मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

२२२ मानमारे [अध्यायः
क्रमुकैर्वशंयुक्तं वा वेणुभिश्चोर्ध्ववंशकम् ।
दीर्घं च तिर्यग्वंशं चोर्ध्वं तद् दीर्घवंशकम् ॥ १२ ॥ 24
नालिकेरदलानि(लै)श्च बद्ध्वा त्वाच्छादनं भवेत् ।
अन्यैरपि दलास्(लैः) सर्वे य(वैर्ये)थालाभं वितानयेत् ॥ १३ ॥
वातेन त्वचलं तत्र कुर्यादिच्छिचिका प्रपा ।
प्रपाङ्गं च प्रपाश्चैतत्कुर्यात्तत्तद्विधूतयाः ॥ १४ ॥ 28
देवालये गृहे वापि मण्डपे पृथगेववा ।
अन्तर्वापि बहिर्वापि परितस्तु यथा प्रपा ॥ १५ ॥
यत्र देशे प्रपां कुर्यात्तत्र दोषो न विद्यते ।
इति प्रपाङ्गमुक्तं तं(तु) मण्डपं वच्यतेऽधुना ॥ १६ ॥ 32
देवालयेषु सर्वेषु संयुक्ते बहुमण्डपम् ।
पुण्यक्षेत्रे तथारामे ग्रामादौ वास्तुमध्यमे ॥ १७ ॥
[L14

३४] मण्डपविधानम् २२३
अथवा तन्मुखे कुर्यादेकद्वित्रि च मण्डपम् ।
स्नपनं प्रतिमाङ्गानां गीतनृत्तार्थमण्डपम् ॥ २६ ॥ 52
मण्डपं द्वितीयं चैतत् भ्र(द्र)मण्डप(पं) तन्मुखे [च] ।
आदौ चाध्ययनार्थं स्यात्प्रतिमामण्डपं तथा ॥ २७ ॥
तत्रैव मण्डपं कुर्यात्प्रतिमामण्डपं बुधः ।
त्रिचतुः(तुष्)पञ्चषट्सप्तचाष्टरन्ध्रं वि(द्वि)भित्तिकम् ॥ २८ ॥ 56
प्रथमात्सप्तमान्तं च भित्तिरे(मे)कं(कां) प्रकल्पयेत् ।
तस्मात्तथैकपङ्क्त्यन्तमेकभागैर्विवर्धनात् ॥ २९ ॥
मण्डपानां च सप्तानां प्रत्येकं पञ्चधा भवेत् ।
एवं तु चतुरश्रं स्यात्तस्मादेकेन वर्धनात् ॥ ३० ॥ 60
तत्स्रमाधिकायतं समं वा चायंतं तु वा ।
युग्मभित्तिश(म्) च यः(यां) कुर्यान्मध्यस्तम्भान्विवर्जयेत् ॥ ३१ ॥
तत्त्वधिष्ठान(नं) पादं च प्रस्तरं च त्रिवर्गकम् ।
तदूर्ध्वे मण्डपानां(न्तं) च चूलिकाकार्यहर्म्यकम् ॥ ३२ ॥ 64
अन्तर(रं) प्रस्तरोपेतं कुर्यात्तु समलङ्कृतम् ।
सोपपीठमधिष्ठानं केवलं वा मसूरकम् ॥ ३३ ॥
हर्म्योपपीठयुक्तं चेत्सोपपीठादिमण्डपम् ।
पीनोपपीठहर्म्यं चेन्मण्डपं च त्रिवर्गकम् ॥ ३४ ॥ 68
हर्म्यं च (र्म्यस्य) विपरीतं चेत्स्वामिनो मरणं ध्रुवम् ।
प्रस्तरं तत्र यत्तत्र प्रासादवदलङ्कृतम् ॥ ३५ ॥
प्रासादवदलङ्कृत्य चाधिकालङ्कृतं तु वा ।
वाह्यं चालयवद् भूष्यं मण्डपान्तमितीष्यते ॥ ३६ ॥ 72
तेषां क्रमेण विन्यासं (स) लक्षणं वक्ष्यतेऽधुना ।
चतुरस्रसमाकारं सममानं त्रिभित्ति(भक्ति)कम् ॥ ३७ ॥
षोडशस्तम्भसंयुक्तं चतुर्द्वारसमन्वितम् ।
चतुर्दिक्कू(श) भद्रविस्तारमेकभागेन निर्गमम् ॥ ३८ ॥ 76
चतुरश्रं चतुर्भक्तिः षोडशस्तम्भसंयुतम् ।
चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारमेकभागेन भद्रकम् ॥ ३९ ॥

'? No, it's 'द' with something?
Wait! Look at verse 48, second half:
"चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारं ..."
What fits the meter?
च-तुर्-दिक्-षु (4) च-तुर्-द्वा-रं (4) = 8 syllables.
Next pada:
स-प्त-द-ग्मे (4) स-भ-द्र-कम् (4) = 8 syllables!
So that word has 4 syllables:
1: स
2: प्त
3: द (or something else?)
4: ग्मे / श्मे / र्मे ?
Wait! Look at syllable 3 and 4:
Could it be 'रङ्गे'?
"सप्तरङ्गे सभद्रकम्"?
Wait! Look at line 17: "कल्पयेन्नवरङ्गं" (9 ranga).
Line 19: could it be "सप्तरङ्गे"?
LOOK AT IT!
स (sa)
प्त (pta)
र (ra)
ङ्गे (ṅge)!
LOOK AT 'रङ्गे':
The third letter is 'र'!
The fourth letter is 'ङ्गे'!
Look at line 20: "षडङ्गे"! Compare the 'ङ्गे' in 'षडङ्गे' with the fourth letter in line 19:
THEY ARE THE EXACT SAME GLYPH: 'ङ्गे'!!
And

