तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

३१० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०४अनु०११]
कल्पः—“घर्मैतत्तेऽन्नमेतत्पुरीषमिति दध्ना मधुमिश्रेण पूरयति” इति । पाठस्तु-
घ॒र्मैतत्तेऽन्न॑मे॒तत्पु॑री॒षम् । तेन॑ वर्धस्व॒ चाऽऽ च॑ प्यायस्व । वर्धि॒-
षी॒महि॑ च व॒यम् । आ च॑ प्यासिषी॒महि॑ (४), इति ।
हे घर्मैतन्मधुमिश्रं दधि ते तवान्नम् । एतच्च पुरीषं संपूर्णम् । तेन मधुमिश्रेण
दध्ना त्वं वर्धस्वाऽऽप्यायस्व च । अभिवृद्धिः स्वरूपबाहुल्यम् । आप्यायनं मैनसः
परितोषः । त्वत्प्रसादाद्वयमपि वृद्धिमप्यायनं च प्राप्नवाम ।
एतन्मन्त्रसाध्यं पूरणं विधत्ते—
घर्मैतत्तेऽन्नमेतत्पुरीषमिति दध्ना मधुमिश्रेण पूरयति । ऽऊर्ग्वा
अन्नाद्यं दधि । ऊर्जैवैन्नमन्नाद्येन समर्धयति (७), इति ।
( प्रपा० ४ । अनु० ९ । विभा० २० )
ऊर्क्शब्देन स्वादुत्वमुच्यते । अन्नाद्यशब्देनोदरपूर्तिहेतुत्वम् ।
वेदनं प्रशंसति—
अनशनायुको भवति । य एवं वेद इति, ।
( प्रपा० ४ । अनु० ९ । विभा० २१)
अशनेच्छाशीलोऽशनायुको दरिद्रः । अनशनायुकस्तुसः ।
कल्पः—“अथैनमुपतिष्ठन्ते रन्तिर्नामासि दिव्यो गन्धर्वः” इति । रन्तिरित्यादयः पारी
जानादहीनामित्यन्ता बहवो मन्त्राः । तेषु प्रथमं मन्त्रमाहँ—
र॒न्तिर्नामा॑सि दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः । तस्य॑ ते॒ पद॒द्भि॑-
र्विधा॑नम् । अ॒ग्निरध्यक्षः॑ । रु॒द्रोऽधि॑पतिः, इति ।
रन्तिनामको द्युलोकवर्ती यो गन्धर्वोऽस्ति हे प्रवर्ग्य तद्रूपस्त्वमसि । तस्य ते ता-
दृशस्य गन्धर्वरूपस्य तव हविर्धाने पद्धद्भिविर्धानाख्यमण्डपादिसदृशम् । उत्तरवे-
प्राक्शिरस्त्वेनावस्थितस्य तवाधोभागवर्तित्वात् । योऽयमग्निरुत्तरवेदिगतः सोऽयमध्य-
क्षास्तव स्वामी । योऽयं रुद्रः क्रूरो देवः सोऽयमधिपतिरनिष्टनिवारणेनाधिक्यात्पालकः
मन्त्राक्षरैः प्रवर्ग्यमहिम्नः स्पष्टप्रतिभानं दर्शयति—
रन्तिर्नामासि दिव्यो गन्धर्व इत्याह । रूपमेवा-
स्यैतन्महिमानँ रन्तिं बन्धुतां व्याचष्टे, इति ।
( प्रपा० ४ । अनु० ९ । विभा० २२)
१ ग. ०ण पात्राणि पू० । २ ग. ०वृद्धिस्व० । ३ ग. मानसः । ४ ख. ऊर्ध्वा । ५ क.
अनश० । ६ क. ०ष्ठते र० । ७ ग. ०ह । पाठस्तु—र० ८ ग. ते यद् । ९ ग. ०नं ब०
१० ग. ०वेदिं ग० ।

have udatta andन॑have udatta? Wait! Is thatगौपत्येनorगोपत्येन? Let's look at the Vedic mantra: Taittiriya Aranyaka 4.11.1: "समहमायुषा सं प्राणेन सं वर्चसा सं पयसा । सं गोपत्येन सं रायस्पोषेण ।" Wait, in the Taittiriya tradition: "सं गो॒पत्ये॑न" or "सं गौ॒पत्ये॑न"? Wait, look at the word in the image: संthenगौ? Wait! Look at the top of ग: Is that two matras (au) or one matra (o)? Look at योऽस्मान्द्वेष्टि: योhas one stroke up. Look atरोचते: रोhas one stroke up. Now look atगौ: it has TWO strokes up! Wait, why two strokes? Wait, does it? The left stroke goes up and curves left. The right stroke is... wait, is the left stroke an anudatta or something? No, it's गौ! Wait, but look at the second stroke: it is directly above ग! And above पthere is nothing! Wait! The two strokes are: one onग, one on the kana ा! That's the diphthong

शुषीः॑ । तद्-Wait,ददृशुषीः॑: Look at ददृशुषीः: Is there an anudatta under दृ? ददृ॒शुषीः॑- yes, underline under दृ:ददृ॒शुषीः॑! And वि॒श्वाव॑सु॒ꣳ: Look at सु॒ꣳ: there is an anudatta under सु: सु॒. Then ꣳ(orꣳ५`).

Line 25:
तेना॒ व्या॑यन् । तदन्व॑वैत् । इन्द्रो॑ रारहा॒ण
Wait:
तेना॒: anudatta under ना
व्या॑यन्: udatta over व्या
तदन्व॑वैत्: udatta over न्व
इन्द्रो॑: udatta over न्द्रो
रारहा॒ण: anudatta under हा

Line 26:
आंसा॒म् । परि॒ सूर्य॑स्य॒ परि॒धीꣳ५ र॑पश्यत्, इति ।
Wait, let's verify परि॒धीꣳ५ or परि॒धी५:
It is परि॒धी५ with candrabindu/anusvara: परि॒धीꣳ५ or परि॒धी५. In Unicode, ꣳ is U+08F3

