह० ५.७.१
रूपाण्येव यस्यायतनं बृह० ३.९.१५ विद्वानिति च ..जिहान् निरा० ३२
रेत एव यस्यायतनः बृह० ३.९.१७ विनार्दं साम्नो वृणे छान्दो० २.२२.१
रेतो होच्चक्राम बृह० ६.१.१२ विश्वतश्चक्षुरुत श्वेता० ३.३
रैक्वेमानि षट् छान्दो० ४.२.२ विश्वरूपं हरिणम् प्र० १.८
लय विक्षेप रहितं मैत्रा० ४.४ (छ) विश्वे निमृग्रा पदवोः एका० २
लघुत्वमारोग्यमलो श्वेता० २.१२ विश्वेश्वर नमः मैत्रा० ४.४ (ढ)
लवणमेतदुदकेऽवधायाथ छान्दो० ६.१३.१ विष्णोर्मोक्ष प्रदक्षम् मुद्ग० १.३
लोकद्वारमपावा..वय छान्दो० २.२४.४ विस्मृत्य विश्वमेकाग्रः ना०बि० ४४
लोकद्वारमपावा..वैश छान्दो० २.२४.८ विस्मृत्य सकलम् ना०बि० ३९
लोकद्वारमपावा..स्वारा छान्दो० २.२४.१२ वृष्टौ पञ्चविध छान्दो० २.३.१

