मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१३] उपपीठविधानम् ७५
तदंशोनांशमाधिक्यं जन्म सार्धद्वयांशकम् ।
तदूर्ध्वे कम्पमर्धेन पद्मोत्सेधं गुणांशकम् ॥ ४० ॥ ८०
कम्पमर्धं तथा कर्णं कम्पमर्धं तथाम्बुजम् ।
द्विभागं रत्नपट्टं स्याद्गला(लम)र्धं क्षेपणा(णम)र्धकम् ॥ ४१ ॥
कर्णांशं तदूर्ध्वेऽर्धं क्षेपणं चैकमम्बुजम् ।
तदूर्ध्वे क्षेपणं सार्धं कर्णमेकादशांशकम् ॥ ४२ ॥ ८४
अंशो(शमु)त्तरा(रम)र्धं कम्पा(म्पम)र्धमम्बुजैः(जम)त्तमूर्ध्वके ।
कपोतं सार्धमालिङ्गं सार्ध(धर्मं)शा(शम)न्तरितं तथा ॥ ४३ ॥
एकभागं प्रतिं चैव सार्धांशं चोर्ध्ववाजनम् ।
प्रतिभद्रमिति प्रोक्तं पादवस्तु चतुर्विधम् ॥ ४४ ॥ ८८
देवभूसुरभूपानां हर्म्याणामासनान्वितम् ।
( मञ्चभद्रं चतुर्विधम् )
तुङ्गे त्रिंशतिभागेन जन्मतुङ्गं गुणांशकम् ॥ ४५ ॥
अर्धेन कम्पमूर्ध्वे तु गुणांशेन महाम्बुजम् ।
अर्धेन कम्प(म्पं) कण्ठं दृक् चार्धं कम्पं तथाम्बुजम् ॥ ४६ ॥ ९२
कपोतं सार्ध(र्धं) युग्मांशं प्रतिवाजन(नं) संमितम् ।
तदूर्ध्वे कम्प(ण्ठ)मष्टांशमुत्तरं चैकभागिकम् ॥ ४७ ॥
तदूर्ध्वं च क्षेपणं स्यात्सार्धं पद्मं गोपानकस्त्रिभिः ।
शेषमालिङ्गा(ङ्गम)न्तरितं प्रतिवाजन(नं) संयुक्तम् ॥ ४८ ॥ ९६
तदेव भागांशमाधिक्यं त्रि(त्र)यं चोपानमीरितम् ।
अर्धेनोपरि कम्पं स्यात्सार्धत्र्यंशं सरोरुहम् ॥ ४९ ॥
क्षेपणं सा(चा)र्धमर्धांशं कम्प(म्पं) कर्णं तथाम्बुजम् ।
सार्धद्वयं तु गोपानं त्रिं(त्र्यं)शं तत्प्रतिवाजनम् ॥ ५० ॥ १००
तदूर्ध्वे गलमष्टांशमुत्तरं चैकभागिकम् ।
कम्पमर्धं तथाब्जं स्यात्कपोतोत्थं त्रियं(त्र्यं)शकम् ॥ ५१ ॥
अर्धमर्धांशकं चैवमध्यर्धं यथाक्रमम् ।
आलिङ्गा(ङ्गम)न्तरितं चैव प्रतिवाजन(नं) संमितम् ॥ ५२ ॥ १०४

अध्यायः ७६ ] मानसार

स(सैक)द्वात्रिंशतिकं तुङ्गं द्व्यंशेनोपानमीरितम् ।
कम्पमर्धेन तस्योर्ध्वे सार्धं(द्यं)शं महाम्बुजम् ॥ ५३ ॥
क्षुद्राब्जं सार्धं(र्धं) कम्पा(म्पम)र्धं द्व्यंशेनान्तरितो(तमु)परि ।
कम्पमर्धं तथा पद्मं पट्टिकोच्चं तथांशकम् ॥ ५४ ॥ [108]
पद्ममर्धं तथा कम्पं पञ्चभागेन तद्गलम् ।
एकांशं चोत्तरं चोर्ध्वे कम्पमर्धं तथाम्बुजम् ॥ ५५ ॥
कपोता(तम)ध्यर्धभागं स्यात्तत्समं प्रतिभाजनम् ।
तदूर्ध्वेऽन्तरितं कर्णं च त्रियं(त्र्यं)शं चोत्तरांशकम् ॥ ५६ ॥ [112]
कम्पमर्धं तथा पद्मं कपोतोच्चं गुहांशकम् ।
शेषमालिङ्गान्तरितं गलमंशेनोत्तरम् ॥ ५७ ॥
चतुस्त्रिंशतिक

तत्समाधिकमेवं वा पादांशो(ङ्गु)पाननिर्गमम् ।
अथवा पादविष्कम्भं(म्भाद्) दण्डमानेन मानयेत् ॥ ६६ ॥ 132
एकदण्डसमं वापि तत्पादाधिकमेव च ।
तदर्थाधिकमेवं वा तत्रिपादाधिकं तु वा ॥ ६७ ॥
द्विदण्डं वा त्रिदण्डं वा जन्मनिर्गममीरितम् ।
अथवा हस्तमानेन पादहस्तं समारभेत् ॥ ६८ ॥ 136
तत्समं वर्धयेत्तस्मात्सार्धहस्तावसानकम् ।
जन्मनिर्गममेवोक्तं पद्मनिर्गममिष्यते ॥ ६६ ॥
तुङ्गं तत्सममेवं वा पादाधिक्या(क्यम)र्धाधिकम् ।
पादोनद्विगुणं वापि पद्ममेवं तु निर्गमम् ॥ ७० ॥ 140
अथवा हस्तमानेन पूर्ववद्विधि(र्विर्) वक्ष्यते ।
उपमान(पीठ)स्य मानेन युक्त्या पद्मं(द्मस्य) तु निर्गमम् ॥ ७१ ॥
क्षुद्रपद्मानि(नां) कम्पानि(

, े -> कृते).

