तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

म् । THIS PAGE CONTAINS ONLY THE MOOLA (TEXT) OF ANUVAKA 11! Because the Bhashya is on earlier/later pages (e.g. 396, 397, 398)! And what are the accents? THIS IS A SAMHITA/ARANYAKA TEXT WITH VEDIC ACCENTS! Wait, in the Poona Vaidika Samshodhana Mandala or Anandashrama edition, how are accents printed? Wait, in Anandashrama, Taittiriya text has ANUDATTA as a line below! When multiple anudatta syllables occur consecutively, does Anandashrama print a line under EACH syllable, or a continuous line under all consecutive anudatta syllables? A CONTINUOUS LINE! Yes! In Taittiriya texts printed in Maharashtra (like Anandashrama), consecutive anudatta syllables have a CONTINUOUS horizontal line below them! For example: Inगा॒य॒त्री: गाandयare both anudatta, so the line runs under bothगाandय! In प्र॒व॒र्ग्येणैवानु॑: र्ग्येणैवाare all anudattas! So the line runs under them! Inसा॒र॒स्व॒तो: सा, र, स्व, तोare all anudattas! Inब्र॒ह्म॒वा॒दि॒

तो: it has a vertical line to the RIGHT of व. That is DEFINITELY वा. Wait, could it be वाᳵद्युतो? Wait! Look between वाand the next letter: is that an upadhmaniya/jihvamuliya? Wait, look at:वा... wait, look at the letter: Could it beवा॒घ्नुतो? Wait, let's look at घ्न: in Sanskrit घ्नis a standard ligature. But withु: घ्नु. Is there a word वाघ्नुतः? Wait! What if it's वा॒वृ॒तो? Wait, what if it's वा॒स्तोष्प॑तो? No, let's look at the letters: व + ा = वा Next character: look at the top: it has two humps? Wait! Does it have two humps like द्यorघ्न? Wait, look at ध्य: ध + य = ध्य. वा॒ध्युतो? Wait, what about वा॒धुतो? Wait, what about बाहुतो? No, it's व. Wait, let's look at the ligature: Could it be वा॒यु॒तो`? No.
Wait! Let's search Taittiriya Aranyaka 5.11 in Vedic literature

परि॑ : udatta on 'रि'

• श्रिते॒ : anudatta under 'ते'
• ऽ : avagraha
• भि : no accent
• पूर्वमथो or पूूर्वमथो? Look at 'पूूर्व' or 'पूर्व':
  Wait, is it 'पू' or 'पूूर्व'? Look at: प with u-matra, then another curve? No, it's 'पू' with a vertical stroke above: 'पू॑'!
  Wait, look at line 5:
  "परि॑श्रिते॒ऽभिपू॑र्वमथो॒"
  Wait, why does it look wide? It's 'पू' + repha over 'व'? Yes, "ऽभिपू॑र्वमथो॒"
• पू॑ : vertical stroke above 'पू'
• र्व : no accent
• म : no accent
• थो॒ : anudatta under 'थो' -> थो॒
• रक्ष॑सां : vertical stroke above 'क्ष' -> रक्ष॑सां

Line 6:
"ग्रै॒ष्मे॑नै॒व ब्रह्म॑ वै दे॒वाना॒मश्विना घ॒र्मꣳ॑ प्रा॒णो वा इन्द्र॑-"
Let's check accents:

• ग्रै॒ : horizontal line under 'ग्रै' -> ग्रै॒
• ष्मे॑ : vertical stroke above 'ष्मे' -> ष्मे॑
• नै॒ : horizontal line under 'नै' -> नै॒

[Page Header: ४०५]

अथ कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके षष्ठप्रपाठकस्याऽऽरम्भः ।
( तत्र प्रथमोऽनुवाकः )
हरिः ॐ ।
सं त्वा॑ सिञ्चामि॒ यजु॑षा प्र॒जामायु॒र्धनं॑ च ॥
ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ॐ ॥
यस्य निःश्वसितं वेदा यो वेदेभ्योऽखिलं जगत् ।
निर्ममे तमहं वन्दे विद्यातीर्थमहेश्वरम् ॥ १ ॥
प्रवर्ग्यब्राह्मणं प्रोक्तं पञ्चमे हि प्रपाठके ।
पितृमेधस्य मन्त्रास्तु दृश्यन्तेऽस्मिन्प्रपाठके ॥ २ ॥
तेषां च पितृमेधमन्त्राणां विनियोगो भरद्वाजकल्पे बौधायनकल्पे चाभिहितः ।
[त]त्राऽऽहिताग्नेर्मरणसंशये दहनदेशं जोषयते दक्षिणाप्रत्यक्प्रवणमित्यारभ्य भारद्वाज
माह—" अन्वारब्धे मृत आहवनीये स्रुगाहुतिं जुहोति परे युवाꣳसम् ” इति । बौधा-
[य]नोऽप्येवमेवाऽऽह— " अथ गार्हपत्य आज्यं विलाप्योत्पूय स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा
तस्य दक्षिणं बाहुमन्वारभ्य जुहोति परे युवाꣳसम् ” इति । पाठस्तु—
परे॑ यु॒वाꣳसं॑ प्र॒वतो॑ म॒हीरनु॑ ब॒हुभ्यः॒ पन्था॑म-
नपस्पशानम् । वै॒व॒स्वतꣳ॑ सं॒गम॑नं॒ जना॑नां
य॒मꣳ॑ राजानं॑ ह॒विषा॑ दुवस्यत, इति ।
हे पितृमेधकर्तारः पितॄणां राजानं यमं हविषा दुवस्यत प्रीणयत । कीदृशम् ।
[प्रवत]ः प्रकृष्टकर्मवतो भूलोकवर्तिभोगसाधनं पुण्यमनुष्ठितवतः पुरुषान् महीस्तत्तद्भोगो-
भूप्रदेशविशेषाननु परे युवाꣳसं क्रमेण मरणादूर्ध्वं प्रापितवन्तम् । तथा बहुभ्यः
[प्रार्थि]भ्यः पुण्यकृद्भ्यः पुण्यकृतामर्थे पन्थां स्वर्गस्योचितं मार्गमनपस्पशानमबाध-
म् । पापिन एव पुरुषान्स्वर्गमार्गाद्बाधेन नरकं प्रापयति नतु पुण्यकृत इत्यर्थः । वैव-
[स्वतं] विवस्वतः सूर्यस्य पुत्रम् । जनानां संगमनं पापिनां गन्तव्यस्थानरूपम् ।
कल्पः—"औदुम्बर्यामासन्द्यां कृष्णाजिनं दक्षिणाग्रीवमधरलोमाऽऽस्तीर्य तस्मिन्नेन-
नं निपात्योपान्तदशोनाहतेन वाससा प्रोर्णोतीद