Page 502Permalink

मन्त्रानुक्रमणिका ५०

मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण	मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण
वेत्थ यथासौ	छान्दो० ५.३.३	श्रोत्रमेव ब्रह्मणश्चतुर्थः	छान्दो० ३.१८.६
वेत्थ यथेमाः प्रजाः	बृह० ६.२.२	श्रोत्रस्य श्रोत्रं	केन० १.२
वेत्थ यदि॒तोऽधि	छान्दो० ५.३.२	श्रोत्रःहोच्चक्राम	छान्दो० ५.१.१०
वेदमन्‌च्याचार्यो	तैत्ति० १.११.१	श्रोत्र ॱ होच्चक्राम	बृह० ६.१.१०
वेदा एव सविता	गाय० ३.११	श्वेतकेतुर्ह वा आरुणेयः	बृह० ६.२.१
वेदान्तविज्ञान	मुण्ड० ३.२.६	श्वेतकेतुर्हाऽऽरुणेय आस	छान्दो० ६.१.१
वेदान्ते परमं गुह्यम्	श्वेता० ६.२२	श्वेतकेतुर्हारुणेयःपञ्चालाना	छान्दो० ५.३.१
वेदाहमेतमजरम्	श्वेता० ३.२१	श्वोभावा मर्त्यस्य	कठ० १.१.२६
वेदाहमेतं पुरुषम्	श्वेता० ३.८	षष्ठयामिन्द्रस्य	ना०बि० १५
वैश्वानरः प्रविशति	कठ० १.१.७	षोडशकलः सोम्य	छान्दो० ६.७.१
व्यानः सर्वेषु चाङ्गेषु	अमृ० ३६	संकल्पनस्पर्श०	श्वेता० ५.११
व्याने तृप्यति श्रोत्रम्	छान्दो० ५.२०.२	संकल्पमात्र....बन्धः	निरा० २८
व्रात्यस्त्वं	प्रश्न० २.११	संकल्पो वाव मनसो	छान्दो० ७.४.१
शं नो मित्रः....ब्रह्म	तैत्ति० १.१२.१	संन्यासीति च.... इति	निरा० ३९
शं नो मित्रः...ब्रह्म	तैत्ति० १.१.१	संप्राप्यैनमृषयो	मुण्ड० ३.२.५
शंसन्तमनुशंसन्ति	मन्त्रि० ९	संभूतिं च विनाशं	ईश० १४
शतं चैका च	कठ० २.३.१६	संयुक्तमेतत्क्षरमक्षरम्	श्वेता० १.८
शतायुषः पुत्र	कठ० १.१.२३	संवत्सरो वै	प्रश्न० १.९
शब्दादिविषयान् पञ्च	अमृ० ५	संविन्मात्रस्थितश्च	स्क० ३