[प्रपा० ४ अनु० ११] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३१३
सोमप्रकरणे श्रूयते—"तग्॒ सोममाह्रियमाणं गन्ध॒र्वो वि॒श्वाव॑सुः पर्य॑मुष्णात्" इति ।
सोमस्यापहर्तारं तं विश्वावसुमापो ददृशुषीः, अब्देवता दृष्टवत्यः । ताश्चा१ब्देवता
ऋतेन यज्ञेन निमित्तेन तत्तदा व्यायनविशेषेण गन्धर्वसमीपं प्रत्यागच्छन् । इन्द्रो देवस्त-
दर्पां गमनमन्ववैदनुक्रमेण ज्ञातवान् । स चेन्द्र आसामपां समीपे रारहाणो भृशं
गच्छन्सूर्यस्य परिधीनपरिधिसदृशानरश्म्यभिमानिनो देवान्पर्यपश्यत्परितो वेष्टयितॄनव-
लोकितवान् । यदा गन्धर्वः सोमं मुष्णाति तदानीमापो दृष्ट्वा तत्र गताः । इन्द्रश्च तद-
भिज्ञायापां सहायार्थं गन्धर्वमवरोद्धुं सूर्यरश्मीन्प्रे२षितवानित्यर्थः ।
विश्वावसुवृत्तान्तस्मरणस्य विकलाङ्गसमाधानार्थत्वं दर्शयति—
विश्वावसुग्॒ सोमगन्धर्वमित्याह । यदेवा॒स्य क्रियमाण-
स्यान्तर्यन्ति । तदेवा॒स्यैतेना॒ऽऽप्या॑ययति , इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ९ । विभा० २९ )
अनुष्ठीयमानस्य प्रवर्ग्यस्य यदङ्गमृत्विजोऽन्तर्हितं कुर्वन्ति, तदङ्गमेतेन वृत्तान्तस्मर-
णेन समृद्धं करोति । गन्धर्वेणाऽऽपादितस्य वैकल्यस्याद्भिुरिन्द्रेण च समाहितत्वात्तदनु-
स्मरणस्य समाधानार्थत्वं युक्तम् ।
सप्तमं मन्त्रमाह—
वि॒श्वाव॑सुर्भि तन्नो॑ गृणातु । दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वो रज॑सो
वि॒मान॑: । यद्वा॑ घा३ स॒त्यमु॒त यन्न वि॒द्म(७) ।
धियो॑ हिन्वा॒नो धिय॒ इन्नो॑ अव्यात् , इति ।
अस्मिन्कर्मणि यद्वा४ घा यदेव किंचिदङ्गं यथाशास्त्रमनुष्ठितम्, उतापि च यदङ्गं न
वेद्म वयं विस्मृतवन्तः, तत्सर्वं नोऽस्मभ्यं विश्वावसुर्गृ(रभिगृ५)णातु कथयतु ।
कीदृशः । दिव्यो गन्धर्वः, दिवि भवो गन्धर्वजातिः । अतः सर्वज्ञ इत्यर्थः । रजसो
वेमानः, रञ्जकस्य गीतस्य विशेषेण निर्माता । धियो हिन्वानः, बुद्धेः प्रीणयिता ।
गन्धर्वो नोऽस्मदीया धिय इदूबुद्धीः सर्वा अप्यव्याद्रक्षतु ।
पूर्वमन्त्रे यथाऽङ्गवैकल्यसमाधानहेतुत्वं तद्वदस्यापि वैकल्यसमाधानहेतुतां दर्शयति—
विश्वावसुर्भि तन्नो गृणात्वित्याह ( ९ ) ।
पूर्वमेवोदितम् । उत्तरेणाभिगृणोति , इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ९ । विभा० ३० )
१ क. ख. ता अब्दे॑ । २ क. ॰पेरितं । ३ ग 'द्वा य स' । ४ ग. ॰द्वा घ य' । ५ ग.
गातु । इ॑ ।
४०

३१४ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०४अनु०११]
चतुर्थपादे धीरक्षणेर्तुसमृद्धिर्विवक्षितेति दर्शयति—
धियो हिन्वानो धिय इन्वो ऽव्यादित्याह । ऋतूनेवास्मै कल्पयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ९ । विभा० ३१ )
ऋतवो यदा स्वस्वकार्यकरास्तदा प्राणिनां बुद्धयः स्वस्था भवन्ति । अतो धीरक्ष-
णमृतुषु प्रवाहरूपेण प्रवर्तते ।
अष्टममन्त्रमाह —
स॒स्रिम॑विन्दच्च॒रणे॑ न॒दीना॑म् । अ॒पांवृणोद्दु॒रो॒
अश्म॑व्रजानाम् । प्राऽऽसां॑ ग॒न्ध॒र्वो अ॒मृता॑नि
वोच॒त् । इन्द्रो॒ दक्षं॑ परि॒जाना॒दहीन॑म् , इति ।
यः पूर्वो गन्धर्वोऽस्ति सोऽयं नदीनां गङ्गायमुनादीनां चरणे प्रवाहरूपे प्रवर्तके
सस्रिमविन्दच्छुद्धिं लब्धवान् । नदीप्रवहणेन पङ्कादिप्रक्षालनाच्छुद्धिं दृष्टवान् ।
अश्मसु पाषाणेषु व्रजन्ति प्रवहन्तीत्यश्मव्रजा नद्यः । तासां दुरो द्वाराण्यपावृणो-
दपनीतवान् । नदीषु प्रवेष्टुं द्वारस्थानीयास्तीर्थभूता मार्गा अश्मभिर्यैऽवरुद्धास्तत्र पाषा-
णानपनीय नदीः सेवितुं योग्याः कृतवान् । तत आसां नदीनाममृतानि शुद्धिकारणानि
जलानि स गन्धर्वः प्रवोचत्प्राणिनामग्रे कथितवान् । तत इन्द्रो दक्षं कुशलं गन्धर्व-
महीनं कापि वैकल्यरहितं परिजानात्परितो ज्ञातवान् ।
अत्र जलवाचिनाऽमृतशब्देन मरणरहितानां प्राणानामपि सूचनं दर्शयति—
प्राऽऽसां गन्धर्वो अमृतानि वोचदित्याह । प्राणा
वा अमृताः । प्राणानेवास्मै कल्पयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ९ । विभा० ३२ )
अमृतशब्दपाठेन यजमानस्य प्राणान्सुस्थितान्करोति ।
ए॒तत्त्वं दे॑व घर्म दे॒वो दे॒वानुपा॑गाः ।
कल्पः—‘‘ एतत्त्वं देव घर्म देवो देवानुपागा इत्यभिमन्त्र्य ’’ इति । हे घर्म देव
त्वं देवो देवतारूपः सन्नेतदस्माकं प्रत्यक्षं यथा भवति तथा देवानुपागाः प्राप्तवानसि।
अत्र प्रवर्ग्यस्य देवत्वं सर्वदेवप्रापणं च प्रसिद्धमित्येतद्दर्शयति —
एतत्त्वं देव घर्म देवो देवानुपागा इत्याह ।
देवो ह्येष सन्देवानुपैति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ९ । विभा० ३३ )
१ क. स्वस्था' ।