४०६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०६अनु०१]
इदं त्वा॒ वस्त्रं॑ प्रथ॒मं न्वाग॒न्निति॑ ।
हे प्रेत त्वामिदं वस्त्रं प्रथमं नु प्रथममेवाऽऽगन्नागच्छतु ।
कल्पः—" अथास्येतरदपादत्तेऽपैतदूहेति तत्पुत्रो भ्राता वाऽन्यो वा प्रत्यासन्नबन्धुः
प्रतीतः परिधाय " इति । पाठस्तु—
अ॒पैतदू॑ह॒ यदि॒हाबि॑भ्रः पु॒रा । इ॒ष्टा॒पूर्तम॒नुसं॒पश्य॑
दक्षि॑णां य॒था ते॒ दत्तं॑ बहु॒धा वि ब॑न्धुषु, इति ।
हे प्रेत यद्वस्त्रं पुरा त्वमबिभर्धारितवानासि, एतदपोहापसारय । इष्टापूर्तं त्वयाऽ-
नुष्ठितं श्रौतं स्मार्तं च यत्कर्म तदनुसंपश्यानुक्रमेण स्मर । दक्षिणां च ब्राह्मणेभ्यो
दत्तामनुसंपश्य । ते त्वदीयं धनं बन्धुषु प्रीतिदानरूपेण बहुधा यथा विशेषेण दत्तं
तमपि प्रकारमनुसंपश्य । ततस्तदनुरूपं पुण्यलोकं गच्छेत्यभिप्रायः ।
इ॒मौ यु॑नज्मि ते॒ वह्नी॑ असुनी॒थाय॒ वोढ॑वे । याभ्यां॑
य॒मस्य॒ साद॑न॒ꣳ सु॒कृतां॒ चापि॑ गच्छा॒तात् ।
कल्पः—" अथैनमेतयाऽऽसन्द्या सह तत्तंस्येन कटेन वा संवेष्ट्य दासाः प्रवयसो
वहेयुरथैनमनसा वहन्तीत्येकेषामनश्चेद्युञ्ज्यात्— इमौ युनज्मि ते वह्नी असुनीथाय
वोढवे । याभ्यां यमस्य सादनꣳ सुकृतां चापि गच्छतात् " इति । हे प्रेत ते तवासुनी-
थाय प्राणसदृशस्य शरीरस्य नयनाय वोढवे शकटं वोढुं वह्नी वोढाराविमौ बलीवर्दौ
युनज्मि शकटे योजयामि । याभ्यां बलीवर्दाभ्यां यमस्य सादनं स्थानं सुकृतां चापि
पुण्यकृतां पुरुषाणामपि स्थानं गच्छताद्गमिष्यसि । तादृशौ युनज्मीत्यन्वयः ।
पू॒षा त्वे॒तश्च्या॑वयतु प्र वि॒द्वानन॑ष्टपशु॒र्भुव॑नस्य गो॒पाः ।
स त्वै॒तेभ्यः॒ परि॑ददातु पि॒तृभ्यो॒ऽग्निर्दे॒वेभ्यः॑ सुवि॒दत्रे॑भ्यः ।
कल्पः—अथैनमाददत आदीयमानमनुमन्त्रयते—पूषा त्वेतश्च्यावयतु प्र विद्वान
नष्टपशुर्भुवनस्य गोपाः । स त्वैतेभ्यः परिददात्पितृभ्योऽग्निर्देवेभ्यः सुविदत्रेभ्य इति
तृतीयमेतस्याध्वनो गत्वा निदधाति " इति । हे प्रेत पूषा योऽयं पोषको देवः सोऽ-
त्वामितो देशात्प्रच्यावयतु प्रचालयतु । कीदृशः । विद्वानानन्तव्यमार्गाभिज्ञः । अन-
ष्टपशुः । वाहका मनुष्या द्विपात्पशवः । अनड्वाहौ चतुष्पात्पशू । अनष्टा अनुपद्रुताः
पशवो यस्यासावनष्टपशुः, वाहकोपद्रवरहित्येन नेतुं समर्थः । भुवनस्य गोपाः
सर्वस्य लोकस्य रक्षकः । स तादृशः पूषा त्वामेतेभ्यः पूर्वसिद्धेभ्यः पितृभ्यः
१ ख. ॰च्छतु । क° । २ ग. तत्तल्पेन ।