शाकल्येति होवाच	बृह० ३.९.१८	स इमांल्लोकानसृजत	ऐत० १.१.२
शान्तसंकल्पः	कठ० १.१.१०	स ईक्षत कथं	ऐत० १.३.११
शास्त्राण्यधीत्य मेधावी	अमृ० १	स ईक्षतेमे नु लोका	ऐत० १.१.३
शिक्षां व्याख्यास्यामः	तैत्ति० १.२.१	स ईक्षतेमे नु लोकाश्च	ऐत० १.३.१
शिखा च दीपसंकाशा	प्रण० ९	स ईक्षांचक्रे कस्मिन्न	प्रश्न० ६.३
शिवाय विष्णुरूपाय	स्क० ८	स एतमेव सीमानं	ऐत० १.३.१२
शिष्य इति च...शिष्यः	निरा० ३१	स एतां त्रयीं विद्याम्	छान्दो० ४.१७.३
शौनको ह वै	मुण्ड० १.१.३	स एतास्तिस्रो देवता	छान्दो० ४.१७.२
श्यामाच्छबलम्	छान्दो० ८.१३.१	स एतेन प्रज्ञे	ऐत० ३.१.४
श्रवणं तु गुरोः पूर्वम्	शु०२० ४३	स एनान्ब्रह्म	छान्दो० ४.१५.६
श्रवणायापि	कठ० १.२.७	स एव काले भुवनस्य	श्वेता० ४.१५
श्रीपरम धाप्ने स्वस्ति	स्क० १३	स एव ज्योतिषाम्	स्क० ५
श्रीवेदव्यास उवाच-देवदेव	शु०२० ४	स एवं विद्वान्	ऐत० २.१.६
श्रीवेदव्यास उवाच-यथा	शु०२० ७	स एवाधस्तात्स	छान्दो० ७.२५.१
श्रीशुक उवाच-देवादिदिव	शु०२० ११	स एष देवोऽम्बरगश्च	एका० ८
श्री सदाशिव उवाच-साधु	शु०२० १४	स एष परोवरीयानुद्गीथः	छान्दो० १.९.२
श्रुतः ह्येव मे	छान्दो० ४.९.३	स एष ये चैतस्माद्	छान्दो० १.७.६
श्रूयते प्रथमाभ्यासे	ना०बि ३३	स एष रसाना ॱ	छान्दो० १.१.३
श्रेयश्च प्रेयश्च	कठ० १.२.२	स एष वैश्वानरो	प्रश्न० १.७
श्रोतुमिच्छामि	शु०२० १३	स एष संवत्सरः प्रजा०	बृह० १.५.१४
श्रोतुर्देहेन्द्रियातीतम्	शु०२० ३६	स ऐक्षत यदि वा	बृह० १.२.५
श्रोत्रं वै ग्रहः	बृह० ३.२.६	स च पादनारायणो	मुद्ग० २.५
श्रोत्रमेवार्ङ्मनः	छान्दो० १.७.३	स जातो भूतान्	ऐत० १.३.१३