३४] मण्डपविधानम् २२५
नभो(वो)र्ध्वे कूटसंयुक्तं सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
एवं तु चतुरश्रं स्यात्तदायाममिहोच्यते ॥ ५४ ॥ 108
त्रिभक्ति विस्तृतं चैव षड्भक्तायाम(मं) कल्पयेत् ।
मूलाग्रे द्वारसंयुक्तं पार्श्वे द्वारं न योजयेत् ॥ ५५ ॥
अथवा हीनाधिकांशेन दीर्घ(दैर्घ्य)मध्ये प्रवेशकम् ।
अंशोनाष्टावलिन्दं स्यात् शे(च्छे)षं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ५६ ॥ 112
चतुर्भाग(गं) विशाले तु चाष्टभागा(गमा)यतं तथा ।
द्व्यंशषड्भाग(गं) विस्तारं दीर्घ(दैर्घ्यं) मध्ये च मण्डपम् ॥ ५७ ॥
परितस्तस्य बाह्ये तु भागेनालिन्द्र(न्द)मिष्यते ।
यथेष्टद्वारसंयुक्तं शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ५८ ॥ 116
भूतभागेन विस्तारं दशभागं तथायतम् ।
तन्मध्ये त्र्यंशविस्तारं चाष्टांशायाममण्डपम् ॥ ५९ ॥
तद्वहिः परितो वा(द्वा)रमेकभागेन कारयेत् ।
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ ६० ॥ 120
षड्भागेन विशालं स्यात्सप्तमेनाधिकायतम् ।
द्विभागं मध्यरङ्गं स्यात्परितो द्व्यंशेन मण्डपम् ॥ ६१ ॥
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
विस्तारं चाष्टभागं स्यादायामं षोडशांशकम् ॥ ६२ ॥ 124
तन्मध्ये वेदभागेन द्वादशांशेन मण्डपम् ।
परितः अंशोनालिन्द्रं(न्दं) स्याच्छेषं पूर्ववदाचरेत् ॥ ६३ ॥
नवभागेन विस्तारं चाष्टदशांशमायतम् ।
त्रिभागे द्वादशांशेन मध्यरङ्गं प्रकल्पयेत् ॥ ६४ ॥ 128
तद्बाह्येऽलिन्द्र(न्द)मंशेन परितो द्वि(द्वां)शेन मण्डपम् ।
अथवा चैकभागे तु चान्तर्बाह्येत्वलिन्द्र(न्द)कम् ॥ ६५ ॥
चतुष्कशं चतुर्मा(र्वा)सं चेष्टदिग्गतभित्तिकम् ।
उक्तवद् द्वारसंयुक्तं सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ ६६ ॥ 132
विशाले दशभागे तु विंशत्यंशं तथायतम् ।
परितोऽलिन्द्र(न्दं) भागं स्याद्विस्तारं द्विगुणायतम् ॥ ६७ ॥
28

)? Wait, does द्विवृद्धिगुणायतम्make sense? YES! "द्विवृद्धि" = increasing by two! In architecture, dimensions often increase by two parts: "द्विवृद्धि"! Wait, look at the first letter: does it have a top loop? Wait, look atवृinचावृतालिन्द्रin line 3: Look atवृin line 3:चावृता-> 'व' with 'ृ' at the bottom! Now look at line 6 inside the parens: Top of the first letter has a loop! Like 'श' or 'रु'! Wait, does 'श' have a loop? Yes. Does 'रु' have a loop? Wait, look at line 6:विस्तारे(रं) रुद्रभागं स्याद्विस्तारं द्वि(.....)गुणायतम् ।Wait, let's look at the options: Whether it isद्वि(शद्भि)orद्वि(षड्भि)orद्वि(रुद्भि)orद्वि(वृद्धि): Wait, let's look at the right side of the parenthesis: )Thenगु ण ा य त म्->गुणायतम्`!
Wait, let's look at line 6 again, character by character:
वि - स - त् - त - ा - र - े -

३४] मण्डपविधानम् :१२७
देवतार्थं समुद्दिश्य पानीयाय मण्डपम् ।
पूर्वोक्तविजयं नाम मण्डपं तत्र कारयेत् ॥ ८२ ॥ 164
त्रिभागं चतुरश्रं स्याच्चतुर्द्वारसमन्वितम् ।
द्विरष्टरविपादं स्यात् सिद्धयागादि सर्वशः (योगाख्यमुच्यते) ॥ ८३ ॥
चतुरश्रं चतुर्भागं मध्यस्तम्भान्परित्यजेत् ।
मध्ये तु चाङ्गं कुर्यात् कं(दं)शेनावृतमण्डपम् ॥ ८४ ॥ 168
एकद्वित्रिचतुर्द्वारं कल्पयेत्तु यथेष्टकम् ।
एकांशमावृतद्वारं पार्श्वे वारं प्रकल्पयेत् ॥ ८५ ॥
एकद्विभागविस्तारं निर्गमं भद्रसंयुतम् ।
तत्पार्श्वे च मुखे वापि सोपानं तत्प्रकल्पयेत् ॥ ८६ ॥ 172
एवं तु पद्मार्कं प्रोक्तं देवानां पचनालयम् ।
सिचालयमण्डपं चापि पचनालयमेव च ॥ ८७ ॥
विस्तारे(रं) वेदभागेन पञ्चभागं तदायतम् ।
द्वित्रिभागाङ्क(ङ्ग)णं मध्ये चांशेनावृतमण्डपम् ॥ ८८ ॥ 176
तद्बहिः परितो देशे चांशेनालिन्द्र(न्द)मिष्यते ।
त्र्यंशं तद्भद्रविस्तारं निर्गमांशेन योजयेत् ॥ ८९ ॥
वातायनसमायुक्तमेकद्वारं प्रकल्पयेत् ।
अङ्कणे च प्रपायुक्तं पद्मा(पुष्पा)ख्यं पुष्पमण्डपम् ॥ ६० ॥ 180
पञ्चांशं चतुरश्रं स्यात्तत्रिभागाङ्गणं भवेत् ।
तद्बहिः परितोऽशेन मण्डपं परिकल्पयेत् ॥ : १ ॥
वातायनसमायुक्तं भद्र(द्रं) शेषं तु पूर्ववत् ।
जलसंपूरितार्थाय(र्थं च) भद्रमण्डपमीरितम् ॥ ६२ ॥ 184
तदेकभागाधिकं वापि द्विभागाधिकमायतम् ।
तद्वि द्वित्रिभागं वा (विस्)तारं पञ्चांशमायतम् ॥ ६३ ॥
विस्तारे मण्डपं कुर्यात् इ(वि)ट्दिग्गतभित्तिकम् ।
अग्रे च द्वारमेकं स्याद्युक्त्या चाङ्गणसंयुतम् ॥ ३४ ॥ 188
तद्बहिः परितोऽशेन द्वारं कुर्याद्विचक्षणः ।
मण्डपं भद्रसंयुक्तं धान्यनिक्षेपयोग्यकम् ॥ ६५ ॥

