तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा०४अनु०४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३४५
पते॒ व्रतम॑चारिषम् । तद॑शकं॒ तन्मे॑ऽराधि ( ७ )१, इति ।
स॒मित्समि॑न्धे व्र॒तं च॑रिष्या॒मि तेज॑सा श्रि॒या यश॑सा
ब्र॒ह्मवर्च॒सेनान्नाद्ये॑ च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
एकचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४१ ॥
व्रतावसाने कर्तव्यत्वादचारिषमित्यादिभूतार्थावचिशब्दप्रयोगः । तद्धि चतुर्षु वेद-
व्रतेषु सौम्यव्रतमित्यभिधीयते । एतस्य प्रवर्ग्याङ्गत्वत्वाभावेऽपि शुक्रियकाण्डोक्तमन्त्रसा-
पेक्षत्वादत्राऽऽम्नातम् । एतच्च३ सूत्रकारेण दर्शितम्—"अथैनं सर्वेषामनुवाकानां प्रभृ-
तीरभिव्याहारयति, प्रथमोत्तमयोर्वोत्तमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वा" इति ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्ति-
रीयारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके एकचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४१ ॥
अथ चतुर्थे द्विचत्वारिंशोऽनुवाकः ।
कल्पः—"गामवसृज्य मदन्तीरुपस्पृश्योत्तमेनानुवाकेन शान्तिं कुर्वन्ति, एवं सायं
प्रातः प्रवर्ग्योपसद्ग्चां२ चरन्ति" इति । तस्मिन्ननुवाके प्रथमं मन्त्रमाह—
शं नो॒ वातः॑ पवतां मा॒त॒रिश्वा॒ शं न॑स्तपतु॒ सूर्य॑ः । अहा॑नि
शं भव॑न्तु न॒ः शꣳ रात्रि॑ः प्रति॑धीयताम्, इति ।
मातरिश्वाऽन्तरिक्षनिवासी वातो नोऽस्माकं शं सुखं यथा भवति तथा पवताम् ।
सूर्योऽपि तथैव तपतु । अहान्यपि नोऽस्माकं सुखकराणि भवन्तु । रात्रिश्च सुख-
करी संपद्यताम् ।
द्वितीयं मन्त्रमाह—
शमु॒षा नो॒ व्यु॑च्छतु॒ शमा॑दि॒त्य उदे॑तु नः । शि॒वा नः॑ शंत॑मा
भव सुमृडी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म सं॒दृशि॑, इति ।
उषा देवी नोऽस्माकं सुखकरी प्रभातं करोतु आदित्यश्चास्माकं सुखंकर४ उदेतु ।
हे सरस्वति त्वं नोऽस्मान्प्रति शिवाऽनुकूला शंतमाऽतिशयेन सर्वोपद्रवशमनी सुमृ-
डीका सुष्ठु सुखकरी च भव । ते संदृशि तव कटाक्षे सति व्योम सुखशून्यत्वं मा भूत् ।
१ ग. ॥ ६ ॥ २ घ. ॰या प्र॰ । ३ क. ख. तच्च । ४ क. ख. ॰वकार्युदे॰ ।
४४

३४६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०४अनु०४२]
तृतीयं मन्त्रमाह—
इडा॑यै वास्त्व॑सि वास्तुम॒द्वास्तु॑मन्तो भूयास्म॒ मा वास्तो॑श्छित्स्म
ह्यवा॑स्तुः स भू॑याद्योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्विष्मः॑, इति ।
हे भूमे त्वमिडायै धेनुरूपाया इडादेव्या वास्त्वसि निवासस्थानमसि । सर्वे जग-
स्त्वत्प्रसादाद्वास्तुमन्निवासस्थानयुक्तं भवतु । वयमपि त्वत्प्रसादाद्वास्तुमन्तो निवास-
स्थानयुक्ता भूयास्म । वास्तोर्निवासस्थानान्मा छित्स्म विच्छिन्ना मा भूयास्म । हि
यस्माद्वयमेवंविधास्तस्मादस्माकं विपरीतो यो द्वेष्टा यश्च द्वेष्यः सोऽयमवास्तुर्निवास-
स्थानरहितो भूयात् ।
अथ चतुर्थं मन्त्रमाह—
प्र॒ति॒ष्ठाऽसि॑ प्र॒ति॒ष्ठाव॑न्तो भूयास्म॒ मा प्र॑ति॒ष्ठाया॑श्छित्स्म
ह्यप्र॑तिष्ठः स भू॑याद्योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्विष्मः॑, इति ।
प्रतिष्ठाऽऽधारः । अन्यत्पूर्ववत् ।
अथ पञ्चमं मन्त्रमाह—
आ वा॑त वाहि भेष॒जं वि वा॑त वाहि॒ यद्रप॑ः ।
त्वꣳ हि वि॒श्वभे॑षजो दे॒वानां॑ दूत ईय॑से, इति ।
हे वात वायो मे भेषजं यथा भवति तथाऽऽवाहि । अस्मान्प्रति सर्वतो वातं कुरु।
हे वात यद्रपः पापमस्ति तद्विवाहि विश्लेष्य गच्छ । यस्मात्त्वं विश्वभेषज शोन
विश्वस्य चिकित्सको देवानां दूतश्च सन्नियसे गच्छसि ।
अथ षष्ठं मन्त्रमाह—
द्वावि॒मौ वातौ॑ वात॒ आसिन्धो॒राप॑रावतः ( १ ) ।
दक्षं॑ मे अ॒न्य आ॑वातु परा॒ऽन्यो वा॑तु॒ यद्रप॑ः, इति ।
इमौ लोके दृश्यमानौ द्वौ वातावासिन्धोः समुद्रसहिते प्रदेश आपरावतो दूर-
वर्तिलोकयुक्ते देशे वातः संचरतः । शान्तो वायुरेकस्तीव्रोऽपरः । तयोर्मध्येऽन्य एकः
शान्तो मे मम दक्षमावातु सुखं संपादयतु । अन्यस्तीव्रो वायुर्यद्रपो मम यत्पापमस्ति
तत्परावातु विनाशयतु ।
अथ सप्तमं मन्त्रमाह—
यददो॑ वात ते गृ॒हेऽमृत॑स्य नि॒धिर्हि॒तः । ततो॑ नो देहि जीवसे॑
१ क. ख. ॰हरवाहि वि० ।