Page 503Permalink

५०९ मन्त्रानुक्रमणिका
मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण
स जातो यावदायुषं जीवति छान्दो० ५.१.२ स य एतदेवममृतं...साध्या छान्दो० ३.१०.३
स तत्राजगाम गाय० २.२ स य एतमेवं....आयतन० छान्दो० ४.८.४
स तन्मयो ह्यामृत श्वेता० ६.१७ स य एतमेवं...ज्योति० छान्दो० ४.७.४
स तस्मिन्नेवाकाशे केन० ३.१२ स य एतमेवं विद्वाः छान्दो० ४.५.३
सत्यकामो ह जाबालो छान्दो० ४.४.१ स य एतमेवं विद्वान छान्दो० ३.१९.४
सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्द सर्व० १२ स य एतमेवं विद्वान्० छान्दो० ४.१२.२
सत्यमेव जयति मुण्ड० ३.१.६ स य एतमेवं विद्वान्० छान्दो० ४.११.२
सत्येन लभ्यस्तपसा मुण्ड ० ३.१.५ स य एतमेवं...विद्वान्० छान्दो० ४.१३.२
स त्रेधात्मानं व्यकु० बृह० १.२.३ स य एतमेवं...श्रुत्० छान्दो० ४.६.४
स त्वमग्निः कठ० १.१.१३ स य एवमेतत् छान्दो० २.२१.२
स त्वं प्रियान्प्रियरूपा कठ० १.२.३ स य एवमेतद्गायत्रं छान्दो० २.११.२
सदेव सोम्येदमग्र छान्दो० ६.२१ स य एवमेतद्बृहदादित्ये छान्दो० २.१४.२
स नैव व्यभवत्तच्छ्रेयो बृह० १.४.१४ स य एवमेतद्यज्ञाय छान्दो० २.१९.२
स नैव व्यभवत्स विश. बृह० १.४.१२ स य एवमेतद्रथन्तरमग्नौ छान्दो० २.१२.२
स नैव व्यभवत्स शौद्रम् बृह० १.४.१३ स य एवमेतद्राजनम् छान्दो० २.२०.२
स पर्यगाच्छुक्रम ईश० ८ स य एवमेतद्वामदेव्यम् छान्दो० २.१३.२
सप्त प्राणाः प्रभवन्ति मुण्ड० २.१.८ स य एवमेतद्वैराजमृतुषु छान्दो० २.१६.२
स प्राणमसृजत प्रश्न० ६.४ स य एवमेतद्वैरूपम् छान्दो० २.१५.२
स ब्रह्मचारिवृत्तिश्च मंत्रि० ११ स य एवमेताः छान्दो० २.१७.२
स ब्रह्मा स विष्णुः निरा० ८ स य एवमेता रेवत्यः छान्दो० २.१८.२
स ब्रूयान्नास्य छान्दो० ८.१.५ स य एवंवित् तैत्ति० ३.१०.५
समस्तस्य खलु छान्दो० २.१.१ स य एषोऽणिमैतदा० छान्दो० ६.८.७,
समाधिनिर्धूतमलस्य मैत्रा० ४.४ (झ) ९,४,१०.३, १२.३, १३.३, १४.३, १५.३
समान उ एवायं छान्दो० १.३.२ स य एषोऽन्तर्हदय तैत्ति० १.६.१
समानमा सांजीवीपुत्रात् बृह० ६.५.४ स यः कामयेत बृह० ६.३.१
समानस्तु द्वयोर्मध्ये अमृ० ३८ स यत्रायमणिमानं न्येति बृह०४.३.३६
समाने तृप्यति मनस् छान्दो० ५.२२.२ स यत्रायमात्माऽबल्यं बृह० ४.४.१
समाने वृक्षे मुण्ड० ३.२.२ स यत्रैतत्स्वप्न्यया बृह० २.१.१८
समाने वृक्षे पुरुषो श्वेता० ४.७ स यथा तत्र नादाहयेत् छान्दो० ६.१६.३
समासक्तं यदा चित्तं मैत्रा० ४.४ (ङ) स यथा दुन्दुभेर्हन्यमा० बृह० २.४.७
समे शुचौ शर्करावह्नि० श्वेता० २.१० स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य बृह० ४.५.८
स य आकाशं छान्दो० ७.१२.२ स यथाद्रैंधाग्नेरभ्याहितस्य बृह० ४.५.११
स य आशां ब्रह्मेत्युपास्त छान्दो० ७.१४.२ स यथाद्रैंधाग्नेरभ्याहितात् बृह० २.४.१०
स य इच्छेत्पुत्रो मे बृह० ६.४.१४ स यथावीणायै वाद्य० बृह० ४.५.१०
स य इदमविद्वान् छान्दो० ५.२४.१ स यथा वीणायै वाद्यमानायै बृह० २.४.९
स य इमांस्त्रींल्लोकान् बृह० ५.१४.६ स यथा शकुनिः छान्दो० ६.८.२
स य एतदेवं छान्दो० २.१.४ स यथा शङ्खस्य बृह० ४.५.९
स य एतदेवममृतं..मरुता. छान्दो० ३.९.३ स यथा शङ्खस्यध्माय० बृह० २.४.८
स य एतदेवममृतं...रुद्रा. छान्दो० ३.७.३ स यथा सर्वासामपा २ बृह० २.४.११
स य एतदेवममृतं..वसूना. छान्दो० ३.६.३ स यथा सर्वासामपा बृह० ४.५.१२
स य एतदेवं विद्वान् छान्दो० १.४.५ स यथा सैन्धवखिल्य बृह० २.४.१२
स य एतदेवममृतं वेदादि. छान्दो० ३.८.३ स यथा सैन्धवघनो० बृह० ४.५.१३

