ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१४२ ललितासहस्रनाम ।
बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया ॥ १८३ ॥
भाषारूपा बृहत्सेना भावाभावविवर्जिता ।
सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभागतिः ॥ १८४ ॥
तथाच बृहदारण्यके 'स वा एष महानज आत्मान्नादो वसुदानो विन्दते वसु
य एवंवेदे'ति । अन्नान्नमासमन्ताद्ददातीत्येवमेव व्याख्यातं सांप्रदायिकैः । वृद्धा जरठा ।
'त्वं जीर्णा दण्डेन वञ्चसी'ति श्रुतेः । वञ्चसि गच्छसीत्यर्थः । सर्वज्येष्ठत्वाज्जगद्रूपे-
णाभिवृद्धत्वाद्वा वृद्धा । वर्धयति जगदिति वा णिजन्तात्कर्तरि क्तः । ब्रह्मणा चैतन्येन
सह आत्मनां जीवानामैक्यमेव स्वं निजं रूपमस्याः । यद्वा ब्रह्मात्मनोः शिवजीव-
योरेक्यमेव खं सर्वखं प्रतिपाद्यं यस्य स हंसमन्त्रो रूपमस्या इति । तदुक्तं स्कान्दे
यज्ञवैभवखण्डे 'अथवा जीवमन्त्रोऽयं जीवात्मप्रतिपादकः । अहंशब्दस्य रूढत्वाल्लोके
जीवात्मवस्तुनि । शक्तिमन्त्रः सकाराख्यः परमेश्वरवाचकः । प्रकृतार्थे प्रसिद्धत्वादप्रसिद्धः
परमेश्वरः । महदाद्यणुपर्यन्तं जगत्सर्वं चराचरम् । जायते वर्तते चैव लीयते परमे-
श्वरे । संसारित्वेन भातोऽहं स एव परमेश्वरः । सोऽहमेव न संदेहः स्वानुभूतिप्रमाणत'
इति । एतेन त्रिशत्यां हंसमन्त्रार्थरूपिणीति नाम व्याख्यातम् । महतो महीयत्वा-
दृहती । षट्त्रिंशदक्षरच्छन्दोविशेषरूपा वा । नच 'गायत्री छन्दसामसी'ति कौर्मवच-
नविरोधः । उभयात्मत्वाङ्गीकारे तदभावात् । अतएव 'बृहत्साम तथा साम्ना'मिति
भगवतो वासुदेवस्य विश्वरूपवर्णने गीतावचनस्य भगवत्या विश्वरूपवर्णनार्थेन 'ज्येष्ठं
साम च सामस्वि'ति कौर्मवचनेन न विरोधः । तलवकारिणां शाखायामुदुलं चित्रमि-
त्यनयोर्ऋचोर्गीयमानं साम ज्येष्ठसामेत्युज्ज्वलायां हरदत्तोक्तेः । बृहत्साम तु सखं न-
श्चित्रेत्यास्यामृचि गीयमानं प्रसिद्धमेव । बृहज्ज्येष्ठशब्दयोः पर्यायत्वसंभवाच्च । तेन
ज्येष्ठसामरूपेति वा बृहत्सामरूपेति वा व्याख्या । 'ब्राह्मणी फञ्जिका स्पृक्का द्विजपत्नीषु
विश्रुते'ति विश्वकोशादौषधिविशेषरूपा द्विजस्त्रीमात्ररूपा वा संविद्विशेषरूपा वा ।
उक्तंच समयाचारस्मृतौ 'ब्राह्मणी श्वेतपुष्पाख्या संवित्सा देवतात्मिके'ति । अथवा
शिवस्य ब्राह्मणत्वजातिमत्त्वाद्ब्राह्मणी । तथाच छन्दोग्ये श्रूयते 'विरूपाक्षोसि दन्तर्चि'-
रिति शिवं प्रकृत्य 'त्वं देवेषु ब्राह्मणोऽस्यहं मनुष्येषु ब्राह्मणो ब्राह्मणमुपधावत्युप त्वाधा-
वामी'ति पराशरादित्यकौर्मवासिष्ठलैङ्गेषु स्मर्यते । 'ब्राह्मणो भगवान्सांबो ब्राह्मणानां हि
दैवतम् । विशेषाद्ब्राह्मणो रुद्रमीशानं शरणं व्रजे'दिति । विष्णुभागवतेऽपि 'न मे
गर्भमिमं ब्रह्मन्नि'त्यादिना शिवकोपाद्विभ्यत्यादित्या तस्य ब्राह्मणत्वं व्यक्तीकृतमिति तु
शिवतत्वविवेके द्रष्टव्यम् । अविद्यातिरिक्तजडजातिसद्भावे मानाभाव इत्यत आह ब्राह्मी ।
'ब्राह्मो जाता'विति निपातनात्साधुः । वागात्मिका वा । ब्रह्मैवानन्दो यस्याः सगुणायाः ।
मत्वर्थीयाच्प्रत्ययेन ब्रह्मानन्दवती वा । बलिनो विद्यानिराससमर्थाः कामादिशत्रु-
जेतारः प्रिया दयापात्रं यस्याः । बलिनामको राजा प्रियो यस्य वामनस्य तद-
भिन्ना वा । पूजोपहाराः प्रिया यस्या वा ॥ १८३ ॥ संस्कृतप्राकृतादिभाषा रूपं