ततो॑ नो धेहि भेष॒जम् । ततो॒ नो मह॒ आव॑ह, इति ।
हे वात ते गृहे यददो योऽसावमृतस्य निधिर्हितः स्थापितः, ततो निधेः सकाशा-
द्धोऽस्माकं जीवसे जीवनाय देहि कियदप्यमृतं प्रयच्छ । ततोऽमृतान्नोऽस्माकं भेषजं
दे ( धे ) हि, औषधं संपादय । ततस्तस्मान्नोऽस्माकं मह आवह तेजः संपादय ।
अथाष्टमं मन्त्रमाह—
वात॒ आवां॑तु भेष॒जं शं॒भूम॑यो॒भूनो॑
हृ॒दे। प्र ण॒ आयूं॑१षि तारिषत्, इति ।
अयं वातो भेषजं यथा भवति तथाऽऽवातु । नोऽस्माकं हृदे मनसे शंभूरनिष्ट-
शान्तिं भावयन्मयोभूः सुखं च भावयन्वर्तताम् । नोऽस्माकमायूंषि चिरकालजीवनानि
प्रतारिषत्प्रकर्षेण वर्धयतु ।
अथ नवमं मन्त्रमाह—
इन्द्र॑स्य गृ॒हो॑ऽसि॒ तं त्वा॒ प्रप॑द्ये सगुः
साश्व॑ः । सह॒ यन्मे॒ अस्ति॒ तेन॑, इति ।
अत्रेन्द्रशब्देन परमैश्वर्ययोगादादित्य उच्यते । तथा च ब्राह्मणम्—“ असौ वा
आदित्य इन्द्र एष प्रजापतिः ” इति । हे आदित्यमण्डल त्वामिन्द्रस्य गृहोऽसि, आदि-
त्यस्य निवासस्थानमसि । तं तादृशमादित्यगृहं त्वां प्रपद्ये प्राप्नोमि । कीदृशोऽहम् ।
सगुर्गोसहितः । साश्वोऽश्वसहितः । अन्यदपि मे यद्वस्तु विद्यते तेन सह त्वां
प्रविशामि ।
अथ दशमं मन्त्रमाह—
भूः प्रप॑द्ये॒ भुवः॒ प्रप॑द्ये॒ सुवः॒ प्रप॑द्ये॒ भूर्भुवः॒ सुवः॒ प्रप॑द्ये
वा॒युं प्रप॑द्येऽना॒र्तां२ देव॒तां प्रप॒द्येऽश्मा॑न॒माखणं॑ प्रप॑द्ये
प्र॒जाप॑तेर्ब्रह्मको॒शं ब्रह्म॑ प्रप॑द्य॒ ॐ प्रप॑द्ये, इति ।
भूः प्रपद्ये भूर्लोकदेवतां प्रपन्नोऽस्मि । एवमुत्तरत्रापि । यथा व्यस्तानां प्रपत्ति-
स्तथा समस्तानामपि प्रपत्तिः । अनार्तेत्यनेनाऽऽरोग्यकरी देवतोच्यते । आखणं खनि-
तुमशक्यमश्मानं दृढं पाषाणं प्रपद्ये । पाषाणवद्दार्ढ्यं ममास्त्वित्यर्थः । प्रजापतेः
१ घ. आयुष्वि । २ ग. °नार्तामित्य’ । ३ ग. ‘दार्ढ्यमथास्त्वित्य’ ।

संबन्धि ब्रह्मकोशं सर्वमन्त्राधारभूतं ब्रह्म वेदस्वरूपं प्रपद्ये । ॐकारेण परमात्मो-
च्यते, तमपि प्रपद्ये ।
अथैकादशं मन्त्रमाह —
अ॒न्तरि॑क्षं म उ॒र्व॑न्तरं॑ बृ॒हद्ग्नयः॒ पर्व॑ताश्च॒ यया॒ वातः॑
स्व॒स्त्या स्व॒स्ति मां तया॑ स्व॒स्त्या स्व॒स्ति मान॑सानि, इति ।
यदिदमन्तरिक्षमस्ति तन्मे मदर्थमुर्वन्तरं विस्तीर्णावकाशो भूयात् । तस्मिन्नन्तरिक्षेऽ-
ग्नयो गार्हपत्यादयः पर्वता मेर्वादयश्च बृहदधिकं सुखं यथा भवति तथा वर्तता(न्ता)-
मिति शेषः । अत्रान्तरिक्षे संचरन्वातो यया स्वस्त्या क्षेमहेतुभूतया क्रियया मां
प्रति स्वस्ति क्षेमं³ करोतीति शेषः । तया स्वस्त्या क्षेमहेतुभूतया क्रियया मानसा-
न्यस्मदीयान्यन्तःकरणानि स्वस्ति क्षेमं प्रापयत्विति शेषः ।
अथ द्वादशं मन्त्रमाह —
प्रा॒णा॒पा॒नौ मृ॒त्योर्मा॑ पातं॒ प्राणापानौ॒ मा मा॑ हासिष्टम्, — इति ।
हे प्राणापानदेवौ मृत्योः सकाशान्मां पातं रक्षतम् । हे प्राणापानौ युवां म
कदाचिदपि मा हासिष्टं मा परित्यजतम् ।
अथ त्रयोदशं मन्त्रमाह —
मयि॑ मे॒धां मयि॑ प्र॒जां मय्य॒ग्निस्तेजो॑ दधातु॒ मयि॑ मे॒धां
मयि॑ प्र॒जां मयीन्द्र॑ इन्द्रि॒यं द॑धातु॒ मयि॑ मे॒धां मयि॑ प्र॒जां
मयि॒ सूर्यो॒ भ्राजो॑ दधातु ( २ ), इति ।
ग्रन्थतदर्थधारणशक्तिर्मेधा, प्रजा पुत्रादिः, तेजः शरीरकान्तिः, तत्सर्वमग्निर्मयि
संपादयतु । इन्द्रियं चक्षुरादिपाटवम् । भ्राजो दीप्तिजातम् । अन्यत्पूर्ववत् ।
अथ चतुर्दशं मन्त्रमाह —
द्युभि॑र॒क्तुभिः॑ परि॑पातम॒स्मानरि॑ष्टेभिरश्विना
सौभ॑गेभिः । तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता-
मदितिः॒ सिन्धुः॑ पृथि॒वी उत द्यौः॒, इति ।
हेऽश्विनौ सौभगेभिः सौभाग्यैः ( सौभाग्यापादकैः ) सूक्तैरस्मान्पातम
कीदृशैः । द्युभिर्द्योतमानैः । अक्तुभिरञ्जनहेतुघृतादिद्रव्ययुक्तैश्च । अरिष्टेभिर्वि-
१ ग. ॰दशम॰ । २ ख. ॰स्तीर्णोऽव॰ । ३ ग. ॰मं प्रापयन्ति । ४ क. दशम॰ । ५
॰त्यक्षत॰ ।