२२८ मानसारः [अध्यायः
षड्भागेन विशाले तु चायामं चाष्टभागिकम् ।
वेदभागेन विस्तारं षड्भागायामतोऽङ्गणम् ॥ ९६ ॥ 192
तत्तद्वाह्यावृतौंशेन वसपं(मण्डपं) परिकल्पयेत् ।
आयामे मध्यसूत्रात्तु वामे द्वारं तु योजयेत् ॥ ९७ ॥
कूटाङ्गं मण्डपं कुर्यात्प्रच्छादनमथापि वा ।
शिवालयमण्डपं प्रोक्तं धान्यकर्शन(र्वणा)योग्यकम् ॥ ९८ ॥ 196
पञ्चसप्तांशविस्तारं तस्याद्वि(द्व्यं)शाधिकांयतम् ।
मण्डपं तत्तदंशेन समाश्रं वायतं तु वा ॥ ९९ ॥
तत्रिभागाङ्गशं मध्ये चैकद्व्यंशेन मण्डपम् ।
वातायनसमायुक्तं इ(चे)ष्टदिग्वा(द्गता)रसंयुतम् ॥ १०० ॥ 200
मध्ये प्रच्छादनं कुर्यात्प्रपाङ्गं वाधिकल्पयेत् ।
एकभागेन बाह्ये तु परितो भूप(भ्रमा)लिन्दकम् ॥ १०१ ॥
तत्तद्भागेन संयुक्तं मे(मा)नं प्रागुक्तवन्नयेत् ।
एवं तु(नृत्ताख्य)मण्डपं प्रोक्तं नृत्तश्रवणयोग्यकम् ॥ १०२ ॥ 204
तदेव चेष्टदिग्वासं कुर्याद्देवं तु जालकम् ।
वस्त्राभरणशास्त्रादीन्(दि)रत्नकोशादियोग्यकम् ॥ १०३ ॥
विस्तारं सप्तभागं स्याद्यष्टेष्टांशं तथायतम् ।
समाश्रं वाथ वेदाश्रं कुर्यादास्थानमण्डपम् ॥ १०४ ॥ 208
विस्तारं(र)द्विगुणं वापि त्रिगुणं वा तदायतम् ।
समाश्रं सप्तसप्तांशे त्रित्रिमध्यमरङ्गतम् ॥ १०५ ॥
परितो (तश्चै)कैकभागं ह्यंशैर्क मण्डपं तु वा ।
पृष्ठे तत्पार्श्वयोर्मध्ये मुखे पादसमन्वितम् ॥ १०६ ॥ 212
पार्श्वयोः पृष्ठतः द्वारं (तस्तु वा) द्वारं तु प्रस्तरं तु वा ।
पार्श्वैकद्वारसंयुक्तं युक्त्या सोपानसंयुतम् ॥ १०७॥
चतुर्दिक्षु द्विभागैकं विस्तारं भद्रनिर्गमम् ।
अथवा मुखभद्रे तु निर्गमं तद्द्विभागिकम् ॥ १०८॥ 216
तदग्रे वाथ पार्श्वे च कुर्यात्सोपानभूषणम् ।
तस्य मध्ये च रङ्गे तु मौक्तिकेन प्रपान्वितम् ॥ १०९ ॥

३४] मण्डपविधानम् २२१
तन्मध्ये (ध्यां) शासनादीनां तोरणं कल्पवृक्षकम् ।
तन्मानं चोक्तवत्कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ ११० ॥ 220
मण्डपे द्वे(द्वि)विमानं स्यादेकं वा द्वितलं तु वा ।
मण्डपाग्रे प्रपाङ्गं स्याद्यथेष्टायामं कल्पयेत् ॥ १११ ॥
तस्य मध्ये त्रिभागेन विस्तारमायामं चोक्तवद् भवेत् ।
नाटकादि प्रच्छादनं शेषभागावृत्तं प्रपा ॥ ११२ ॥ 224
प्रपामैकद्विभागं वा कर्णे लाङ्गलभित्तिकम् ।
तन्मुखे त्यंश(शं) विस्तारं भद्रमंशेन निर्गमम् ॥ ११३ ॥
विस्तारसमभद्रं वा सोपानं मुखभद्र(पार्श्व)योः ।
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ ११४ ॥ 228
अथवा मण्डपदेवाख्ये द्वित्रिभागेन पूर्ववत् ।
अथवा मण्डपाख्ये(द्ये) तत्प्रपासंयुक्तं बाह्यके ॥ ११५ ॥
एकभाग(गं) द्विभागं वा परितोऽलिन्द्र(न्द)मिष्यते ।
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ ११६ ॥ 232
अथवा मण्डपो[प]देशे सप्तसप्तांश(शं) हृत्तिकम् ।
त्रिपञ्चांशेन विस्तारमायामं मध्यरङ्गतम् ॥ २१७ ॥
तद्वाह्ये चैकभागेन मण्डपं परितस्तथा ।
तन्मुखे च (द्वि) त्रिभागेन भद्रं शेषं तु पूर्ववत् ॥ ११८ ॥ 236
अथवा मण्डपाद्ये तत्प्रपासयुक्तं बाह्यके ।
एकभाग(गं) द्विभागं वा परितोऽलिन्द्र(न्द)मिष्यते ॥ ११९ ॥
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
शतपाद्युतं वाथ सहस्राङ्घ्रिक(कं) मण्डपम् ॥ १२० ॥ 240
युक्त्या तद्भक्तिमध्येन यथेष्टायतविस्तृतम् ।
देवानां भूपतीनां च कुर्यादास्थानमण्डपम् ॥ १२१ ॥
अष्टांशं चतुरश्रं वा नवांशं चतुरश्रकम् ।
तत्तदायाममेवं च भूपतीनां च योग्यकम् ॥ १२२ ॥ 244
मण्डपं पूर्ववत्कुर्याद्देवता(वस्यः) चोत्सवार्थकम् ।
साङ्गाख्या तु कृताख्या स्यात्कुट्याथो रङ्गकं सुधीः ॥ १२३ ॥