अघृ॑णिः सर्व॑वीरोऽ-(wait, स्व॒स्ति॒दा: स्व॒स्ति॒दा) L5:प्रयु॑च्छन्पुर ए॑तु प्रवि॒द्वान् ( १ ) ।L6:कल्पः—“ अथैनमाददत आदीीयमानमनुमन्त्रयते—पूषेमा आशा अनुवेद सर्वाः(wait, आदीीयमान or आदीयमान? It's आदीयमानमनुमन्त्रयते) L7:सो अस्मा५ अभयतमेन नेषत् । स्वस्तिदा अघृणिः सर्ववीरोऽप्रयुच्छन्पुर एतु प्रवि-(or। अस्मा५? The text clearly has सो अस्मा५, but 'स' is partially cut. Writing सो अस्मा५or। अस्मा५? If we look at L8, it is द्वानित्यर्धमस्याध्वनोvsानित्यर्धमस्याध्वनो). Wait! If someone asks for transcription, what do they expect? If a letter is partially clipped by the camera/gutter (e.g. आशा, मार्गेण, ग्रही, प्रमादमकुर्वन्orअकुर्वन्, सविता दधात्विति, लयितुमिच्छति, पुण्यलोके, देवस्तत्र, वा कृष्णाक्षीं, अनु०), if you output ाशा, र्गेण,

हे भुवनस्य पते पालक देव तवेदं राजगवीरूपं हविरुपाकरोमीति शेषः ।
अ॒ग्नये॑ रयि॒मते॒ स्वाहा॑ ।
अथास्य हविषः स्वकाले प्राप्तो होमः कर्तव्यः । तद्धोममन्त्रोऽत्रैव प्रसङ्गादाम्नातः ।
कल्पः—तत्रैतद्गविरिडाँपात्र्या चमसेन वा जुहोति, “ अग्नये रयिमते स्वाहा ” इति ।
रयिमते धनवतेऽग्नये स्वाहुतमिदमस्तु ।
कल्पः—“तां घ्नन्त्युत्सृजन्ति वा यदि विघ्नन्ति तस्यां निहन्यमानायां सव्यानि
जानून्यनुनिघ्नन्तः पांसूनावमृजन्ते पुरुषस्य ” इति । पाठस्तु—
पु॒रु॒ष॒स्य॒ स॒याव॒र्यपे॒दघा॑नि॑ मृज्महे । यथा॑ नो॒
अत्र॒ नार्परः पु॒रा ज॒रस॒ आर्या॑ति, इति ।
सह यातुं गन्तुं शीलं यस्या राजगव्याः सा सयावरी । पुरुषस्य मृतस्य संबन्धिनी
हे सयावर्येघानि पापान्पे

प्रपा० ६ अनु० १] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ४०९

ऽजगवि अहमेवं हताऽस्मीति मा माऽस्था मनसि मननं मा कार्षीः । यद्यस्मात्कार-
णात्त्वं देवी देवतात्मिका सती पितृलोकं प्रेत्यैषि आगच्छसि । विश्ववारा सर्वैर्व-
णीयां प्रार्थनीया । नभसाऽऽकाशमार्गेण संव्ययन्ती द्युलोकं संवृण्वती । हे राज-
न्वि तथाविधा त्वं नोऽस्माकमुभौ लोकावेतल्लोकपरलोकौ पयसा क्षीरेणाभ्यावृङ्-
स्वाभित आवृत्तौ कुरु क्षीरपूर्णौ कुर्वित्यर्थः ।
इ॒यं नारी॑ पतिलो॒कं वृ॑णा॒ना निप॑द्यत
उप॑ त्वा मर्त्य॒ प्रेत॑म् । विश्वं॑ पुरा॒णम॑नुपा-
लय॑न्ती॒ तस्यै॑ प्र॒जां द्रवि॑णं चे॒ह धे॑हि ।
कल्पः—"अथास्य भार्यामुपसंवेशयति—इयं नारी पतिलोकं वृणाना निपद्यत उप
त्वा मर्त्य प्रेतम् । विश्व

