अनङ्गरङ्ग (महाकवि कल्याणमल्ल - कामशास्त्र एवं रति-प्रयोग संस्कृत मूल पाठ)

ब्राह्मणवल्लभा⁵³

Wait, let's look at again:
Is it निद्रोच्छेच्छितरतः or निद्रोच्छेदचितरतः?
Wait, look at च्छे:
Could it be निद्रोच्छेच्छितरतः?
Wait, look at the character:
नि द्रो च्छे
Wait, does it have च्छ?
Look at च्छे in line 17: गच्छे⁵⁰-.
Compare च्छे in line 17 with line 4:
In line 17: ग then च्छे.
In line 4: निद्रो then च्छे then च्छितरतः?
Wait! In line 4, the character has:
A च on the left, and a छ on the right.
Then the next character has an i matra on the left, but what is the letter?
Wait! Is it च्छि or दि or वि?
Wait! Look at वि in विषयेष्वथो (line 5):
वि has an i matra and व.
In line 4: could it be च्छि?
Wait, why would it be च्छि?
Look at the bottom of the letter with i matra:

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ४१
बाला प्रव्रजिता च भिक्षुवनिता तक्रस्य विक्रेतृका⁵⁴
मान्या⁵⁵ कारुवधूर्विदग्धपुरुषैः प्रेष्या इमा दूतिकाः⁵⁶ ॥१६॥
॥ अथ सुखसाध्यालक्षणानि ॥
निर्लज्जा विधवा कलासु कुशला, गोष्ठीपरा, दुर्भगा
क्लीबस्थूलकठोरवामनजरद्रूप्यभार्यास्तु याः⁵⁷ ।
द्वारावस्थितिशीलिकातिचपला वन्ध्या महामानिनी⁵⁸
प्रत्यग्रा⁵⁹ तरुणी महाविरहिणीः साध्याः सुखेनाङ्गनाः⁶⁰ ॥१७॥
॥ अथानुरागिणीलक्षणानि ॥
लज्जां विधत्ते⁶¹ ऽभिमुखं⁶² न पश्ये-
त्पादेन भूमिं विलिखेत्स्थिता⁶³ च ।
व्यनक्ति गात्रं कुरुते च हास्यं
दृष्ट्वा⁶⁴ कटाक्षा⁶⁵ नयने विदध्यात् ॥१८॥
पृष्टास्फुटं⁶⁶ सम्मितमेव⁶⁷ वाक्यं
शनैर्वदेच्चानुसरेद्व्रजन्तम्⁶⁸ ।
विलोक्य तं⁶⁹ व्याजकथाप्रसङ्गा-
दुच्चैर्वदेत्स्वं⁷⁰ परिदर्शयन्ती ॥१९॥
तन्मित्रवर्गे प्रणयं विदध्या-
दित्यादिवार्तामसकृच्च पृच्छेत् ।
कति स्त्रियो ऽस्यालयगाः सुरूपाः
कस्यामयं प्रेम भृशं विधत्ते⁷¹ ॥२०॥
मृद्नाति⁷² दृष्ट्वा⁷³ स्वकुचं करेण
संस्फोटयेदङ्गुलिकाः⁷⁴ सजृम्भम् ।
6

