तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

३१० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०४अनु०११]
कल्पः—“घर्मैतत्तेऽन्नमेतत्पुरीषमिति दध्ना मधुमिश्रेण पूरयति” इति । पाठस्तु-
घ॒र्मैतत्तेऽन्न॑मे॒तत्पु॑री॒षम् । तेन॑ वर्धस्व॒ चाऽऽ च॑ प्यायस्व । वर्धि॒-
षी॒महि॑ च व॒यम् । आ च॑ प्यासिषी॒महि॑ (४), इति ।
हे घर्मैतन्मधुमिश्रं दधि ते तवान्नम् । एतच्च पुरीषं संपूर्णम् । तेन मधुमिश्रेण
दध्ना त्वं वर्धस्वाऽऽप्यायस्व च । अभिवृद्धिः स्वरूपबाहुल्यम् । आप्यायनं मैनसः
परितोषः । त्वत्प्रसादाद्वयमपि वृद्धिमप्यायनं च प्राप्नवाम ।
एतन्मन्त्रसाध्यं पूरणं विधत्ते—
घर्मैतत्तेऽन्नमेतत्पुरीषमिति दध्ना मधुमिश्रेण पूरयति । ऽऊर्ग्वा
अन्नाद्यं दधि । ऊर्जैवैन्नमन्नाद्येन समर्धयति (७), इति ।
( प्रपा० ४ । अनु० ९ । विभा० २० )
ऊर्क्शब्देन स्वादुत्वमुच्यते । अन्नाद्यशब्देनोदरपूर्तिहेतुत्वम् ।
वेदनं प्रशंसति—
अनशनायुको भवति । य एवं वेद इति, ।
( प्रपा० ४ । अनु० ९ । विभा० २१)
अशनेच्छाशीलोऽशनायुको दरिद्रः । अनशनायुकस्तुसः ।
कल्पः—“अथैनमुपतिष्ठन्ते रन्तिर्नामासि दिव्यो गन्धर्वः” इति । रन्तिरित्यादयः पारी
जानादहीनामित्यन्ता बहवो मन्त्राः । तेषु प्रथमं मन्त्रमाहँ—
र॒न्तिर्नामा॑सि दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः । तस्य॑ ते॒ पद॒द्भि॑-
र्विधा॑नम् । अ॒ग्निरध्यक्षः॑ । रु॒द्रोऽधि॑पतिः, इति ।
रन्तिनामको द्युलोकवर्ती यो गन्धर्वोऽस्ति हे प्रवर्ग्य तद्रूपस्त्वमसि । तस्य ते ता-
दृशस्य गन्धर्वरूपस्य तव हविर्धाने पद्धद्भिविर्धानाख्यमण्डपादिसदृशम् । उत्तरवे-
प्राक्शिरस्त्वेनावस्थितस्य तवाधोभागवर्तित्वात् । योऽयमग्निरुत्तरवेदिगतः सोऽयमध्य-
क्षास्तव स्वामी । योऽयं रुद्रः क्रूरो देवः सोऽयमधिपतिरनिष्टनिवारणेनाधिक्यात्पालकः
मन्त्राक्षरैः प्रवर्ग्यमहिम्नः स्पष्टप्रतिभानं दर्शयति—
रन्तिर्नामासि दिव्यो गन्धर्व इत्याह । रूपमेवा-
स्यैतन्महिमानँ रन्तिं बन्धुतां व्याचष्टे, इति ।
( प्रपा० ४ । अनु० ९ । विभा० २२)
१ ग. ०ण पात्राणि पू० । २ ग. ०वृद्धिस्व० । ३ ग. मानसः । ४ ख. ऊर्ध्वा । ५ क.
अनश० । ६ क. ०ष्ठते र० । ७ ग. ०ह । पाठस्तु—र० ८ ग. ते यद् । ९ ग. ०नं ब०
१० ग. ०वेदिं ग० ।