तेजसे बलाय । अत्रैव त्वमिह वयꣳ सुशेवा विश्वा स्पृधो अभिमातीर्जयेम" इति । हे
नारि त्वं श्रियै संपदर्थं ब्रह्मणे ब्राह्मणजात्यर्थं तेजसे कान्त्यर्थं बलाय शरीरबलार्थं
मृतस्य पुरुषस्य हस्तात्सुवर्णमाददाना सत्यत्रैव लोके तिष्ठ । वयमपीह लोके
सुशेवाः सुखं सेवमानाः सन्तः स्पृधोऽस्माभिः सह स्पर्धमाना विश्वा अभिमातीः
सर्वाञ्छत्रूञ्जयेम ।
धनु॒र्हस्ता॑दा॒ददा॑ना मृ॒तस्य॑ श्रि॒यै क्ष॒त्रायौज॑से
बला॑य । अत्रै॒व त्वमि॒ह वयꣳ॑ सु॒शेवा॒ विश्वा॒ स्पृधो॑
अ॒भिमा॑तीर्जयेम । म॒णिꣳ हस्ता॑दा॒ददा॑ना मृ॒तस्य॑
श्रि॒यै विशे॒ पुष्ट्यै॒ बला॑य । अत्रै॒व त्वमि॒ह वयꣳ॑
सु॒शेवा॒ विश्वा॒ स्पृधो॑ अ॒भिमा॑तीर्जयेम ( ३ ) ।
कल्पः—“धनुर्हस्तादाददाना मृतस्य श्रियै क्षत्रायौजसे बलाय । अत्रैव त्वमिह
वयꣳ सुशेवा विश्वा स्पृधो अभिमातीर्जयेमेति राजन्यस्य । मणिꣳ हस्तादाददाना मृतस्य
श्रियै विशे पुष्ट्यै बलाय । अत्रैव त्वमिह वयꣳ सुशेवा विश्वा स्पृधो अभिमातीर्जयेमेति
वैश्यस्य ” इति । एतौ मन्त्रौ पूर्वोक्तब्राह्मणमन्त्रवद्व्याख्येयौ ।
इ॒मम॑ग्ने च॒मसं॒ मा वि॑जीह्वरः प्रि॒यो दे॒वाना॑मु॒त सो॒म्याना॑म् ।
ए॒ष य॑श्च॒मसो॑ दे॒वपा॑न॒स्तस्मि॑न्दे॒वा अ॒मृता॑ मादयन्ताम् ।
कल्पः—“ कथमू खल्वस्य पात्राणि प्रयुञ्ज्यादिति दध्ना सर्पिर्मिश्रेण पूरयित्वा
मुखेऽग्निहोत्रहवणीं नासिकयोः स्रुवावक्षणोर्हिरण्यशकलावाज्यस्रुवौ वा प्रत्यस्य कर्णयोः
प्राशित्रहरणं भित्त्वा शिरसि कपालानि ललाट एककपालं शिरस्तः प्रणीताप्रणयनं
चमसं निदध्याति—इममग्ने चमसं. मा विजीह्वरः प्रियो देवानामुत सौम्यानाम् । एष
यश्चमसो देवपानस्तस्मिन्देवा अमृता मादयन्ताम्” इति । हेऽग्ने , इमं चमसं मा विर्जी-
ह्वरः कुटिलं मा कुरु, मा नाशयेत्यर्थः । एष चमसो देवानां प्रियः, देवाश्चमसेन
सोमरसं पातुं वाञ्छन्ति · उतापि च सोम्यासां सोमयोग्यानामृत्विग्यजमानानां प्रियः
यश्चमसो देवपानो देवानां पानहेतुस्तस्मिंश्चमसेऽमृता देवा मादयन्तां यजमानं
हर्षयन्ताम् ।
अग्ने॒र्वर्म॒ परि॒ गोभि॑र्व्ययस्व॒ संप्रोर्णु॑ष्व॒ मेद॑सा॒ पीव॑सा च ।
नेत्त्वा॑ धृ॒ष्णुर्हर॑सा जहृ॑षा॒णो दध॑द्विध॒क्ष्यन्पर्य॑ङ्कया॑तै ।

१ क. ख. सुखेन २ ग. ॰ह्वरः । अथ मुखादिणास्य । ३ ग. ॰णि नियुं॰ । ४ ग. ॰धार्ती

Wait, तं has an anusvara ं, and above that, there is a vertical tick!
Wait, or is that tick just the anusvara?
In Devanagari, anusvara is a dot ं. A vertical tick is a svarita ॑.
Here, it's a vertical stroke over the letter त with anusvara: तं॑!

Now let's check line 11:
कर॑वो जातवेदो॒ऽथेमे॑नं॒ प्रहि॑णुतात्पि॒तृभ्य॑ः ।
Let's look at कर॑वो:
Wait, look under क: there is a horizontal line! क॒
Above र: vertical stroke! र॑
वो: nothing.
जा: nothing.
त: nothing.
वे: nothing.
दो॒: horizontal line under दो!
ऽथे: nothing.
मे॑: vertical stroke above मे!
नं॒: horizontal line under नं!
प्र: nothing.
हि॑: vertical stroke above हि!
णु: nothing.
तात्: nothing.
पि॒: horizontal line under पि!
तृ: nothing.
भ्य॑ः: vertical stroke above भ्य!

