तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा० ४ अनु० ४२] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३५५
हार्त्थं महि गोत्रा महतो मेघान्रुजासि भग्नान्करोषि । अध तदा वयं ते तवानुग्रहा-
द्भूयिष्ठभाजः स्याम प्रभूतधनानां लब्धारो भूयास्म ।
अथ सप्तत्रिंशं मन्त्रमाह—
ब्रह्म॒ प्रावा॑दिष्म॒ तन्मो मा हा॑सीत् । ॐ
शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ( ५¹ ), इति ॥
परा॑वतो॒ दधा॑तु ब॒द्धाञ्जि॒न्वथं॑ दृ॒शे सप्त॑ च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
द्विचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥ ४२ ॥
एवमुक्तेन प्रकारेण ब्रह्म परमात्मप्रतिपादकमन्त्रजातं प्रावादिष्म प्रकर्षेण वयं
कथितवन्तः । तद्ब्रह्मतत्त्वं तस्य प्रतिपादकं वाक्यं च नोऽस्मान्मा हासीत्, कदाचि-
दपि मा परित्यजतु । हे प्रणवप्रतिपाद्य परमात्मन्, आध्यात्मिकानां ज्वरशिरोव्यथा-
दिक्कृतानां विघ्नानां शान्तिरस्तु आधिभौतिकानां चोरव्याघ्रादिकृतानां विघ्नानां शान्ति-
रस्तु । आधिदैविकानां यक्षराक्षसादिक्कृतानां विघ्नानां शान्तिरस्तु ।
अथ नमो वाच इत्यारभ्य शं नो वातः पवतामित्यन्तैरनुवाकैः संपाद्यं प्रवर्ग्यं स्तोतुं
तस्य प्रवर्ग्यस्य नामानि दर्शयति—
प्रजापतिः संभ्रियमाणः । सम्राट्संभूतः । घर्मः प्रवृक्तः ।
महावीर उद्वासितः । असौ खलु वावैष आदित्यः ।
यत्प्रवर्ग्यः । स एतानि नामान्यकुरुत, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० १ )
अस्य प्रवर्ग्यस्य तत्तदवस्थाभेदेन प्रजापत्यादीनि नामानि संपद्यन्ते । यदा मृद्ग्रह-
विहतवल्मीकवपादिसंभारैः संभ्रियमाणत्वदशापन्नो भवति तदा प्रजापतिरित्यैतदस्य नाम ।
सर्वात्मना संभृतत्वदशापन्नस्य सम्राडिति नाम । प्रवृञ्जनदशापन्नस्य घर्म इति नाम ।
उद्वासनदशापन्नस्य महावीर इति नाम । एताभिर्दशाभिरवस्थावद्यत्तत्स्वरूपं तेन रूपे-
णाऽऽदित्य इति नाम । स प्रवर्ग्य एवमेतानि नामान्यकुरुत संपादितवान् ।
नामवेदनं प्रशंसति—
य एवं वेद । विदुरेनं नाम्ना, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ११ । विभा० २ )
देवदत्तोपाध्याय इत्येवं तदीयं नाम सर्वैर्ज्ञातं भवति ।
१ घ. ॥ ६ ॥ । २ क. ख. ग. ज्वरादिशि० । ३ क. ग. ०त्यादिका० । ४ ख. ०णद् ।
५ ग. ०त्येवास्य । ६ ख. ०तद् । ७ क. ख. प्रवर्ग्यं ।