... wait!
Is there a anusvara or virama?
Look at: शू - then a letter that has a top bar and a loop?
Wait, could it be "पशून् गवादीन्"?
In Sanskrit: "प्रजां पुत्रादिकां पशून् गवादीन् सोमपीथं करिष्यमाणं सोमपानं च..."
YES! "पुत्रादिकां पशून् गवादीन्"!
Wait, why does it look like "शून् गवादीन्"?
Look at the character after शू:
It is 'न्' with a virama? Or 'न्ग'?
Look at it: vertical line, loop to the left... wait, it's 'न्ग' or 'न्गवा'?
Wait! Look at:
शू - then 'न्' (n) - then 'ग' (ga) - 'वा' (vā) - 'दी' (dī) - 'न्' (n).
Wait, look at 'न्' and 'ग':
It's 'न्ग' or 'न् ग'?
Actually, look at: 'शू' then 'न्ग' (or 'न्' then 'ग')!
Wait, look at the letter between 'शू' and 'वादीन्':
There is 'न्' and 'ग'?
Wait, the letters are:
शू (śū)
न् (n) - wait, it looks like 'न्' with a virama, or 'न'?
Wait, look at the

३१६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ४ अनु० ११]
उत्तरभागस्य शत्रुविषयाभिचारत्वं दर्शयति—
दुर्मित्रास्तस्मै भूयासुर्योऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं
द्विष्म इत्याह । अभिचार एवास्यैषः, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० ९ । विभा० ३७ )
उद्वयं॒ तम॑स॒स्परि॑ । उदु॒ त्यं चि॒त्रम् ।
कल्पः—" उद्वयं तमसस्परीत्यादित्यमुपस्थायोदु त्यं चित्रमिति द्वाभ्यां गार्हपत्ये
जुहोत्युपतिष्ठत¹ इत्येके" इति । उद्वयमिति मन्त्रः समास्त्वाऽग्न इत्यनुवाके व्याख्यातः।
उदु त्यं जातवेदसं चित्रं देवानामिति मन्त्रद्वयमुदु त्यमित्यनुवाके व्याख्यातम् ।
एतन्मन्त्रद्वयसाध्यं³ होमं विधत्ते—
प्र वा एषोऽस्माल्लोकाच्च्यवते । यः प्रवर्ग्र्यमुद्वासयति । उदु त्यं चित्र-
[L

[प्रपा० ४। अनु० ११] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३१७

हेऽग्ने देवेषु मध्येऽस्मभ्यं सनिं फलदानं प्रवोचः प्रकर्षेण कथय । न केवलं
फलदानं किं तु त्यामिसम् षुं तं शास्त्रप्रसिद्धमिममस्माभिरिदानीमनुष्ठितं प्रवर्ग्यमपि
सुष्ठु देवेषु क्षेपय(कथय?) । कीदृशं प्रवर्ग्यम् । मायिनं गायत्र्यादिच्छन्दोयुक्तम् ।
अत एव पूर्वत्राऽऽम्नातम् — “छन्दोभिर्वा एष क्रियते” इति । नवीयांसमतिशयेन
नूतनं सर्वाङ्गसंपूर्णमित्यर्थः ।
शाखान्तरे यानि प्रवर्ग्यसामानि तेषामाधारभूता ये मन्त्रास्तान्र्विधत्ते —
प्रजापतिं वै देवाः शुक्रं पयोऽदुह्रन् । तदेभ्यो न व्यभवत् ।
तदग्निर्व्यकरोत् । तानि शुक्रियाणि सामान्‍यभवन् । तेषां यो
रसोऽत्यक्षरत् । तानि शुक्रयजूंष्यभवन् । शुक्रियाणां वा
एतानि शुक्रियाणि । सामपयसं वा एतयोरन्यत् । देवानाम्-
न्यत्पयः । यद्गोः पयः (१) । तत्साम्नः पयः । यदजायै पयः ।
तद्देवानां पयः । तस्माद्यत्रैतैैर्यजुर्भिर्श्वरन्ति । तत्पयसा चरन्ति ।
प्रजापतिमेव तद्देवान्पयसाऽन्नाद्येन समर्धयन्ति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० १० । विभा० १ )
पुरा कदाचिद्देवाः सर्वे प्रजापतिं कामधेनुं कृत्वा शुक्रं पयः प्रवर्ग्यरूपं क्षीरं
अधुक्षन्त । तदेकमेव भूत्वा देवेभ्यो न व्यभवत्, बहूनां देवानार्थे विविधं नाभूत् ।
अतः सर्वेषां भोगाय न पर्याप्तम् । तदानीमग्निस्तदेकं पयो विविधमकरोत् । तानि
विविधानि पयांसि शुक्रियाणि प्रवर्ग्यसंबन्धीनि सामान्‍यभवन् । तेषां च पयोरू-
पाणां साम्नां यो रसोऽत्यक्षरत्तेभ्योऽस्रवत्, तानि सामभ्यः स्रुतानि साराणि
शुक्रयजूंषि प्रवर्ग्यसंबन्धिनो मन्त्रा आसन् । शुक्रियाणां प्रवर्ग्यसंबन्धिनां साम्नां
संबन्धीनि प्रवर्ग्ययोग्यान्येतानि यजूंषि । इत्थं प्रवर्ग्याङ्गमन्त्रोत्पत्तिरुक्ता, अथ द्रव्य-
मुच्यते — एतयोर्वक्ष्यमाणयोर्द्वयोः पयसोर्मध्येऽन्यदेकं सामपयसं साम्नां प्रियं
क्षीरम् । अन्यद्देवानां प्रियम् । तदुभयं विभज्य प्रदर्श्यते — तत्र गव्यं सामदेवतायाः
प्रियम् । अजाक्षीरं देवानां प्रियम् । यस्मादेवं मन्त्रोत्पत्तिः क्षीरद्वयं चैतादृशं तस्मा-
दत्र कर्मण्येतैर्यजुर्भिः प्रवर्ग्यमन्त्रैश्चरन्त्यनुतिष्ठन्ति, तत्तत्र कर्माणि द्विविधेन पयसा
चरन्ति । शुक्रियमन्त्रैः क्षीरद्वयं जुहुयादिति मन्त्रद्रव्यविशिष्टकर्मविधिरयं द्रष्टव्यः ।
तेन कर्मणा प्रजापतिं देवांश्चान्नसमृद्धान्कुर्वन्ति ।
तदेतद्द्रव्यं प्रशंसति —
एष ह त्वै साक्षात्प्रवर्ग्यं भक्षयति । यस्यैवं
१ क. ख. 'षु शं' । २ ख. क्षेपय । ३ ग. 'दुहन् । ४ क. ग. °न्यद्दे° । ५ ख.
'देवान्' । ग. तत्तद्दे' ।