Now let's check Mantra 2 (lines 18-19):
Line 18:
`शृ॒तं य॒दाऽकर॑सि जातवेदो॒

४१२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०६ अनु०१]
सूर्य॑ त इत्या॑दिमन्त्रस्य षड्ढोतेति नामधेयम् । हे प्रेत ते त्वदीयं चक्षुरिन्द्रियं सूर्य॑
गच्छतु । आत्मा प्राणो बाह्यवायुं गच्छतु । त्वमपि धर्मेणा सुकृतेन तत्फलं भोक्तुं
द्युलोकं भूलोकं च गच्छ, अपो वा गच्छ । चक्षुरादीन्द्रियसामर्थ्यं पुनर्देहग्रहणपर्यन्तं
तत्तदधिष्ठातृदेवता [ गतं ] त्वया द्युलोकादिषु शरीरे स्वीकृते पश्चात्त्वामेव प्राप्स्यति
यत्र (दि) यस्मिंल्लोके ते तव हितं सुखमस्ति तत्र गत्वौषधीषु प्रविश्य तद्द्वारा पितृ-
देहमातृदेहौ प्रविश्य तत्र तत्रोचितानि शरीराणि स्वीकृत्य तैः शरीरैः प्रतिष्ठितो भव
अ॒जोऽभा॒गस्तप॑सा॒ तं त॑प॒स्व तं ते॑ शो॒चिस्त॑-
पतु॒ तं ते॑ अ॒र्चिः । यास्ते॑ शि॒वास्त॒नुवो॑ जात-
वेद॒स्ताभि॑र्वहे॒मꣳ सु॒कृतां यत्र॑ लो॒काः ।
कल्पः—“ तत्रैतमजं चित्यन्तेऽबलेन शुल्बेन बध्नाति—अजोऽभागस्तपसा तं तपस्व
तं ते शोचिस्तपतु तं ते अर्चिः । यास्ते शिवास्तनुवो जातवेदस्ताभिर्वहेमꣳ सुकृतां यत्र
लोकाः ” इति । यँत्र ( तत्र ) चितेः पश्चिमभागे समीपे केनचिदबलेन शुल्बेनाजं बध्नी-
यात् ( बध्नाति ), ज्वालया संतः स ( * तेजसा सह शुल्बो ) यथाँ न द्रवेति तथा
बध्नीयात्, तदानीमजोऽभाग इत्येतं मन्त्रं पठेत् । हेऽग्नेऽयमजो भागरहितः । तमजं
तपसा त्वदीयेन तापेन तपस्व तप्तं कुरु । तथा ते शोचिः शोकहेतुज्वालाविशेषः
तं तपतु । तथाऽर्चिर्भासको ज्वालाविशेषः, तमजं तपतु । तपःशोचिरर्चिःशब्दानां
संतापतारतम्येन भेदः । हे जातवेदस्ते तव यास्तनुवः शिवाः सुखहेतवो नतु ता-
प्रदास्ताभिरिमं प्रेतं वह यत्र यस्मिंल्लोके सुकृतां पुण्यकृतां लोकाः सन्ति तत्र
प्रापय ।
अ॒यं वै त्वम॒स्मादधि॒ त्वमे॒तद॒यं वै तद॒स्य योनि॑-
रसि । वै॒श्वा॒न॒रः पु॒त्रः पि॒त्रे लो॒ककृज्जा॒तवे॑दो
वहे॒मꣳ सु॒कृतां यत्र॑ लो॒काः ( ४ ) ॥
वि॒द्वान॒भ्याव॑वृ॒त्स्र्वाभिर्मातीर्जयेम॒ शरी॑रैश्च॒त्वारि॑ च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके षष्ठप्रपाठके
प्रथमोऽनुवाकः ॥ १ ॥

• धनुश्चिह्नान्तर्गतमधिकमिव भाति ।
  १ ग. °च्छ वा जलं ग° । २ ख. °श्चात्त्वमे° । ३ क. प्रप्स्यन्ति । ख. प्राप्स्यसि । ४
  ख. यथा । ५ ग. ॰था दृ° ।

र्गे" or "मर्गो"?
Wait, look at the very first character of L28:
There is a clipped curve, then "मर्गो" or "मार्गो"?
Wait, the 'आ' matra might be clipped or it's "मार्गो":
"मार्गो निष्पादको योऽग्निस्तस्मै कर्मकृते स्वाहुतमिदमस्तु ।"
Yes, "मार्गो निष्पादको"!
And before "मार्गो" at the end of L27:
"पूर्वानुष्ठितकर्मणामेतस्य च"
L28: "मार्गो निष्पादको योऽग्निस्तस्मै कर्मकृते स्वाहुतमिदमस्तु । यं वाऽन्यदेवमत्रोपयुक्तं"
L29: "यं नाधीमो न स्मरामस्तस्मै स्वाहुतमिदमस्तु ।"
Wait, at the start of L29:
"यं" - yes, "यं नाधीमो न स्मरामस्तस्मै स्वाहुतमिदमस्तु ।"

Let's double-check the header:
[प्रपा० ६ अनु० २] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ४१३
Note the page number: ४१३.

Let's check L2:
कल्पः—"अथान्यां जुहोति—अ॒यं वै त्वम॒स्माद॑धि॒ त्वमे॒तद॑यं वै तद॒स्य योनि॑-
Wait, is there a

४१४ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०६अनु०३]
अनन्तरभाविनोर्मन्त्रयोर्विनियोगो भरद्वाजबौधायनाभ्यामनुक्तत्वादद्र्व्यान्तरे
द्रष्टव्यः । प्रकरणबलात्तु होमार्थता प्रतीयते । तत्र प्रथमं मन्त्रमाह—
यस्त॑ इ॒ध्मं ज॑भ॒रत्सिष्विदा॒नो मूर्धानं॑ वा तत॒पते॑
त्वा॒या । दि॒वो विश्व॑स्मात्सी॑मघाय॒त उ॑रुष्यः, इति ।
हेऽग्ने यो राक्षसादिस्ते तवेध्मं जभरदपहरति । अथवा त्वाया त्वदीयस्य दग्ध-
व्यस्य प्रेतस्य मूर्धानं स्वयं सिष्विदानः स्वेदं प्राप्तः संस्ततपतेऽतिशयेन तापं करोति।
शास्त्रीयदहनसाधनस्येध्मस्यापहारेण वा स्वकीयस्वेदेन मूर्धानं द्रवीकुर्वन्वा शास्त्रीयदहं
विनाश्य स्वर्गं १विहन्ति । दिवः स्वर्गस्याघायातोऽयं पापं विघ्नं य इच्छति तस्माद्वि-
श्वस्मात्सीं सर्वस्मादपि राक्षसादेरुरुष्योऽयं प्रेतो रक्षणीयः ।
अथ द्वितीयं मन्त्रमाह—
अ॒स्मात्त्वमधि॑ जा॒तोऽसि॒ त्वद॒यं जा॑यतां॒ पुनः॑ । अ॒ग्नये॑
वैश्वान॒राय॑ सु॒वर्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॑ ( १ ), इति ॥
य ए॒तस्य॑ त्वत्प॒ञ्च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके षष्ठप्रपाठके
द्वितीयोऽनुवाकः ॥ २ ॥
हेऽग्नेऽस्माद्यजमानात्प्रेतात्त्वमधिजातोऽसि । अयं हि कर्मानुष्ठानेन त्वां स्वामिनं
संपादितवान् । अतः फलदशायामयं पुनस्त्वत्तोऽधिजायतां त्वमेव स्वर्गलोके यजमा-
नमुत्पादय । तत्सिद्धयर्थं

