तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

[प्रपा०४अनु०२०] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । २२९

उ॒ग्रा श॒तापा॑ष्ठा॒ घ॒ विषा॒ परि॑ णो वृणक्तु, इति ।
हे मित्रावरुणौ नोऽस्मान्धर्मापराधरहितानिह कर्मणि, उपावतमुपेत्य रक्षतम् ।
हे सखाया सखिवदत्यन्तस्निग्धौ युवामिह कर्मणि नोऽस्मानन्वाधीयाथामनुक्रमेण
सर्वतो दीप्तान्कुरुतम् । आदित्यानां संबन्धिनो हेतिः पापिषु हिंसाकरणमायुधं नोऽ-
स्मान्परिवृणक्तु सर्वतो वर्जयतु । कीदृशी हेतिः । प्रसि॒तिः प्रकृष्टबन्धना । उ॒ग्रा तीक्ष्णा-
घाता । शतापाष्ठा बहुस्पर्शा, बहुभिरवयवैः प्रहर्तुं समर्थेत्यर्थः । विषा व्यापिनी ।
वैशब्दो यथोक्तविशेषणसमुच्चयार्थः ।
चतुर्थ्यादीनामष्टमान्तानां पञ्चानां प्रतीकानि दर्शयति—
इ॒मं मे॑ वरुण तत्त्वा॑ यामि । त्वं नो॑ अग्ने
स त्वं नो॑ अग्ने । त्वम॑ग्ने अयासि॑, [इति] ।
तत्राऽऽद्यं मन्त्रद्वयमिन्द्रं वो विश्वतस्परीन्द्रं नर इत्यत्र व्याख्यातम् । अनन्तरं तु
मन्त्रद्वयमायुष्टे आयुर्दा अग्न इत्यत्र व्याख्यातम् । अन्तिमो जुष्टो दमूना इत्यत्र
व्याख्यातः ।
उद्द्व॒यं तम॑स॒स्परि॑ । उदु॒ त्यं
चि॒त्रम् । वय॑ः सुप॒र्णाः ( ३ ) ।
पु॒रोव॑सु॒र्हीडि॑पाता५ सुप॒र्णाः ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके चतुर्थप्रपाठके
विंशोऽनुवाकः ॥ २० ॥
कल्पः—"यदि घर्मेण चरँस्तत्त्वादित्योऽस्तमियादपरस्यां द्वारि दर्भेण हिरण्यं प्रबध्यो-
द्द्वयं तमसस्परीत्यादित्यमुपस्थायोदुत्यं चित्रमिति द्वाभ्यां गार्हपत्ये हुत्वा प्रव्रज्य श्वोभूते
त्रयः सुपर्णा इत्यादित्यमुपतिष्ठन्ते” इति । चतसृणामेतासामत्र प्रतीकान्याम्नातानि ।
उद्द्वयमिति मन्त्रः समास्त्वाऽग्न इत्यनुवाके व्याख्यातः । उदु त्यं चित्रमिति द्वयमुदु त्यं
जातवेदस इत्यनुवाके व्याख्यातम् । वयः सुपर्णा इति व्याख्यास्यते ॥
इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरी-
यारण्यकभाष्ये चतुर्थप्रपाठके विंशोऽनुवाकः ॥ २० ॥

—————

१ ग. ˚ष्ठाऽद्य वि˚ । २ ग. ˚साधार˚ । ३ क. ख. ˚बन्धना । उ˚ । ४ ग. अवशब्दो ।
५ ग. चरंस्त्वादि˚ । ६ ग. ˚रीत्युप˚ । ७ ख. ग. ˚ष्ठन् इ˚ । ८ ग. ˚ति मन्त्रः स ईं पाहीत्यनु-
वाके व्याख्यातः । इ˚ ।
५२