एतमुद्वासितं वयाꣳसि पर्यासते परि वै ताꣳ समां प्रजा व्यात्स्यासते"
Wait, does Sāyaṇa explain व्यात्स्यासते?
Wait, in Sāyaṇa bhashya on TA 5.10.5:
What does Sāyaṇa write?
Let's search the meaning: "पुत्रादिशवदेहेषु विशन्ति, प्रजा म्रियन्त इत्यर्थः"
Birds (वयांसि / पक्षिणः) enter into the dead bodies of children etc. ("पुत्रादिशवदेहेषु विशन्ति")!
Wait! "पक्षिणः प्रजाः पुत्रादीन् [word] पुत्रादिशवदेहेषु विशन्ति"!
Wait, what is that word?
Is it व्यृद्धाः? No.
Is it पर्या॑सते? Sāyaṇa says:
पक्षिणः प्रजाः पुत्रादीन् व्यत्यासते? Or पर्यश्नते? Or न्यस्यासते?
Wait, look at the letters of that word at the beginning of line 25:
letter 1: न् + व or न् + य? It has a vertical and a loop, looks like न्व or न्य.
letter 2: र् + या = र्या
with a superscript ३ over र्या: र्या³
letter

प्रपा०४अनु०११] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३१९
उत्तरवेदेः पूर्वभागे पश्चिमभागे वा प्रवर्ग्यमुद्वासयेत् । प्रवर्ग्यस्वरूपमिदमादित्य-
ज्योतिः पुरस्तादुदेति पश्चादस्तमेति । ततस्तयोरुभयोरपि तदीयस्थानत्वात्स्वकीय-
व स्थानमनुसृत्योद्वासयति ।
अन्यं देशविशेषं विधत्ते—
अपां मध्य उद्वासयेत् । अपां वा एतन्मध्याज्ज्यो-
तिरजायत । ज्योतिः प्रवर्ग्यः । स्व एवैनं
योनौ प्रतिष्ठापयति ( ४ ), इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० १० । विभा० ७ )
ऐतदौर्वविद्युत्स्वरूपं ज्योतिरपां मध्यादजायत । प्रवर्ग्यश्च ज्योतिःस्वरूपः ।
तस्मादेनं प्रवर्ग्यं स्वकीय एव स्थाने प्रतिष्ठापयति ।
देशान्तरं विधत्ते—
यं द्विष्यात् । यत्र स स्यात् । तस्यां दिश्युद्वासयेत् । एष वा अग्निवै-
श्वानरः । यत्प्रवर्ग्यः । अग्निनैवैनं वैश्वानरेणाभिप्रवर्तयति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० १० । विभा० ८ )
यजमानो यं पुरुषं द्विष्यात्स द्वेष्यो यस्यां दिशि तिष्ठति तस्यां दिशि प्रवर्ग्य-
मुद्वासयेत्। प्रवर्ग्यस्य वैश्वानराग्निरूपत्वादेनं द्वेष्यमभिलक्ष्य वैश्वानराग्निनेव प्रवर्तयति ।
तेनाग्निना तमभितो दहतीत्यर्थः ।
तत्रैव कंचिद्विशेषं विधत्ते—
औदुम्बर्या५ शाखायामुद्वासयेत् । ऊर्जा उदुम्बरः । अन्नं
प्राणः । शुग्घर्मः ( ५ ) । इदमहममुष्याऽऽमुष्या-
यणस्य शुचा प्राणमपिंदहामीत्याह । शुचैवास्य
प्राणमपिदहति । ताजगार्तिमार्च्छति, इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० १० । विभा० ९ )
उदुम्बरवृक्षस्य येयं शाखा तस्यां प्रवर्ग्यमुद्वासयेत् । उदुम्बरस्यान्नरूपत्वात्,
अन्नस्य प्राणस्थितिहेतुत्वात्, घर्मस्य च संतापरूपत्वात्, तदनुसारेणोद्वासनकाल इद-
महादिमन्त्र पठेत् । आमुष्यायणस्य देवदत्तपुत्रस्यामुष्य यज्ञदत्तस्य प्राणमिदं
प्रत्यक्षं यथा भवति तथा शुचा संतापेनापिदहामि सर्वतो दग्धं करोमि । एतन्मन्त्र-
पाठनास्य द्वेष्यस्य प्राणं संतापेन दहंत्येव । तदानीमेवासावार्तिं प्राप्नोति ।
देशान्तरं विधत्ते—
यत्र दर्भा उपदीकसंताः स्युः । तदुद्वासयेद्वृष्टिकामस्य । एता
१ क. ॰तदेव वि° । २ क. ग. यक्ष्यमाणो । ३ क. ग. ॰तू । ऊर्जा