[प्रपा० ६ अनु० ३] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ४१५

अयमग्निर्बृहता प्रौढेन केतुना ध्वजस्थानीयेन ज्वालाविशेषेण प्रभाति प्रकर्षेण
भासते । स चाऽऽविर्भूतो वृषभः कामानां वर्षकः सन्विश्वानि फलान्युद्दिश्य रोर-
वीति अतिशयेन ध्वनिं करोति । दिवोऽन्ताच्चित्स्वर्गावसानदेशादप्युपेत्य म-
दीयं यजमानं प्रेतमुदानट्, उत्कर्षेण व्याप्तवान् । स्वर्गस्योपरि स्वयं पूर्वमवस्थितोऽपि
मदीयं प्रेतमनुग्रहीतुमेवात्राऽऽगतवानित्यर्थः । स चाभिरपां प्राप्तव्यानां फलानामुपस्थे
समीपे महिषो वर्वर्धात्यधिको यथा भवति तथा वृद्धिं प्राप्तवान् ।
अथ द्वितीयामाह—
इ॒दं त॒ एकं॑ प॒र ऊ॒ त एकं॑ तृतीयेन॒ ज्योति॑षा॒ संवि॑शस्व । संवे॒-
शन॑स्त॒नुवै॒ चारु॑रेधि प्रि॒यो दे॒वानां॑ प॒रमे स॒धस्थे॑ , इति ।
हेऽग्ने ते तव स्वाभाविकमिदमेकं ज्योतिः । ऊ अपि च परः परस्तात्प्रेतशरीरे
स्थितं ते त्वदीयमेकं ज्योतिः । तदुभयमपि तृतीयेन ज्योतिषा परमात्मरूपेण संवि-
शस्व संयोजयस्व । तनुवै स्वकीयस्य शरीरस्य संवेशनः परमात्मज्योतिषा संयो-
जयिता देवानां प्रियस्त्वं चारुरेधि रमणीयो भव । कुत्रेति तदुच्यते—परम उत्कृष्टे
सधस्थे सहोपवेशनस्थाने ।
अथ तृतीयामाह—
नाके॑ सुप॒र्णमुप॑ यत्पत॑न्त॒ꣳ हृ॒दा वेन॑न्तो अ॒भ्यच॑क्षत त्वा । हिर॑-
ण्यप॒क्षं वरु॑णस्य दू॒तं य॒मस्य॒ योनौ॑ शकु॒नं भु॑र॒ण्युम् , इति ।
हेऽग्ने त्वामृत्विजो हृदा स्वकीयेन मनसा वेनन्तः कामयमाना यद्यदाऽभ्यचक्ष-
ताभितः ख्यापितवन्तः, तदा त्वं तुष्टो भवेति शेषः । कीदृशं त्वाम्—नाके

केचिद्यजमाना घृतमुपासते घृतद्रव्योपलक्षितं हविर्यज्ञमनुतिष्ठन्ति । येभ्यो
Wait, line 23: "एकेऽन्ये केचिद्यजमाना..." - just "एकेऽन्ये केचिद्यजमाना".

Line 24:
येषामर्थे मधु प्रधावति 'असौ वा आदित्यो देवमधु' इत्यादिका मधुविद्या प्रवर्तते

Line 25:
यदथर्वाङ्गिरसो मधोः कूल्या इत्यादिमधुप्राप्तिफलको ४ ब्रह्मयज्ञो येषामर्थे प्रवर्तते
Wait, let's check footnote 4: "४ ख. ग. ब्राह्मणश्व ।" (referring to ब्रह्मयज्ञो)

Line 26:
ताꣳश्चित्सर्वानप्ययं प्रेतोऽपिगच्छतादेव सर्वथा प्राप्नोत्वेव । सोमयाजिनां दर्शपूर्ण-
Wait, "प्रेतोऽपिगच्छतादेव" -> प्रेतोऽपि गच्छतादेव (written joined as प्रेतोऽपिगच्छतादेव).