प्रपा०४ अनु०४२ ] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३४९
रहितैः । नोऽस्माकं तदश्विनोः पालनं मित्रादयो मामहन्तामतिशयेन पूजयन्तु ।
सेन्धुः समुद्रः ।
अथ पञ्चदशं मन्त्रमाह—
कया॑ नश्चि॒त्र आभु॑वदू॒ती स॒दावृ॑धः
सखा॑ । कया॒ शचि॑ष्ठया वृ॒ता, इति ।
कस्य प्रजापतेः संबन्धिनीत्यास्मिन्नर्थे केति शब्दः स्त्रीलिङ्गो वर्तते । ऊतीशब्दो
क्षावाची । कयोत्या प्रजापतिसंबन्धिना रक्षणेन चित्र आभुवत्, चित्रोऽयं यज्ञो
ऽस्मान्प्रत्यागतः । कीदृशो यज्ञः । सदावृधः सर्वदा वर्धमानः । सखा सखि-
त्प्रियतमः । स च यज्ञः कया प्रजापतिसंबन्धिन्या शचिष्ठयाऽतिशयितया शक्त्या
ता वर्तते ।
अथ षोडशं मन्त्रमाह—
कस्त्वा॑ स॒त्यो मदा॑नां॒ मंहि॑ष्ठो मत्स-
दन्ध॑सः । दृ॒ढाचि॑दा॒रुजे॒ वसु॑, इति ।
हे प्रवर्त्य त्वां कः प्रजापतिर्मत्सन्मदयतु हर्षयतु । कीदृशः प्रजापतिः । सत्यः
रमार्थभूतः । मदानां हर्षकारणानामायुरादीनामन्धसोऽन्नस्य च मंहिष्ठोऽतिशयेन
र्धयिता । आरुजे सर्वतोऽनिष्टभङ्गार्थं वस्वपेक्षितं धनं दृढाचिद्दृढमेव करो-
विति शेषः ।
अथ सप्तदशं मन्त्रमाह—
अ॒भी षु णः॒ सखी॑नामवि॒ता ज॑रि-
तॄ॒णाम् । श॒तं भ॑वास्यू॒तिभि॑:,इति ।
हे प्रजापते जरितॄणां जरणशीलानां सखीनां सखित्वप्रियाणां नोऽस्माकं शत-
[ऊ]तिभिः शतसंख्याकै रक्षणैः, अभी षु सर्वतः सुष्ठु अविता भवासि रक्षिता भव ।
अथाष्टादशं मन्त्रमाह—
वय॑: सुप॒र्णा उप॑सेदु॒रिन्द्रं॑ प्रि॒यमे॑धा॒ ऋष॑यो
नाध॑मानाः । अप॑ ध्वान्तमूर्णुहि पू॒र्धि चक्षु॑र्मु-
मुग्ध्य॑स्मान्निध॒ये॑व ब॒द्धान् ( ३ ), इति ।
केचिदृषय इन्द्रमुपसेदुः । कार्यार्थं प्राप्तिरुपासतिः । कीदृशा ऋषयः । वयः

३५० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्—[प्रपा० ४ अनु० ४२]
पक्षिमूर्तिधारिणः । अत एव सुपर्णाः शोभनपक्षोपेताः । प्रियमैधा अधीतस्य श्रुतस्य
धारणशक्तिर्मेधा तस्यां प्रीतियुक्ताः । नाथमानाः किंचित्कार्यं याचमानाः । स एष
याच्ञाप्रकारः स्पष्टी क्रियते । हे इन्द्र ध्वान्तमज्ञानलक्षणमन्धकारमपोर्णुहि, अपसा-
रय । चक्षुर्ज्ञानलक्षणां दृष्टिं पूर्धि पूरय । निधयेव शृङ्खलयेवाज्ञानेन बद्धानस्मान्मु-
मुग्धि तस्मादज्ञानाद्बन्धनान्मोचय ।
अथैकोनविंशं मन्त्रमाह—
शं नो॑ दे॒वीर॒भिष्ट॑य॒ आपो॑ भवन्तु
पी॒तये॑ । शं योर॒भिस्र॑वन्तु नः, इति ।
आपो देव्यो नोऽस्माकमभिष्टये पीतयेऽभीष्टाय पानाय शं सुखहेतवो भवन्तु
किं च नोऽस्माकं शं सुखं यथा भवति तथा, योर्दुःखवियोगो यथा भवति तथाऽ-
स्रवन्तु सर्वतः प्रवहन्तु ।
अथ विंशं मन्त्रमाह—
ईशा॑ना वार्या॑णां क्षय॑न्तीश्चर्षणी॒नाम् ।
अ॒पो या॑चामि भेष॒जम्, इति ।
अहमपो देवीः प्रति भेषजं पापविनाशकारणमौषधं याचा॑मि । कीदृशीरप
वार्याणां वरणीयानां कामानामीशाना दातुं समर्थाः । चर्षणी॒नां मनुष्याणां क्षयन्
र्निवासहेतुभूता इति ।
अथैकविंशं मन्त्रमाह —
सु॒मि॒त्रा न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु दुर्मि॒त्रास्तस्मै॑
भूयासुर्यो॑ऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः, इति ।
आप ओषधयश्चेत्येता द्विविधा देवता नोऽस्मान्प्रति सुमित्राः सुष्ठु स्निग्
सन्तु । योऽस्मदीयः शत्रुस्तस्मै दुर्मित्रा दुर्हृदया विध्वंसिन्यः सन्तु ।
अथ द्वाविंशं मन्त्रमाह—
आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे
द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से, इति ।
हिशब्द एवकारार्थः प्रसिद्धयर्थो वा । हे आपो यूयमेव मयोभुवः स्थ सुख
१ क. ॰तधा° । २ क. ख. ध्वान्तं स्वाज्ञा' । ३ म. ॰चामीति । की° । ४ ग. ॰भू-
अ° । ५ ग. ॰विरोधिनः ।