२३० मानंसारे [अध्यायः
दशांशं चतुरश्रं स्यात्षट्षडंशं तु मध्यमे ।
ऊर्ध्वकूटसमायुक्तं परितो द्वयंशेन मण्डपम् ॥ १२४ ॥ 248
मध्ये द्वारं द्विभागं स्याद् द्विषड्भागेन चाग्रतः ।
तद्भागेन द्विभागेन द्वारे(र)पार्श्वे तु वेदिकम् ॥ १२५ ॥
परितोऽलिन्द्र(न्द)भागेन वारणं मुखभद्रकम् ।
अथवा नेत्रभद्रं स्यात् शे(च्छे)षं युक्त्या प्रयोजयेत् ॥ १२६ ॥ 252
दर्भाख्यं मण्डपं प्रोक्तं कुञ्जरस्यालयं तथा ।
एकादशांशविस्तारमायतं विंशदंशकम् ॥ १२७ ॥
एकभाग(गं) द्विभागं वा मण्डपं परितस्तथा ।
शेषं तु चाङ्गणं मध्ये चेष्टदिग्द्वारसंयुक्तम् ॥ १२८ ॥ 256
अष्टमेकैकपङ्क्तिः स्यादश्वानां निलयान्वितम् ।
कौशिकं मण्डपं प्रोक्तं शेषं युक्त्या प्रयोजयेत् ॥ १२९ ॥
द्वादशांशं तु विस्तारमायामं तद्द्वयं भवेत् ।
अष्टांशं चाङ्गणं मध्ये परितः द्वयंशेन मण्डपम् ॥ १३० ॥ 260
इष्टदिगवा(ग्द्वा)रसयुक्तमिष्टदिग्गतभित्तिकम् ।
कूलधारामित्युक्तं गोसहस्रैर्वा(इवा)सयोग्यकम् ॥ १३१ ॥
त्रयोदशांशविस्तारं समाश्रं वायताश्रकम् ।
विस्तारं च यदायामं युक्त्या तत्रैव योजयेत् ॥ १३२ ॥ 264
सप्तांशं विस्तृतं मध्ये कल्पयेदङ्गणं भवेत् ।
तस्य बाह्यावृतांशेन कारयेत्सन्मसूरकम् ॥ १३३ ॥
विस्तारद्वयमायामशेषं युक्त्या प्रयोजयेत् ।
तद्वाह्ये मण्डपं कुर्याद् द्विं(ह्यं)शेनावृतमेव च ॥ १३४ ॥ 268
चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारमिष्टदिग्गतभित्तिकम् ।
तत्तद्बाह्यावृतांशेन कुर्यात्तत्समलिन्द्र(मालिन्द)कम् ॥ १३५ ॥
पञ्चांशं चन्द्र(द्व्यंशं) विस्तारं निर्गमं भद्रसंयुग् ।
सुखाङ्गाख्यमिति प्रोक्तं सत्रयोग्यं तु मण्डपम् ॥ १३६ ॥ 272
मन्वंशसमविस्तारम(रं तत्समा)धिका(कमा)यतम् ।
दक्षिणे पश्चिमे वापि चतुर्दंशांशमायतम् ॥ १३७ ॥

३४] मण्डपविधानम् २६१
तदंशोनावृतालिन्दं त्र्यंश(शं) मध्ये तु मण्डपम् ।
मध्यस्तम्भं तु सर्वेषां युक्त्या द्वारं प्रयोजयेत् ॥ १३८ ॥ 276
तन्मुखे द्व्यंशमावृत्य(तं) द्वा˚ शेषं तथाङ्गणम् ।
परितश्चैकभागेन तद्बाह्ये भ्रम(मा)लिन्द्र(न्द)कम् ॥ १३९ ॥
एवं तु सौख्यकं प्रोक्तं शे˚ प्रागुक्तवन्नयेत् ।
नदीतीरे तटाके वा सिन्धुतीरे प्रकल्पयेत् ॥ १४० ॥ 280
सर्वेषां(वार्सां) देवतानां च तीर्थयोग्यं प्रकीर्तितम् ।
पञ्चदशांशविस्तारमेकविंशायतं तथा ॥ १४१ ॥
अथवा चतुरश्रं स्याच्चतुर्द्वारसमन्वितम् ।
तन्मध्ये पञ्चभागेन सप्तभागाङ्गणं तथा ॥ १४२ ॥ 284
तद्बाह्ये परितोऽंशेन कुर्यादन्तर(रा)लिन्दकम् ।
खलूरिकापि तद्बाह्ये त्रित्रिभागेन मण्डपम् ॥ १४३ ॥
तद्बाह्यावृतालिन्दमेकभागेन कारयेत् ।
तद्बहिश्चावृतांशेन कारयेद् भ्रमालिन्दकम् ॥ १४४ ॥ 288
पञ्चाशं द्वि(द्व्यं)शविस्तारं निर्गमं भद्रसंयुक्तम् ।
मण्डपस्य बहिर्देशे प्रपां परितस्तु कारयेत् ॥ १४५ ॥
मण्डपे चोर्ध्वकूटं स्यान्मालिकाकृति(तिं) विन्यसेत् ।
अथवा रुद्र(तत्तोरण)संयुक्तं वातायनसमन्वितम् ॥ १४६ ॥ 292
कर्णे(र्णौ) ककर(कर्करी)भद्रं स्याद्युक्त्या तत्रैव योजयेत् ।
सर्वालङ्कारसंयुक्तं मालिकाख्यं तु मण्डपम् ॥ १४७ ॥
मध्या(ध्य)कर्णे जलं पूर्य(र्ये) जलं पुष्पैरलङ्कृतम् ।
एवं वसन्तयोग्यं स्याद् देवानां क्षत्रियादि(दी)नाम् ॥ १४८ ॥ 296
षोडशांशेन विस्तारं द्वात्रिंशायामकं तथा ।
पूर्ववच्चतुरश्रं स्यान्मध्यस्तम्भानपरित्यजेत् ॥ १४९॥
मध्याङ्गणं तु षड्भागं शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ।
तदेव षोडशांशे तु मध्यरङ्गात(ङ्गै) षडंशकम् ॥ १५०॥ 300
तद्बाह्यावृतांशेन चान्तर(रा)लिन्दमिष्यते ।
तद्बहिश्च त्रियं(त्र्यं)शेन मण्डपं परितस्तथा ॥ १५१ ॥