Line 27:
"सप्तांशं वप्रतुङ्गं तु कुमुदोर्ध्वं रसांशकम् ॥ १२ ॥"

Let's check the line numbers on the right margin:
Line 6: 4
Line 10: 8
Line 14: 12
Line 18: 16
Line 22: 20
Line 27: 24

Everything is clear and accurately checked. Ready to produce the final output.७८ मानमारे [अध्यायः

अधिष्ठानविधानम्

अधिष्ठानविधिं वक्ष्ये शास्त्रे संक्षिप्यतेऽधुना ।
त्रिंशदङ्गुलमारभ्य षट्षडङ्गुलवर्धनात् ॥ १ ॥
चतुर्हस्तावसानं स्यात्कुट्टिमद्वादशोन्नतम् ।
एकद्वादशभूम्यन्तं हर्म्याणां तु क्रमान्न्यसेत् ॥ २ ॥ 4
विप्राणां तु चतुर्हस्तं भूपतीनां त्रिहस्तकम् ।
सार्धद्विहस्तमुत्सेधं युवराजस्य हर्म्यके ॥ ३ ॥
द्विहस्तं तु विशां प्रोक्तमे

१४] अधिष्ठानविधानम् ७६
कम्पमेकेन कर्तव्यं कन्धरं तत्समं भवेत् ।
पट्टं च पट्टिकैद्यंशं कम्पमेकेन कारयेत् ॥ १३ ॥
अथवा द्व्यंशमाधिक्यं तुङ्गं कृत्वा विशेषतः ।
वाजनं चैकभागं स्यात्तस्याधा(धः) कन्धर(रं) द्वयम् ॥ १४ ॥ 28
तस्याधो वाजनं चांशं शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ।
तदेव द्व्यंशमाधिक्यं कुम्भस्योर्ध्वे विशेषतः ॥ १५ ॥
कम्पमेकं तथा कर्णं कम्पं तस्योर्ध्वमंशकम् ।
द्व्यंशं गोपानकं चोर्ध्वं शेषं तत्प्रतिवाजनम् ॥ १६ ॥ 32
अथवा तच्चतुर्विंशाद्भागं कृत्वा यथोक्तयम् ।
सप्तांशं वप्रतुङ्गं स्यात्कुमुदोचं षडंशकम् ॥ १७ ॥
तदूर्ध्वं कम्पमेकांशं कन्धरं तत्समं भवेत् ।
तदूर्ध्वं वाजनं चांशं कन्धरोध्वं गुखांशकम् ॥ १८ ॥ 36
तत्प्रदेशे विशेषोऽस्ति मकरादिविभूषितम् ।
तदूर्ध्वं वाजनं चांशं कम्पनं चैकभागिकम् ॥ १९ ॥
तदूर्ध्वं कम्पमेकांशं शेषं तत्प्रतिवाजनम् ।
एतच्चतुर्विधं ज्ञात्वोरगबन्धमिति स्मृतम् ॥ २० ॥ 40
सर्व(पं) वक्राकृतिं कुर्यात्तदूर्ध्वे तत्रतद्वयम् ।
एतच्चतुर्विधाकारं वृत्तं कुम्भं प्रकारयेत् ॥ २१ ॥
देवभूसुरभूपानां हर्म्याणां तत्प्रकल्पयेत् ।
( प्रतिक्रमं चतुर्विधम् )
एकविंशांशकं तुङ्गे क्षुद्रोपाने शिवांशकम् ॥ २२ ॥ 44
सार्धद्व्यंशं तु पद्मं स्यात्तदूर्ध्वे सार्ध(र्ध) कम्पकम् ।
ऊर्ध्वे वप्रं तु सप्तांशं धाराकुम्भं रसांशकम् ॥ २३ ॥
आलिङ्गमंशकं चैव तत्समा(मम)न्तरितं तथा ।
एकैकपद्मकम्पं वा पट्टं वाथ द्व्यंशकम् ॥ २४ ॥ 48
गजैरश्वैश्च सिंहैश्च भूषितैः(तं) मकरादिभिः ।
द्वाविंशांशकं कुम्भे(म्भं) कुमुदो(द्भू)र्ध्वे विशेषतः ॥ २५ ॥