:
It has a loop below: "त्पा" -> actually 'त्पा' in this font: look at "उत्पादकत्वं" in line 2:
In line 2: "सुखो[त्पा]दकत्वं" - compare the 'त्पा' in L2 with the start of L16:
In L2: 'त्पा' is त + प + आ.
In L16: it has 'त्पा' or 'द्भा'? It looks very similar to 'त्पा' or 'द्भा', but wait, look at line 16:
Wait, is there an anusvara on L15 "प्रजो-"? No, "प्रजो-".
Wait, in line 16: "त्पादकान्कुरुत ।" or "द्भावान्कुरुत"?
Look at the characters:
त्पा (or द्भा) - द (or व) - का - न् - कु - रु - त ।
Wait, is the second letter 'द'?
Look at "त्पादकान्कुरुत":
Letter 1: consonant cluster with ā-mātrā.
Letter 2: looks like 'द' or 'क'?
Wait, look at: "द्भा" - no, look at the third letter: 'का'!
Fourth letter: 'न्'!
Then 'कु', 'रु', 'त', '।'
Yes: "त्पादकान्कुरुत ।"!

Line 17:
[L

३५२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ४ अनु० ४१]
अथाष्टाविंशं मन्त्रमाह —
पृथि॒वी शान्तिर॒न्तरि॑क्ष५ शान्ति॒र्द्यौः शान्ति॒र्दिशः॑
शान्ति॑रवान्तरदि॒शाः शान्ति॑र॒ग्निः शान्ति॑र्वा॒युः
शान्ति॑रादि॒त्यः शान्ति॑श्च॒न्द्रमाः॑ शान्ति॒र्नक्ष॑त्राणि
शान्ति॒रापः॒ शान्ति॒रोष॑धयः॒ शान्ति॒र्वन॒स्पत॑यः
शान्ति॒र्गौः शान्ति॑र॒जा शान्ति॒रश्वः॒ शान्तिः॒
पुरु॑षः॒ शान्ति॒र्ब्रह्म॒ शान्ति॑र्ब्राह्म॒णः शान्तिः॒
शान्ति॑रे॒व शान्तिः॒ शान्ति॑र्मे अस्तु॒ शान्तिः॑;, इति ।
पृथिव्यादयः सर्वदेवता अस्मदनिष्टशमनहेतुत्वाच्छान्तिदेवतारूपाः । ब्रह्म वे
[L11

[प्रपा०४अनु०४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम्। ३५३

अथैकत्रिंशं मन्त्रमाह-
उदायु॑षा स्वायु॒षोदो॒ष॑धीना५ रसेनोत्पर्ज॑-
न्य॑स्य शुष्मे॑णोद॑स्थाममृता॒५ अनु॑ , इति ।
अहममृतान्देवाननुलक्ष्याऽऽयुरादिविशेषणविशिष्टेन सोमेन सहोदस्थामुत्तिष्ठामि ।
चिरजीवनमायुः, तत्रापि रोगाद्युपद्रवरहितं स्वायुः । तदुभयप्रदत्वाद्रसस्य तद्रूपत्वम् ।
ओषधीनां पर्जन्यस्य च रसः सारम् । चतुर्भिर्विशेषणैः पृथक्क्रियापदमन्वेतुं चत्वार
उच्छब्दाः ।
अथ द्वात्रिंशं मन्त्रमाह-
तच्चक्षु॑र्दे॒वहि॑तं पु॒रस्ता॑च्छु॒क्रमुच्चर॑त् । पश्ये॑म श॒रद॑:
श॒तं जीवे॑म श॒रद॑: श॒तं नन्दा॑म श॒रद॑: श॒तं
[L11