४२ अनङ्गरङ्गः [ अष्टमः
भूषाविहीना न ददाति तस्मै
स्वदर्शनं याचितमप्यजस्रम् ॥२१॥
पुष्पादिना हन्ति तथातितारं ⁷⁵
संकासयेन्मार्ष्टि ⁷⁶ भुजं करेण ।
व्याजेन गच्छेत्सदनं कराङ्घ्रि-
चक्रेषु घर्माम्बु वहेद्विलोक्य ⁷⁷ ॥२२॥
इत्यादिचिह्नेरनुरागयुक्तां ⁷⁸
ज्ञात्वा विदग्धां मृगशावकाक्षीम् ।
संप्रैषयेत्तां प्रति निर्विशङ्कं
दूतीमलं ⁷⁹ कामकलाप्रवीणः ⁸⁰ ॥२३॥
॥ अथ दुः[साध्याः] ॥
भर्तृस्नेहवती दृढैकवनिता प्रेम्णा ⁸¹ विहीना भृशं
सेर्ष्या भूरिसुता कृपाभययुता ⁸² गुर्वादिभीता ⁸³ स्थिरा ।
प्रायेणार्थवती तथा परजनालापे विरक्ता सदा
निर्लोभा व्यभिचारकर्मणि बुधैर्दुःखेन साध्या स्मृता ⁸⁴ ॥२४॥
॥ अथ सुरते त्याज्यस्थानानि ⁸⁵ ॥
वह्निब्राह्मणपूज्यवर्गनिकटे नद्यां च देवालये
दुर्गादौ च चतुष्पथे परगृहे ऽरण्ये श्मशाने दिवा ।
सङ्क्रान्तौ शशिसंक्षये ऽथ ⁸⁶ शरदि ग्रीष्मे ज्वरातौं व्रते
सन्ध्यायां च परिश्रमेषु सुरतं कुर्यान्न विद्वान्क्वचित् ॥२५॥
॥ अथ सुरते विहितप्रदेशाः ॥
विस्तीर्णे ललिते ⁸⁷ सुधाधवलिते चित्रादिनालंकृते
रम्ये ⁸⁸ प्रोन्नतचत्वरे ऽगुरुमहाधूपादिपुष्पान्विते ⁸⁹ ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ४३
सङ्गीताङ्गविराजिते स्वभवने दीपप्रभाभासुरे
निःशङ्कं सुरतं यथाभिलषितं कुर्यान्नरं कान्तया ॥२६॥
इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि कल्याणमल्लविरचिते
ऽनङ्गरङ्गे विवाहाद्युपदेशनिरूपणं नाम
अष्टमः स्थलः ॥ ८ ॥

अथ नवमः स्थलः ।
—————
॥ अथ बाह्यसम्भोगविधानम् ॥
मतिमानुपभोगपूर्वकं
सुरतं संविदधीत कान्तया ।
परिरम्भणमेव पण्डितैः
प्रथमं तेषु निगद्यते ऽष्टधा ॥ १ ॥
वृक्षाधिरूढं तिलतण्डुलाख्यं
लालाटिकं जाघनविद्धकं च ।
ऊरूपगूढाह्वयदुग्धनीरे
तत्राष्टमं वल्लिरिवेष्टितं स्यात् ॥ २ ॥
॥ अथ ————— ॥
चरणकमलमेकेनाङ्घ्रिणाक्रम्य भर्तु-
रपरपदसरोजेनाश्रयन्ती तदूरुम् ।
तरुमिव भुजवल्ल्यावेष्ट्य चुम्बेन्नताङ्गी
कथितमिह मुनीन्द्रैस्तद्धि वृक्षाधिरूढम् ॥ ३ ॥
भुजगुह्यविपर्ययं मिथो
घटयेचेन्मिथुनं सुनिश्चलम् ।
तिलतण्डुलसंज्ञकं तदा
परिरम्भं कथयन्ति सूरयः ॥ ४ ॥
मिथो ललाटाक्षिकपोलवक्त्र-
हृद्बाहुवक्षोर्मिथुनं घटेत ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ४५
ग्मातिरेकाद्यदि निस्तरङ्गं
लालाटिकं तत्प्रवदन्ति सन्तः ॥ ५ ॥
जघनपरिसरस्थं श्रोणिदेशं स्वभर्तु
र्निजभुजलतािकाभ्यां गाढमालिङ्ग्य रागात् ।
लुलितवसनकेशा चुम्बनं यत्र कुर्या-
त्स्फुटमिह परिरम्भं जाघनं तं वदन्ति ॥ ६ ॥
स्थितं ¹⁰ पतिं मीलितनेत्रयुग्मं
पश्चात्प्रविध्येद्दनिता कुचाभ्याम् ¹¹ ।
गृह्णात्यसौ तामपि विद्धकाख्य- ¹²
मालिङ्गनं तन्मुनिभिः प्रदिष्टम् ॥ ७ ॥
उद्दामकामोन्मथितो ऽङ्गनाया ¹³
ऊरुद्वयं स्वोरुयुगेन यत्र ¹⁴ ।
आपीडयेत्कान्त उदीरितं त-
दूरूपगूढं परिरम्भणं हि ¹⁵ ॥ ८ ॥
अङ्के ऽथ तल्पे ¹⁶ निजसंमुखस्थां
कान्तां ¹⁷ समालिङ्गति यत्र कान्तः ¹⁸ ।
मिथः प्रवेशं कुरुतो निजाङ्गैः
स्यात्क्षीरनीरं परिरम्भणं तत् ¹⁹ ॥ ९ ॥
वल्लीव वृक्षं सरलाङ्गयष्टिः ²⁰
पतिं समालिङ्गति यत्र कान्ता ²¹ ।
चुम्बेच्च ²² रागात्कृतमन्दसीत्का
प्रोक्तं बुधैर्वल्लिरिवेष्टितं तत् ²³ ॥१०॥