८० मानमारे [अध्यायः
आलिङ्गनमंशकं चोर्ध्वे चैकांशं वाजनं भवेत् ।
द्विभागं कन्धरं चैव पट्टिकं वाजनी(नमं)शकम् ॥ २६ ॥ 52
तद्देशे पूर्ववद्रूपैः सर्वालङ्कारसंयुतम् ।
शेषं तु पूर्ववत्कुर्यात्तदेकांशाधिकं तदा ॥ २७ ॥
कुम्भान्तं (म्भांशं) पूर्ववच्चोर्ध्वे कम्पमेकेन कारयेत् ।
कन्धरं चैकभागं स्यात्तदूर्ध्वे कम्पमंशकम् ॥ २८ ॥ 56
द्व्यंशेन कर्णमूर्ध्वे तु वाजनं चैकभागिकम् ।
पूर्ववत्समलङ्कृत्य तत्तुङ्गैकांशाधिकम् ॥ २९ ॥
पूर्वोत्तरप्रदेशे तु कम्पनं सा(चा)न्तरां (रमं) शकम् ।
द्व्यंशकं च त्रिपट्टं स्यात्तदूर्ध्वे चान्तरं भवेत् ॥ ३० ॥ 60
प्रतिमं चैवांशमंशं च वाजनं चैव कारयेत् ।
पूर्ववत्समलङ्कृत्य शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ३१ ॥
वैतिलानां च द्विजातीनामालयेषु न्यसेत्क्रमात् ।
एतत् प्रतिक्रमं नाम्ना तं चतुर्विधमीरितम् ॥ ३२ ॥ 64
(कुमुदबन्धम्)
जन्मादिवाजनान्तं च सप्तविंशांशमुच्छ्रयेत् ।
द्विभागं जन्मतुङ्गं स्यात्तत्समं चाम्बुजोदयम् ॥ ३३ ॥
अंशमेकेन (कं च) कम्पं स्याद्रूध्रतुङ्गं षडंशकम् ।
अंश(शं) पद्मं च कर्णं च चांशु(शं) पद्मं तथांशकम् ॥ ३४ ॥ 68
कुमुदोर्ध्वं त्रियं (त्रयां) शं स्यात्पद्मतुङ्गं शिवांशकम् ।
अंशकं पद्मं कर्णान्तं कम्पमब्जां (ब्जमं) शकं [भवेत्] ॥ ३५ ॥
द्वि(द्व्यं)शं पट्टा (ट्टम) ब्जमंशं च कम्पमंशेन योजयेत् ।
पूर्वोक्तुङ्गस्य मानेन पट्टिके तु विशेषतः ॥ ३६ ॥ 72
द्वि(द्व्यं)शं गोपानसंयुक्तं चोर्ध्वे युक्त्या स्वलङ्कृतम् ।
केचित्कुमुदकाङ्गे तु त्रिपट्टाश्रममेव वा ॥ ३७ ॥
मध्ये पट्टैर्विशेषं तु पुष्पपत्रैश्च शोभितम् ।
कटकावृतमेवं वा शुद्धवृत्तमथापि वा ॥ ३८ ॥ 76

१४] अधिष्ठानविधानम् ८१
त्रिय(त्र्या)श्रं कुमुदं वापि षडश्राकृतिर्(ति) एव वा ।
एवमष्टविधं(ष्टाश्रकं) कुर्यात्पद्मकेसरमीरितम् ॥ ३९ ॥
सर्वहर्म्येषु योग्यं स्यात्कारयेच्छिल्पि(ल्प)वित्तमः ।
नवाधिकविंशांशं तत्तच्चाधिकतुङ्गके [स्यात्] ॥ ४० ॥ 80
जन्मतुङ्गं तदर्द्धाभागं [वा] वेदांशं वप्रतुङ्गकम् ।
अर्धांश(शं) पद्मातुङ्गं तु कन्धरं तत्समं भवेत् ॥ ४१ ॥
तत्समं चोर्ध्वपद्मं स्यादेकांशं कुमुदोदयम् ।
पद्ममध्यर्ध तथा कम्पं कर्णतुङ्गं द्वयांशकम् ॥ ४२ ॥ 84
कम्पमर्ध तथा पद्मं पट्टिकोचं द्वयांशकम् ।
तदूर्ध्वं पद्ममेकांशं चोर्ध्वकम्पं तु तत्समम् ॥ ४३ ॥
धार्धा(ध्य)र्धं वाथ जन्मोच्चं कम्पमूर्द्धेऽर्धमेव वा ।
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्तत्तद्देवद्विशेषतः ॥ ४४ ॥ 88
एकांशं जन्मतुङ्गं स्यादर्धांशं पद्ममेव च ।
शेषं तु पूर्ववत्कुर्यात्किञ्चिदेवं विशेषतः ॥ ४५ ॥
पट्टिके तत्कपोतं वा शेषं युक्त्या प्रयोजयेत् ।
एतच्चतुर्विधं प्रोक्तं पुष्पपुष्कलनामकम् ॥ ४६ ॥ 92
क्षुद्रमध्ये तु मुख्ये तु प्रथमार्थं तु भूमिकम् ।
तेन(षु) हर्म्येषु योग्यं स्यात्कल्पयेच्छिल्पि(ल्प)वित्तमः ॥ ४७ ॥
जन्मादिवाजनान्तं स्याद्द्वात्रिंशद्विभाजिते ।
द्विभागं जन्मतुङ्गं स्यादेकांशे(श)केन वाजनम् ॥ ४८ ॥ 96
सप्तांशेन महापद्मं कर्णांशं तथाम्बुजम् ।
ऊर्ध्वं कुम्भं तु वेदांशं पद्ममेकेन कारयेत् ॥ ४९ ॥
तदूर्ध्वं कम्पमेकांशं त्र्यंशकैरर्गलमुन्नतम् ।
कम्पमंशं गलं चांशं गोपानं चतुरंशकम् ॥ ५० ॥ 100
आलिङ्गमंशकं चोर्ध्वं अं(चां)शेनान्तरितं तथा ।
प्रतिमुखं तद्धि(द्वि)भागं स्यादूर्ध्वं वाजनमंशकम् ॥ ५१ ॥
अथैकांशेन समाधिक्यं मष्टांशो(म्बुजो)परि पद्मकम् ।
जन्मस्यो(न ऽ)परि पद्मं वा शिवांशेनांशमाधिकम् ॥ ५२ ॥ 104
11