३५४ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०४अनु०४१]
अथ चतुस्त्रिंशं मन्त्रमाह—
ब्रह्म॑णः श्रोत॑न्यसि॒ ब्रह्म॑ण आ॒णी स्थो॒ ब्रह्म॑ण आव॒-
पन॑मसि॒ धारि॑ते॒यं पृ॑थि॒वी ब्रह्म॑णा म॒ही धारि॑तमे॒नेन॑
म॒हद॒न्तरि॑क्षं दि॒वं दा॒धार॑ पृथि॒वीꣳ सदैवा॑ं॒ यद॒हं
वेद॒ तद॒हं धा॑रयाणि॒ मा मद्दे॒दोऽधि॒ विस्र॑सत् , इति ।
अत्र वेदः संबोध्यते । हे श्रुते त्वं ब्रह्मणः परमात्मवस्तुनः श्रो(श्रो)तनं
श्र(श्रु)वणहेतुभूताऽसि ब्रह्मतत्त्वं बोधयसीत्यर्थः । हे मदीये श्रोत्रे युवां ब्रह्मणो वेद-
स्याऽऽणी स्थो नेतृणी भवथः, वेदं शृणुथ इत्यर्थः । हे मनो * ब्रह्मणो वेदस्याऽऽवपनं
धारणस्थानमसि । इयं मही महती पृथिवी ब्रह्मणा वेदप्रतिपाद्येन परमात्मना
धारिता । महत्प्रौढमन्तरिक्षमेनेन परमात्मना धारितम् । पृथिवीं विस्तीर्णां सदेवां
देवसहितां दिवं दाधार परमात्मा धृतवान् । यत्परमात्मतत्त्वं तत्प्रतिपादकं वेदवाक्यं
वाऽहं यजमानो वेद जानामि । तदुभयमहं सर्वदा मनसि धारयाणि । स वेदो
मन्मत्तः सकाशादध्याधिक्येन मा विस्रसत्, विस्रस्तो मा भूत् ।
अथ पञ्चत्रिंशं मन्त्रमाह—
मे॒धाम॒नी॒षे माऽऽवि॑शता॒ꣳ स॒मीची॒ भूतस्य॒ भव्य॑-
स्याव॑रुद्ध्यै॒ सर्व॒मायु॑रयाणि॒ सर्व॒मायु॑रयाणि, इति ।
मेधा धारणशक्तिः, मनीषा ग्रहणशक्तिः, ते उभे समीची अनुकूले सत्यौ मां
यजमानमाविशतां सर्वतः प्रविशताम् । किमर्थम् । भूतस्य पूर्वमधीतस्य भव्यस्या-
ध्येष्यमाणस्य चावरुद्ध्यै स्वीकारार्थम्। एतत्सिद्धयर्थमेव सर्वमायुरयाणि प्राप्नुवानि।
द्विरुक्तिरादरार्था ।
अथ षट्त्रिंशं मन्त्रमाह—
आ॒भिर्गी॒र्भिर्यदतो॑ न ऊ॒नमप्या॑यय हरिवो॒ वर्ध॑मानः । य॒दा
स्तो॒तृभ्यो॒ महि॑ गो॒त्रा रु॒जासि॑ भूयि॑ष्ठभाजो॒ अध॑ ते स्याम, इति ।
हे हरिवोऽश्वयुक्तेन्द्राऽऽभिर्गीर्भिरस्मदीयस्तुतिभिर्वर्धमानस्त्वमतोऽस्मत्कर्मण
ऊनमङ्गं नोऽस्मदर्थमाप्याययाभिवर्धय । यदा यस्मिन्काले स्तोतृभ्यः स्तोत्रतृभ्यः

• एतदन्तो ग्रन्थो भाष्ये त्रुटितः क. ख. पुस्तकयोः ।
  १ ग. 'ह्मणश्रोत° ।

[प्रपा० ४ अनु० ४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३५५
हार्त्थं महि गोत्रा महतो मेघान्रुजासि भग्नान्करोषि । अध तदा वयं ते तवानुग्रहा-
द्भूयिष्ठभाजः स्याम प्रभूतधनानां लब्धारो भूयास्म ।
अथ सप्तत्रिंशं मन्त्रमाह—
ब्रह्म॒ प्रावा॑दिष्म॒ तन्मो मा हा॑सीत् । ॐ
शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ( ५¹ ), इति ॥
परा॑वतो॒ दधा॑तु ब॒द्धाञ्जि॒न्वथं॑ दृ॒शे सप्त॑ च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
द्विचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४२ ॥
एवमुक्तेन प्रकारेण ब्रह्म परमात्मप्रतिपादकमन्त्रजातं प्रावादिष्म प्रकर्षेण वयं
कथितवन्तः । तद्ब्रह्मतत्त्वं तस्य प्रतिपादकं वाक्यं च नोऽस्मान्मा हासीत्, कदाचि-
दपि मा परित्यजतु । हे प्रणवप्रतिपाद्य परमात्मन्, आध्यात्मिकानां ज्वरशिरोव्यथा-
दिक्कृतानां विघ्नानां शान्तिरस्तु आधिभौतिकानां चोरव्याघ्रादिकृतानां विघ्नानां शान्ति-
रस्तु । आधिदैविकानां यक्षराक्षसादिक्कृतानां विघ्नानां शान्तिरस्तु ।
अथ नमो वाच इत्यारभ्य शं नो वातः पवतामित्यन्तैरनुवाकैः संपाद्यं प्रवर्ग्यं स्तोतुं
तस्य प्रवर्ग्यस्य नामानि दर्शयति—
प्रजापतिः संभ्रियमाणः । सम्राट्संभूतः । घर्मः प्रवृक्तः ।
महावीर उद्वासितः । असौ खलु वावैष आदित्यः ।
यत्प्रवर्ग्यः । स एतानि नामान्यकुरुत, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० १ )
अस्य प्रवर्ग्यस्य तत्तदवस्थाभेदेन प्रजापत्यादीनि नामानि संपद्यन्ते । यदा मृद्ग्रह-
विहतवल्मीकवपादिसंभारैः संभ्रियमाणत्वदशापन्नो भवति तदा प्रजापतिरित्यैतदस्य नाम ।
सर्वात्मना संभृतत्वदशापन्नस्य सम्राडिति नाम । प्रवृञ्जनदशापन्नस्य घर्म इति नाम ।
उद्वासनदशापन्नस्य महावीर इति नाम । एताभिर्दशाभिरवस्थावद्यत्तत्स्वरूपं तेन रूपे-
णाऽऽदित्य इति नाम । स प्रवर्ग्य एवमेतानि नामान्यकुरुत संपादितवान् ।
नामवेदनं प्रशंसति—
य एवं वेद । विदुरेनं नाम्ना, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० २ )
देवदत्तोपाध्याय इत्येवं तदीयं नाम सर्वैर्ज्ञातं भवति ।
१ घ. ॥ ६ ॥ । २ क. ख. ग. ज्वरादिशि० । ३ क. ग. ०त्यादिका० । ४ ख. ०णद् ।
५ ग. ०त्येवास्य । ६ ख. ०तद् । ७ क. ख. प्रवर्ग्यं ।