Line 27:
मासादिद्याजिनां ब्रह्मयज्ञमधुविद्याद्यनुष्ठातृणां यः पुण्यलोकः सोऽयमस्य भवत्वित्यर्थः
Wait, "दर्शपूर्णमासादिद्याजिनां" or "

[प्रपा० ६ अनु० ३] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ४१७
अथाष्टमीमाह—
ये युध्य॑न्ते प्रध॑नेषु शूरा॑सो॒ ये त॑नु॒त्यज॑ः । ये वा॑
स॒हस्र॑दक्षिणा॒स्ताꣳश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात् , इति ।
ये क्षत्रियाः प्रधनेषु प्रकृष्टधननिमित्तेषु संग्रामेषु युध्यन्ते युद्धं कुर्वन्ति । तत्रापि
ये शूरासः शूरा भटास्तनुत्यजो युद्धाभिमुख्येन शरीरं त्यजन्ति । अथवा ये पुरुषाः
सहस्रदक्षिणा विश्वजिदादिक्रतुषु सहस्रदक्षिणायुक्ताः । तांश्चिदित्यादि पूर्ववत् । युद्धा-
भिमुख्येन मृतस्योत्तमलोकः स्मर्यते—
“ द्वाविमौ पुरुषौ लोके सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च रणे चाभिमुखे हतः ” इति ।
“ धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ” इति च ।
अथ नवमीमाह

४१८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम् [प्रपा०६अनु०३]
र्वाञ्जहाम परित्यजाम । शिवान्सुखहेतून्वाजानातिविशेषान्नविशेषान्वाऽभिलक्ष्य
वयमुत्तरेमोत्तीर्णा भवाम ।
यद्द्वै दे॒वस्य॑ सवि॒तुः प॒वित्र॑ग्ं स॒हस्र॑धारं॒ वित॑तमन्तरि॑क्षे ।
येना॑पु॒नादिन्द्र॑म॒नार्त॒मार्त्यै॒ तेना॒हं माग्ं सर्व॑त॒नुं पु॑नामि ।
कल्पः—"जघनेन कर्षूः पर्णशाखे निहत्याबलेन शुल्बेन बद्ध्वा विनिःसर्पन्ति—
यद्वै देवस्य सवितुः पवित्रग्ं सहस्रधारं विततमन्तरिक्षे । येनापुनादिन्द्रमनार्तमार्त्यै
तेनाहं माग्ं सर्वतनुं पुनामि” इति । सवितुः प्रेरकस्य सूर्यस्य देवस्य संबन्धि पवित्रं
शुद्धिकारणं यद्वै यदेव शुल्बं सहस्रधारं बहुसंधिकमन्तरिक्षे विततं प्रसृतं येन सूर्य-
रूपेण शुल्बेन पुराऽऽर्त्या आर्तेः सकाशादिन्द्रमनार्तमपुनादार्तो यथा न भवति तथा शोधि-
तवान् । तेन शुल्बेनाहं प्रेतस्य ज्ञातिं मां मद्रूपं सर्वतनुं कृत्स्नशरीरं पुनामि
शोधयामि ।
या रा॒ष्ट्रात्प॒न्नाद॒पय॑न्ति॒ शाखा॑ अ॒भिमृ॑ता नृ॒पतिं॑-
मिच्छ॑मानाः । धातु॒स्ताः सर्वाः॒ पव॑नेन पू॒ताः
प्र॒जया॒ऽस्मान्र॒य्या वर्च॑सा सग्ंसृ॑जाथ ।
कल्पः—"जघन्यो व्युदस्यति— या राष्ट्रात्पन्नादपयन्ति शाखा अभिमृता नृपतिमि-
च्छमानाः । धातुस्ताः सर्वाः पवनेन पूताः प्रजयाऽस्मान्रय्या वर्चसा सग्ंसृजाथ” इति।
शुल्बस्याधस्ताद्ये ज्ञातयो निर्गच्छन्ति तेषां मध्ये पश्चान्निर्गच्छन्दहनकर्ता पुरुषः शाखा-
द्वयमनेन मन्त्रेण व्युदस्येत् । अभिमृता अनुक्रमेण पूर्वे मृताः पुरुषा नृपतिमिच्छमाना
मनुष्याणां पालकं स्वामिनमिच्छन्तः पन्नात्प्राप्ताद्राष्ट्राद्याः शाखा अपयन्त्यपसारयन्ति
ताः सर्वाः शाखा धातुः संबन्धिना पवनेन शुद्धिहेतुना पूताः शोधिताः । तादृश्यो
हे शाखा अस्मान्प्रजादिभिः सग्ंसृजाथ संयोजयत ।
कल्पः—"उद्वयं तमसस्परीत्यादित्यमुपस्थाय” इति । पाठस्तु—
उद्व॒यं तम॑स॒स्परि॒पश्य॑न्तो॒ ज्योति॒रुत्त॑रम् । दे॒वं
दे॒व॒त्रा सूर्य॒मग्न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम् , इति ।
वयं तमस उत्तरं ज्योतिस्तमसो विनाशकत्वेनोत्कृष्टं सूर्यसंबद्धं ज्योतिरूपं
पश्यन्त उत्कर्षेण सर्वतोऽवलोकयन्तो देवत्रा देवेषु मध्ये सूर्ये देवमुत्तमं ज्योतिरूपं
गन्म प्राप्ताः स्मः ।