८२ मानमारे [अध्यायः
एतन्महाम्बुजस्याधो कम्पमेकेन कारयेत् ।
रसांशं तन्महाब्जं स्याच्छेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ५३ ॥
एतच्चतुर्विधं प्रोक्तं श्रीबन्धमिति नामकम् ।
चक्रवर्तेश्च विष्णोश्च शिवस्यापि च योग्यकम् ॥ ५४ ॥ 108
(श्रीबन्धं चतुर्विधम्)
षड्विंशद्भागमुत्तुङ्गे जन्ममै(चै)कांशमीरितम् ।
वप्रोर्ध्वं तु षडंशं स्यात्कुमुदोच्चं षडंशकम् ॥ ५५ ॥
कर्णैमेकेन बन्धा(न्ध्यं)शं कर्ण(र्णा) कम्पं शिवांशकम् ।
पद्मांशं तदूर्ध्वं तु त्र्यंशं गोपानकोदयम् ॥ ५६ ॥ 112
आलिङ्गमंशकं चोर्ध्वं चांशमन्तरितं तथा ।
प्रतिवक्त्रं तु युग्मांशं वाजनं चैकभागिकम् ॥ ५७ ॥
अथवा जन्म युग्मांशं तदेव प्रतिकांशकम् ।
शेषं तु पूर्ववत्कुर्याज्जन्मोर्ध्वं चेप्यणांशकम् ॥ ५८ ॥ 116
गोपानोपरि चाध्येना(र्धेना) लिङ्गा(ङ्गम)न्तरितां(तमं)शकम् ।
अंशं तत्प्रतिवक्त्रं स्यादर्धाशश्चार्ध(मर्ध) वाजनम् ॥ ५९ ॥
अथवा जन्म मे(ए)कांशं तत्समं चाब्जकं तथा ।
तदूर्ध्वं कम्पमेकांशं शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ६० ॥ 120
एतच्चतुर्विधं प्रोक्तं मञ्चबन्धमुदीरितम् ।
देवानां भूपतीनां च हर्म्याणां तत्प्रकल्पयेत् ॥ ६१ ॥
(मञ्चबन्धं चतुर्विधम्)
जन्मादिवाजनान्तं च कृत्वा विंशत्षडाधिकम् ।
जन्मतुङ्गं तु सार्धांशं युगलं पद्मत्तुङ्गकम् ॥ ६२ ॥ 124
एवं कम्पं च वप्रो(प्रागु)क्तं षडंशं कुम्भ(म्भं) युगांशकम् ।
तस्योर्ध्वं कम्पमेकांशं कन्धरञ्च(रं च) द्विभागिकम् ॥ ६३ ॥
एकांश(शं) कम्पकं चाधां(द्वाभ्यां) पट्टं तत्क्षेपणां(शार्मं)शकम् ।
आलिङ्गं चा(सा)र्धकं चोर्ध्वं कम्पमेकेन कारयेत् ॥ ६४ ॥ 128
अध्यर्धांशं प्रतिं चैव सार्धांशं वाजनं भवेत् ।
व्यालरूपादिसिंहैश्च मकराद्यै(दिभि)र्विभूषितम् ॥ ६५ ॥

१४] अधिष्ठानविधानम् ८३
द्विभागं जन्मतुङ्गं स्यात्तत्समम्बुजं भवेत् ।
एकांशं क्षेपणं चैव वप्रतुङ्गं रसांशकम् ॥ ६६ ॥ 132
कुमुदोर्ध्वं युगांशं स्यात्कम्पमेकेन कारयेत् ।
कन्धरं च द्विभागं स्यात्कम्पमंशेन योजयेत् ॥ ६७ ॥
पट्टिकोच्चं द्विभागं स्यात्कम्पमंशं तदूर्ध्वके ।
कर्णमेकेन कर्तव्यं वाजनं चैकभागिकम् ॥ ६८ ॥ 136
प्रतिमं चैकांशकं स्याद्वाजनं चैकभागिकम् ।
त्रिपट्टं कुमुदं वापि प्रतिरे(मे)वं त्रिपट्टकम् ॥ ६६ ॥
शेषं तु पूर्ववत्कुर्यात्प्रत्यलङ्कार(रं) पूर्ववत् ।
तदेव पट्टिकं चोर्ध्वे कन्धरं चैकभागिकम् ॥ ७० ॥ 140
शेषं पूर्ववदुद्दिष्टं युक्तालंकार(रं) योजयेत् ।
एवं चतुर्विधं प्रोक्तं श्रेणीबन्धमिति स्मृतम् ॥ ७१ ॥
देवानांमपि सर्वेषां हर्म्याणां कल्पयेद्बुधः ।
(श्रेणीबन्धं चतुर्विधम्)
अष्टादशांशकं तुङ्गे जन्ममर्धा(न्माध्य)र्धभागिकम् ॥ ७२ ॥ 144
अर्धार्श क्षुद्रकम्पं तु भूतांशं तन्महाम्बुजम् ।
एकांशं कन्धरं चांशं चाब्जं कुम्भं गुणांशकम् ॥ ७३ ॥
तदूर्ध्वं पद्मांशं स्यादालिङ्गां(ङ्गमं)शं तदूर्ध्वके ।
एकांशं वाजनं चोर्ध्वे प्रतिं ह्यंशमंशं वाजनम् ॥ ७४ ॥ 148
द्वाविंशांशकं कृत्वा पञ्चांशं जन्मतुङ्गकम् ।
क्षुद्रं क्षेपणमर्धाशं सार्धवेदांशका(कम)म्बुजम् ॥ ७५ ॥
एकांशं कन्धरं चोर्ध्वं तत्समं चाब्जकं भवेत् ।
कुम्भं(म्भ)तुङ्गं गुहाशं च पद्मतुङ्गं शिवांशकम् ॥ ७६ ॥ 152
कम्पमेकं तदूर्ध्वं तु कन्धरं चाक्षभागिकम् ।
क्षेपणं चैकभागं तु पद्मं चैकेन कारयेत् ॥ ७७ ॥
द्विभागं पट्टिकोत्तुङ्गं पद्मांशमंशं वाजनम् ।
तस्मादेकांशमाधिक्यं सार्धयुग्मं तु पादुकम् ॥ ७८ ॥ 156