Page 504Permalink

मन्त्रानुक्रमणिका ५१०

मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण	मन्त्र प्रतीक	उपनिषद् विवरण
स यथा सोम्य	प्रश्न० ४.७	सर्वास्वप्सु पञ्चविध	छान्दो० २.४.१
स यथेमा नद्यः	प्रश्न० ६.५	सर्वे तत्र लयम्	ना०बि० ५१
स यथोभयपाद०	छान्दो० ४.१६.५	सर्वेन्द्रियगुणाभासम्	श्वेता० ३.१७
स यथोर्णनाभि०	बृह० २.१.२०	सर्वे वेदा यत्पदं	कठ० १.२.१५
स यदवोचं प्राणम्	छान्दो० ३.१५.४	सर्वे स्वरा इन्द्रस्यात्मनः	छान्दो० २.२२.३
स यदशिशिषति	छान्दो० ३.१७.१	सर्वे स्वरा घोषवन्तो	छान्दो० २.२२.५
स यदा तेजसाभिभूतो	प्रश्न० ४.६	सलिल एको द्रष्टाऽद्वैतो	बृह० ४.३.३२
स यदि पितरं	छान्दो० ७.१५.२	स वा अयं पुरुषो जायमानः	बृह० ४.३.८
स यदि पितृलोककामो	छान्दो० ८.२.१	स वा अयमात्मा ब्रह्म	बृह० ४.४.५
स यद्येकमात्रमभिध्यायीत	प्रश्न० ५.३	स वा अयमात्मा सर्वेषाम्	बृह० २.५.१५
स यः संकल्पं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.४.३	स वा ..आत्माऽन्नादो	बृह० ४.४.२४
स यस्तेजो ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.११.२	स वा ..आत्मा योऽयं	बृह० ४.४.२२
स यः स्मरः ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.१३.२	स वा एष आत्मा	छान्दो० ८.३.३
स यश्चित्तं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.५.३	स वा एष आत्मेत्यदो	मैत्रा० २.१०
स यावदादित्यः	छान्दो० ३.६.४	स वा एष एतस्मिन्बुद्ध	बृह० ४.३.१७
स यामिच्छेत्कामयेत	बृह० ६.४.९	स वा एष एतस्मिन् स्वप्नान्ते	बृह० ४.३.३४
स यावदादित्य उत्तरत	छान्दो० ३.१०.४	स वा एष एतस्मिन् स्वप्ने	बृह० ४.३.१६
स यावदादित्य..द्विस्ता	छान्दो० ३.७.४	स वा एष महानज	बृह० ४.४.२५
स यावदादित्यः पश्चादु०	छान्दो० ३.९.४	स वा एष शुद्धः	मैत्रा० २.११
स यावदादित्यो दक्षिणत	छान्दो० ३.८.४	स वा एष.. संप्रसादे	बृह० ४.३.१५
स योध्यानं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.६.२	स वा एषं सूक्ष्मो	मैत्रा० २.५
स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.१.५	सवित्रा प्रसवेन जुवेत	श्वेता० २.७
स योऽन्नं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.९.२	स विश्वकृद्विश्वविदात्म.	श्वेता० ६.१६
स योऽपो ब्रह्मेत्युपास्त	छान्दो० ७.१०.२	स वृक्षकालाकृतिभिः	श्वेता० ६.६
स यो बलं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.८.२	स वेदैतत्परमं	मुण्ड० ३.२.१
स यो मनुष्याणां	बृह० ४.३.३३	स वै नैव रेमे तस्मादेकाकी	बृह० १.४.३
स यो मनो ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.३.२	स वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत्सा	बृह० १.३.१२
स यो वाचं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.२.२	सव्याहृतिं सप्रणवाम्	अमृ० ११
स यो विज्ञानं ब्रह्मेत्युपास्ते	छान्दो० ७.७.२	सशब्दश्चाक्षरे	ना०बि० ४९
स यो ह वै तत्परमं	मुण्ड० ३.२.९	स समित्पाणि.. तद्य	छान्दो० ८.१०.३
सर्वकर्मा सर्वकामः	छान्दो० ३.१४.४	स समित्पाणिः .... पुनरेयाय	छान्दो० ८.९.२
सर्वचिन्तां समुत्सृज्य	ना०बि० ४१	स समित्पाणिः ... नाह	छान्दो० ८.११.२
सर्वज्ञो भवतु क्षिप्रम्	शु०र० ८	स सर्ववेत्ता भुवनस्य	एका० ९
सर्वतः पाणिपादम्	श्वेता० ३.१६	स सविता सावित्र्या	गाय० ४.२
सर्वं ह्येतद्ब्रह्मा	माण्डू० २	स ह क्षत्ताऽन्विष्य	छान्दो० ४.१.७
सर्वं खल्विदं..किंचन	निरा० ९	स ह खादित्वा	छान्दो० १.१०.५
सर्वं खल्विदं ब्रह्म	छान्दो० ३.१४.१	स ह गौतमो राज्ञो०	छान्दो० ५.३.६
सर्वं चेदं क्षयिष्णु	मैत्रा० १.४	स ह द्वादशवर्ष	छान्दो० ६.१.२
सर्वव्यापिनमात्मानं	श्वेता० १.१६	सह नौ यशः	तैत्ति० १.३.१
सर्वा जीवे सर्व संस्थे	श्वेता० १.६	स ह पञ्चदशाहानि	छान्दो० ६.७.२
सर्वा दिश ऊर्ध्वमधश्च	श्वेता० ५.४	स ह प्रजापतिरीक्षांचक्रे	बृह० ६.४.२
सर्वाननशिरोग्रीवः	श्वेता० ३.	स ह प्रातः संजिहान	छान्दो० १.१०.६