३२४ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ४ अनु० ११]
वा अ॒पामनू*ञ्जावर्या॑ नाम । यद्ध॒र्मः । असौ खलु वा आदि॒त्य
इ॒तो वृष्टिमुदी॑रयति । अ॒सावे॒वास्मा आदि॒त्यो वृष्टिं निय॑-
च्छति । ता आपो॑ निय॒ता धन्व॑ना यन्ति ( ६ ) , इति ।
( प्रपा० ५ । अनु० १० । विभा० १० )
गोः पय उत्तरवेदिकासते स्थापयति घर्मो यन्ति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके पञ्चमप्रपाठके दशमोऽनुवाकः ॥ १० ॥
यस्मिन्देशे दर्भा उपदीकसंताः स्तम्बैरविच्छिन्ना भवन्ति । वृष्टिकामस्तत्रोद्वास-
येत् । य एते दर्भा एता एवापामनूज्झावर्या इत्येतन्नामभाजो भवन्ति । अनुज्झा
अनुक्रमगताः प्रवाहाः, तद्युक्ता नद्योऽनू³ज्झावर्याः । आपो वै दर्भा इति श्रुत्यन्तराद्-
र्भाणामविच्छिन्नप्रवाहोपेतनदीरूपत्वम् । प्रवर्गेरंग्यश्चाऽऽदित्यरूपत्वादादित्यवद्वृष्टिप्रदः
अतो दर्भेषु तदुद्वासने सत्यादित्यो द्युलोकाद्वृष्टिं प्रेरयति । ताश्चाऽऽपो धन्वन
मरुदेशेन सह नियताः प्रवर्तन्ते ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठक एकादशोऽनुवाकः ॥ ११ ॥
अथ चतुर्थे द्वादशोऽनुवाकः ।
एकादशे प्रवर्ग्योद्वासनमुक्तम् । तत्र महावीरे द्रव्यपूरणावसरे घर्मैतत्तेऽन्नमिति
मन्त्रात्पूर्वं त्रयो मन्त्रा अपेक्षिताः, तेऽत्र द्वादशेऽभिधीयन्ते ।
म॒हीनां पयो॑ऽसि वि॒हितं॑ दे॒वत्रा ।
कल्पः—"महीनां पयोऽसीति महावीरे गोपय आनयति" इति । विहितं देवत्रे-
मन्त्रशेषः । हे द्रव्य देवत्रा देवनििमत्तं विहितं संपादितं महीनां गवां पयोऽसि ।
ज्योति॑र्भा अ॑सि वन॒स्पती॑नामोष॑धीनाꣳ रस॑ः ।
कल्पः— "ज्योतिर्भा असि वनस्पतीनामोषधीनाꣳ रस इति मधु” इति । महा
आनयतीत्यनुवर्तते । हे मधुद्रव्य वनस्पतीनामोषधीनां च रसभूतस्त्वं ज्योति-
र्ज्योतिषा प्रकाशकोऽसि ।
*अत्र ग. पुस्तके मूले टीकायां च 'अनुज्जावर्यः' इति पाठः ।
१ ग. ˚मनुञ्जाव । २ ग. अनुञ्जा । ३ ग. ˚द्योऽनुञ्जाव । ४ ग. ˚र्ग्यस्याऽऽदि ।
५ ग. ˚तिर्भा प्र° ।

, character by character:
अ
स्का
न
Wait, is there a ा after न?
Look at अस्कान:
Wait! Look at the letter:
अ - स्का - न - ा - ज - ा - नि ??
Wait, why does it look like:
अ (left)
स्का (next)
न (next)
Then ा?
Wait! Is it अस्कानजानि?
Wait, look at the letter न:
Does it have a loop?
Wait, could it be अस्कानजा॑नि॒?
Wait! Why would it be अस्कानजानि?
Let me search the exact text of Taittiriya Aranyaka 4.13:
Let's recall the mantra:
"अस्कानजनि प्राजनि" or "अस्कानजानि प्राजनि"?
Wait! Let's check:
Rigveda Khila / Taittiriya Aranyaka:
"अस्कानजनि प्राजनि" is the well-known mantra!
Wait, but WHY would there be a vertical line?
Wait, look at अस्कानजनि:
Does it have a vertical line?
Wait, let's look at the gap between स्का and नि॒:
Letters in `अस्क

३२५ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०४अनु०१५]
अथ चतुर्थे चतुर्दशोऽनुवाकः ।
कल्पः—"यदि घर्मेण चरत्सु विद्युदापतेद्या पुरस्ताद्विद्युदापतदित्येतैर्यथालिङ्गं जुहु-
यात्" इति । पाठस्तु—
या पु॒रस्ता॑द्वि॒द्युदाप॑तत् । तां त॑ ए॒तेना॑व॑यजे॒ स्वाहा॑ ।
या दक्षि॑णतः । या प॒श्चात् । योत्त॑रतः । योपरि॑ष्टा-
द्विद्युदाप॑तत् । तां त॑ ए॒तेना॑व॑यजे॒ स्वाहा॑, इति ।
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
चतुर्दशोऽनुवाकः ॥ १४ ॥
या विद्युदशनिरूपा पुरस्तात्पूर्वस्यां दिश्यापतत्पतितवती, तां विद्युतं ते तव
संबन्धिनेतेन होमेनावयजे नाशयामि । अत्र त इत्यभिधानाद्धर्मः संबोधनीयः । या
दक्षिणत इत्यादिषु त्रिषु विद्युदित्यादिकमनुषञ्जनीयम् । अनुषङ्गद्योतनायैवोत्तमे मन्त्रे
पुनः पठ्यते ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके चतुर्दशोऽनुवाकः ॥ १४ ॥
अथ चतुर्थे पञ्चदशोऽनुवाकः।
कल्पः—" प्राणाय स्वाहा पूष्णे स्वाहेत्येतावनुवाकौ घर्मप्रायश्चित्तानि " इति ।
घर्मविषये यद्वैकल्यं तद्वारयितुमनुवाकद्वयहोमः । तत्रैकमनुवाकमाह—
प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ऽपा॒नाय॒
स्वाहा॑ । चक्षु॑षे॒ स्वाहा॒ श्रोत्रा॑य॒ स्वाहा॑ ।
मन॑से॒ स्वाहा॑ वा॒चे सर॑स्वत्यै॒ स्वाहा॑, इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
पञ्चदशोऽनुवाकः ॥ १५ ॥
वाक्शब्देन वक्तव्यशब्दमात्रत्वशङ्कां वारयितुं देवतावाचकस्य सरस्वतीशब्दस्य
प्रयोगः ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतै-
त्तिरीयारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके पञ्चदशोऽनुवाकः ॥ १५ ॥
१ म. ऽती, इति तां । २ ग. नाशयाम ।