४६ अनङ्गरङ्गः [ नवमः
॥ अथ चुम्बनभेदाः ॥
अधराक्षिकपोलमस्तकं
वदनान्तः स्तनयुग्मकन्धरे ।
विहितानि पदानि पण्डितैः
परिरम्भादनु चुम्बनस्य हि २४ ॥ ११ ॥
कक्षायुगं मन्मथमन्दिरं च
नाभेश्च मूलं स्मरलोलचित्ताः ।
चुम्बन्ति लाटा निजदेशसात्म्या-
न्नास्त्यन्यतश्चुम्बनरीतिरेषा २५ ॥ १२ ॥
नारीमुग्धान्ते वदनं स्वकीयं
समानयेद्यत्र बलेन कान्तः ।
सा नैव चुम्बेदतिकोपयुक्ता २६
स्याच्चुम्बनं तन्निमिताभिधानम् २७ ॥ १३ ॥
दयितस्य निवेश्य वक्त्रके
निजवक्त्रं परिचुम्बिताधरम् ।
न पिवेदबला तदाननं
स्फुरिताख्यं २८ किल २९ चुम्बनं तदा । ॥ १४ ॥
करेण कान्तस्य निमील्य नेत्रे
जिह्वां मुखान्तर्विनिधाय यत्र ।
चुम्बेद्विलोला परिमीलिताक्षी
तद्घट्टिताख्यं ३० कवयो वदन्ति ॥ १५ ॥
करेण कान्ताचुबुकं गृहीत्वा
दशेत्पतिः पश्चिमभागवर्ती ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ४७
प्रियाधरं यत्र तु³¹ तिर्यगाख्यं
प्रोक्तं कवीन्द्रैः खलु³² चुम्बनं तत् ॥१६॥
दन्तैर्गृहीत्वा मदनार्तिलोला³³-
धरं विचुम्ब्याशु दशेत्स्वभर्तुः ।
कान्तस्तदीयं कथितं मुनीन्द्रै-
रित्युत्तगोष्ठं परिचुम्बनं हि³⁴ ॥१७॥
अदाय दन्तच्छदमाशु पत्युः
कराङ्गुलीसंपुटकेन नारी ।
जिह्वाग्रदेशेन घटेद्दशेच्च³⁵
तच्चुम्बनं पीडितसंज्ञकं³⁶ स्यात् ॥१८॥
प्रियाधरं³⁷ स्वाधरसंपुटेन
पिवेत्पतिः सापि तथैव भर्तुः ।
परस्परं प्रेमरसातिरेका-
त्स्याच्चुम्बनं संपुटकं³⁸ तदेव ॥१९॥
संप्राप्तनिद्रां रहसि स्वकान्तां
चिरागतश्चुम्बति यत्र भर्ता ।
प्रोक्तं कवीन्द्रैः प्रतिबोधसंज्ञं
तच्चुम्बनं सर्वरसातिरेकम् ॥२०॥
अधरोष्ठयुगेन कामिनी
पतिवक्त्रोष्ठयुगं स्वजिह्वया ।
परिपीड्य विचुम्ब्य नृत्यति
कथितं³⁹ तद्धि समोष्ठसन्तकम् ॥२१॥