३५६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम् - [प्रपा०४अनु०४२]
अथ नामविशेषव्यवहारप्रदर्शनेन प्रशंसति—
ब्रह्मवादिनो वदन्ति(१)। यो वै वसीयाꣳसं यथाना-
ममुपचरति। पुण्यार्तिं वै स तस्मै कामयते। पुण्यार्ति-
मस्मै कामयन्ते । य एवं वेद । तस्मादेवं विद्वान् ।
घर्म इति दिवाऽऽचक्षीत । सम्राडिति नक्तम् । एते
वा एतस्य प्रिये तनुवौ । एते अस्य प्रिये नामनी ।
प्रिययैवैनं तनुवा(२)। प्रियेण नाम्ना समर्धयति ।
कीर्तिरस्य पूर्वा गच्छति जनतामायतः, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० ३ )
यो वै यः कोऽपि पुमान्भृत्यो वसीयाꣳसमतिशयेन वसुमन्तं धनिकं राजानम-
मात्यादिकं वा यथानामं तदीयं नामानतिक्रम्य नामकरणकाले संपादितेनैव नाम्नो-
पचरति, अधिपते स्वामिन्नित्यादिशब्दैर्विना भो देवदत्तेत्यादिकेनैव मुख्येन नाम्ना
तमाह्वयति । स भृत्यस्तस्मै धनिकाय पुण्यार्तिं वै भाग्यहानिमेव कामयते । उत्तमो-
पचारयोग्ये नीचव्यवहारात् । अथवा स धनिको राजादिस्तस्मै स्वाभाविकनाम्ना
व्यवहरते भृत्याय पुण्यार्तिं धनादिहानिं कामयते दण्डयितुमिच्छति । न केवलं
राजादिरेव किंतु यो मूढ एवं वेद स्वाभाविकनाम्नैव व्यवहारं निश्चिनोति, अस्मै
मूढाय राजादिप्रभुपारिसरवर्तिनः सर्वेऽपि पुरुषाः पुण्यार्तिं ताडनधनहान्यादिकं काम-
यन्ते । एवं ब्रह्मवादिन आहुः । यस्मादेवं तस्मादेवं विद्वानामान्तरेणैव प्रभुर्व्यवहर-
णीय इत्येवं जानन्पुरुषः प्रवर्ये प्रत्यहनि घर्म इति नाम्ना व्यवहरेत् । रात्रौ तु सम्रा-
डिति नाम्ना । तत्र घर्मशब्देनोच्यमाना दीप्यमाना या तनूः सम्राट्शब्देनोच्यमाना
सम्यग्राजमाना या तनूरेते उभे अप्येतस्य प्रवर्ग्यस्य प्रिये शरीरे, अस्य घर्मसम्राट्-
शब्दरूपे अस्य प्रवर्ग्यस्य प्रिये नामनी । तस्मादेताभ्यां शब्दा[भ्यां] व्यवहरन्पुरुषः
प्रिययैव तनुवा देवादिरूपेण प्रियेण च नाम्ना तच्छरीरोचितेनैव प्रवर्ग्यं समृद्धं
करोति । तथा सति जनतामायतो जनसमूहं सभां प्रत्यागच्छतोऽस्य धर्मादिनामभि-
र्व्यवहारिणः पुरुषस्य कीर्तिः पूर्वाऽस्मादपि पुरुषात्पूर्वभाविनी गच्छति । अस्य पुरु-
षस्याऽऽगमनात्प्रागेव सर्वेऽपि सभानिष्ठा यतचित्ता(त्तोऽ)भिज्ञोऽयं महात्मेत्येव-
मेनं प्रशंसन्ति ।
धर्मादिनामविशेषद्वारा प्रवर्ग्यस्य प्रशंसां कृत्वा गायत्रीच्छन्दोगतसंख्यासाम्येनापि
प्रशंसति—
गायत्री देवेभ्योऽपाक्रामत् । तां देवाः प्रवर्ग्येणैवानुव्य-
भवन् । प्रवर्ग्येणाऽऽप्नुवन् । यच्चतुर्विꣳशतिकृत्वः प्रवर्घ्य
१ क. ख. ॰रणे पुरु° । २ ग. ॰ष्ठा जना रुचिताभि° । ३ क. ख. ॰भिज्ञाय° ।