[प्रपा०४अनु०१७] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३२३
अथ चतुर्थे षोडशोऽनुवाकः ।
अनुवाकान्तरमाह—
पू॒ष्णे स्वाहा॑ पू॒ष्णे शर॑से॒ स्वाहा॑ । पू॒ष्णे प्र॑प॒थ्याय॑
स्वाहा॑ पू॒ष्णे नरं॑धिषाय॒ स्वाहा॑ । पू॒ष्णेऽङ्घृ॒णये॒ स्वाहा॑
पू॒ष्णे नरु॑णाय॒ स्वाहा॑ । पू॒ष्णे सांके॒ताय॒ स्वाहा॑, इति ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
षोडशोऽनुवाकः ॥ १६ ॥
पोषको देवः पूषा । स एव विशेषणभेदाद्भिद्यते । शरसे शत्रूणां हिंसकाय ।
प्रपध्याय प्रकृष्टस्वर्गमार्गहिताय । नरान्मनुष्यान्धिनेाति प्रीणयतीति नरंधिषः, तस्मै ।
अङ्घृणिरञ्जनेन दीप्यमानः, तस्मै । नृ नय इति धातोर्नरुणशब्दः । प्राणिनां स्वस्व-
मार्गेषु नेता नरुणः, तस्मै । आ समन्ताज्ज्ञानमाकेतस्तेन सह वर्तत इति साकेतः,
तस्मै ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीया-
रण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके षोडशोऽनुवाकः ॥ १६ ॥
अथ चतुर्थे सप्तदशोऽनुवाकः ।
कल्पः—“ घर्मेष्टकामुपदधात्युदस्य शुष्माद्द्रानुरित्यनुवाकेन” इति । एतच्च महाग्नि-
चयने द्रष्टव्यम् । तथा च तत्र सूत्रकारेणोक्तम्—“ घर्मेष्टकामुपधाय कुलायिनी तयोः
योगे मन्त्रौ ” इति । पाठस्तु—

• उद॑स्य शु॒ष्माद्भा॒नुर्नाऽऽर्त॒ बिभ॑र्ति । भारं॑ पृ॑थि॒वी न भूम॑ ।
  प्र शु॒क्रैतु॑ दे॒वी म॑नी॒षा । अ॒स्मत्सूत॑ष्टो॒ रथो॒ न वा॒जी ।
  अर्च॑न्त॒ एके॑ म॒हि साम॑ मन्वत । तेन॒ सूर्य॑मधायन् । तेन॒
  सूर्य॑मरोचयन् । घ॒र्मः शिर॒स्तदयम॒ग्निः । पु॒रीष॑मसि॒ सं
• उदस्येत्यादिभूमित्यन्तस्य वाक्यस्यार्थ ऋग्वेदभाष्येऽप्यस्ति स यथा—“अस्य यज्ञस्य
  [शु]ष्माद्भानुः सूर्य उद्गतोद्गच्छति । भूम भूतानि पृथिवीव भारं लोकस्यायं यज्ञो बिभर्ति च ”
  ति । तत्र प्रकरणानुरोधेन यज्ञप्रशंसाऽत्र त्वग्निशंसेति विशेषः ।
  १ ख. ग. प्रवर्ये ।

३२४ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ४ अनु० १७]
प्रि॒यं प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्भूवत् । प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु ।
तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वा सी॑द॒ इति॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपा-
ठके सप्तदशोऽनुवाकः ॥ १७ ॥
भानुः सूर्योऽस्याग्नेः शुष्माद्बलादुदेति । उच्छब्देनाऽऽकाङ्क्षितत्वादेतीत्यध्या-
हर्तव्यः । स च भानुर्नाऽऽर्ति *न प्राप्तः । पुनः पुनरुदयं गच्छतोऽप्यग्निबल-
साहाय्यादार्तिस्तस्य न विद्यते । पृथिवी न भूमिरिव भूमिप्रयातं(?) भारं बिभर्ति ।
यथा पृथिवी प्राणिनां भारं सहते तथाऽयं रश्मिभारं सहते । तस्याग्नेः प्रसादाच्छुभ्रा
निर्मला मनीषा देवी कर्मणि मनः प्रेरयन्ती देवता प्रकर्षेणैतु प्राप्नोतु । १ किंनिमित्त-
[L

प्रपा० ४ अनु० १८] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३५५
ये ते॒ अ॒र्द्रा॒ इन्द॑वो॒ या उ॑ नाम॑यः । यास्ते॑ अग्ने
तनू॒व ऊर्जा॒ नाम॑ । ताभि॑स्त्वमु॒भयी॑भिः संवि॒-
दानः॑ । प्र॒जाभि॑रग्ने॒ द्रवि॑णे॒ह सी॑द । प्र॒जाप॑तिस्त्वा
सादयतु । तया॑ देव॒तयाऽङ्गि॒रस्वद्ध्रु॒वा सी॑द॒ इति॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठकेऽ-
ष्टादशोऽनुवाकः ॥ १८ ॥
हेऽग्ने ते त्वदीया आर्द्रा योनयोऽश्वत्थवृक्षादिरूपा आर्द्राः कारणविशेषाः
सन्ति । “अश्वत्थाद्धव्यवाहाद्वि जातामग्नेस्तनुं यज्ञिया ५ संभरामि” इति श्रुतेः । याश्च
हुतायिनीराहवनीयादिस्थानविशेषाः सन्ति । हेऽग्ने ते त्वदीया इन्दवश्चन्द्रप्रभृतयः
स्थानविशेषा ये सन्ति । या ऊर्जुना (उ ना)भयो याश्चोर्जुना(याश्च वा) म्प्रभृदि-
स्थानविशेषाः सन्ति । हेऽग्ने ते त्वदीया याश्चान्यास्तनुव ऊर्जो नामौषध्यादिरू-
पत्वेनोर्जनामधारिण्यः सन्ति । ताभिः सर्वाभियुक्तस्त्वमुभयीभिर्देवीभिर्मानुषी-
भिश्च प्रजाभिः संविदान ऐकमत्यं गतस्त्वमिह क्षेत्रे द्रविणास्माकं धननिमित्तं
ऽग्ने सीद तिष्ठ । प्रजापतिरित्यादि पूर्ववत् ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्ति-
रीयारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठकेऽष्टादशोऽनुवाकः ॥ १८ ॥
═══════════
अथ चतुर्थ एकोनविंशोऽनुवाकः ।
कल्पः—“अध्वर्युरग्निमभिमृशत्यग्निरसि वैश्वानरोऽसीत्यनुवाकेन” इति । पाठस्तु—
अ॒ग्निर॑सि वैश्वान॒रोऽसि॑ । सं॒व॒त्स॒रोऽसि॑ । प॒रि॒व॒त्स॒-
रोऽसि॑ । इ॒दाव॑त्स॒रोऽसी॑दुवत्स॒रोऽसि॑ । इ॒द्वत्स॒रोऽसि॑
व॒त्स॒रोऽसि॑ । तस्य॑ ते वस॒न्तः शिरः॑ । ग्री॒ष्मो द॒क्षि॑णः
प॒क्षः । व॒र्षाः पुच्छ॑म् । श॒रदुत्त॑रः प॒क्षः । हे॒मन्तो मध्य॑म् ।
पूर्व॑पक्षाश्चित॑यः । अप॑रपक्षाः पुरी॑षम् । अहो॑रात्राणी-
ष्टका॑ः । तस्य॑ ते मासा॑श्चार्धमा॒साश्च॑ कल्पन्ताम् । ऋ॒तव॑स्ते
१ ग उर्जुनां॰ । २ क, ख. ॰न्ति । हेऽ॰ । ३ क. ख. ॰ग्ने त इ॰ । ४ क. ख. ॰न्दवो
यान्या॰ । ५ क. ख 'हाः । ऐडिक्या वित्याऽध्व॰ ।