४८ अनङ्गरङ्गः [ नवमः
॥ अथ नखदानविधिः ॥
ग्रीवाकरोरुजघनस्तनपृष्ठकक्षा⁴⁰-
हृत्पार्श्वगण्डविषये नखराः खराः स्युः ।
माने नवीनसुरते विरहे प्रवासे,
द्रव्यक्षयेऽथ⁴¹ विरतौ च मदे प्रयोज्याः ॥२२॥
नीरेखता निर्मलतोज्ज्वलत्वं
वर्धिष्णुताथास्फुटितत्वमेव⁴² ।
अमार्दवं⁴³ चेति गुणानखानां
बुधैः षडुक्ताः किल कामशास्त्रे⁴⁴। ॥२३॥
अव्यक्तरेखं कृतरोमहर्षं
समर्पितं गण्डकुचाधरेषु⁴⁵ ।
यत्कर्म सम्पूर्णनखप्रसूतं⁴⁶
विज्ञास्तदेव⁴⁷ च्छुरितं वदन्ति ॥२४॥
ग्रीवाकुचे वक्रनखप्रहारो
दत्तो ऽर्धचन्द्राख्य उदीरितो ऽसौ ।
इत्येव भेदो ऽभिमुखे प्रयोज्य⁴⁸-
स्तदा बुधा मण्डलकं वदन्ति⁴⁹ ॥२५॥
द्वित्र्यङ्गुलादधिक⁵⁰ एव नखप्रहारो
मूर्धोरुगुह्यकुचदेशसमर्पितो यः ।
रेखाह्वयं⁵¹ मदनकेलिकलाविधिज्ञाः
प्राहुस्तमेव⁵³ तरुणीविहितप्रभावाः⁵⁴ ॥२६॥
रेखा कृता सर्वनखैरधस्ता-
दङ्गुष्ठमाधाय⁵⁵ तु चूचुके या ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ४९
मयूरपादं किल तां ⁵⁶ वदन्ति
शशप्लुतं सर्वनखैः कुचाग्रे ॥२७॥
रेखात्रयं पृष्ठकुचेऽथ गुह्ये
कृतं ⁵⁷ भवेदुत्पलपत्रवद्यत् ।
अन्वर्थसंज्ञं प्रवदन्ति तद्धि ⁵⁸
स्मर्तुं प्रवासावसरे दिशन्ति ॥२८॥
नखं प्रयुक्तं प्रणयाद्रसज्ञै-
र्यदेतदेवास्ति मनोभवस्य ।
सर्वस्वमत्यन्तसुखैकहेतु ⁵⁰-
र्नार्तो ऽस्ति किञ्चिद्वरकामिनीनाम् ॥२९॥
॥ अथ दशनविधानम् ॥
नखप्रदेशेषु रदाः प्रयोज्या
ओष्ठाननान्तर्नयनानि ⁵⁹ हित्वा ।
हिंकारशीत्कारविशेष ⁶⁰ उक्तो
दन्तार्पणे कामकलाविदग्धैः ⁶¹ ॥३०॥
रागस्पृशः स्निग्धतराः समाना
घनाश्च सूक्ष्माः सशिखाः सभासः ।
दन्ताः ⁶² प्रशस्ता अथ खर्वरूक्षाः
करालबाह्या मलिनाश्चनिन्द्याः ॥३१॥
अधरस्थितरागमात्रकं ⁶³
रदलेख्यं ⁶⁴ किल गूढकं विदुः ।
दशनच्छदगण्डपीडना-
दिदमुच्छूनकमुच्यते बुधैः ॥३२॥
7