: का, र, ये, त्स, र्व्वं, सि, द्ध्यै?
Wait, सि with short i, then द्ध with two slants on top: द्धयै!
Wait, सिद्ध्यै (dative singular of siddhi): कारयेत् सर्वसिद्धयै श्रीसौभाग्यप्रदायकम् ।
Wait, is there an anusvara on र्व्वं? Yes, there's a dot: कारयेत्सर्व्वंसिद्धयै or maybe ink spot, but visually कारयेत्सर्व्वंसिद्धयै or कारयेत्सर्व्वसिद्धयै. Let's look closely: it's above र्व्व. Could be anusvara. Let's transcribe faithfully.

Center subtitle:
(पद्मबन्धं चतुर्विधम् ) or ( पद्माबन्धं चतुर्विधम् )?
Look at the first word: ( प द्मा ब न्धं च तु र्वि ध म् ) -> wait, is that an ा on द्म?
Look at पद्माबन्धं vs पद्मबन्धं:
There is a space or an ा? It looks like पद्मबन्धं or पद्माबन्धं? Wait, there is a vertical line: `

१४] अधिष्ठानविधानम् ८५
तदेवाब्जं प्रदेशे तु कम्पमेकेन पूर्ववत् ।
तदूर्ध्वे द्विशं (ह्यंशं) कर्णं स्यात्कम्पमेकं तदूर्ध्वके ॥ ९२ ॥ 184
द्वि (ह्यं) शं वान्तरितं चोर्ध्वं प्रतिं चैकांशमेव च ।
तदूर्ध्वे वाजनं चांशं शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ९३ ॥
जन्मोच्चं त्र्यंशकं स्यात्पद्ममेकेन कारयेत् ।
कन्धरं चैकभागं स्यादूर्ध्वे पद्मं शिवांशकम् ॥ ९४ ॥ 188
कुम्भतुङ्गं शरांशं स्यात्पद्ममेकेन कारयेत् ।
तदूर्ध्वे कम्पमेकेन कर्णांशं तदूर्ध्वके ॥ ९५ ॥
पद्ममेकं तदूर्ध्वे तु कपोतोच्चं कलांशकम् ।
आलिङ्गमंशकं चैवमेकांश (शम) न्तरितं तथा ॥ ९६ ॥ 192
प्रतिवाजनमेकेन कुम्भबन्धं चतुर्विधम् ।
गृहसिंहादिसर्वेषां (वैः) युक्ता देशैः (शम) लङ्कृतम् ॥ ९७ ॥
( कुम्भबन्धं चतुर्विधम् )
उत्सेधे तु चतुर्विंशाङ्गं कुर्याद्विशेषतः ।
जन्मोच्चं तु द्विभागं स्यात्तत्समं पद्मतुङ्गकम् ॥ ९८ ॥ 196
कम्पमेकं तदूर्ध्वे तु कर्णतुङ्गं गुणांशकम् ।
तदूर्ध्वे कम्पमेकांशं पट्टिकोच्चं कलांशम् ॥ ९९ ॥
तदूर्ध्वे कम्पमंशेन चाधो (धः) पद्मं कलांशकम् ।
कर्णमेकांशकं चोर्ध्वं पद्ममेकांश (शं) कारयेत् ॥ १०० ॥ 200
तदूर्ध्वे कुम्भ (म्भं) त्र्यंशं स्यात्पद्ममेकांशमेव च ।
तदूर्ध्वे निम्नमंशं स्यात्तस्योर्ध्वं कम्पमंशकम् ॥ १०१ ॥
तदूर्ध्वे तत्समं निम्नमूर्ध्वे प्रतिमेकांशमेव च ।
तदेव पूर्ववदुत्सेधं पद्मकर्णं विशेषतः ॥ १०२ ॥ 204
मध्ये कुम्भं कलांशं स्यात्तस्योर्ध्वे एकाश (शं) निम्नकम् ।
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यात्तद्भागेन विशेषतः ॥ १०३ ॥
द्विभागं जन्मतुङ्गं स्यात्पद्मतुङ्गं तु तत्समम् ।
निम्नमेकं तदूर्ध्वे तु कुम्भतुङ्गं कलांशकम् ॥ १०४ ॥ 208

त्र = न्नवत्रान्वितम्!
Let's transcribe it faithfully as: कारयेन्नवत्रान्वितम् (or कारयेन्नक्त्रान्वितम्). Looking at it, "कारयेन्नवत्रान्वितम्" is the most direct representation.