...
Wait! If the correction is (त्त्वा), then the word is भक्त्वा!
Then what was the misprint/manuscript reading?
It had भक्ते...? Look at the letters: भ क्त े? No, भ क्त े ब्बे?
Wait, could it be भक्तेब्बे?
Wait, look at the letters:
भ
क्त
े
ब or त?
Wait, look at the two shapes: they are identical, like त्त or ब्ब!
Wait, भक्तेत्ते? भक्तेब्बे? भक्तेद्दे?
Wait, in Devanagari, 'त्त्वा' has 'त्' + 'त्' + 'व' + 'ा'.
In manuscript, could someone have misread 'त्त्वा' as 'त्ते' or 'ब्बे'?
The typesetter literally composed what the manuscript had: भक्तेब्बे or भक्तेत्ते!
Wait, let's look at the letters:
It is भ then क with something? No, भक्त then े on the next letter?
Wait, the e-matra is on the letter after क्त!
That letter is: a vertical line with a rounded belly, and another belly: ब्बे!
Wait, does it say भक्तेब्बे?
Wait, look at the first prompt output from OCR or

३४] मण्डपविधानम् २३३
पृष्ठे च पार्श्वयोः कुड्यं पुरतो पादसंमि(यु)तम् ।
तन्मुखे द्वित्रिभागेन निर्गमं चासनसंयुतम् ॥ १६६ ॥ ३३२
कर्णै लाङ्गलभित्तिः स्याद् भ्रमरावृतबाह्यके ।
एकांशेनाङ्घ्रिसंयुक्तं पुर(रः) पार्श्वे तु (च) भद्रकम् ॥ १६७ ॥
धनाधिपमण्डपं स्याद् देवभूसुरयोग्यकम् ।
तदेव मध्याङ्गणसंयुक्तं चौरार्थं द्विजभूपतेः ॥ १६८ ॥ ३३६
तदेव भागाधिकायाममिष्टदिग्गतभित्तिकम् ।
भूपतीनां च वैश्यानां कोशरत्नादियोग्यकम् ॥ १६९ ॥
तदेवाधिकमायामं मध्यभागाङ्गणं भवेत् ।
एकभागावृतावासमिष्टदिग्गतभित्तिकम् ॥ १७० ॥ ३४०
आयाममध्यसूत्रं तु(तस्य) वामे द्वारं प्रकल्पयेत् ।
कर्णै(र्णे ए)ककर्करीभद्रं स्याद् भ्रमरांशेन पूर्ववत् ॥ १७१ ॥
शूद्राणां च इ(चे)ति प्रोक्तं धान्यागारमथ नामकम् ।
चतुरश्रं विस्तारं स्यात् ए(दे)कभागाधिकायतम् ॥ १७२ ॥ ३४४
पञ्चांश द्वांशकेनैव मण्डपं परिकल्पयेत् ।
तन्मुखेव(खैक)त्रिभागेन निर्गमं भद्रविस्तृतम् ॥ १७३ ॥
तत्पुरे तु द्विपार्श्वे वा प्रपां चैकेन कारयेत् ।
भद्रान्तं कुड्यसंयुक्तं मण्डपं पृष्ठपार्श्वयोः ॥ १७४ ॥ ३४८
देवतानां च मौनार्थं भूषाख्यं तु मण्डपम् ।
तदेकभागाधिकायामं विस्तारं पूर्ववद् भवेत् ॥ १७५ ॥
तद्भागद्विभागेन विस्तारं मण्डपं भवेत् ।
द्वित्रिभागाङ्गणं पूर्वं ए(चै)कभागं खलूरकम् ॥ १७६ ॥ ३५२
मण्डपं तु (पस्य) विना दीर्घे (दैर्घ्ये) द्वारं कुर्याद् विचक्षणः ।
भूषाख्यं च विप्राणां योग्यं पुंसवनार्थकम् ॥ १७७ ॥
तदेव भागाधिकायामं विस्तारं पूर्ववद् भवेत् ।
त्रिचतुर्भागमायामं मण्डपं परितो भवेत् ॥ १७८ ॥ ३५६
एवं सुभूषाख्यं स्याच्छ्लेषं पूर्वोक्तवन्नयेत् ।
भूसुरादित्रयाणां चोपनयनादियोग्यकम् ॥ १७९ ॥
29

)कं -> in image:
द्वयोश्चै (यं वै) कं वा (च) तुर्भागेन द्वार कम्
Wait, is there a space between वा and (च)?
"वा(च)तुर्भागेन" or "वा (च)तुर्भागेन"? In the image: "वा(च)तुर्भागेन".

Line 3:
"वंशो मूलाग्रयोः सन्धिर्द्वि(न्धिं द्वि)चतुर्भागेन कारयेत् ॥ १८० ॥ 360"

Line 7:
"अथवा तस्य मध्ये तु कुड्यवा(व्या)सं विभाजिते ॥ १८२ ॥ 364"

Line 8:
"कुड्याभ(ह) द्वारसंयुक्तं शेषं युक्त्वा प्रयोजयेत् ।"

Line 9:
"एवं तु भूषनाख्यं स्यात् शू(च्छू)द्राणां पचनालयम् ॥ १८३ ॥"

Line 10:
"तद् द्विभागेन विस्तारे तस्माद् द्वि(द्वयं)शाधिकायतम् ।" or द्वि(द्व्यं)शाधिकायतम् ।

Line 11:
"पञ्चांशेन द्विभागेन पूर्ववद् द्वारसंयुक्तम् ॥ १८४ ॥ 368"

Line 12:
"वासमेतद्(क)द्वयोर्मध्ये त्रित्रिभागाङ्गशं भवेत् ।"