५० अनङ्गरङ्गः [ नवमः
दन्तोष्ठयार्योगविशेषसाध्यः
प्रवालपूर्वो मणिरेष उक्तः।
अभ्यासयोगेन स⁶⁵ दम्पतिभ्यां
संसाध्यते नान्यविनोदतस्तु ॥३३॥
अधरे तिलशश्च⁶⁶ कामिना⁶⁷
रदयुग्मेन विखण्डने कृते ।
इति बिन्दुरुदीरितोऽखिलै-
र्दशनैः स्यात्किल बिन्दुमालकः⁶⁸ ॥३४॥
कपोलवक्षोगलभालदेशे
खण्डाभ्रकं⁶⁹ स्याद्दशनाग्रलेख्यम् ।
तन्मण्डलाकारकमङ्गनाना-
मङ्गेषु शोभां लभते नितान्तम् ॥३५॥
अखर्वसान्द्रा दशनावली या
कान्ताशरीरे क्रियते स्वभर्त्रा ।
प्रस्थानकाले स्मृतिहेतुभूता⁷⁰
तत्कोलचर्वं⁷¹ प्रवदन्ति विप्राः⁷² ॥३६॥
॥ अथ केशग्रहणोद्देशः ॥
स्निग्धा घनाः कुञ्चितनीलवर्णाः
केशाः प्रशस्तास्तरुणीजनानाम् ।
प्रेमप्रवृद्ध्यै⁷³ विधिनैव षन्दं⁷⁴
ग्राह्यानरैश्चुम्बनदानकाले⁷⁵ ॥३७॥
चिकुरान्वरिगृह्य⁷⁶ चुम्बते⁷⁷
करयुग्मेन पतिः प्रियां यदि ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ५१
समहस्तकमित्यथैकतो
यदि हस्तेन तरङ्गरङ्ककम्‌⁷⁸ ॥३८॥
परिवेष्ट्य करेण कुन्तला-
न्मदनार्तो यदि धारयेत्प्रियाम् ।
रतिकेलिकलापकोविदाः
कथयन्तीति भुजङ्गवल्लिकम्‌⁷⁹ ॥३९॥
कर्णप्रदेश⁸⁰स्थकचान्विगृह्य⁸¹
परस्परं चुम्बति यत्र नारी ।
पतिश्च रागात्सुरतावतारे
कामावतंसः स कचग्रहः स्यात् ॥४०॥
इति प्रदिष्टाः⁸³ कतिचित्प्रसिद्धाः
क्रमान्मया⁸⁴ बाह्यरतप्रकाराः⁸⁵ ।
प्रसिद्धभावाद्बहुशो ऽपरे ते
न दर्शिता विस्तरशङ्कया च⁸⁷ ॥४१॥
इति श्रीलाडखानविनोदाय महाकवि -- --चिते
ऽनङ्गरङ्गे बाह्यसम्भोगनिरूपणं नाम
नवमः स्थलः ॥ ९ ॥

