ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्यपददायिनी ।
त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस्त्रिदशेश्वरी ॥ १७६ ॥
देहे विस्तारः प्रविभागयो'रिति मेदिनी ॥ १७५ ॥ कामं बीजं करोतीति वा काम-
बीजस्वरूपेति वा क्लींकारस्य शिवकामस्य स्त्रीति वा क्लींकारी । निखिलधर्मरहि-
त्येनैकाकित्वात्केवला । 'तद्विमुक्तस्तु केवली'ति शिवसूत्रप्रसिद्धज्ञानविशेषो वा केवली ।
कार्त्स्न्ये निर्णीतार्थश्च केवलं । मत्वर्थीयेऽचि तद्वती तदभिन्ना वा । 'केवलं ज्ञानभेदे
स्यात्केवलश्चैककृत्स्नयोः । निर्णीते केवलं प्रोक्तं केवलः कुहने क्वचि'दिति विश्वः ।
यद्वा पूर्वोक्तकामबीजे केवलत्वं ककारलकारात्मकव्यञ्जनराहित्यं । तेन केवलतु-
र्यस्वरूपा कामकलेत्यर्थः । 'यदीं शृणोत्यलकं शृणोति नहि प्रवेद सुकृतस्य पन्था'मिति
श्रुतेः । ईकारमात्रश्रवणं तु लकारककारराहित्येन श्रवणं अतस्तद्वान् । सुकृतस्य
सत्कर्मणः पन्थानमुत्तमलोकानायाति किंतु निर्गुणज्ञानस्यैव लोकं प्राप्नोति । कामबी-
जमात्रेण त्रिवर्गः कामकलामात्रेण तु मोक्ष इति पर्यवसितोऽर्थः । तमेवाह नामद्वयेन
गुहां प्रविष्टा गुह्या । अतिरहस्यार्था इति यावत् । केवलस्य भावो धर्मिमात्रावशेषः
कैवल्यं पञ्चमी मुक्तिस्तदेव पदं ददाति । अथवा कैवल्यं च पदानि च स्थानानि च दातुं
शीलमस्याः । कैवल्यशब्देन योगशास्त्रान्तिमसूत्रेण कैवल्यं स्वरूपं 'प्रतिष्ठा चिति-
शक्ते'रित्येतेन प्रतिपादितस्वरूपो मोक्ष उच्यते । 'चितिशक्तेर्वृत्तिसारूप्यनिवृत्तौ स्वरूप-
मात्रेणावस्थानं कैवल्यमुच्यत' इति भोजराजवृत्तौ । पदशब्देन सालोक्यादिमुक्तिच-
तुष्टयं तासां स्थानविशेषरूपत्वात् । अत्रेदं बोध्यम् । प्रतीकाद्युपासनया सालोक्यं ।
अन्तरेण प्रतीकं स्वात्मनः पृथक्त्वेनैश्वर्यविशेषविशिष्टतया देवताया उपासकस्य च
रूपतः साम्यं सारूप्यम् । इयमेव सार्ष्टितेत्युच्यते । समानर्धितेत्यर्थः । सगुणं
देवतारूपमहंग्रहेणोपास्यदेवतातादात्म्यं प्राप्नोति । तदिदं सायुज्यमूर्ध्वरेतसां स्वाश्रमे
युक्तधर्मानुष्ठानवतां सामीप्यम् । 'एतासामेव देवतानां सायुज्यं सार्ष्टितां समानलो-
कतामाप्नोती'ति तैत्तिरीयश्रुतिरुक्तमुक्तित्रये प्रमाणम् । चतुर्थ्यां तु मण्डूकश्रुतिः । 'तपः-
श्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः
प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मे'ति । सूर्यद्वारेणेत्यस्य सूर्योपलक्षितेऽर्चि-
रादिमार्गेण गत्वा यत्र सत्यलोके स पुरुषो ब्रह्म वर्तते तत्र यान्तीत्यर्थात् । एताः
क्रमफलभूताः अनित्याः सातिशया मुक्तयः । अतएव स्थानवाचिना पदपदेनेह
निर्दिष्टाः । या तु ज्ञानफलं निरतिशयानन्दलक्षणं कैवल्याख्या मुक्तिस्तस्यां तु तैत्तिरी-
यश्रुतिरेव प्रमाणम् । 'य एवंविद्वानुदगयने प्रमीयते देवानामवे महिमानं गलादित्यस्य
सायुज्यं गच्छति । अथ यो दक्षिणे प्रमीयते पितॄणामेव महिमानं गत्वा चन्द्रमसः
सायुज्यँसलोकतामाप्नोत्येतौ वै सूर्याचन्द्रमसौर्महिमानौ ब्राह्मणो विद्वानभिजयाति तस्मा-
द्ब्रह्मणो महिमानमाप्नोती'ति । अत्र केवलकर्मणां चन्द्रलोकप्राप्तिः । य एवंविद्वानिति
विद्वच्छब्दाभिहितप्रतीकाद्युपासनात्रयवतो देवानां महिमानमित्यनेन सालोक्यादित्रयम् ।