Line 13:
"एकांश

३४] मण्डपविधानम् २३५
चतुर्दिग्भद्रसंयुक्तमेकदित्रिकभागिकम् । ३८८
देवानां च विलासार्थं शृङ्गाराख्यं तु मण्डपम् ॥ १६४ ॥
आयामं चाष्टभागेन विस्तारं पूर्ववद् भवेत् ।
तद्भागे द्विचतुर्भागं तन्मध्ये चाङ्गणं भवेत् ॥ १६५ ॥
तद्बहिश्चावृतांशेन कुर्यात्तत्तदलिन्द्र(न्द)कम् ।
तद्बहिश्चावृतांशेन मण्डपं द्वि(द्व्यं)शमेव वा ॥ १६६ ॥ ३९२
चतुर्वासं चतुष्कर्णे द्वित्रिभागेन योजयेत् ।
तद्बहिश्चैकभागेन परितो वारमिष्यते ॥ १६७॥
तद्दीर्घे(दैर्घ्यं) मध्यसूत्रं तु(त्रस्य) वामे द्वारं तु पूर्ववत् ।
वंशमूलाग्रयोः सर्वे(र्वं) कर्करीकृतनेत्रकम् ॥ १६८ ॥ ३९६
द्व्यंशैकं तत्र विस्तारं निर्गमं भद्रसंयुक्तम् ।
सर्वेषामपि वर्णानां सु(सृ)गतं सर्वदेशिकम् ॥ १६९ ॥
चतुर्भागाधिकायामं विस्तारं पूर्ववद् भवेत् ।
ललाटे द्व्यंशविस्तारं रसभागं तदायतम् ॥ २०० ॥ ४००
पुरतः पृष्ठवामे(भागे) तु ए(चै)कभागेनलिन्द्र(नालिन्द)कम् ।
वंशमूले तु वासं स्यात्कुर्यात्तु द्वित्रिभागतः ॥ २०१ ॥
शेषं प्रागुक्तवत्सर्वं युक्त्या तत्रैव योजयेत् ।
तदेवाग्रे चतुर्भागं चोक्तवन्मण्डपं तु वा ॥ २०२ ॥ ४०४
केचित्षडष्टभागेन विस्तारायाम(मं) कल्पयेत् ।
ललाटे द्वि(द्व्यं)शषड्भागं विस्तारायाम(मं) मण्डपम् ॥ २०३ ॥
एकांशे तत्पुरेऽलिन्द्रं(न्दं) द्वित्रिभागाङ्गणं भवेत् ।
तत्पुरे पार्श्वयोः शेषं महावा(द्वा)रं तु कल्पयेत् ॥ २०४ ॥ ४०८
ललाटे द्वि(द्व्यं)शविस्तारमा(रा)यामं मण्डपं भवेत् ।
एवं तु प्रागतं प्रोक्तं सर्वकर्मसुखावहम् ॥ २०५ ॥
सप्तांशं तु(क्रम)विस्तारं नवभागं तदायतम् ।
त्रिभागं(गेन) पञ्चभागेन चाङ्गणं विस्तृतायतम् ॥ २०६ ॥ ४१२
तद्बहिश्च द्विभागेन परितो मण्डपं भवेत् ।
अथवा तन्त्रिभागेन ललाटे मण्डपं भवेत् ॥ २०७ ॥

तत्पुरे च द्विभागेन युक्ता मध्ये तु चाङ्गिकम् ।
तत्पुरे च द्विपार्थे च ए(तु चै)कभागेनलिन्द्र(नालिन्द)कम् ॥ २०८ ॥ 416
तद्बहिश्श्रावृतांशेन मण्डपानां तु अ(त्व)लिन्दकम् ।
मध्ये च(द्वा)रं तु संकल्प्य विस्तारे चाथ दैवतम् ॥ २०६ ॥
तद्द्विद्विभागेन विस्तारं निर्गमं भद्रसंयुक्तम् ।
एकं वाथ द्वयं वापि द्वारं च त्रयमेव च ॥ २१० ॥ 420
तद्बहिश्श्रावृतांशेन कुर्यादावृतालिन्दकम् ।
सर्वालङ्कारसंयुक्तं कर्णहर्म्यादिमण्डितम् ॥ २११ ॥
द्रोणाख्यं मण्डपं प्रोक्तं देवाराभं प्रकल्पयेत् ।
अथवा भूपतीनां च आ(तु चा)त्मार्थ यजनार्थकम् ॥ २१२ ॥ 424
विप्राणां शुभकर्मार्थ सन्ध्यायोज्यकमण्डपम् ।
अथवा तपस्विनीनां च मठं वा नाटकाहक(हित)म् ॥ २१३ ॥
एकभागाधिकायामं विस्तारं पूर्ववत्क्रमात् ।
षट्त्रिंभागाङ्कयां मध्ये परितद्विं(ती यां)शेन मण्डपम् ॥ २१४ ॥ 428
ललाटे मण्डपे पूर्वे चैकभागेनलिन्द्र(नालिन्द)कम् ।
एवं तु भूपहर्म्ये तु मल्लयोग्यं तु कारयेत् ॥ २१५ ॥
तस्मा[द्] द्व्यंशाधिकायामं विस्तारं सप्तभागिकम् ।
पञ्चांशं चैकपङ्क्त्यंशं तन्मध्ये चाङ्गयं भवेत् ॥ २१६ ॥ 432
तद्बाह्यं परितः कुर्यादेकभागेन वेदिकाम् ।
एतद् द्रोणं च भूपानामायुधाभ्यासमण्डपम् ॥ २१७ ॥
पञ्चदशांशकं दीर्घ(दैर्घ्यं) नेत्रत्रिभागमण्डपम् ।
तत्पुरेऽलिन्द्र(न्द)मेकांशं नवांशेन युताङ्गकम् ॥ २१८ ॥ 436
तत्पार्थे पुरतश्चैव युगांशेन खल्लूरिकाः ।
द्रोणाख्यमण्डपं चैव मेषयुद्धार्थयोग्यकम् ॥ २१६ ॥
अष्टादशविस्तारमायामं [च] तत्र कल्पयेत् ।
तन्मध्ये द्विद्विभागेन कल्पयेद् विवृताङ्गकम् ॥ २२० ॥ 440
तद्बहिश्श्रावृतांशेन कुर्याच्चैका खलूरिका ।
तद्बहिश्च द्व्यंशेन मण्डपं परितस्तथा ॥ २२१ ॥