अथ दशमः स्थलः ।
॥ अथ सुरतभेदा निरूप्यन्ते ॥
सात्म्यानुरूपान्प्रविधाय¹ पूर्व
विज्ञः पुमान्बाह्यरतोपचारान्² ।
विधिश्लथीभूतवराङ्गदेशां³
भजेत कान्तां रतिकेलिलिङ्गे ॥ १ ॥
दृढापि नारी श्लथतामुपैति
प्रमाणादूरुयुगस्य सद्यः⁴ ।
अपि श्लथा⁵ संयमितोरुयुग्मा
गच्छेदृढत्वं सुरतप्रयोगे ॥ २ ॥
उत्तानकं तिर्यगथासिताख्यं
स्थितं तथैवानतकं रतज्ञैः⁶ ।
पञ्चप्रकारं सुरतं प्रदिष्टं
तस्य प्रभेदान्क्रमतो ब्रवीमि⁷ ॥ ३ ॥
॥ तत्रादावुत्तानबन्धः ॥
निधाय पादौ रमणांसयोश्चे-
दुत्तानसुप्ता रमते पुरन्ध्री ।
रतिप्रबन्धे समपादसंज्ञं
प्रोचुस्तदा भोगविधानदक्षाः⁸ ॥ ४ ॥
उत्तानितायाः स्मरमन्दिरोप⁹-
स्थितस्तदूरुद्वयमुत्प्रगृह्य¹⁰ ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ५३
संस्थाप्य बाह्यं कटितो रमेत
कान्तस्तदा स्यात्किल नागराख्यः ॥ ५ ॥
स्त्रियो ऽङ्घ्रिमेकं विनिधाय भूमा-
वन्यं स्वमौलौ निजपादयुग्मम्¹² ।
पृथ्व्यां ¹³ समाधाय रमेत भर्ता
त्रैविक्रमाख्यं करणं तदा¹⁴ स्यात् ॥ ६ ॥
तल्पप्रसुप्ता निजपादयुग्म¹⁵
मूर्ध्वं विधत्ते रमणी कराभ्याम् ।
स्तनौ गृहीत्वाथ भजेत कान्तो
बन्धस्तदा व्योमपदाख्य उक्तः ॥ ७ ॥
कान्तोरुयुग्मान्तरगः स्वहस्तौ
निधाय भूमौ रमते पतिश्चेत् ।
बन्धस्तदोक्तः स्मरचक्रनामा¹⁶
श्रेष्ठः¹⁷ सदा कामिजनस्य लोके ॥ ८ ॥
नारी स्वपादौ दयितस्य वक्षः-
स्थितौ समालिङ्ग्य करद्वयेन ।
किञ्चिन्नतोरू¹⁸ रमते तदासौ
प्रोक्तो मुनीन्द्रैर्विदारिताख्यः¹⁹ ॥ ९ ॥
उत्तानितोरुद्वयमध्यगामी
दृढं समालिङ्ग्य भजेत यत्र ।
कान्तो²⁰ विलासप्रिय एष बन्धः
सौम्याख्य उक्तः कविभिः पुराणैः ॥ १०॥
ऊरुद्वयं²¹ वक्रमुदञ्चितं च
कृत्वाम्बुजाक्षी भजते²² पतिं चेत् ।

३४ अनङ्गरङ्गः [दशमः
आनन्दकर्ता तरुणीजनानां
बन्धो ऽयमुक्तः किल जृम्भिताख्यः ॥११॥
कान्तोरुयुग्मं परिवर्तितं चे-
न्निष्पीड्य²³ कामाकुलचित्तवृत्तिः²⁴ ।
रमेत भर्ता यदि वेष्टिताख्यं²⁵
तमेव²⁶ बन्धं मुनयो वदन्ति ॥१२॥
स्कन्धप्रदेशे विनिधाय जङ्घा-
मेकां स्त्रियो ऽन्यामथ संविदार्य ।
अधो²⁷ विनीय प्रवलं²⁸ रमेत
भर्ता यदा वेणुविदारितं तत् ॥१३॥
विलासिनी²⁹ संहतमूरुयुग्मं
कृत्वोर्ध्वमालिङ्ग्य भजेत भर्ता ।
उद्द्रुमकः³⁰ स्यात्प्रमदाङ्घ्रियुग्मे
कान्तोरसिस्थे स्फुटनं³¹ प्रदिष्टम् ॥१४॥
॥ अथ तिर्यग्बन्धः ॥
कान्ताङ्घ्रिमेकं हृदये स्वकीये
निधाय भर्ता शयने द्वितीयम् ।
कुर्याद्रतिं चेदिति वीणिकाख्यः³²
प्रौढाङ्गनायाः परिकल्पनीयः³⁴ ॥१५॥
पार्श्वप्रसुप्तप्रमदोपरिस्थः³⁵
कान्तः समालिङ्ग्य रतिं करोति ।
यत्र प्रदिष्टो मुनिभिः पुराणै-
र्बन्धस्तदा संपुटनामधेयः ॥१६॥

