तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा०४अनु०४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३४५
पते॒ व्रतम॑चारिषम् । तद॑शकं॒ तन्मे॑ऽराधि ( ७ )१, इति ।
स॒मित्समि॑न्धे व्र॒तं च॑रिष्या॒मि तेज॑सा श्रि॒या यश॑सा
ब्र॒ह्मवर्च॒सेनान्नाद्ये॑ च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
एकचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४१ ॥
व्रतावसाने कर्तव्यत्वादचारिषमित्यादिभूतार्थावचिशब्दप्रयोगः । तद्धि चतुर्षु वेद-
व्रतेषु सौम्यव्रतमित्यभिधीयते । एतस्य प्रवर्ग्याङ्गत्वत्वाभावेऽपि शुक्रियकाण्डोक्तमन्त्रसा-
पेक्षत्वादत्राऽऽम्नातम् । एतच्च३ सूत्रकारेण दर्शितम्—"अथैनं सर्वेषामनुवाकानां प्रभृ-
तीरभिव्याहारयति, प्रथमोत्तमयोर्वोत्तमेनानुवाकेन शान्तिं कृत्वा" इति ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्ति-
रीयारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके एकचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४१ ॥
अथ चतुर्थे द्विचत्वारिंशोऽनुवाकः ।
कल्पः—"गामवसृज्य मदन्तीरुपस्पृश्योत्तमेनानुवाकेन शान्तिं कुर्वन्ति, एवं सायं
प्रातः प्रवर्ग्योपसद्ग्चां२ चरन्ति" इति । तस्मिन्ननुवाके प्रथमं मन्त्रमाह—
शं नो॒ वातः॑ पवतां मा॒त॒रिश्वा॒ शं न॑स्तपतु॒ सूर्य॑ः । अहा॑नि
शं भव॑न्तु न॒ः शꣳ रात्रि॑ः प्रति॑धीयताम्, इति ।
मातरिश्वाऽन्तरिक्षनिवासी वातो नोऽस्माकं शं सुखं यथा भवति तथा पवताम् ।
सूर्योऽपि तथैव तपतु । अहान्यपि नोऽस्माकं सुखकराणि भवन्तु । रात्रिश्च सुख-
करी संपद्यताम् ।
द्वितीयं मन्त्रमाह—
शमु॒षा नो॒ व्यु॑च्छतु॒ शमा॑दि॒त्य उदे॑तु नः । शि॒वा नः॑ शंत॑मा
भव सुमृडी॒का सर॑स्वति । मा ते॒ व्यो॑म सं॒दृशि॑, इति ।
उषा देवी नोऽस्माकं सुखकरी प्रभातं करोतु आदित्यश्चास्माकं सुखंकर४ उदेतु ।
हे सरस्वति त्वं नोऽस्मान्प्रति शिवाऽनुकूला शंतमाऽतिशयेन सर्वोपद्रवशमनी सुमृ-
डीका सुष्ठु सुखकरी च भव । ते संदृशि तव कटाक्षे सति व्योम सुखशून्यत्वं मा भूत् ।
१ ग. ॥ ६ ॥ २ घ. ॰या प्र॰ । ३ क. ख. तच्च । ४ क. ख. ॰वकार्युदे॰ ।
४४