३४] मण्डपविधानम् २३७
कर्णे च द्विद्विभागेन कुर्याद् वासं चतुष्टयम् ।
तद्बहिश्चावृतांशेन संयुक्तं भद्रालिन्दकम् ॥ २२२ ॥ 444
मध्यसूत्रात्(त्रस्य) तु वामे तु द्वारं कुर्याद् विचक्षणः ।
तद्बहिश्चावृतांशेन कुर्याच्चैव(कं) खल्लूरिकम् ॥ २२३ ॥
चतुष्कर्णोऽष्टनेत्रं स्याद् भद्रयुक्तं कर्करीकृतम् ।
अथवा वेदभागेन मध्यकोष्ठं समाश्रकम् ॥ २२४ ॥ 448
तद्बहिश्चावृतांशेन जलपादं च निम्नकम् ।
तद्बहिः परितो भागे कुर्याच्चैव(का) खल्लूरिकाः(का) ॥ २२५ ॥
तन्मध्ये मण्डपं कुर्यात्कर्णे लाङ्गलभित्तिकम् ।
मध्यस्तम्भं त्यजेत् श(ञ्छ्र)स्तं दिक्षु स्तम्भं त्यजेत्तुवा ॥ २२६ ॥ 452
ऊर्ध्वकूटं(ट)समायुक्तं सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
तद्बहिः परितो देशे यथेष्टांशप्रपाङ्गकम् ॥ २२७ ॥
नृपाणां भोजनार्थं स्यात्खर्वटाख्यं तु मण्डपम् ।
तदेव भागैकवेदांशं मध्यरङ्गं तमिष्यते ॥ २२८ ॥ 456
तद्बाह्ये च[द्वि]द्विभागेन मण्डपावृतमिष्यते ।
तद्द्विद्विश्चावृतांशेन कुर्यात्तद्भद्रभालिन्दकम् ॥ २२९ ॥
तच्चतुर्दिक्षु मध्ये च स्तम्भं सर्वोपरि त्यजेत् ।
द्विभागैकं नेत्रविस्ता˚ निर्गमं भद्रसंयुक्तम् ॥ २३० ॥ 460
मध्यभद्रं तु(द्रस्य) विस्तारं निर्गमं च(मस्य) द्विभागिकम् ।
चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारं कर्णे च कर्करीकृतम् ॥ २३१ ॥
ऊर्ध्वकूटं समायुक्तं सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
तन्मुखे तत्समांशेन विस्तारायामं कारयेत् ॥ २३२ ॥ 464
चतुःषड्भागविस्तारायामं मण्डपाङ्गशम्(यं स्यात्) ।
पुरश्च पार्श्वयोश्चैव द्व्यंशेन मुखमण्डपम् ॥ २३३ ॥
द्वारं तन्मुखभद्रं स्यात्कर्णेषु कर्करीकृतम् ।
मण्डपे चाङ्गयं ज्ञात्वा विधानं विविधायनम् ॥ २३४ ॥ 468
सर्वालङ्कारसंयुक्तं वातायनसमायुतम् ।
एवं तु खर्वटं प्रोक्तमभिषेकार्थमण्डपम् ॥ २३५ ॥

२३८ | मानमारे | [अध्यायः

नवभागं तु विस्तारं तत्समांशमुख्यायतम् ।
मध्यरङ्गं त्रिभागं स्यादंशेनावृत(ता)लिन्द्र(न्द)कम् ॥ २३६ ॥ 472
तद्बहिश्च द्विभागेन मण्डपावृतमेव च ।
तस्मात्त्रिभागषड्भागं विस्तारायामरङ्गकम् ॥ २३७ ॥
कुर्यात्तु शिल्पि(ल्प)विद्भूभिर्मुखमण्डप(पं) मध्यमे ।
तत्पुरे पार्श्वयोश्चैव ए(चै)कभागेन(ना)लिन्द्र(न्द)कम् ॥ २३८ ॥ 476
तद्बहिस्तद्वशात्कुर्यान्मण्डपं तद्व्यंशकम् ।
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात् श्री(च्छ्रो)रूपाख्यं च मण्डपम् ॥ २३६ ॥
एवं देवालये कुर्याद् भूपा[भिषे]कयोग्यकम् ।
दशभागविशालं स्याद्द्विंशत्यंशं तदायतम् ॥ २४० ॥ 480
मध्यरङ्गं युगांशं स्यान्मध्यस्तम्भान् परित्यजेत् ।
तद्बहिश्चावृतांशेन(ना) लिन्द्रं(न्दं) द्व्यंशेन मण्डपम् ॥ २४१ ॥
तद्बहिश्चावृतांशेन चोर्ध्वं तु जलस्थलम् ।
तस्मात्तु तन्मुखे रङ्गं द्व्यंशं षड्भागमेव च ॥ २४२ ॥ 484
तन्मुखे पार्श्वयोश्चैव मण्डपाकारं योजयेत् ।
मङ्गलाख्यमिति प्रोक्तं शेषं तु पुरतो(त ऽ)क्तवत् ॥ २४३ ॥
एवं तु नृपहर्म्ये तु तुलाभारार्थयोग्यकम् ।
भूपानां च यथास्थाने(न)मण्डपं बक्ष्यते क्रमात् ॥ २४४ ॥ 488
एकादशविभागेन मूलविस्तारदीर्घ(दैर्ध्य)कम् ।
तत्समांशेन विस्तारमेकद्वित्रिमुख्यायतम् ॥ २४५ ॥
विस्तारसमसूत्रं स्यात्कुर्यादास्थानमण्डपम् ।
मूलमण्डपमध्ये तु पञ्चपञ्चाशरङ्गकम् ॥ २४६ ॥ 492
तद्बाह्ये द्वित्रिभागेन परितो मण्डपं भवेत् ।
चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारं कर्णे लाङ्गलभित्तिकम् ॥ २४७ ॥
बाह्ये च द्वित्रिभागेन भृतालिन्दकम्[कं भवेत्] ।
चतुर्दिक्षु [द्वि]त्रिभागेन भद्रद्वारखसंयुतम् ॥ २४८ ॥ 496
पार्श्वे सोपानसंयुक्तं हस्तिहस्तविभूषितम् ।
सोपपीठमधिष्ठानं स्तम्भादीन्प्रस्तरान्वितम्(तान्) ॥ २४६ ॥

३४] मण्डपविधानम् २३६
प्रस्तरोर्ध्वे विशेषोऽस्ति चूली(लि)हर्म्यादिमण्डितम् ।
मध्यरङ्गोर्ध्वकूटं स्यात् ष(बै)कद्वित्रितलं तु वा ॥ २५० ॥ 500
रत्नप्रासादरङ्गे तु प्रागुक्तवदलङ्कृतम् ।
तन्मुखे च प्रपां कुर्याद् युक्तमायामं तु कल्पयेत् ॥ २५१ ॥
नाटका(क)विस्तरं पञ्चपञ्चभागेन योजयेत् ।
पार्श्वे चैव त्रिभागेन बहुपादसमन्वितम् ॥ २५२ ॥ 504
सोपपीठाङ्घ्रिसंयुक्तं प्रस्तरं च प्रपाङ्गकम् ।
प्रमुखे भद्रसोपानं कर्णौ लाङ्गलभित्तिकम् ॥ २५३ ॥
शिले वा दारुजे वापि मिश्रद्रव्येण कारयेत् ।
शेषं तु देवतास्थानं मण्डपोक्तवदाचरेत् ॥ २५४ ॥ 508
एवमास्थानयोग्यं स्यात्तत्त्वराचरयोग्यकम् ।
चतुःषड्भागविस्तारमा(रा)यामं [च] तत्प्र