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ५५
यद्यङ्गनाकुञ्चितपादयुग्मं
स्वनाभिदेशे परिकल्प्य भर्ता ।
रतिं प्रकुर्यादिति कर्कटाख्यं
तदा कवीन्द्रैः³⁶ करणं प्रदिष्टम् ॥१७॥
॥ अथोपविष्टबन्धः ॥
प्रेङ्खाविलासं प्रसभं वहन्त्या
विपर्ययाज्जङ्घयुगस्य³⁷ नार्याः ।
पद्मासनं स्यादथ चैकजङ्घा-
विपर्ययादुपपदं³⁸ प्रदिष्टम् ॥१८॥
स्वजानुयुग्मान्तरनिर्गतौ चे-
द्भुजौ स्वकण्ठे निनयेन्मृगाक्षी³⁹ ।
कान्तो ऽपि कृत्वेति⁴⁰ विधिं प्रगच्छे-⁴¹
त्तदा बुधैर्बन्धुरिताख्य⁴² उक्तः ॥१९॥
उक्तप्रकारौ यदि दम्पती स्वौ
भुजौ तु कृत्वा निजकूर्परस्थौ ।
स्वैरं रमेते करणं प्रदिष्टं
तदा कवीन्द्रैः⁴⁴ फणिपाशसंज्ञम्⁴⁵ ॥२०॥
निधाय जङ्घायुगलं युवत्याः
स्वकीययोः कूर्परयोरथास्याः ।
कण्ठे स्वबाहू परिणीय गच्छे-
त्पतिस्तदा⁴⁶ संयमनाख्यमेतत्⁴⁷ ॥२१॥
मुखे मुखं⁴⁸ बाहुयुगे स्वबाहू⁴⁹
जङ्घाद्वये जङ्घयुगं निवेश्य ।

५६ अनङ्गरङ्गः [ दशमः
गच्छेत्पतिश्चेदिति कौर्मकं स्या-
दूर्ध्वोरुयुग्मात्परिवर्तिताख्यम् ⁵⁰ ॥२२॥
स्थितां स्त्रियं कुञ्चितपादयुग्मां ⁵¹
तथैव भर्ता कृततिर्यगङ्गः ।
भजेत चेत्कामकलाविदग्धा ⁵²
बन्धं तदा युग्मपदं वदन्ति ॥२३॥
विलासिनीकूर्परमध्यवर्ती
कटिं स्वकीयां भ्रमयन्मुहुश्चेत् ⁵³ ।
भजेत भर्तेति विमर्दितं ⁵⁴ स्या- ⁵⁵
तन्मार्कटं संमुखसंगमेन ॥२४॥
॥ अथ स्थितबन्धः ॥
संवेष्टयित्वा ⁵⁷ निजकूर्परेण
जान्वङ्गनाया अवलम्ब्य ⁵⁸ कण्ठम् ।
रतिं प्रकुर्यादिति कूर्पराख्यो
बन्धः प्रदिष्टः स च जानुपूर्वः ॥२५॥
उक्तप्रकारे करणे यद्येकः
पादो भवेदूर्ध्वगतो ऽङ्गनायाः ।
तदा प्रदिष्टो हरिविक्रमाख्यो
बन्धः प्रियो ऽयं तरुणीजनानाम् ॥२६॥
कण्ठं भुजाभ्यामवलम्ब्य भर्तुः
श्रोणिं निजोर्वोर्युगलेन गाढम् ।
संवेष्ट्य कुर्याद्रतमङ्गना चे-
दुक्तः कवीन्द्रैरिति कीर्तिबन्धः ॥२७॥

एवाथ रतेष्वतृप्ता?
Wait, look at the letter:
स्वे (sve) च्छा (cchā) त (ta)
Wait, after 'छा', is it 'त्' with halanta? No, it's a full 'त' with an avagraha or something?
Wait, it's:
स्वेच्छात्त एवाथ रतेष्वतृप्ता ⁶³
Wait, look at the letters:
स्वे (sve) च्छा (cchā) त (ta)
Then: ए (e) वा (vā) थ (tha)
Wait, is that 'त' or 'त्' or 'त' with halant?
It looks like "स्वेच्छात्त" or "स्वेच्छाद्वाथ"? No, there is clearly:
ए (e) वा (vā) थ (tha)
Before 'ए' is 'त' (ta).
Wait, does it have halant?
It looks like 'स्वेच्छात्त' without the upper t, or 'स्वेच्छात् एवाथ'. In Devanagari printing, often a space is put before 'ए':
"स्वेच्छात् एवाथ" or "स्वेच्छात्त एवाथ".
Wait, look: स्वेच्छात्त (svecchātta)?
Wait, look at the foot of that 'त': there is no virama, it looks like regular 'त':
"स्वेच्छात् एवाथ"