Wait, line 22:
पट्टिकोष्ठ(शं) or पट्टिकोश(शं)?
Letter before paren:
प - ट्टि - क - ो - ष्ठ
Wait, is it ष्ठ or ष?
It has a loop with a diagonal, and something below? No, it's 'ष' with an anusvara?
Wait, look at: पट्टिकोश(शं) or पट्टिकोष्ठ(शं)?
There is a 'ष' or 'श'? It has 'ष' with '्' and 'ठ' below it: ष्ठ!
Wait, let's look at the parenthesis: (शं). If the text has 'कोष्ठ', why would the variant be '(शं)'?
Because "पट्टिकोशं" vs "पट्टिकोष्ठं"! Kosa vs Koshtha!
So the text had "पट्टिकोष्ठ(शं)" or "पट्टिकोष(शं)"!
Wait, in line 22: "पट्टिकोष्ठ(शं)" or "पट्टिकोष(शं)"? Look at the letter: it's definitely ष्ठ or ष. Let's write "

१४] अधिष्ठानविधानम् ८७
एतत्पञ्चवि(चतुर्वि)धं प्रोक्तं कुम्भदेशे विशेषतः ।
वृत्तं विधिं त्रिपट्टं वाधाराय कटकान्वितम् ॥ ११९ ॥
एतत्कलशबन्धाख्यं देवभूपत्योरालये(षु) ।
( वप्रबन्धम् )
वप्रबन्धमधिष्ठानमेकत्रिंशांशतुङ्गके ॥ १२० ॥ 240
जन्मं(न्म) तु द्व्यंशकं तुङ्गे कम्पमर्धेन कारयेत् ।
पद्मं सार्धं(धं) शिवांreq स्यात्तदूर्ध्वार्धेन वाजनम् ॥ १२१ ॥
वप्रोच्चं सार्धवह्व्यंशं पद्मामर्धमर्धं कम्प[कं]म् ।
कन्धरोच्चं द्विभागं स्यादाधौ(र्धम) र्धकम्प(म्पं) पद्माकम् ॥ १२२ ॥ 244
पट्टिकोच्चं कलांशं स्यात्पद्ममर्धा(र्धम)र्ध(र्धं) वाजनम् ।
युगांशं कर्णतुङ्गं स्यात्क्षेपणांश(शमंशम)म्बुजा(जम)र्धकम् ॥ १२३ ॥
कपोतोच्चं द्विभागं स्यादेकांशं प्रतिवाजनम् ।
वप्रबन्धमिति प्रोक्तं वज्रबन्धमिहोच्यते ॥ १२४ ॥ 248
( वज्रबन्धम् )
तदेव तुङ्गभागेन जन्मतुङ्गं कलांशकम् ।
तदूर्ध्वेऽर्धेन कम्पं स्यात्सार्धार्धं पद्मतुङ्गकम् ॥ १२५ ॥
अर्धेन कम्पकं चोर्ध्वं कन्धरं तत्समं भवेत् ।
कम्पमर्धेन तस्योर्ध्वे पद्ममर्धेन कारयेत् ॥ १२६ ॥ 252
वज्रकुम्भं द्व्यंशं स्यात्तदूर्ध्वेऽर्धं सरोरुहम् ।
कम्पमर्धेन तस्योर्ध्वे कर्णतुङ्गं कलांशकम् ॥ १२७ ॥
तदूर्ध्वं कम्पमर्धेन तत्समं चाम्बुजं भवेत् ।
कपोतं द्विभागं स्यादेकांशं प्रतिवाजनम् ॥ १२८ ॥ 256
कन्धरं चाश्विनीभागं चांशेन कम्प(म्पं) पद्मकम् ।
वज्रपट्टं द्विभागं स्यात्तद्वा(द्यां) कम्पं शिवांंशकम् ॥ १२९ ॥
वज्रबन्धमिति प्रोक्तं श्रीभोगं तमिहोच्यते ।
( श्रीभोगम् )
तुङ्गे तु सप्तविंशांशं सार्धद्व्यंशेन जन्मसु(च) ॥ १३० ॥ 260