३५६ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम् - [प्रपा०४अनु०२०]
कल्प॑न्ताम् । सं॒व॒त्स॒रस्ते॑ कल्पताम् । अहो॑रा॒त्राणि॑ ते
कल्प॑न्ताम् । एति॒ प्रेति॒ वीति॒ समित्युदिति॑ । प्र॒जाप॑-
तिस्त्वा सादयतु। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गि॒रस्वद्ध्रु॒वः सी॑द, इति।
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठक एकोन-
विंशोऽनुवाकः ॥ १९ ॥
इष्टकाभिर्निष्पन्न हे देव त्वमग्निरसि । अङ्गारैर्विनेष्टकाशरीरमात्रेणैवाग्नित्वम् ।
वैश्वानरो विश्वेषां नराणामुपकारकोऽसि । प्रभवादीनामेकैकपञ्चके वर्तमानाः शब्दाः
संवत्सरादयः । सर्वेष्वनुगतो वत्सरः । त्वमेवं षड्विधोऽसि । तस्य तथाविधस्य त
ऊर्जरूपस्य वसन्ताद्यृतवः शिरआद्यवयवाः । चैत्रादिमासेषु ये शुक्लपक्षास्ते चितिरूपाः।
ये च कृष्णपक्षास्ते पुरीषरूपाः । यान्यहोरात्राणि तानीष्टकारूपाणि । तस्य ते तादृ-
शस्य तव मासादयः स्वस्वकार्यक्षमा भवन्तु । इतिशब्दशिरस्का आप्रविसमुद उपसर्गा
अत्र निर्दिष्टाः । तैरूचितक्रियां संयोज्याग्निः¹ स्तोतव्य इति तात्पर्यार्थः ।
उचितक्रियाणां च बहूनां संभवान्महती स्तुतिः संपद्यते । प्रजापतिरित्यादि पूर्ववत् ।
अग्निविशेषणत्वादध्रुव इति (पुं)लिङ्गनिर्देशः ।
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतै-
त्तिरीयारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठक एकोनविंशोऽनुवाकः ॥ १९ ॥
अथ चतुर्थे विंशोऽनुवाकः।
भूर्भुवः॒ सुव॑ः ।
[कल्पः--] "भूर्भुवः सुवः, इति सर्वप्रायश्चित्तानि" इति । त्रयो लोकाः सुखप्रदा
भवन्त्विति मन्त्रत्रयस्यार्थः ।
कल्पः-- "यदि महावीरः पद्येतोर्ध्व ऊ षु ण ऊतय इति द्वाभ्यामुच्छ्रयति" इति² ।
पाठस्तु-
ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॑ । ऊ॒र्ध्वो न॑ः पा॒ह्यंह॑सः, इति ।
एतच्च मन्त्रयोः प्रतीकद्वयम् । तौ च मन्त्रावञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्त इत्यनुवाके
व्याख्यातौ ।
१ ग. ॰ज्याग्निहोत्रं स्तोतव्यमिति। २ ख. 'ति । ऊँ० ।

[प्रपा०४अनु०२०] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३२७
कल्पः—“यदि भिद्येत विधुं दद्राणमिति संदध्यात्” इति । पाठस्तु—
विधुं॒ दद्रा॑ण॒ᳵ सम॑ने बहु॒नाम् । युवा॑न॒ᳵ सन्तं॑
प॒लि॒तो ज॑गार । दे॒वस्य॑ पश्य॒ काव्यं॑ महि॒-
त्वाऽद्या म॑मार॑ । स ह्यः समा॑न, इति ।
बहूनां कर्मणां समने समीचीनचेष्टारूपेऽनुष्ठाने दद्राणं भूयः प्रवर्तमानं विधुमनु-
ज्ञानस्य विधातारं महावीरं युवानं यौवनोपेतपुरुषवद्दृढमेव सन्तं पलितो वयोहीनस्-
तः शैथिल्यविशेषो जगार निगीर्णवान् । देवस्य जगद्विधातुः परमेश्वरस्य काव्य-
मभिज्ञानरूपं महित्वा महिमानं पश्य हे जनसमूहावलोकय । किं तन्माहात्म्यमिति
तदुच्यते । स महावीरो ह्यः पूर्वेद्युः समान सम्यक्चेष्टितवान् । अद्यास्मिन्दिने ममार
म्रोऽभूत्, ईदृशं खल्वीश्वरस्य माहात्म्यम् ।
कल्पः—“ततो यानि दृढार्थे संश्लेषणानि स्युस्तैरेनमाभिसंदध्यात्, यदन्यन्मासा-
माषेभ्यश्च । यद्वते चिदभिश्रिष इति । भिन्नं महावीरं विधुं दद्राणमिति मन्त्रेण संधाय
दृते चिदिति मन्त्रेण संश्लेषणसाधनैरुपलिम्पेत्” [इति] । पाठस्तु —
यद्दृ॒ते चि॑द॒भिश्रि॑षः । पु॒रा ज॒र्तृभ्य॑ आ॒तृदः॑ । संधा॑ता सं॒धिं
म॒घवा॑ पु॒रोव॑सुः (१) । निष्कर्त्ता॒ विह्र॑तं॒ पुन॑ः, इति ।
यन्महावीरस्वरूपं जर्तृभ्यः पुरा कपालॅर्जरणेभ्यः कपालानां चूर्णीभावेभ्यः पूर्वम-
भिश्रिष ऋतेऽभितः संश्लेषणसाधनानि द्रव्याणि विनाऽऽतृदस्तर्दनं भङ्गं प्राप्नोत् ।
महावीरस्य मघवेन्द्रः संधिं संधानं [ संधाता ] करिष्यति । कीदृशो
। पुरोवसुः पुरतोऽवस्थितानि वसूनि संश्लेषणसाधनानि द्रव्याणि यस्यासौ
सुः । इत्थं स इन्द्रो विहृ(हरू)तं विशेषेण भग्नं महावीरं पुनर्निष्कर्ता पुनरपि
रिष्यति ।
पुन॑रू॒र्जा सह र॒य्या ।
ल्पः—“यदि घर्ममतिपरीयुर्न वा प्रतिपरीयुः पुनरूर्जा सह रय्येत्येताभ्यामेनं
रीयुः” इति । त्रिः परिषिञ्चन्पर्येतीति यदुक्तं तत्राधिकपर्यावर्तने, त्रिः पुनः [प्रति]-
न्तीति विपरीतावर्तने यदुक्तं तदकरणेऽप्येतत्प्रायश्चित्तम् । तत्र मन्त्रेणोदितं
१ ग. संदध्यात् 'इ'. २ ग. ˚मेवं स˚ । ३ ग. ˚संदृद्यात् । ४ क. ˚म्पेत् । पा० ।
विहृतं । ६ क. ख. ˚लक्षर˚ । ७ क. ख. ˚नां भूतिभावस्य पू˚। ८ ग. मन्त्रयोर्गादिर्हं प्र० ।