९८ अनङ्गरङ्गः [ दशमः
सुप्तस्य पुंसो जघनोपरिस्थिता ६५
संभ्रामयन्त्यङ्घ्रियुगं त्रिविश्रितम् ।
चक्राकृतिः स्त्री नरविद्भिरेते
तच्चापगाख्यं करणं ६६ समा॑रितम् ॥ ३३ ॥
प्रेङ्खविभ्रमवती ६७ स्मरयन्त्रे ६८
भर्तृलिङ्गमुपादाय पुरन्ध्री ।
भ्रामयेत्कटिपतङ्गदिलाचा
स्यात्तदा करणमुत्कलिताख्यम् ॥ ३४ ॥
विपरीतरते सर्मांकृता
दरहासातिमनोरमानना ६९ ।
कितवाद्य वशं गतो ऽसि मे
स्मरयुद्धे विजितो ऽसि चापलम् ॥ ३५ ॥
इति मञ्जु रटन्त्यथाकुला ७०
सकचाकर्षणचुम्बिताधरा ।
श्रममीलितचारुलोचना ७१
द्रवतां याति तदा ७२ विलासिनी ॥ ३६ ॥
श्लथदेहलतां ७३ समूर्च्छनां
दरसंमीलितलोचनोत्पलाम् ।
सभवेद्य नितान्तनिःसहा-
मवगच्छेदबलां ७४ द्रुतामिति ७५ ॥ ३७ ॥
करिणीं हरिणीं च गर्भिणीं
नवसूतामृतुयोगिनीं ७६ कृशाम् ।

स्थलः ] अनङ्गरङ्गः ७९
ज्वरितां च कुमारिकां रते
विपरीते परिवर्जयेत्सुधीः ७७ ॥ ३८ ॥
॥ अथ करताडनसीत्कृतोद्देशः ॥
कामयुद्धाङ्गयुग्मं ७८ स्यात्करताडनसीत्कृते ।
तत्ताडनं चतुर्धोक्तं ७९ सीत्कृतं पञ्चधा स्मृतम् ॥ ३९ ॥
प्रसृतेनापहस्तेन ८० मुष्टिना, समपाणिना ।
ताडनं स्याच्चतुर्धैवं तस्य स्थानानि संब्रुवे ८१ ॥ ४० ॥
पार्श्वे गुह्ये समतलं मुष्टिं ८२ पृष्ठे ऽथ मूर्धनि ।
फणाकारं प्रसृतकं युञ्ज्याद्वक्षस्यपहस्तकम् ॥ ४१ ॥
॥ अथ ताडनभेदाः ॥
विपरीतरते ८३ यदाङ्गना
हृदि मुष्ट्या परित्ताडयेत्पतिम् ।
कण्ठ्यातनकं ८४ तदा बुधै-
रिति संताडितसंज्ञमुच्यते ॥ ४२ ॥
विस्तीर्णहस्तेन यदा रतौ ८५ स्त्री
हन्यात्पतिं स्यात्स पताकसंज्ञः ८६ ।
अङ्गुष्ठकेनैव कृतः प्रहारो ८७
विज्ञैः स उक्तः खलु बिन्दुमाला ८९ ॥ ४३ ॥
साङ्गुष्ठमध्याङ्गुलिकाप्रहारं ९४
शनैः पुरन्ध्री कुरुते ऽतिरागात् ।
यश्चैष उक्तः ऋषिभिः पुराणै-
रानन्दकृत्कुण्डलनामधेयः ॥ ४४ ॥