Page 505Permalink

५११ मन्त्रानुक्रमणिका
मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण
स ह मैत्रेयः प्रातः गाय० २.४ स होवाच ... वै खलु बृह० ४.५.५
स ह मैत्रेयः स्वानन्तेवासीन गाय० २.३ स होवाचात्र वा गाय० २.५
स ह मौद्गल्यः गाय० २.१ स होवाचा... पुरुष बृह० २.१.१६
स ह व्याधिना छान्दो० ४.१०.३ स होवाचा...पुरुषस्तदेषां बृह० २.१.१७
स ह शिलंकः छान्दो० १.८.३ स होवाचाजातशत्रुः प्रति बृह० २.१.१५
सं ह संपादयां चकार छान्दो० ५.११.३ स होवाचाजातशत्रोरेतावन्नू बृह० २.१.१४
सहस्रशीर्षा पुरुषः श्वेता० ३.१४ स होवाचैतदेवात्रात्विषम् गाय० २.६
सहस्रार्णमती ना०बि० ५ स होवाचैतद्वै तदक्षरम् बृह० ३.८.८
सह हारिद्रुमतम् छान्दो० ४.४.३ स होवाचोवाच वै सो बृह० ३.३.२
स हाशाथ हैनमुपससाद छान्दो० ६.७.४ स होवाचोषस्तश्चाक्रायणो बृह० ३.४.२
स हेभ्यं कुल्माषान् छान्दो० १.१०.२ सा चेदस्मै दद्यात् बृह० ६.४.८
स होवाच ... आकाश एव बृह० ३.८.७ सा चेदस्मै न बृह० ६.४.७
स होवाच...आकाशे तदोतं बृह० ३.८.४ सा ब्रह्मेति केन० ४.१
स होवाच ... ईश्वर इति च निरा० ४ सा भावयित्री ऐत० २.१.३
स होवाच ... एवायमग्नौ बृह० २.१.७ साम प्राणो वै साम बृह० ५.१३.३
स होवाच...एवायं छायामयः बृह० २.१.१२ सामवेदस्तथा प्रण० ६
स होवाच ... एवायमप्सु बृह० २.१.८ सामैश्चिन्दन्तो एका० १०
स होवाच ... एवायमाकाशे बृह० २.१.५ सा वा एषा देवता बृह० १.३.९
स होवाच...एवायमात्मनि बृह० २.१.१३ सा वा ... पाप्मानं मृत्युमपहत्य बृह० १.३.१०
स होवाच... एवायमादर्शे बृह० २.१.९ सा वा...मृत्युमपहत्या- बृह० १.३.११
स होवाच...एवासावादित्ये बृह० २.१.२ सा ह वागुच्चक्राम छान्दो० ५.१.८
स होवाच किं मेऽन्नम् छान्दो० ५.२.१ सा ह वागुवाच बृह० ६.१.१४
स होवाच किं मे वासो छान्दो० ५.२.२ सा हैनमुवाच नाहम् छान्दो० ४.४.२
स होवाच ... चन्द्रे बृह० २.१.३ सा होवाच नमस्तेऽस्तु बृह० ३.८.५
स होवाच... तात जानीथा बृह० ६.२.४ सा होवाच....नामृता बृह० ४.५.४
स होवाच ...दिक्षु बृह० २.१.११ सा होवाच ब्राह्मणा बृह० ३.८.१२
स होवाच देवेषु वै बृह० ६.२.६ सा होवाच मैत्रेयी यन्नु बृह० २.४.२
स होवाच न वा अरे पत्युः बृह० २.४.५ सा होवाच मैत्रेयी येनाहम् बृह० २.४.३
स होवाच ... पत्युः बृह० ४.५.६ सा होवाच मैत्रेय्यत्रैव बृह० २.४.१३
स होवाच पितरं कठ० १.१.४ सा होवाच मैत्रेय्यत्र मा बृह० ४.५.१४
स होवाच प्रतिज्ञातो बृह० ६.२.५ सा होवाच यदूर्ध्वं बृह० ३.८.३
स होवाच भगवन्तं छान्दो० १.११.२ सा होवाच...याज्ञवल्क्य बृह० ३.८.६
स होवाच महात्मन छान्दो० ४.३.६ सा होवाच...वित्तेन पूर्णाः बृह० ४.५.३
स होवाच महिमान बृह० ३.९.२ सा होवाचाहं वै त्वा बृह० ३.८.२
स होवाच यथा नस्त्वं बृह० ६.२.८ सिद्धासने स्थितो ना०बि० ३१
स होवाच ... यन्तम् बृह० २.१.१० सुकेशा च भारद्वाजः प्रश्न० १.१
स होवाच याज्ञवल्क्यः बृह० २.४.४ सुखदुःखबुद्ध्या सर्व० ६
स होवाचगर्वेढं छान्दो० ७.१.२ सुखमिति ... सुखम् निरा० १५
स होवाच वायुवैं गौतम बृह० ३.७.२ सुवरित्यादित्ये मह तैत्ति० १.६.२
स होवाच ... वायौ बृह० २.१.६ सुषारथिरश्वानिव शि०सं० ६
स होवाच विज्ञायते बृह० ६.२.७ सुषुप्तस्थानः माण्डू० ११
स होवाच ... विद्युति बृह० २.१.४ सूक्ष्मातिसूक्ष्मम् श्वेता० ४.१४

Pages from 472

१०८ उपनिषद् (ज्ञान खण्ड - भाग २)

About this granth

मन्त्रानुक्रमणिका ४९८ मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण | मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण

मन्त्रानुक्रमणिका ४९८
मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण | मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण