ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

?
Wait, could it be द्वा + प्य? No, it's not प्य, प्य has a loop of य.
What about द्वापा? Wait, could it be द्वापिसमुच्चयपरं? No, no top i-matra.
Let's look at the scan: it literally reads प्रयोगवशाद्वापासमुच्चयपरं or प्रयोगवशाद्द्वापासमुच्चयपरं or प्रयोगवशाद्वाऽपासमुच्चयपरं (wait, is there an avagraha? No avagraha).
Wait, look at the letter before पा: is it द्वा?
Yes, द्वा (or द्रा). Let's compare द्वा and द्रा carefully:
If you look at the stroke, it looks almost like द्वा or द्रा.
Wait! Could it be द्वा? Let's check:
प्रयोगवशाद्वा (prayoga-vashād-vā) + something?
Wait, if it's प्रयोगवशाद्वा, then पा... wait!
What if it's प्रयोगवशाद्वाऽपि समुच्चयपरं? Where the पि had its matra broken off, leaving पा? In old letterpress, an i matra (ि) has

१२६ ललितासहस्रनाम ।
महाकैलासनिलया मृणालमृदुदोर्लता ।
महनीया दयामूर्तिर्महासाम्राज्यशालिनी ॥ १६८ ॥
आत्मविद्या महाविद्या श्रीविद्या कामसेविता ।
श्रीषोडशाक्षरीविद्या त्रिकूटा कामकोटिका ॥ १६९ ॥
वक्ष्यमाणनाम्नोरन्ययोर्वैक्यमूरीकृत्य 'स्कन्दोत्पादेन मातृके'ति देवीपुराणे निरुक्तदर्श-
नाच मातृकेत्यवर्णरूपिणीति च नामद्वयं सुवचम् ॥ १६७ ॥ महाकैलासो नाम
कैलासादतीव परतो लोकः परमशिवावासस्थानत्वेन शिवपुराणादौ प्रसिद्धः । पूर्व-
नामोक्ताभेदभावनाविशेषो वा कैलासः । 'एतत्कैलाससंज्ञं पदमकलपदं बिन्दुरूपी
खरूपी यत्रास्ते देवदेव' इत्यादित्रिपुरासारोक्तेर्ब्रह्मरन्ध्रस्थसहस्रारमेव वा कैलासः ।
सर्वाशून्यादितादात्म्यनित्यातादात्म्याख्यप्रस्तारान्तरापेक्षयोत्तमत्वान्महान् । स एव नि-
लयो यस्याः । मृणालं बिसतन्तुः तद्वन्मृद्व्यो दोर्लता यस्याः । पूज्यत्वान्महनीया ।
दयैव मूर्तिः स्वरूपं यस्याः । महाकैलासाधिपत्यं महासाम्राज्यं तच्छालिनी ॥ १६८ ॥
आत्मज्ञानरूपत्वादात्मविद्या । आत्माष्टाक्षरमन्त्ररूपा वा । अतएव महाविद्या । महती
च सा विद्या च । सर्वानर्थनिवारकत्वान्महत्त्वम् । नवदुर्गाविद्याया अपि महाविद्येति
संज्ञा तद्रूपा वा । श्रीविद्या पञ्चदशीस्वरूपा । उक्तंच विष्णुपुराणे 'यज्ञविद्या महा-
विद्या गुह्यविद्या च शोभने । आत्मविद्या च देवि त्वं विमुक्तिफलदायिनी । आन्वी-
क्षिकी त्रयीवार्ता दण्डनीतिस्त्वमेवचे'ति । अत्र व्याख्यातारः । कर्मविद्या विश्वरूपा-
द्युपासना मन्त्रविद्या ब्रह्मविद्या चेति विद्यापदचतुष्टयार्थः । वार्ता शिल्पशास्त्राद्यायुर्वेदादिः ।
दण्डनीति राजनीतिरिति । कामो महाकामेशस्तेन सेवितोपासिता । यद्वा । कामोऽ-
नङ्गस्तेन सेविता स्यूता । 'सीवनं सेवनं स्यूति'रिति कोषात् । श्रूयते चारुणोपनिषदि
'पुत्रो निर्ऋत्या वैदेहः । अचेता यश्च चेतनः । स तं मणिमविन्दत् । सोऽनङ्गुलिरा-
वयवत् । सोऽग्रीवः प्रत्यमुञ्चत् । सोऽजिह्वो असश्वत । नैनमृषिं विदित्वा नगरं प्रविशेत् ।
यदि प्रविशेत् मिथो चरित्वा प्रविशेत् । तत्संभवस्य व्रत'मिति । निर्ऋत्या लक्ष्म्याः पुत्रो
वैदेहो विदेहोऽनङ्गो मन्मथः अनङ्गत्वदेवाचेता नेत्राङ्गुलिग्रीवाजिह्वारहितश्च सोऽन्धो मणिं
विद्यारत्नमविन्दत् । तत आवयत् असीव्यत् । ततो ग्रीवायां धृतवानास्वादितवांश्च ।
तेन मन्त्रद्रष्टृत्वादयमेवर्षिः । अस्य ज्ञानोत्तरं नगरे बाह्यचक्रे प्रवेशः । पूजाटोपो व्यर्थत्वा-
त्कृतकार्यत्वाच्च न कार्यः । यदि सर्वथा पूजनेच्छा तदा शिवशक्तिसामरस्यात्मकं
मिथुनीभावं विज्ञाय कुर्यात् । तत्सामरस्यमेव चित्तसंभवस्य मन्मथस्य रहस्यतरं व्रतमिति
श्रुत्यर्थः । शिवशक्तिसामरस्यमविज्ञाय क्रियमाणं पूजनं न तथा फलतीति तात्पर्यार्थः ।
षोडशानामक्षराणां समाहारः षोडशाक्षरं ! श्रीयुक्ता च सा षोडशाक्षरी च सा
विद्या चेति तथा । यद्यपि गौडपादीयसूत्रमप्यविद्याष्टाविंशतिवर्णविशिष्टेति पठ्यते
तथापि तत्रत्यकूटत्रयस्य पञ्चदशाक्षररूपतया विभज्य गणनाभिप्रायमित्यविरोधः ।

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १२७
कटाक्षकिंकरीभूतकमलाकोटिसेविता ।
शिरःस्थिता चन्द्रनिभा भालस्थेन्द्रधनुष्प्रभा ॥ १७० ॥
हृदयस्था रविप्रख्या त्रिकोणान्तरदीपिका ।
दाक्षायणी दैत्यहन्त्री दक्षयज्ञविनाशिनी ॥ १७१ ॥
श्रीति षोडशमक्षरं यस्यां तादृशी च सा विद्या चेति वा । गौराद्यन्तर्गतस्यपिप्पल्यादे-
राकृतिगणत्वान्ङीप् । त्रयाणां ब्रह्मादीनामवस्थापीठलोकगुणादीनां वा कूटं समूहो
यस्याम् । वाग्भवादिकूटत्रयाभिन्ना वा । कामः परशिव एव कोटिरेकदेशो यस्याः सैव
कामकोटिका । शिवशक्तिसामरस्यपरब्रह्मरूपत्वात् ॥ १६९ ॥ कटाक्षस्य दृगेकदेशपातस्य
किंकरीभूताभिः कमलानां लक्ष्मीणां कोटिभिः सेविता । यस्मिन्नीषदवलोकनं तं पारेप-
रार्धं लक्ष्म्यो वृणत इति तात्पर्यम् । शिरसि ब्रह्मरन्ध्रे गुरुरूपतया स्थिता । ब्रह्म-
रन्ध्रस्याधोभागे चन्द्रोस्ति स च विद्यातृतीयकूटात्मक इत्याशयेनाह । चन्द्रनिभा भा-
लह्ल्लेखा बिन्दुरूपेण तिष्ठतीति भालस्था । तदुपर्यर्धचन्द्ररूपेण तिष्ठतीति द्योतनायाह ।
इन्द्रधनुःप्रभा । उक्तंच नित्याहृदये 'दीपाकारोऽर्धमात्रश्च ललाटे वृत्त इष्यते ।
अर्धचन्द्रस्तथाकारः पादमात्रस्तदूर्ध्वतः' इति ॥ १७० ॥ हृदये ध्येयत्वेन तिष्ठतीति
तथा । यद्वा पराबीजं हृदयमित्युच्यते । 'प्रभुहृदयज्ञातुः पदेपदे सुखानि भवन्ती'ति
कल्पसूत्रे प्रयोगात् । परमेश्वरहृदयाख्योपनिषद्वेव वा हृदयेनोच्यते । तत्रान्तर्या-
मितया प्रतिपाद्यतया वा तिष्ठति । अथवा हृदयस्य सर्वजगद्वीजत्वात्तत्र जगद्रूपेण
स्थिता । तदुक्तमनुत्तरत्रिंशिकाशास्त्रे 'यथा न्यग्रोधबीजस्थः शक्तिरूपो महाद्रुमः ।
तथा हृदयबीजस्थं जगदेतच्चराचरमि'ति ॥ अथ परिभाषायां पञ्चत्रिंशत्पदानि
विभजते । भेदभुवि त्र्यंघ्रिभुवो गुणगणजाधैं विभेजेर्धं । भर्गो रोगेणैको
मूलगुरोर्दण्डमुण्डशिला ॥ अत्रैकपदेनैकादशाक्षरमेकं नामेत्यर्थः ॥ २३ ॥
हृदये तावत्सूर्यमण्डलमस्ति तच्च विद्याद्वितीयकूटमित्याशयेनाह । रविप्रख्या । निभ-
प्रख्यशब्दौ सादृश्यपरावपीह तृतीयद्वितीयकूटयोस्तदभेदादभेदपरौ । खस्मिन्नेव मादृशः
पुरुष इति व्यवहारदर्शनात् । सूर्यसमानकान्तिमतीति वा । मूलाधारपद्मकर्णिकामध्ये
त्रिकोणमस्ति । तदन्तरग्निमण्डलं । तच्च प्रथमकूटस्वरूपं तदेतदाह । त्रिकोणस्यान्तरे
मध्ये दीपवद्दीषिका तदभिन्नेत्यर्थः । तदुक्तं तन्त्रराजे 'नित्यानित्योदिते मूलाधार-
मध्येऽस्ति पावकः । सर्वेषां प्राणिनां तद्धृदये च प्रभाकरः । मूर्धनि ब्रह्मरन्ध्राध-
श्चन्द्रमाश्च व्यवस्थितः । तन्त्रयात्मकमेव स्याद्यानित्यात्रिखण्डकमि'ति । अथवा
पूर्वोक्तं रवितुल्यत्वमुपमानोपमेयनिष्ठयोर्वस्तुतो भिन्नयोरपि धर्मयोः श्लेषभित्तिकाभे-
दाध्यवसायेनैकीकुर्वन्साधारणधर्मं निर्दिशति-त्रिकोणेति । देवीपक्षेतु पूर्वयोजनैव ।
रविपक्षे यथा । मेरुं प्रदक्षिणीकुर्वन् रविरष्टकोणात्मकस्य मेरोस्त्रींस्त्रीनेव कोणानव-
भासयति । तथाहि 'इन्द्रपुरे मध्याह्ने सूर्ये स्थिते सौम्ययाम्यपुरयोरस्तमयोदयौ ।

(j+y = jy)?
Yes, 'ज्' with 'य' -> 'ज्य': "णिज्यन्तात्"!
Wait, let's look closely at line 21:
"इकारपाठे तु णिज्यन्तात् ।"
Let's re-examine that glyph:
It has a loop to the left, like 'ब' or 'ज'?
Wait, in "विनाशनशब्दात्":
Is it "विनाशनशब्दाल्ल्युडन्तान्डीप्"?
Look at: "विनाशनशब्दा" then a letter with loop at top, stem, and bottom curve with 'ु' -> 'ह्यु' or 'ल्ल्यु'?
It looks like 'ह्यु' or 'ल्ल्यु', let's look at the standard text of Bhaskararaya:
"विनाशनशब्दाल्ल्युडन्तान्ङीप् । इकारपाठे तु णिजन्तात् ।"
Yes, the grammar is:
The name is "विनाशिनी" or "विनाशनी" (destroyer of the sacrifice).
If read as "विनाशनी" (उपन्त्यखरोऽकारः, i.e. short 'a' in the penultimate letter, na instead of ni):
"विनाशनशब्दात् ल्युडन्तात् ङीप्" -> विनाशन + ङीप् = विनाशनी.
"इकारपाठे तु" (if

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १२९
देवेशी दण्डनीतिस्था दहराकाशरूपिणी ।
प्रतिपन्मुख्यराकान्ततिथिमण्डलपूजिता ॥ १७३ ॥
निवर्तक' इति । अन्यत्रापि । 'गुकारः सदिति प्रोक्तो रुकारो ज्ञानवाचकः ।
ब्रह्मज्ञानैकरूपत्वाद्गुरुरित्यभिधीयत'इति । 'तामिच्छाविग्रहां देवीं गुरुरूपां विभावये'-
दिति । नित्याहृदयोऽपि । गुणानां निधिः शेवधिः । 'कर्मण्यधिकर-
णेचे'ति किः । सत्त्वादिगुणानां सत्त्वत्वादिजातिभिश्चित्वेऽपि व्यक्त्यानन्त्यमिति सांख्य-
सिद्धान्तात् । अतएव सांख्यप्रवचनसूत्रं 'लघुत्वादिधर्मैरन्योन्यं साधर्म्यं वैधर्म्यं च
गुणाना'मित्युपपद्यते । सत्त्वादयश्च द्रव्यत्वेऽपि पुरुषोपकरणत्वादुणा इत्युच्यन्ते ।
ईदृशानां गुणानां निधिर्वा । यद्वा गुणा व्यूहरूपा निधिसंख्या यस्याः । नवव्यूहा-
त्मकत्वरूपगुण

ह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशस्तस्मिन्यदन्तस्तदन्वेष्टव्य’मिति श्रुतौ
दहराकाशस्यैव परब्रह्मत्वनिरूपणात् । प्रतिपत्तिथिर्मुख्या आद्या यस्मिन् राका पूर्णिमा-
तिथिरन्ते यस्मिंस्तस्मिंस्तिथिमण्डले पञ्चदशतिथि समूहे पूजिता । तिथिभेदेन पूजाभेदस्य
तन्त्रेषु कथनात्तादृशप्रकारविशेषैरर्चितेत्यर्थः । यद्वा प्रतिपदाद्याशब्दौ कामेश्वरीचित्रापरौ ।
तिथिशब्दो नित्यापरः । तेन नित्यामण्डलेन पूजिता त्रिकोणरेखात्रयरूपेणावृता ।
अथवा प्रतिपन्मुख्या राकान्ताश्च तिथयो यासां देवतानां तासां मण्डलेन समूहेन
पूजिता । ताश्च वराहपुराणे ‘कथमग्नेः समुत्पत्तिरश्विनोर्वा महामुने । गौर्या
गणपतेर्वापि नागानां वा गुहस्य च । आदित्यस्य च मातृणां दुर्गाया वा
दिशां तथा । धनदस्य च विष्णोर्वा धर्मस्य परमेष्ठिनः । शंभोर्वापि पित

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १३१
आदिशक्तिरमेयाऽत्मा परमा पावनाकृतिः ।
अनेककोटिब्रह्माण्डजननी दिव्यविग्रहा ॥ १७५ ॥
कारणभूता च सा शक्तिश्च । मातुमशक्या अमेया । न विद्यते मेयं यस्या इति वा ।
यदपेक्षयाऽतिरिक्तं मेयं नास्तीत्यर्थः । तदुक्तं लिङ्गपुराणे 'खर्गपाताललोकान्तब्रह्मा-
ण्डावरणाष्टके । मेयं सर्वमुमारूपं माता देवो महेश्वर' इति । आत्मशब्देन जीवः
परमशब्दोत्तरं चात्मानुषङ्गात्परमात्मा चेति नामद्वयेन कथ्यते । उक्तंच लैङ्गे
'विष्णुर्लिङ्गा यथा तावदग्नौ च बहुधा स्मृताः । जीवाः सर्वे तथा शर्वाः परमात्मा
च स स्मृत'इति । शिवपुराणेऽपि 'आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमा तनुः ।
व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मक'मिति । अस्मिन्पक्षे आत्मने नमः परमाया-
त्मने नम इति नामद्वयप्रयोगः । 'नमो भवाय च रुद्राय च नम'इत्यादिमन्त्राणा-
मप्युभयतोनमस्कारत्वपक्षे सकृत्पठितस्यापि नमःशब्दस्य रुद्रशब्दस्य सर्वशब्दोभय-
शेषत्वेन पुनरावृत्तिवदात्मशब्दस्य वृत्तिः । यद्वा । आत्मशब्देन ब्रह्मैव । 'यच्चाप्नोति
यदादत्ते यच्चात्ति विषयानिह । यच्चास्य सततो भावस्तस्मादात्मेति कीर्त्यत' इति
वचनात् । आत्मशब्देन शरीरमेवोच्यते । तथाच वासिष्ठलैङ्गे 'गौरीरूपाणि सर्वाणि
शरीराणि शरीरिणाम् । शरीरिणस्तथा सर्वे शंकरांशा व्यवस्थिता'इति । एवं आत्मा
देहमनोब्रह्मस्वभावधृतिबुद्धिष्वि'ति विश्वप्रकाशोक्तान्यर्थान्तराण्यपि योज्यानि । 'या
देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिते'त्यादिवचनात् । परं ब्रह्म माति परिच्छिनत्तीति
परमा । परस्य शिवस्य मा लक्ष्मीर्वा । यद्वा परब्रह्मणो रूपचतुष्टयमस्ति तस्मात्परमो-
त्कृष्टा । तदुक्तं विष्णुपुराणे 'परस्य ब्रह्मणो रूपं पुरुषः प्रथमं द्विजाः । व्यक्ताव्यक्ते
तथैवान्ये रूपे कालस्तथा परम् । प्रधानपुरुषव्यक्तकालानां परमं हि यत् । पश्यन्ति
सूरयः शुद्धं तद्विष्णोः परमं पदम् । प्रधानपुरुषव्यक्तकालास्तु प्रविभागशः । रूपाणि
स्थितिसर्गान्तव्यक्तिसद्भावहेतव'इति । पावनी पावयित्री आकृतिः शरीरं चरित्रं वा
ज्ञानं वा यस्याः । तथाच याज्ञवल्क्यस्मृतिः 'भूतात्मनस्तपोविद्ये बुद्धेर्ज्ञानं विशोधनम् ।
क्षेत्रज्ञस्येश्वरज्ञानाद्विशुद्धिः परमा मते'ति । अनेका अनन्ताः कोटयो ये ब्रह्माण्डास्तेषां
जननी जनयित्री । यद्वा अनेककोटयो ब्रह्माण्डा येषां ते तथा । अभिमन्य-
मानत्वादिरूपः संबन्धः षष्ठ्यर्थः । तेषां विराडादीनां जननी । विकारषोडशान्त-
र्वर्तिपञ्चीकृतस्थूलभूतकार्यो हि ब्रह्माण्डः । तदभिमानी विराडुच्यते । ब्रह्माण्डान्त-
र्वर्तिसमष्टिलिङ्गशरीराभिमानी खराट् । तदुभयकारणाव्याकृताभिमानी सम्राट् ।
तदुक्तं 'प्राधान्येन विराडात्मा ब्रह्माण्डमभिमन्यते । स्वराट् स्वरूपमुभयं सम्राडि-
त्यब्रवीच्छ्रुति'रिति । दिव्यो रमणीयो विग्रहो देहो यस्याः । दिव्यन्तरिक्षे भवो
दिव्यो विग्रहो रणो यस्यां वा । 'तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिके'ति
मार्कण्डेयपुराणवचनात् । विस्तारः प्रविभागो वा विग्रहपदार्थः । 'विग्रहः समरे

क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्यपददायिनी ।
त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस्त्रिदशेश्वरी ॥ १७६ ॥
देहे विस्तारः प्रविभागयो'रिति मेदिनी ॥ १७५ ॥ कामं बीजं करोतीति वा काम-
बीजस्वरूपेति वा क्लींकारस्य शिवकामस्य स्त्रीति वा क्लींकारी । निखिलधर्मरहि-
त्येनैकाकित्वात्केवला । 'तद्विमुक्तस्तु केवली'ति शिवसूत्रप्रसिद्धज्ञानविशेषो वा केवली ।
कार्त्स्न्ये निर्णीतार्थश्च केवलं । मत्वर्थीयेऽचि तद्वती तदभिन्ना वा । 'केवलं ज्ञानभेदे
स्यात्केवलश्चैककृत्स्नयोः । निर्णीते केवलं प्रोक्तं केवलः कुहने क्वचि'दिति विश्वः ।
यद्वा पूर्वोक्तकामबीजे केवलत्वं ककारलकारात्मकव्यञ्जनराहित्यं । तेन केवलतु-
र्यस्वरूपा कामकलेत्यर्थः । 'यदीं शृणोत्यलकं शृणोति नहि प्रवेद सुकृतस्य पन्था'मिति
श्रुतेः । ईकारमात्रश्रवणं तु लकारककारराहित्येन श्रवणं अतस्तद्वान् । सुकृतस्य
सत्कर्मणः पन्थानमुत्तमलोकानायाति किंतु निर्गुणज्ञानस्यैव लोकं प्राप्नोति । कामबी-
जमात्रेण त्रिवर्गः कामकलामात्रेण तु मोक्ष इति पर्यवसितोऽर्थः । तमेवाह नामद्वयेन
गुहां प्रविष्टा गुह्या । अतिरहस्यार्था इति यावत् । केवलस्य भावो धर्मिमात्रावशेषः
कैवल्यं पञ्चमी मुक्तिस्तदेव पदं ददाति । अथवा कैवल्यं च पदानि च स्थानानि च दातुं
शीलमस्याः । कैवल्यशब्देन योगशास्त्रान्तिमसूत्रेण कैवल्यं स्वरूपं 'प्रतिष्ठा चिति-
शक्ते'रित्येतेन प्रतिपादितस्वरूपो मोक्ष उच्यते । 'चितिशक्तेर्वृत्तिसारूप्यनिवृत्तौ स्वरूप-
मात्रेणावस्थानं कैवल्यमुच्यत' इति भोजराजवृत्तौ । पदशब्देन सालोक्यादिमुक्तिच-
तुष्टयं तासां स्थानविशेषरूपत्वात् । अत्रेदं बोध्यम् । प्रतीकाद्युपासनया सालोक्यं ।
अन्तरेण प्रतीकं स्वात्मनः पृथक्त्वेनैश्वर्यविशेषविशिष्टतया देवताया उपासकस्य च
रूपतः साम्यं सारूप्यम् । इयमेव सार्ष्टितेत्युच्यते । समानर्धितेत्यर्थः । सगुणं
देवतारूपमहंग्रहेणोपास्यदेवतातादात्म्यं प्राप्नोति । तदिदं सायुज्यमूर्ध्वरेतसां स्वाश्रमे
युक्तधर्मानुष्ठानवतां सामीप्यम् । 'एतासामेव देवतानां सायुज्यं सार्ष्टितां समानलो-
कतामाप्नोती'ति तैत्तिरीयश्रुतिरुक्तमुक्तित्रये प्रमाणम् । चतुर्थ्यां तु मण्डूकश्रुतिः । 'तपः-
श्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः
प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मे'ति । सूर्यद्वारेणेत्यस्य सूर्योपलक्षितेऽर्चि-
रादिमार्गेण गत्वा यत्र सत्यलोके स पुरुषो ब्रह्म वर्तते तत्र यान्तीत्यर्थात् । एताः
क्रमफलभूताः अनित्याः सातिशया मुक्तयः । अतएव स्थानवाचिना पदपदेनेह
निर्दिष्टाः । या तु ज्ञानफलं निरतिशयानन्दलक्षणं कैवल्याख्या मुक्तिस्तस्यां तु तैत्तिरी-
यश्रुतिरेव प्रमाणम् । 'य एवंविद्वानुदगयने प्रमीयते देवानामवे महिमानं गलादित्यस्य
सायुज्यं गच्छति । अथ यो दक्षिणे प्रमीयते पितॄणामेव महिमानं गत्वा चन्द्रमसः
सायुज्यँसलोकतामाप्नोत्येतौ वै सूर्याचन्द्रमसौर्महिमानौ ब्राह्मणो विद्वानभिजयाति तस्मा-
द्ब्रह्मणो महिमानमाप्नोती'ति । अत्र केवलकर्मणां चन्द्रलोकप्राप्तिः । य एवंविद्वानिति
विद्वच्छब्दाभिहितप्रतीकाद्युपासनात्रयवतो देवानां महिमानमित्यनेन सालोक्यादित्रयम् ।

or भजन् मर्त्यः? Let's look: भ ज न्म र्त्यः -> भजन्मार्त्यः? No, भजन् मर्च्यः? भजन् मर्त्यः with half-na: भजन् मर्त्यः or भजन्मार्त्यः?
Wait, look at भजन् मर्त्यः:
भ ज न्म र्त्यः -> भजन् मर्च्यः? No, it's भजन् मर्त्यः -> the न् is joined to म: भजन्मर्त्यः!
Wait, let's look at the letter: भ ज न्म र्त्यः - न्म has a loop of न् attached to म: भजन्मर्त्यः.
Wait, कैवल्यपदमश्नुत'इति -> अश्नुत'इति or अश्नुत इति? अश्नुत'इति with single quote.
तिसृभ्यो मूर्तिभ्यः

• : पुरातनत्वात्त्रिपुरा । तदुक्तं 'मूर्तित्रयस्यापि पुरातनत्वात्तदम्बिकायास्त्रिपुरेति नामे'ति ।
  • पुरातनत्वात्त्रिपुरा ।

->भावाद्यैर्विभेदाः! LOOK AT IT: भा वा द्यै र्वि भे दा! Wait, does it have द्यै? Look above the letter: are there two matras (ai)? There is a matra going up and to the left, and a repha? Wait, if it's द्यैर्विभेदा, why would there be a repha on वि? Because भावाद्यैः+विभेदाः=भावाद्यैर्विभेदाः! The visarga becomes र्, which goes onto वि, so र्वि! Wait, what about द्यै? Look at the letter: द्य! दwithयattached below! Yes! In Nirnaya Sagar Press font,द्यhas the body ofदand a loop ofयat the bottom right! Wait, look at that letter: it is indeedद्य! Or is it ध? Wait, let's look at गौणीलीला...: What if line 16 is: गौणी लीला ...`
Wait, let's search Google's index of Saubhagya Bhaskara:
Verse 24 of Paribhasha:

पद्ध्यां विनिर्ययौ द्रष्टुं भवानीपादपल्लव'मित्यादिना तदर्चनान्मनोरथसिद्ध्यादिकं वर्णि-
तम्। उकारः शिववाचकस्तस्य मा लक्ष्मीः। उं परशिवं माति परिच्छिनत्तीति वा। अतसी-
कुसुमसंकाशत्वादभेदोपचारादुमा वा। हरिद्रावर्णत्वादप्येवं वा। कीर्तिकान्तिस्वरूप-
लाद्वा । 'या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेणे'त्यादिवचनात् । 'उमातसीहैमवतीहरिद्राकी-
र्तिकान्तिष्वि'ति विश्वः । उइत्यामन्त्रणे । मेति निषेधे । बाल्ये तपस्यन्ती भगवती
मात्रामन्त्र्य निषिद्धेत्युमा वा। तदुक्तं कालिकापुराणे 'यतो निरस्ता तपसे वनं गन्तुं तु
मेनया । उमेति तेन सोमेति नाम प्राप तदा सती'ति । ब्रह्मपुराणे 'अपर्णा तु निरा-
हारा तां माता प्रत्यभाषत । उमा इति निषेधन्ती उमेत्येव तदाभवत् । सा तथो-
क्त्वा तया मात्रा देवी दुश्चरचारिणी । तेनैव नाम्ना लोकेषु विख्याता सुरपूजिते'ति ।
पद्मपुराणे पुष्करखण्डे 'ततोऽन्तरिक्षाद्दिव्या वागब्रवीद्भुवनत्रये । उमेति तु तया
मेने यदुक्तं तनयां प्रति । उमेति नाम तेनास्या भुवनेषु भविष्यती'ति । उः उत्त-
मा च सा मा चित्तवृत्तिश्चेति वा । तदुक्तं सूतसंहितायां 'परानुभूतिं भवपाशनाशिनीं
सदाशिवस्याप्यतिशोभनाढ्याम् । उमाभिधामुत्तमचित्तवृत्तिं नमामि नानाविधलोकवैभ-
वा'मिति । अथवा प्रणवघटकैरकारोकारमकारैर्विष्णुशिवब्रह्मवाचकैर्घटितत्वात्त्रिमूर्त्यात्म-
केत्यादयः प्रणवार्थ इह योज्या

१३६ ललितासहस्रनाम ।
विश्वगर्भा स्वर्णगर्भावरदा वागधीश्वरी ।
ध्यानगम्यापरिच्छेद्या ज्ञानदा ज्ञानविग्रहा ॥ १७८ ॥
सर्ववेदान्तसंवेद्या सत्यानन्दस्वरूपिणी ।
वा । देवीपुराणे तु 'योगाग्निना तु या दग्धा पुनर्जाता हिमालयात् । शङ्खकुन्देन्दु-
वर्णा चेत्यतो गौरीति सा स्मृते'त्युक्तं । इयं च कान्यकुब्जपीठाधिष्ठात्री । 'कान्यकुब्जे
तथा गौरी'ति पाद्मात् । गन्धर्वैर्विश्वावसुप्रभृतिभिः सेविता । गन्धर्वैरैश्वर्या सेविता-
ऽश्वारूढाख्या देवी वा । दिव्यगानमेव वा गन्धर्वः ॥ १७७ ॥ विश्वं प्रपञ्चजातं गर्भे
यस्याः । स्वर्णं हिरण्यं गर्भे यस्याः । स्वर्णस्य गर्भभवा वा । तदुक्तं वायुपुराणे 'हिरण्य-
मस्या गर्भोऽभूद्धिरण्मस्यापि गर्भजः । यस्माद्धिरण्यगर्भः स पुराणेऽस्मिन्निरुच्यत' इति ।
यद्वा अर्णानां वर्णानां

? It's विwith repha? Wait!विधि(vi-dhi) thenर्वि(rvi) thenष्णु(ṣṇu)? Wait, look at the glyph:वि धि विwith repha? Wait, no:वि धि वि ष्णु... wait, does it say विधिर्विष्णु? Let's look: वि, धि, then there is a विwith repha on it, but the repha is onवि? No, the repha is over वि: र्वि! Wait, look closely: वि(1)धि(2)र्वि(3) - wait, is there anइmatra? Yes!ष्णु(4) Wait, let me look atविधिर्विष्णु: Letter 1: विLetter 2:धिLetter 3: it has ani-matra, and a repha? Wait, does it? Wait, compare letter 2 and 3: Is it विधिर्विष्णु`?
Let's find this verse:
Bhaskararaya's Devistava:
"विधिर्विष्णुर्मुखामरोदयस्थितिनाशेषु शिवोऽप्यनीश्वरः । जगदम्ब तव त्वयं क्रमः क्षणमु

' : look at 'च' in 'चैत्रासुर' in L24!
In L24: 'चैत्रासुरमयोध्यत्'. The 'चै' has a flat top, loop, vertical.
Now look at L13: it has a flat top, loop, vertical, two matras: 'चै'!
Wait, is it 'चैनां'? Yes, 'चैनां'!
Wait, why did I think 'रैनां'? Because 'च' can look like 'र' if faint, but it has the horizontal top of 'च'. It is 'चैनां'!
Wait, what about "नारायणाहृते"?
Look at the letter after 'नारायणा':
हृ (hṛ) or दृ (dṛ)?
Look at: "नारायणादृते"!
In 'दधौ चैनां नान्यो नारायणादृते' - the letter is 'दृ' (da with ṛ matra) or 'हृ'?
Look at 'दृ': द with a curve at the bottom: 'दृ'!
Yes, 'नारायणादृते ।'!

Let's read L14:
सखी सदाशिवस्यैषा माया विष्णोः शरीरजा । सैषा नारायणमुखे हृत्वा कमलोचन ।
Wait, "हृत्वा" or "हुत्वा" or "दृष्ट्वा" or "हृत्वा"?
Look at:
हृ

Here is the line-by-line transcription of the text from the image:

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १३९
। इच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तिस्वरूपिणी । ।
सर्वाधारा सुप्रतिष्ठा सदसद्रूपधारिणी ॥ १८१ ॥
त्युच्यते । शिवशक्तियुगलस्य कृतादेवी धारणाद्युगंधरा 'संज्ञायां भृतृवृजिधारिसहित-
पिदम'इति खच् । 'अरुर्द्विषदजन्तस्ये'ति मुम् ॥ १८० ॥ इच्छाज्ञानयत्न्यरूपगुणत्रयं
स्वरूपमस्याः । उक्तंच संकेतपद्धतौ 'इच्छा शिरःप्रदेशश्च ज्ञाना च तदधोगता । क्रिया-
पदगता ह्यस्या एवं शक्तित्रयं वपु'रिति । वामकेश्वरतन्त्रेऽपि 'त्रिपुरा त्रिविधा देवी
ब्रह्मविष्ण्वीशरूपिणी । ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिरिच्छाशक्त्यात्मिका प्रिये' इति । अत्र
ज्ञानेच्छायत्नानां पूर्वपूर्वस्योत्तरोत्तरंप्रति कारणत्वस्य क्लृप्तस्य क्रमेण शक्तित्रयस्य निर्दे-
शाभावेऽपि करोतेर्यत्ने शक्तत्वादेव क्रियाशब्दो यत्नपरः । उक्तंच. लैङ्गे 'धृति

१४० ललितासहस्रनाम ।
अष्टमूर्तिरजा जैत्री लोकयात्राविधायिनी ।
एकाकिनी भूमरूपा निर्द्वैता द्वैतवर्जिता ॥ १८२ ॥

तेर्ड्स्त्री सूतेः सप् प्रसवः पुमान् । उभयोरन्तरं यच्च तदभावे नपुंसक'मितिच
'लिङ्गमशिष्य'मिति च । संबन्धमनुवर्तिष्यते कोऽसावनुमानो नामेति प्रयोगश्च ।
'बन्धुनि बहुव्रीहा'विति सौत्रप्रयोगश्च । एवंसत्यव्यवस्था माप्रसांक्षीदिति लिङ्गानुशा-
.सनप्रवृत्तिर्नियमादृष्टमात्रप्रयोजनिका । चेतनेषु तूभयविधलिङ्गसमुच्चयविवक्षयैव 'अजा-
द्यतष्टापि'त्यादयः । तेन पक्षैकत्ववलिङ्गमपि विवक्षितमिति साध्यतस्तथा च लिङ्गमित्य-
धिकरणस्य निरोधः । ततश्च त्रिगुणातीतायां चिच्छक्तौ सर्वजगन्मातरि त्रिपुरसुन्दर्यां
द्विविधस्यापि स्त्रीलिङ्गस्य सगुणचेतनानन्तरमपेक्ष्यासंकुचितवृत्तिकत्वेन निरर्गलत्वमभि-
प्रेत्य वाग्देवताभिः स्त्रीलिङ्गमेव प्रयुज्यते नियमादृष्टानुसरणाय तु तत्र तत्र लिङ्गानु-
शासनानुगुण्यमस्माभिः प्रदर्श्यते न पुनरपशब्दत्वनिरासायेति दिक् । शोभना
प्रतिष्ठा जगतोऽधिष्ठानं सुप्रतिष्ठाख्यविंशत्यक्षरछन्दोविशेषरूपा वा । सद्रूपा । असत्सद्भिन्नं
जगत् । अनिर्वचनीयस्य जगतः सदसद्विलक्षणत्वेऽपि सद्विलक्षणत्वमात्रेणासत्पदेन
ग्रहणम् । 'असद्वा इदमग्र आसीत्ततोऽसतः संजायते'त्यादिश्रुतिष्वन्यतरवैलक्षण्येनैव
प्रयोगदर्शनात् । तयोः रूपे धारयतीति तथा । अथवा सद्ब्यावहारिकं सत्यं पारमार्थिकं
वा असत्तुच्छं ते एव रूपे विषयौ धारयति भासयति । सदसद्विषयकज्ञानद्वयस्वरू-
पेत्यर्थः । सन्मात्रविषयकचरमवृत्तिवदसन्मात्रविषयिकाया अपि वृत्तेर्विकल्पाख्यायाः
सत्त्वात् । तथाच पातञ्जलसूत्रं 'शब्दमात्रानुपाती वस्तुशून्यो विकल्प' इति । गौतम-
सूत्रमपि 'बुद्धिसिद्धं तदस'दिति । यद्वा । भावाभावपरौ सदसच्छब्दौ । तौ च
योग्यतया सत्यत्वादबाध्यत्वादिरूपौ ग्राह्यौ । सत्यत्वादेर्धर्मिणोऽपृथक्त्वात् । अबा-
ध्यत्वादेरभावरूपधर्मस्याधिकरणस्वरूपत्वात् । भावाभावमात्रास्याधिष्ठानमिति वा ।
तदुक्तं स्कान्दे यज्ञवैभवखण्डे 'यद्यदस्तितया भाति यद्यन्नास्तितयापि च । तत्तत्सर्वं
महादेवंमायया परिकल्पित'मिति ॥ १८१ ॥ मत्स्यपुराणे 'लक्ष्मीर्मेधा धरा पुष्टिर्गौरी
तुष्टिः प्रभा धृतिः । एताभिः पाहि तनुभिरष्टाभिर्मां सरस्वति' इति मन्त्रलिङ्गगम्या अष्टौ
मूर्तयो यस्याः । यद्वा योगशास्त्रे 'गुणभेदादात्ममूर्तिरष्टधा परिकीर्तिता । जीवात्मा
चान्तरात्मा च परमात्मा च निर्मलः । शुद्धात्मा ज्ञानरूपात्मा महात्मा सप्तमः
स्मृतः । अष्टमस्तेषु भूतात्मेत्यष्टात्मानः प्रकीर्तिता'इति । पञ्चमहाभूतानि सूर्याचन्द्रमसौ
जीवात्मस्वर्गदीक्षितानामन्यतम एक इत्यष्टसंख्या मूर्तयो यस्याः । 'भूतानि पुष्पवन्तौ
खरिति देव्यष्टमूर्तय'इति शक्तिरहस्यात् । विष्णुपुराणेऽपि प्रथमेंशे 'सूर्यो जलं मही
वह्निर्वायुराकाश एव च । दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्यष्टौ मूर्तयो मताः । पत्न्यः
सुवर्चला चोमा सुकेशी चापरा शिवा । स्वाहादितिस्तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् ।
शनैश्चरस्तथा शुक्नो लोहिताङ्गो मनोजवः । स्कन्दः खर्गोऽथ संतानो बुधश्चानुक्रमा-

Here is the complete, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image:

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १४१
अन्नदा वसुधा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्यस्वरूपिणी ।
त्सुता'इति । लैङ्गे तूक्तं 'अष्टौ प्रकृतयो देव्या मूर्तयः परिकीर्तिताः । तथा विकृ-
तयस्तस्या देहा बह्वविभूतय'इति । 'भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधे'ति भगवता गीता मूर्तयो यस्या इति वा ।
कुलाष्टकस्वरूपेत्यर्थो वा । तच्च समयाचारस्मृतौ 'गणिका शौण्डिकी चैव कैवर्ती
रजकी तथा । तन्त्रकारी चर्मकारी मातङ्गी पुंश्चली तथे'ति । अथवा 'स्वल्पाङ्गी
दीर्घकेशी या सानङ्गकुसुमा मते'त्यादिना रुद्रयामले अष्टानां लक्षणान्युक्तानि ।
लक्ष्याणि तु तृतीयावरणे प्रसिद्धानि तदष्टकरूपा । ब्राह्म्यादिवशिन्यादिखरूपेति वा ।
'अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णा'मित्यादिश्रुतिप्रसिद्धाया अविद्यारूपाया अजाय्रा जेत्री ।
ज्ञानरूपत्वादज्ञानना Bernard शिकेति यावत् । लोकानां चतुर्दशसंख्यानां यात्रां प्रलयं संरक्षणं
वा विधातुं शीलमस्याः । एकाकिनी द्वितीयरहित्यात् । 'एकादाकिनिच्चासहाय'इति
प्रत्ययः । 'सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति सहायमीक्षांचक्रे यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु
बिभेमीति तत एवास्य भयं वीयाये'ति बृहदारण्यकश्रुतेः । देवीपुराणे 'एकैव लोकान्
ग्रसति एकैव स्थापयत्यपि । एकैव सृजते विश्वं तस्मादेकाकिनी मते'ति ॥ अथ
परिभाषायां चतुस्त्रिंशन्नामानि विभजते । भूगीर्णोबलखेदालम्बार-
म्भाविभोर्वदेन्द्रावम् । हस्ती द्वित्र्यैकं वा भजते वातूलमन्दमृगान् ॥ २५ ॥
एकमित्यस्य द्वादशाक्षरमेकं नामेत्यर्थः ॥ २५ ॥ 'यत्र नान्यत्पश्यति नान्यच्छृणोती'त्या-
दिना'यो वै भूमा तत्सुख'मित्यन्तेन श्रुतौ प्रतिपादितो भूमा ब्रह्मैवेति भूमाधिकरणे
निर्णीतरूपत्वाद्भूमरूपा । यद्वा 'बहोर्लोपो भू च बहो'रिति निष्पन्नो बह्वर्थको भूम-
शब्दः । ततश्चाकिन्यपि बहुरूपेत्यर्थः । तदुक्तं देवीपुराणे 'एकाप्युपाधितो भूमा
शिवा सर्वत्र विश्रुता । यथानुरज्यते वर्णैर्विचित्रैः स्फटिको मणिः । तथा गुणव-
शाद्देवी भूमानामेति वर्ण्यते । एको भूत्वा यथा मेघः पृथक्त्वेन च तिष्ठति । वर्णतो
रूपतश्चैव तथा गुणवशादुमा । नभसः पतितं तोयं यथा नानारसं भवेत् । भूमे
रसविशेषेण तथा गुणवशादुमा । यथा द्रव्यविशेषेण वायुरेकः पृथग्भवेत् । दुर्गन्धो
वा सुगन्धो वा तथा गुणवशादुमा । यथा वा गार्हपत्योग्निरन्यसंज्ञान्तरं व्रजेत् ।
दक्षिणााहवनीयादि ब्रह्मादिषु तथैव सा । एकत्वेन च भूम्ना च प्रोक्ता देवी निदर्शनैः ।
तस्माद्भक्तिः परा कार्या सर्वगत्वप्रसिद्धय'इति । कूर्मपुराणेपि 'एका कामेश्वरी शक्ति-
रनेकोपाधियोगतः । परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधा'विति । 'यत्र नान्यत्पश्यति'-
इत्यादिना 'यदल्पं तन्मर्त्य'मित्यन्तेन श्रुतौ द्वैतदर्शनस्यानित्यविषयकताप्रतिपादनेन
तस्य हेयत्वान्निर्गतं द्वैतं यस्यां सा निर्द्वैता । न पुनर्द्वैतं पूर्वं स्थितं पश्चान्निर्गतं ।
मूलत एव तु नास्तीत्याह—द्वैतवर्जितेति । भेदस्यातात्त्विकत्वेन सार्वकालिकात्तद-
भावादिति भावः ॥ १८२ ॥ अन्नं जनेभ्यो ददाति । वसु धनं रत्नं च ददाति ।

१४२ ललितासहस्रनाम ।
बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया ॥ १८३ ॥
भाषारूपा बृहत्सेना भावाभावविवर्जिता ।
सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभागतिः ॥ १८४ ॥
तथाच बृहदारण्यके 'स वा एष महानज आत्मान्नादो वसुदानो विन्दते वसु
य एवंवेदे'ति । अन्नान्नमासमन्ताद्ददातीत्येवमेव व्याख्यातं सांप्रदायिकैः । वृद्धा जरठा ।
'त्वं जीर्णा दण्डेन वञ्चसी'ति श्रुतेः । वञ्चसि गच्छसीत्यर्थः । सर्वज्येष्ठत्वाज्जगद्रूपे-
णाभिवृद्धत्वाद्वा वृद्धा । वर्धयति जगदिति वा णिजन्तात्कर्तरि क्तः । ब्रह्मणा चैतन्येन
सह आत्मनां जीवानामैक्यमेव स्वं निजं रूपमस्याः । यद्वा ब्रह्मात्मनोः शिवजीव-
योरेक्यमेव खं सर्वखं प्रतिपाद्यं यस्य स हंसमन्त्रो रूपमस्या इति । तदुक्तं स्कान्दे
यज्ञवैभवखण्डे 'अथवा जीवमन्त्रोऽयं जीवात्मप्रतिपादकः । अहंशब्दस्य रूढत्वाल्लोके
जीवात्मवस्तुनि । शक्तिमन्त्रः सकाराख्यः परमेश्वरवाचकः । प्रकृतार्थे प्रसिद्धत्वादप्रसिद्धः
परमेश्वरः । महदाद्यणुपर्यन्तं जगत्सर्वं चराचरम् । जायते वर्तते चैव लीयते परमे-
श्वरे । संसारित्वेन भातोऽहं स एव परमेश्वरः । सोऽहमेव न संदेहः स्वानुभूतिप्रमाणत'
इति । एतेन त्रिशत्यां हंसमन्त्रार्थरूपिणीति नाम व्याख्यातम् । महतो महीयत्वा-
दृहती । षट्त्रिंशदक्षरच्छन्दोविशेषरूपा वा । नच 'गायत्री छन्दसामसी'ति कौर्मवच-
नविरोधः । उभयात्मत्वाङ्गीकारे तदभावात् । अतएव 'बृहत्साम तथा साम्ना'मिति
भगवतो वासुदेवस्य विश्वरूपवर्णने गीतावचनस्य भगवत्या विश्वरूपवर्णनार्थेन 'ज्येष्ठं
साम च सामस्वि'ति कौर्मवचनेन न विरोधः । तलवकारिणां शाखायामुदुलं चित्रमि-
त्यनयोर्ऋचोर्गीयमानं साम ज्येष्ठसामेत्युज्ज्वलायां हरदत्तोक्तेः । बृहत्साम तु सखं न-
श्चित्रेत्यास्यामृचि गीयमानं प्रसिद्धमेव । बृहज्ज्येष्ठशब्दयोः पर्यायत्वसंभवाच्च । तेन
ज्येष्ठसामरूपेति वा बृहत्सामरूपेति वा व्याख्या । 'ब्राह्मणी फञ्जिका स्पृक्का द्विजपत्नीषु
विश्रुते'ति विश्वकोशादौषधिविशेषरूपा द्विजस्त्रीमात्ररूपा वा संविद्विशेषरूपा वा ।
उक्तंच समयाचारस्मृतौ 'ब्राह्मणी श्वेतपुष्पाख्या संवित्सा देवतात्मिके'ति । अथवा
शिवस्य ब्राह्मणत्वजातिमत्त्वाद्ब्राह्मणी । तथाच छन्दोग्ये श्रूयते 'विरूपाक्षोसि दन्तर्चि'-
रिति शिवं प्रकृत्य 'त्वं देवेषु ब्राह्मणोऽस्यहं मनुष्येषु ब्राह्मणो ब्राह्मणमुपधावत्युप त्वाधा-
वामी'ति पराशरादित्यकौर्मवासिष्ठलैङ्गेषु स्मर्यते । 'ब्राह्मणो भगवान्सांबो ब्राह्मणानां हि
दैवतम् । विशेषाद्ब्राह्मणो रुद्रमीशानं शरणं व्रजे'दिति । विष्णुभागवतेऽपि 'न मे
गर्भमिमं ब्रह्मन्नि'त्यादिना शिवकोपाद्विभ्यत्यादित्या तस्य ब्राह्मणत्वं व्यक्तीकृतमिति तु
शिवतत्वविवेके द्रष्टव्यम् । अविद्यातिरिक्तजडजातिसद्भावे मानाभाव इत्यत आह ब्राह्मी ।
'ब्राह्मो जाता'विति निपातनात्साधुः । वागात्मिका वा । ब्रह्मैवानन्दो यस्याः सगुणायाः ।
मत्वर्थीयाच्प्रत्ययेन ब्रह्मानन्दवती वा । बलिनो विद्यानिराससमर्थाः कामादिशत्रु-
जेतारः प्रिया दयापात्रं यस्याः । बलिनामको राजा प्रियो यस्य वामनस्य तद-
भिन्ना वा । पूजोपहाराः प्रिया यस्या वा ॥ १८३ ॥ संस्कृतप्राकृतादिभाषा रूपं

यस्याः । भाषाभिर्निरूप्यत इति वा । तदुक्तं 'संस्कृतेनैव केप्याहुः केचिन्म्लेच्छादि-
भाषया । साधारण्येन केपि त्वां प्राकृतेनैव केचने'ति । बृहती अपारा सेना चतु-
रङ्गबलं यस्याः । बृहतसेनाख्यराजविशेषरूपा वा । भावा द्रव्यगुणादयोऽभावाः प्राग-
भावादयस्तैरभयैरपि विवर्जिता । ननूभयेषामभावस्याप्यभावत्वेन तद्बत्त्वे कथमभाव-
विवर्जितत्वं । किंच प्रागभावध्वंसात्यन्ताभावादयोऽपि द्रव्यगुणादिप्रतियोगिका एव
वक्तव्याः । प्रकारान्तरायोगात् । ततश्च द्रव्याभावाभावे द्रव्यत्वं द्रव्याभावे च द्रव्या-
भावत्वमेवापद्यत इति कथं भावाभावविवर्जितत्वमिति चेत् । न । व्यासपादैरेव
परिहृतत्वात् । तदुक्तं स्कान्दे यज्ञवैभवखण्डे 'अधिष्ठानावशेषो हि नाशः कल्पितव-
स्तुनः । भावस्यैव ह्यभावत्वं नाशो भावस्य भावता ।

१४४ ललितासहस्रनाम ।
राजराजेश्वरी राज्यदायिनी राज्यवल्लभा ।
राजत्कृपा राजपीठनिवेशितनिजाश्रिता ॥ १८५ ॥
राज्यलक्ष्मीः कोशनाथा चतुरङ्गबलेश्वरी ।
साम्राज्यदायिनी सत्यसंधा सागरमेखला ॥ १८६ ॥
दीक्षिता दैत्यशमनी सर्वलोकवशंकरी ।
प्रचण्डाज्ञेत्यस्यैकपदत्वलिप्सया प्रकृते गतिपदानुषङ्गेणापि नामद्वयं स्वीकर्तुमुचितमिति
दिक् । सर्वथैकमेव नामेति यद्याग्रहस्तदैकमेव पदमिति सुवचम् । शोभना च ।
सावसुलभाचेति विग्रहे सुदुर्लभेत्यर्थः । सुदुर्लभा आगतिः पुनरावृत्तिर्यया ।
जन्मछेत्रीति यावत् । 'यस्य नो पश्चिमं जन्म यदि वा शंकरः स्वयम् । तेनैव लभ्यते
विद्या श्रीमत्पञ्चदशाक्षरी'ति. ब्रह्माण्डपुराणात् । यद्वा । असुलभा गतिर्दुर्लभं जन्म
मानुषादि तच्छोभनं ययेत्यर्थः । उक्तंच देवीभागवते 'यैर्न श्रुतं भागवतं पुराणं
नाराधिता यैः प्रकृतिः पुराणी । हुतं मुखे नैव धरामराणां तेषां वृथा जन्म गतं
नराणा'मिति । विष्णुभागवते लत्रैव 'नाराधितो यैः पुरुषः पुराण'इति द्वितीयचरणः
पठ्यत इति भेदः । शोभनाऽसुरनायिकेत्यत्र शोभनानामसुराणां प्रह्लादादीनामित्यर्थं
निवेर्ष्य प्रकृते नामत्रयमपि सुवचम् ॥ १८४ ॥ राज्ञां देवराजादीनां ये राजानो
ब्रह्मविष्णुरुद्रास्तेषामपीश्वरी । राजराजस्य कुबेरस्येश्वरी वा । राज्यं स्वाराज्यवैकुण्ठकै-
लासाधिपत्यादिकं दातुं शीलमस्याः । पूर्वोक्तानि राज्यानि वल्लभानि प्रियाणि यस्याः ।
राज्यशब्देन तत्पतयो राजानो वा कथ्यन्ते । अतएव श्रीनगर तेषां वासः स्मर्यते ।
यदाह दूर्वांसः 'मध्यक्षोण्याममुयोर्महेन्द्रनीलात्मकानि च सरांसि । शातोदरीसहा-
यान्नृपालानपि पुनःपुनः प्रणम' इति । अमुयोरित्यस्य त्रयोदशचतुर्दशप्रकारयोरि-
त्यर्थः । राजन्ती शोभमाना कृपा यस्याः । राज्ञां नृपाणामिन्द्रादीनां च पीठेषु
सिंहासनेषु निवेशिता निजा आश्रिता यया ॥ १८५ ॥ राज्याभिमानिनी लक्ष्मी
राज्यलक्ष्मीः । यस्या मन्त्रस्तन्त्रराजे प्रसिद्धः । कोशस्य भाण्डागारस्य दिव्यस्य अन्नम-
यादेर्वा नाथा स्वामिनी । चत्वारि हस्त्यश्वरथपादातरूपाण्यङ्गानि येषां तेषां वलाना-
मीश्वरी । अङ्गान्येव बलं येषां तेऽङ्गबला व्यूहाः । चतुरवयवका ये व्यूहास्तेषा-
मीशित्री वा अङ्गबलेश्वरशब्द एव वा व्यूहवाची । तेन द्विगुत्वान्डीष् । चतुर्थव्यूहा-
त्मेत्यर्थः । तेच वासुदेवाद्या वैष्णवेषु पुराणेष्विव शैवशाक्तेष्वपि पुराणेषु प्रसि-
द्धास्ते त इहोदाहार्याः । शरीरपुरुषः छन्दःपुरुषो वेदपुरुषो महापुरुष इति बह्वृचो-
पनिषदुक्ता वा । राजसूयेन यष्टा मण्डलेश्वरो वा राजाधिराजो वा सम्राट् । तस्य
भावः साम्राज्यं तद्दत्ते 'येनेष्टं राजसूयेन मण्डलस्येश्वरश्च यः । शास्ति यश्चाज्ञया राज्ञः
स सम्रा'डित्यग्निपुराणीयकोशात् । सत्ये अनुल्लङ्घ्ये संधे प्रतिज्ञामर्यादे यस्याः ।
सागराः समुद्रा एव मेखला काञ्ची यस्या भूमेः सा ॥ १८६ ॥ धियं ज्ञानं क्षिणोति