८८ मानसार अध्यायः
क्षुद्रकम्पा(म्पम)र्धभागेन अ(वा)म्बुजोर्ध्वं गुणांशकम् ।
अर्धेन क्षुद्रपद्मं स्यात्कम्पमर्धेन योजयेत् ॥ १३१ ॥
तदूर्ध्वं कर्णांशं स्यात्कम्पमर्धेन योजयेत् ।
क्षुद्राब्जं तत्समं चैव कुमुदोर्ध्वं गुणांशकम् ॥ १३२ ॥ 264
तदूर्ध्वं पद्ममर्धेन तत्समं क्षेपणं भवेत् ।
कर्यातुङ्गं कलांशं स्यात्कम्पमर्धेन कारयेत् ॥ १३३ ॥
तत्समं पद्मतुङ्गं स्यात्पट्टिकोर्ध्वं कलांशकम् ।
पद्ममर्धेन कम्पा(म्पम)र्धं कन्धरं द्व्यंशमिष्यते ॥ १३४ ॥ 268
कम्प(म्पं) पद्मं शिवांशं तु सार्धार्थांशं कपोतकम् ।
तदूर्ध्वं द्व्यंशकेनैवमालिङ्गा(ङ्गम्)न्तादि योजयेत् ॥ १३५ ॥
अथवा जन्म युग्मांशं क्षुद्रोपानं शिवांशकम् ।
महाम्बुजं शिवांशं स्यादर्धेन क्षुद्रपङ्कजम् ॥ १३६ ॥ 272
अर्धेन कम्प(म्पं) कर्या दृकम्प(म्पं) पद्मं शिवांशकम् ।
कपोतं चाश्विनीभागमम्बरांशं गलोदयम् ॥ १३७ ॥
प्रतिवाजनमेकांशं द्विभागांशं(गं च) गलोदयम् ।
व्योमांशं पद्म(द्मं) कम्पं च द्व्यंशकं पट्टिकोदयम् ॥ १३८ ॥ 276
अध्यर्धांशं गलोत्तुङ्गं वाजनं कम्पमूर्ध्वके ।
तत्समं पद्मतुङ्गं स्यात्सार्धद्व्यंशं कपोतकम् ॥ १३६ ॥
द्व्यंशेन प्रतिमं चैव सप्तविंशतिकोदयम् ।
श्रीभोगं स्याद्द्विधा(विधं) प्रोक्तं सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ १४० ॥ 280
( रत्नबन्धम् )
रत्नबन्धमधिष्ठानं षड्विंशत्यंशकं भवेत् ।
अध्यर्धांशं तु जन्म स्यादर्धांशं क्षुद्रवाजनम् ॥ १४१ ॥
वप्रयो(मं)शं तु पद्मं स्यात्तदूर्ध्वेऽर्धेनासनम् ।
रत्नवप्रं तु बन्धां(न्धं)शमर्धेन(धर्मेब्जं) कारयेत् समम् ॥ १४२ ॥ 284
तत्समं चोर्ध्वकम्पं स्यान्निम्नमर्धेन कारयेत् ।
तदूर्ध्वा(र्ध्वम)र्धेन कम्पं स्यादर्धेनाब्जं तदूर्ध्वके ॥ १४३ ॥

१४] अधिष्ठानविधानम् ८३
रत्नकम्प(म्पं) द्विभागं स्यात्तदूर्ध्वेऽर्धेन कम्प(चाम्बु)जम् । 288
तदूर्ध्वा(र्ध्वम)र्धेन कम्पं स्यात्कन्धरं च द्विभागिकम् ॥ १४४ ॥
कम्पपद्मं शिवांशं स्याद्रत्नपट्टं कलांशकम् ।
तदूर्ध्वे पद्मकम्पं च व्योमांशेनैव योजयेत् ॥ १४५ ॥
सार्धांशं तु कर्णं स्यादर्धांशं चोर्ध्ववाजनम् । 292
अर्धेनाब्जं तदूर्ध्वं तु द्वयंशकं कपोतकम् ॥ १४६ ॥
आलिङ्गं सार्धभागेन शेषं तत्प्रतिवाजनम् ।
तद्देश(शं) व्यालरूपादिमकरादिविभूषितम् ॥ १४७ ॥
अन्यत्सर्वाङ्गकै रत्नैः पङ्कजैश्च विभूषितम् । 296
शिवविष्णुवास्त्वयं(ये) कुर्याद्रत्नबन्धमुदीरितम् ॥ १४८ ॥
(पट्टबन्धम्)
जन्मादिवाजनान्तस्य तुङ्गे तद्दर्शकं भवेत् ।
जन्मतुङ्गं द्विभागं स्यात्तदूर्ध्वेऽर्धेन वाजनम् ॥ १४९ ॥
महाब्जं सार्धयुग्मं स्यात्पद्मकम्पं शिवांशकम् । 300
निम्नकम्पं तथैकांशं तदूर्ध्वेकेन पद्मकम् ॥ १५० ॥
महापट्ट(ट्टं) द्विभागं स्यात्पद्मकम्पं शिवांशकम् ।
कन्धरं चैकभागं स्यात्तच्छेषाब्जं शरांशकम् ॥ १५१ ॥
कपोताद्यं द्विभागं स्याच्छेषं तत्प्रतिवाजनम् । 304
एतत्तु पट्टबन्धं स्यात्सर्व्वालङ्कारसंयुतम् ॥ १५२ ॥
(कुक्षिबन्धं चतुर्विधम्)
त्रिषडंशं तदुत्सेधं द्व्यंशकं जन्मतो(नः) षट्कयम् ।
कम्पमर्धं तदूर्ध्वे तु सार्धद्व्यंशं महाम्बुजम् ॥ १५३ ॥
पद्मकम्पं तथैकेन निम्नमन्तरितां(तर्म)शकम् । 308
अध्यर्धांशं प्रतिं चैव वाजनं चैकभागिकम् ॥ १५४ ॥
कन्धरं चैकभागं स्यात्कम्पपद्मं शिवांशकम् ।
वृत्तकुम्भं द्विभागं स्यात्पद्माच्छेषमंशकम् ॥ १५५ ॥
कर्णाभेकेन तस्योर्ध्वे कम्पपद्मं शिवांशकम् । 312
कपोतं सार्धभागं स्यात्तदूर्ध्वा(र्ध्वम)र्धेन वाजनम् ॥ १५६ ॥
12

(मम)न्तरितं->तत्सम(मम)न्तरितं? Wait, look at the brackets: तत्समा(मम)न्तरितं`!