[Header] [प्रपा० ४ अनु० ४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३५७
प्रवृणक्ति । गायत्रीमेव तदनु विभवति । गायत्रीमा-
प्नोति । पूर्वाऽस्य जनं यतः कीर्तिर्गच्छति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० ४ )
पुरा कदाचिदपरक्ता सती गायत्री देवी देवेभ्यः सकाशादपाक्रामत् । तदा
देवाः प्रवर्ग्यमनुष्ठाय तेनैव प्रवर्ग्येण तां गायत्रीमनुव्यभवन्, अन्वेष्टुं विभवः समर्था
अभवन् । अन्विष्य च तेन प्रवर्ग्येण तां गायत्रीं प्राप्नुवन् । अतो यदि द्वादशसु
दिनेष्वेकैकस्मिन्दिने द्विर्द्विरित्येवं चतुर्विंशतिकृत्वः प्रवर्ग्यमनुतिष्ठेत्, तत्तदा गाय-
त्रीमेवानुगन्तुं समर्थो भवति । चतुर्विंशतिसंख्याया गायत्र्यक्षरनिष्ठत्वात् । अतः संख्या-
सामान्याद्गायत्रीं प्राप्नोति । जनं यतः सभां गच्छतोऽस्य चतुर्विंशतिवारं प्रवर्ग्यानु-
ष्ठायिनः पुरुषस्य कीर्तिस्तस्मादपि पूर्वभाविनी सती सभां प्राप्नोति ।
पुनरपि प्रकारान्तरेणावस्थाविशेषगतैर्नामभिः प्रशंसति—
वैश्वदेवः सꣳसन्नः ( ३ ) । वसवः प्रवृक्तः । सोमोऽ-
भिकीर्यमाणः । आश्विनः पयस्यानियमाने । मारुतः
क्वथन् । पौष्णं उदन्तः । सारस्वतो विँष्यन्दमानः । मैत्रः
शरो गृहीतः । तेज उद्यतो वायुः । हरियमाणः प्रजा-
पतिः । हूयमानो वाग्वृतः ( ४ ) । असौ खलु वावैष
आदित्यः । यत्प्रवर्ग्यः । स एतानि नामान्यकुरुत, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ विभा० ५ )
संसन्नः सम्यगासादनदशां प्राप्तो यः प्रवर्ग्यस्तस्य वैश्वदेव इति नाम, तेन हि
श्वे देवास्तुष्यन्ति । प्रवृञ्जनदशापन्नस्य वसव इति नाम, वसूनां प्रीतिहेतुत्वात् ।
वृञ्जने सति पात्रस्यान्तर इतस्ततश्चलनमभिकीर्यमाणत्वं तद्दशापन्नस्य सोम इति नाम,
प्रीतिहेतुत्वात् । आनीयमानक्षीरतद्दशापन्नस्याऽऽश्विन इति नाम, तेन ह्याश्विनौ
प्यतः । पयसा सह क्वथनदशापन्नस्य मारुत इति नाम । पात्रस्यान्तपर्यन्तमुद्गमन-
दन्तः, तदवस्थापन्नस्य पौष्ण इति नाम । पात्रादप्युन्नतत्वं विँष्यन्दनं तद्दशाप-
स्य सारस्वत इति नाम । पचनबाहुल्येन घनीभावात्प्रतीयमानः शरः शराकारप्र-
गदशापन्नस्य मैत्र इति नाम । शफाभ्यां खरादुद्यमनदशापन्नस्य तेज इति नाम ।
हवनीयं प्रति ह्रियमाणत्वदशापन्नस्य वायुरिति नाम । आहवनीये हूयमानत्वद-
॥पन्नस्य प्रजापतिरिति नाम । हुतत्वदशापन्नस्य वागिति नाम । इत्येताभिर्दशा-
१ ख. °शतिःकृ° । २ घ. °ष्णमुद्° । ३ क. ग. °विष्यन्द° । ४ क. ख. °शायां तस्य ।
५ ख. °न्तरे निवसतश्चल° । ६ ग. °रद° । ७ क. °त्वं निष्प° । ८ ग. विष्यन्द° । ९ क. ख.
।. पाकेन प्रा° । १० ख. ग. °भावत्वप्र° । ११ ग. °म एता° ।

३५८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ४ अनु० ४३]
भिरवस्थावान्यः प्रवर्ग्यस्तस्याऽऽदित्य इति नाम । स प्रवर्ग्य एवं तत्तद्देवताप्रीतिहेतु-
त्वात्स्वस्यैतानि नामान्यकुरुत संपादितवान् ।
नामवेदनं प्रशंसति—
य एवं वेद॑ । वि॒दुरे॑नं॒ नाम्ना॒, इति॑ ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० ६ )
अथ प्रश्नोत्तराभ्यां +मृन्मयस्य महावीरस्य होमसाधनत्वमुपपादयति—
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यन्मृ॒न्मय॒माहु॑तिं नाश्नु॒तेऽथ॑ ।
कस्मा॑देषोऽश्नुत॒ इति॑ । वागे॒ष इति॑ ब्रूयात् । वा॒च्येव
वाचं॑ दधाति (५) । तस्मा॑दश्नुते, इति॑ ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० ७ )
दारुमयस्य होमसाधनत्वं सर्वत्र दृष्टं न तु क्वचिद

स्वर्गादिलोकान्"!
2. Now for "अमुतः अर्वाङ् इमान् लोकान्":
"तथा पूर्वपूर्वदिनगतेभ्य उपसद्भ्य उत्तरोत्तरदिनगतः प्रवर्ग्य उपरिष्टाद्वर्तते । तस्मादसावादित्य ऊर्ध्वलोकवर्ती सन्नमुतोऽर्वाङ्" -> wait!
In the mantra: "तस्मादमुतोऽर्वाङिमाँल्लोकांस्तपन्नेति"!
So in the bhashya: "सन्नमुतोऽ-" at line 29 end.
Then line 30: does it say "र्वाङ्"?
LOOK AT LINE 30 START:
"र्वाङ्स्वर्गलोकादधोमुखो"? No!
Wait, let's look at the letters in line 30:
There is: "इ" with a repha? No, look at line 30:
"र्वाङ्मूर्ध्नः स्वर्गलोकाद्"?
Wait, look at the ghosting / bleed-through:
In line 27: "प्र"
In line 28: "ानमून"
In line 29: "पर"
In line 30: "इ"
Wait! Why are there letters on the left?
Look at line 1:
"॥रख्यैस्तु" -> wait, is that "आरण्यके"??
No! Look at

? No, र्धुwith a loop? Wait, look at line 12:हरियों वै वर्सीया꣫न्सं- here it has꣫(the ardhavisarga / jihvamuliya / upadhmaniya sign). In line 26:सीदैको॑नवि꣫श॒तिर्भू॒र्ध्व-Wait!कोनवि꣫शतिर्: between वि and श is ꣫! And before सीदैकोनवि꣫शतिर्, look at the word: यास्ते॑ स॒प्ता|मि॒र्भुवः॑? Wait, look at the letters: मwithि: मि॒(anudatta under it) thenर्andधुorर्भु? Wait, it has र्भुorर्धु? It's र्धुwithवः: मि॒र्ध्रुवःorमि॒द्भुवः? Wait, look at the letter: मि॒र्ध्रुवः! No, स॒प्त|मि॒र्ध्रुवः` - wait, in anuvaka 20: "यास्ते सप्त समिधो घर्म" ...
Wait, what is "सप्त"?
Look at the numbers given after the pratīkas!
In line 2