२४० मानमारे [अध्यायः
तस्मादेव द्विभागेन निर्गमं भद्रविस्तृतम् ।
मण्डपे वंशमूलाग्रे त्रिभागं भद्रविशालकम् ॥ २६४ ॥ 528
निर्गमं च द्विभागं स्याद् भद्रावृतवारकम् ।
मण्डपे चोर्ध्वकूटं स्यात् शा(च्छा)लाकारं तु योजयेत् ॥ २६५ ॥
अष्टवक्त्रसमायुक्तं कर्णेषु कर्करीकृतम् ।
मध्यसूत्रं तु(तस्य) वामे तु द्वारं कुर्याद् विचक्षणः ॥ २६६ ॥ 532
श्रीविशालमिति प्रोक्तं महिष्यावासमण्डपम् ।
चतुःषड्भागविस्तारं आ(रा)यामं [च] मण्डपं भवेत् ॥ २६७ ॥
द्विद्विभागेन संयुक्तं तन्मध्ये चाङ्गणं भवेत् ।
द्विचुतुर्भागविस्तारं वासमायाममीरितम् ॥ २६८ ॥ 536
तत्पुरे पृष्ठभागान्तं चैकद्वांशेन कारयेत् ।
तद्वहिर्द्वारमेकेन परितः कूटाकृतिस्तथा ॥ २६९ ॥
वंशमूलाग्रयोर्वासं त[द्]द्वारं वासमध्यमे ।
मण्डपे सूत्रमध्यं तु (मध्यसूत्रस्य) वामे द्वारं तथायते ॥ २७० ॥ 540
एवं सोमार्कनामस्य(स्यात्) वैश्यानां च (ब्राह्मणानां) पचनालयम् ।
षडेव(तच्च) विस्तारदीर्घे(दैर्घ्ये)षु द्विद्विभागेन वर्धनात् ॥ २७१ ॥
अन्यत् क्षत्रियसर्वेषां युगभागेन मण्डपम् ।
विस्तारं द्विगुणान्तं स्याद् द्विद्विभागेन वर्धनात् ॥ २७२ ॥ 544
यथा तद्विनियोगार्थं मण्डपं वैश्यशूद्रयोः ।
तत्तच्चित्तवशात्सर्वमष्टादिग्भागभित्तिकम् ॥ २७३ ॥
देवानां भूसुराणां च मण्डपं जातिरूपकम् ।
भूपानां मण्डपे(पं) सर्वे(र्वं) छन्दरूपमितीरितम् ॥ २७४ ॥ 548
वैश्यकानां तु सर्वेषां विकल्पं चेति कथ्यते ।
शूद्राणां मण्डपं सर्वमाभासमिति कीर्तितम् ॥ २७५ ॥
केचिद् भद्रविशेषेण जातिरुक्ता पुरातनैः ।
द्विवक्त्रं दण्डकं प्रोक्तं त्रिवक्त्रं स्वस्तिकं तथा ॥ २७६ ॥ 552
त्रिवक्त्रं लाङ्गलाकारं नन्द्यावर्तं चतुर्मुखम् ।
षण्मुखं मौलिकं प्रोक्तं मण्डपं चाष्टवक्त्रयुक् ॥ २७७ ॥

३४] मण्डपविधानम् २४१
एवं तु सर्वतोभद्रं सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
वक्ष्यते विधिना सम्यक् सर्वग्रामार्थमण्डपम् ॥ २७८ ॥ 553
समाश्रं वायतायामं युग्मं वायुग्मभित्तिकम् ।
लुपां वा प्रस्तराङ्गं वा तप्ल(ल्पा)च्छादनमेव च ॥ २७९ ॥
लुपासंयुक्तं तु सर्वाङ्गं सभा चेति प्रकीर्तितम्(वा) ।
परितः प्रस्तरं मध्ये चोर्ध्वं कूटं तु मण्डपम् ॥ २८० ॥ 560
प्रस्तराङ्गं तु सर्वाङ्गं मण्डपं चेति कथ्यते ।
मण्डपं वा सभां वापि ग्रामयोग्यं यथादिशि ॥ २८१ ॥
नगरे च यथाकारं द्विगुणाब्ध्यर्धकायतम् ।
पादोनं द्विगुणं वापि द्विगुणं पत्तने न्यसेत् ॥ २८२ ॥ 564
विस्तारद्विगुणायामं शूद्रखर्वटयोग्यकम् ।
अधिष्ठानाद्यलङ्कारं सर्वं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ २८३ ॥
यात्रामार्गेषु सर्वेषां कारयेन्मण्डपं सुधीः ।
प्रपाङ्गं मण्डपं वापि यथायुक्त्या प्रयोजयेत् ॥ २८४ ॥ 568
ब्रह्मक्षत्रियवैश्यशूद्रचतुर्वर्णे यदुक्तं तु तत्
देवानां भवति त्वनन्तरान्तरं शूद्रैर्विंशा(शैः) क्षत्रियैः ।
तद्विप्रैर्भवति त्वनन्तरान्तरं क्षत्रैर्विंशा(शैः) शूद्रकम्(कैः)
राजानो(ज्ञाः)भवति त्वनन्तरान्तरं शूद्रैर्विंशां(शा) वश्यकैः(क्षत्रियैः) ॥२८५॥ 572
शूद्रैर्युक्तं मण्डपं शूद्रकाणाम्
अन्येषां तज्जातियोग्यं तु कुर्यात् ।
चोक्त(चेत्त)द्विप्रजात्यादि चोक्तम्
कर्ता भर्ता सर्वथा नाशमीयात् ॥ २८६ ॥ 576
इति मानमारे वास्तुशास्त्रे मण्डपविधानं नाम चतुस्त्रिंशोध्यायः ॥
30