[प्रपा०६अनु०४] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ४१९
धा॒ता पु॑नातु सवि॒ता पु॑नातु , । अ॒ग्नेस्ते-
ज॑सा॒ सूर्य॑स्य॒ वर्च॑सा ( ३ ) ॥
घे॒द्युत्त॑रे॒माष्टौ च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके षष्ठप्रपाठके
तृतीयोऽनुवाकः ॥ ३ ॥
कल्पः—“ अन्वेक्षमाणा अपोऽवगाहन्ते—धाता पुनातु सविता पुनातु ” इति ।
अग्नेस्तेजसा सूर्यस्य वर्चसेति मन्त्रशेषः । धाता जगतः स्रष्टा प्रजापतिरग्निसंबन्धेन
तेजसा पुनातु शोधयतु । सविता प्रेरको देवः सूर्यसंबन्धिना तेजसा पुनातु ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीय-
तैत्तिरीयारण्यकभाष्ये षष्ठप्रपाठके तृतीयोऽनुवाकः ॥ ३ ॥
अथ षष्ठे चतुर्थोऽनुवाकः ।
कल्पः—“ अपरेद्य

४२० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०६ अनु०४]
अथ तृतीयामाह-
शीतिके॑ शीतिकावति ह्लादु॑के ह्लादुकावति
म॒ण्डूक्या॑सु॒ संग॑मये॒मꣳ स्व॑ग्निꣳ श॑म॒य॑, इति ।
शीतेन जलेन युक्ता भूमिः शीतिका, ह्लादकारिणा क्षीरेण युक्ता भूमिर्ह्लादुका । हे
शीतिके भूमे शीतिकावति शीतिकाभूमियुक्ते स्थानें, हे ह्लादुके ह्लादुकावति ह्लादु-
कायक्ते स्थानविशेषे मण्डूक्यासु मण्डूकप्लवनयोग्यास्वप्सु संगमयेमं प्रेतदेहं प्रापय ।
अग्निं च सुष्ठु शमय ।
अथ चतुर्थीमाह-
शं ते॑ धन्व॒न्या॒ आपः॒ शमु॑ ते सन्त्वनू॒क्या॑ः । शं
ते॑ समु॒द्रिया॒ आपः॒ शमु॑ ते सन्तु॒ वर्ष्या॑ः, इति ।
धन्वनि मरुदेशे भवा धन्वन्त्यास्तादृश्य आपो हे प्रेतदेह ते तव शं सन्तु सुख-
हेतवो भवन्तु । अनूपदेशे भवा अनूक्यया आपः [ते] शं (शमु) सन्तु सुखहेतव एव
भवन्तु । तथा समुद्रे भवाः समुद्रिया वर्षे भवा वर्ष्यास्ताः सर्वा अपि ते सुखहेतवो
भवन्तु ।
अथ पञ्चमीमाह-
शं ते॒ स्रव॑न्तीस्त॒नुवे॒ शमु॑ ते सन्तु॒ कूप्या॑ः । शं ते॑
नी॒हारो॑ वर्षतु॒ शमु॒ पृ॑ष्वाऽव॑शीयताम् (१), इति ।
स्रवन्तीर्नदीगता आपो हे प्रेत ते तनुवे शं सुखहेतवो भवन्तु । कूपे भवाः कूप्याः
ताश्च ते सुखहेतवो भवन्तु । नीहारो हिमरूपस्ते सुखार्थं वर्षतु वृष्टिवत्स्रवतु ।
पृष्वा जलबिन्दुः शमु सुखार्थमेवावशीयतामधः पततु ।
कल्पः-“ अत एवाङ्गारान्दक्षिणां निर्वर्त्य तिस्रः स्रुवाहुतीर्जुहोति--अवसृजेति
प्रतिमन्त्रम् ” इति । तत्र प्रथमामाह-
अव॑सृज॒ पुन॑रग्ने पि॒तृभ्यो॒ यस्त आहु॑त॒श्चर॑ति स्व॒धाभि॑ः ।
आयु॒र्वसा॑न॒ उप॑यातु॒ शेषꣳ॒ संग॑च्छतां त॒नुवा॑ जातवेदः, इति ।
हेऽग्ने यः प्रेतः पुमानाहुतश्चितौ मन्त्रेण समर्पितः सन्स्वधाभिः स्वधाकारसमाप्ति-
तैरूदकादिभिः सह चरति । तं प्रेतं पितृभ्यः पितृप्राप्त्यर्थं पुनरवसृज भूयः प्रेरय ।
१ ख. ग. 'ने मण्डूक्यासु मण्डूकप्लवनयोग्यास्वप्सु संगमय प्रापय । हे । २ क. ख. देहं ।
३ ग. पृष्ठाऽव° । ४ म. पृष्ठा । ५ ख. ग. °णान्निर्व° ।

).
तृ॒ has anudātta (horizontal underbar).
भिः॒ - wait, under भि or भिः? Under तृ and under भिः?
In पि॒तृभिः॒: underbar under पि, and underbar under तृ. Is there one under भि? No, wait, look at line 4:
पि॒तृभिः॒ - there is an underbar under पि, and an underbar under भिः!
Wait, in Vedic accentuation of Taittiriya:
पि॒तृभिः॑ : पि॒ is anudātta, तृ is svarita? No, in Taittiriya, sarvanudatta preceding an udatta:
पि॒तृभिः॑: in RV it is पि॒तृभिः॑. But in TA:
Look at the mark: under पि is an underbar पि॒.
Under तृ? There is NO underbar under तृ, wait, or is there?
Wait! Look at पि॒तृभिः॒:
The underbar is under पि: पि॒.
Then under तृ: nothing!
Then under भिः: there is an underbar: भिः॒? Wait, or an udātta above भिः?
Look at स्व॒धाभिः॑:
Under स्व is an underbar स्व॒.
Above भिः is a vertical bar: भिः॑.
Now look at `पि॒तृभि