, d-ga ligature: द्ग)! "पात्रस्योपर्यूद्गमने" (with दीर्घ ऊ: पात्रस्योपर्यूद्गमने).
Wait, look at "सत्ये-":
"सत्ये-" - wait, is it "सति" or "सत्ये-"?
"सत्ये-" with hyphen? At the beginning of line 5: "तत्प्रायश्चित्तम् ।"
Ah! "सत्येतत्प्रायश्चित्तम्" split as "सत्ये-" and "तत्प्रायश्चित्तम्"!
Yes, सति + एतत् = सत्येतत्! Split across lines: "सत्ये-" / "तत्प्रायश्चित्तम् ।". Perfect!

Line 5:
तत्प्रायश्चित्तम् । तत्र प्रथमामृचमाह—

Line 6:
मा नो॑ घ॒र्म व्यथि॑तो॒ विव्य॑थो नः॑ । मा न॒:

Line 7:
पर॒मध॑रं मा रजो॒ऽनैः॑ । मोष्व॑स्मा॒ᳵस्तम॑स्य॒न्त-

Line 8:
र्धाः॑ । मा रु॒द्रिया॑सो अ॒भिगु॑र्वृधानः॑, इति ।

Line 9:
नोऽस्मदीय हे घर्म हविर्द्रव्य त्वं व्यथितश्चलितो भूत्वा नोऽस्मान्मा विव्यथो

Line 1

[प्रपा०४अनु०२०] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २२९

उ॒ग्रा श॒तापा॑ष्ठा॒ घ॒ विषा॒ परि॑ णो वृणक्तु, इति ।
हे मित्रावरुणौ नोऽस्मान्धर्मापराधरहितानिह कर्मणि, उपावतमुपेत्य रक्षतम् ।
हे सखाया सखिवदत्यन्तस्निग्धौ युवामिह कर्मणि नोऽस्मानन्वाधीयाथामनुक्रमेण
सर्वतो दीप्तान्कुरुतम् । आदित्यानां संबन्धिनो हेतिः पापिषु हिंसाकरणमायुधं नोऽ-
स्मान्परिवृणक्तु सर्वतो वर्जयतु । कीदृशी हेतिः । प्रसि॒तिः प्रकृष्टबन्धना । उ॒ग्रा तीक्ष्णा-
घाता । शतापाष्ठा बहुस्पर्शा, बहुभिरवयवैः प्रहर्तुं समर्थेत्यर्थः । विषा व्यापिनी ।
वैशब्दो यथोक्तविशेषणसमुच्चयार्थः ।
चतुर्थ्यादीनामष्टमान्तानां पञ्चानां प्रतीकानि दर्शयति—
इ॒मं मे॑ वरुण तत्त्वा॑ यामि । त्वं नो॑ अग्ने
स त्वं नो॑ अग्ने । त्वम॑ग्ने अयासि॑, [इति] ।
तत्राऽऽद्यं मन्त्रद्वयमिन्द्रं वो विश्वतस्परीन्द्रं नर इत्यत्र व्याख्यातम् । अनन्तरं तु
मन्त्रद्वयमायुष्टे आयुर्दा अग्न इत्यत्र व्याख्यातम् । अन्तिमो जुष्टो दमूना इत्यत्र
व्याख्यातः ।
उद्द्व॒यं तम॑स॒स्परि॑ । उदु॒ त्यं
चि॒त्रम् । वय॑ः सुप॒र्णाः ( ३ ) ।
पु॒रोव॑सु॒र्हीडि॑पाता५ सुप॒र्णाः ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
विंशोऽनुवाकः ॥ २० ॥
कल्पः—"यदि घर्मेण चरँस्तत्त्वादित्योऽस्तमियादपरस्यां द्वारि दर्भेण हिरण्यं प्रबध्यो-
द्द्वयं तमसस्परीत्यादित्यमुपस्थायोदुत्यं चित्रमिति द्वाभ्यां गार्हपत्ये हुत्वा प्रव्रज्य श्वोभूते
त्रयः सुपर्णा इत्यादित्यमुपतिष्ठन्ते” इति । चतसृणामेतासामत्र प्रतीकान्याम्नातानि ।
उद्द्वयमिति मन्त्रः समास्त्वाऽग्न इत्यनुवाके व्याख्यातः । उदु त्यं चित्रमिति द्वयमुदु त्यं
जातवेदस इत्यनुवाके व्याख्यातम् । वयः सुपर्णा इति व्याख्यास्यते ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके विंशोऽनुवाकः ॥ २० ॥

—————

१ ग. ˚ष्ठाऽद्य वि˚ । २ ग. ˚साधार˚ । ३ क. ख. ˚बन्धना । उ˚ । ४ ग. अवशब्दो ।
५ ग. चरंस्त्वादि˚ । ६ ग. ˚रीत्युप˚ । ७ ख. ग. ˚ष्ठन् इ˚ । ८ ग. ˚ति मन्त्रः स ईं पाहीत्यनु-
वाके व्याख्यातः । इ˚ ।
५२