[प्रपा०४अनु०४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३६१
ब्रह्म॑णा षट्षष्टिरु॒त्तदा॒ष्टौ भूः षट्पृ॑थि॒व्य॑ष्टषष्टिः॒ शं नः॑ सप्तप॑ञ्चाश-
द्द्विच॑त्वारिग्ँशत्॑ ।
नमो॑ यु॒ञ्जते॒ *ब्रह्म॑न्प्रव॒र्ये॑ण मयि रुग॒न्तरि॑क्षेण घ॒र्म या ते॑ प्रा॒णाय॑
स्त्रिक्वेत्था दक्षं॑ मे॒ पञ्चाशीतिः ॥ ८५ ॥
नमो॒ वाचे या चोदि॑ता या चानु॑दिता॒ तस्यै॑ वा॒चे नमो॑
नमो॑ वा॒चे नमो॑ वा॒चस्पत॑ये॒ नम॒ ऋषि॑भ्यो मन्त्र॒कृद्भ्यो॑
मन्त्र॑प॑तिभ्यो॒ मा मामृष॑यो मन्त्र॒कृतो॑ मन्त्रप॒तयः॒ परा॑दु॒र्माऽ-
हमृषी॑न्मन्त्र॒कृतो॑ मन्त्रप॒तीन्परा॑दां वैश्वदे॒वीं वाच॑मुद्यास॒ग्॒-
शिवामद॑स्तां जुष्टां॑ दे॒वेभ्यः॒ शर्म॑ मे॒ द्यौः शर्म॑ पृथि॒वी शर्म॑
विश्व॑मि॒दं जग॑त् । शर्म॑ च॒न्द्रश्च॒ सूर्य॑श्च॒ शर्म॑ ब्रह्मप्रजाप॒ती ।
भू॒तं व॑दिष्ये॒ भुव॑नं वदिष्ये॒ तेजो॑ वदिष्ये॒ यशो॑ वदिष्ये॒ तपो॑
वदिष्ये॒ ब्रह्म॑ वदिष्ये स॒त्यं व॑दिष्ये॒ तस्मा॑ अ॒हमि॒दमु॑पस्त॒रण॑-
मुप॑स्तृण॒ उप॑स्तरणं मे प्र॒जायै॑ पशू॒नां भू॑यादुपस्त॒रणम॒हं
प्र॒जायै॑ प॒शूनां॑ भूयासं प्राणा॑पानौ मृ॒त्योर्मा पातं॑ प्राणा॑-
पानौ॒ मा मा॑ हासिष्टं॒ मधु॑ मनिष्ये॒ मधु॑ जनिष्ये॒ मधु॑
वक्ष्यामि॒ मधु॑ वदिष्यामि॒ मधु॑मतीं दे॒वेभ्यो॒ वाच॑मुद्यास॒ग्॒-

• ब्रह्म॒न्यच॑रिष्यामोऽप॑श्यं गो॒पा स॑मु॒द्राय॑ वयमनु॑कामाय पू॒ष्णे धुनि॑श्च यदेत॒द्भू-
  नि तच्छ॒केयम॒ष्टाशीतिः ॥ ८८ ॥ इति पाठो ग. पुस्तके ।
  १ ग °नू यु° ।
  ४३

३६२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम् - [प्रपा० ४ अनु० ४]
शु॒श्रूषे॒ण्यां॑ मनु॒ष्यै॑भ्य॒स्तं मा॑ दे॒वा अव॑न्तु शो॒भायै॑ पि॒तरो॒ऽ-
नु॑मदन्तु ।
ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ।
हरिः॑ ॐ ।
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठकः
समाप्तः ॥ ४ ॥
चतुर्थपञ्चमाभ्यां प्रपाठकाभ्यां प्रपञ्चितः ।
मन्त्रब्राह्मणरूपाभ्यां प्रवर्ग्योऽयमशेषतः ॥
वेदार्थस्य प्रकाशेन तमो हार्दं निवारयन् ।
पुमर्थांश्चतुरो देयाद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥
इति श्रीमद्वीरबुक्कणसाम्राज्यधुरंधरश्रीमत्सायणाचार्यविरचिते
माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यक-
भाष्ये चतुर्थप्रपाठकः समाप्तः ॥ ४ ॥
═════════════════
चतुर्थप्रपाठकेन सह पञ्चमप्रपाठकोऽपि समाप्तः ।

or is itआ॒र्च्छत्? Yes, आ॒र्च्छत्`!

Line 11:
तद॒र्थका॑मयत । तेनापा॑क्रामत् । तं दे॒वा अ॒न्वाय॑न् ।

• तद॒र्थका॑मयत: underline under द, acute over का -> तद॒र्थका॑मयत (Wait, Taittiriya text: तदर्थमकामयत or तदर्थकामयत? In text: तद॒र्थका॑मयत - wait, is there an 'म'? Look at: त द॒ र्थ का॑ म य त! Wait, where is म? तदर्थकामयत - wait, or तदर्थमकामयत? Look at line 11: त द॒ र्थ का॑ म य त - no 'म' before कामयत! Wait, Taittiriya Aranyaka 5.1.1 actually says: "तद् देवा अकामयन्त" or "तद् अर्थकामयत"? Traditional text: "तदर्थमकामयत" vs "तदर्थकामयत". Here printed: तद॒र्थका॑मयत.)
• ।
• तेनापा॑क्रामत्: acute over पा -> `तेनापा

?
Wait, look at line 10: तꣳ - is that तꣳ or त२?
LOOK AT LINE 10 CAREFULLY!
त followed by... wait! Is that त२?!
Look at line 10: त followed by २ with an anudatta?
Wait! Look at the character after त:
It is २ with a horizontal line below, or ꣳ?
NO! Look at line 10, first word:
त then a superscript? No, it's त followed by २!
Wait, look at line 10:
त then a small २ at the top? No, it's a small २ or ꣳ?
Wait! That is the character ꣳ (U+A8E3 COMBINING DEVANAGARI DIGIT ZERO / SAURASHTRA / or U+A8E0 to A8E2 / Vedic sign candrabindu with virama / or ꣳ U+A8F3 DEVANAGARI SIGN CANDRABINDU VIRAMA)!
Wait, let's zoom in 500% on:
Line 2: इम॒२
Line 4: वृत॒२
Line 5: `धनु॑र्विप्रव॑माण२