सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

Lalita Sahasranama with Saubhagya Bhaskara Commentary

भास्करराय मखी (सम्पादक: वासुदेव लक्ष्मण पणशीकर) द्वारा

DevanagariSanskritpublished272 पृष्ठ

पृष्ठ 169, कुल 272 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 169

Here is the complete, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image:

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १४१
अन्नदा वसुधा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्यस्वरूपिणी ।
त्सुता'इति । लैङ्गे तूक्तं 'अष्टौ प्रकृतयो देव्या मूर्तयः परिकीर्तिताः । तथा विकृ-
तयस्तस्या देहा बह्वविभूतय'इति । 'भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधे'ति भगवता गीता मूर्तयो यस्या इति वा ।
कुलाष्टकस्वरूपेत्यर्थो वा । तच्च समयाचारस्मृतौ 'गणिका शौण्डिकी चैव कैवर्ती
रजकी तथा । तन्त्रकारी चर्मकारी मातङ्गी पुंश्चली तथे'ति । अथवा 'स्वल्पाङ्गी
दीर्घकेशी या सानङ्गकुसुमा मते'त्यादिना रुद्रयामले अष्टानां लक्षणान्युक्तानि ।
लक्ष्याणि तु तृतीयावरणे प्रसिद्धानि तदष्टकरूपा । ब्राह्म्यादिवशिन्यादिखरूपेति वा ।
'अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णा'मित्यादिश्रुतिप्रसिद्धाया अविद्यारूपाया अजाय्रा जेत्री ।
ज्ञानरूपत्वादज्ञानना Bernard शिकेति यावत् । लोकानां चतुर्दशसंख्यानां यात्रां प्रलयं संरक्षणं
वा विधातुं शीलमस्याः । एकाकिनी द्वितीयरहित्यात् । 'एकादाकिनिच्चासहाय'इति
प्रत्ययः । 'सोऽबिभेत्तस्मादेकाकी बिभेति सहायमीक्षांचक्रे यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु
बिभेमीति तत एवास्य भयं वीयाये'ति बृहदारण्यकश्रुतेः । देवीपुराणे 'एकैव लोकान्
ग्रसति एकैव स्थापयत्यपि । एकैव सृजते विश्वं तस्मादेकाकिनी मते'ति ॥ अथ
परिभाषायां चतुस्त्रिंशन्नामानि विभजते । भूगीर्णोबलखेदालम्बार-
म्भाविभोर्वदेन्द्रावम् । हस्ती द्वित्र्यैकं वा भजते वातूलमन्दमृगान् ॥ २५ ॥
एकमित्यस्य द्वादशाक्षरमेकं नामेत्यर्थः ॥ २५ ॥ 'यत्र नान्यत्पश्यति नान्यच्छृणोती'त्या-
दिना'यो वै भूमा तत्सुख'मित्यन्तेन श्रुतौ प्रतिपादितो भूमा ब्रह्मैवेति भूमाधिकरणे
निर्णीतरूपत्वाद्भूमरूपा । यद्वा 'बहोर्लोपो भू च बहो'रिति निष्पन्नो बह्वर्थको भूम-
शब्दः । ततश्चाकिन्यपि बहुरूपेत्यर्थः । तदुक्तं देवीपुराणे 'एकाप्युपाधितो भूमा
शिवा सर्वत्र विश्रुता । यथानुरज्यते वर्णैर्विचित्रैः स्फटिको मणिः । तथा गुणव-
शाद्देवी भूमानामेति वर्ण्यते । एको भूत्वा यथा मेघः पृथक्त्वेन च तिष्ठति । वर्णतो
रूपतश्चैव तथा गुणवशादुमा । नभसः पतितं तोयं यथा नानारसं भवेत् । भूमे
रसविशेषेण तथा गुणवशादुमा । यथा द्रव्यविशेषेण वायुरेकः पृथग्भवेत् । दुर्गन्धो
वा सुगन्धो वा तथा गुणवशादुमा । यथा वा गार्हपत्योग्निरन्यसंज्ञान्तरं व्रजेत् ।
दक्षिणााहवनीयादि ब्रह्मादिषु तथैव सा । एकत्वेन च भूम्ना च प्रोक्ता देवी निदर्शनैः ।
तस्माद्भक्तिः परा कार्या सर्वगत्वप्रसिद्धय'इति । कूर्मपुराणेपि 'एका कामेश्वरी शक्ति-
रनेकोपाधियोगतः । परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधा'विति । 'यत्र नान्यत्पश्यति'-
इत्यादिना 'यदल्पं तन्मर्त्य'मित्यन्तेन श्रुतौ द्वैतदर्शनस्यानित्यविषयकताप्रतिपादनेन
तस्य हेयत्वान्निर्गतं द्वैतं यस्यां सा निर्द्वैता । न पुनर्द्वैतं पूर्वं स्थितं पश्चान्निर्गतं ।
मूलत एव तु नास्तीत्याह—द्वैतवर्जितेति । भेदस्यातात्त्विकत्वेन सार्वकालिकात्तद-
भावादिति भावः ॥ १८२ ॥ अन्नं जनेभ्यो ददाति । वसु धनं रत्नं च ददाति ।