In line 10:
एकांशेन प्रतिं चोर्द्ध्वे वाजनं चार्द्धभागिकम् ।

In line 11:
एकांशं कन्धरं प्रोक्तं कम्पमर्द्धेन योजयेत् ॥ १६१ ॥

In line 12:
पद्मार्द्धेन सार्द्धांशं कपोतां(तं)शेन वाजनम् ।

In line 13:
एकं तत्प्रतिबन्धं स्याद्द्विविधं तत्प्रकीर्तितम् ॥ १६२ ॥ 324
Wait, in तत्प्रकीर्त्तितम्: does it have double त् त्?
Look at line 13: तत्प्रकीर्तितम् or तत्तत्प्रकीर्तितम्?
Look at the characters: त प्र की र्त्ति त म्. There's no extra त. It's तत्प्रकीर्त्तितम्.

In line 14:
शेषं तु पूर्व्ववत्कुर्य्यात्सर्व्वालङ्कारसंयुक्तम् ।

In line 15:
तुङ्गे

१४] अधिष्ठानविधानम् ६१
तदूर्ध्वं चांश(शं) कम्पं चं तत्समं चोर्ध्वकन्धरम् ।
कम्पमेकं तदूर्ध्वं तु पद्ममेकेन कारयेत् ॥ १७१ ॥
कपोतोर्ध्वं त्रियं(त्रयां)शं स्यादेकांशं कन्धरं भवेत् ।
तत्समो(ममू)र्ध्वं प्रतिं चैव कुम्भमष्टांशमेव च ॥ १७२ ॥ 344
कपोते भद्रपट्टं स्यात्पत्रपट्टकमेव च ।
एतच्चतुर्विधं प्रोक्तं कम्पबन्धं प्रकीर्तितम् ॥ १७३ ॥
(कम्पबन्धम्)
षट्षड्भागकृते तुङ्गे जन्मादी(दि)वाजनान्तकम् ।
चतुर्भागेन जन्म स्यात्क्षुद्रोपानं शिवांशकम् ॥ १७४ ॥ 348
महाब्जं पञ्चभागं स्यात्क्षुद्राब्जं तु शिवांशकम् ।
तदूर्ध्वं कम्पमेकेन निम्नमंशेन योजयेत् ॥ १७५ ॥
तदूर्ध्वं वाजना(नमं)शं तत्समं चोर्ध्वं पद्मकम् ।
महाब्जोच्चसमं कुम्भं तदूर्ध्वं चाब्जमंशकम् ॥ १७६ ॥ 352
कम्पमेकं तदूर्ध्वं तु चालिङ्गोपरि चांशकम् ।
तदूर्ध्वन्तरितं चांशं प्रति(र्ति) द्वयंशेन योजयेत् ॥ १७७ ॥
तस्योर्ध्वं वाजनं चांशं क्षेपणं चैकभागिकम् ।
तस्योर्ध्वं कन्धरं चांशं कम्पमेकेन कारयेत् ॥ १७८ ॥ 356
पद्यमंशं तदूर्ध्वं तु कपोतांशं त्रियं(त्रयां)शकम् ।
आलिङ्गमंशकं चोर्ध्वं प्रतिमेकेन कारयेत् ॥ १७९ ॥
(श्रीकान्तम्)
वृत्तं वा तत्र पट्टं वा कुम्भं(म्भ)देशे विशेषतः ।
श्रीकान्तं चतुर्विधं(तथाविधं) प्रोक्तं सर्वालङ्कारशोभितम् ॥ १८० ॥ 360
तदेव (अष्टत्रिंशत्) तुङ्गभागे[न] त्र्यंशं चोपानतुङ्गकम् ।
क्षुद्रोपानं तथैकांशं चाष्टांशं महाम्बुजम् ॥ १८१ ॥
क्षुद्राब्जं चैकभागेन कन्धरं तत्समं भवेत् ।
पद्ममेकं तदूर्ध्वं तु पट्टिकोर्ध्वं गुहांशकम् ॥ १८२ ॥ 364
क्षुद्रकम्पं शिवांशं स्यात्पद्मात्तुङ्गं युगांशकम् ।
क्षुद्राब्जं(ब्ज)तुङ्गमंशं च निम्नं चोर्ध्वैकभागिकम् ॥ १८३ ॥

" or "चोपानां"?
Look at the characters:
त, द, े, व = तदेव
च, ो, प, ा, न, ा, ं = चोपानां (or चोपाना? wait, is it चोपानां or चोपानं? It's चोपानां or चोपाना? Wait, looking at the letter: चो, then पा, then ना with anusvara? Yes, चोपानां or चोपाना?). Wait, look at line 13: "उपानीतुङ्गसमं" -> upānī! So line 12 is about upāna: "चोपानां" (ca upānāṃ) or "चोपानं"?
Wait, after चोपानां: "सर्वे(वै)" -> स, र्, व, े, (, व, ै, ) = सर्वे(वै).
"यथाशोभं तु कारयेत् ।"

Line 13:
उपानीतुङ्गसमं वापि तत्पादोनाविवर्धनात् ॥ १८९ ॥
Wait:
उ, प, ा, न, ी (or नी? wait, it has a top loop? Wait: उपानतुङ्गसमं or उपानीतुङ्गसमं? Look at 'नी': it has an ī-kāra! Wait, no, look at line 13 first word:
उ-प

१४] अधिष्ठानविधानम् ६३
एवं चतुःषष्टिमसूरकाणि
शास्त्रोक्तमानेन विभाजितानि ।
ज्ञात्वा प्रकुर्वनिह शिल्पिवर्य
स्तद्वास्तुभर्तुः प्रददाति संपत् ॥ १६७ ॥ 396
विमानशालेषु च मण्डपेषु
निधानसङ्गेष्वपि गोपुरेष्वपि ।
एतेष्वधोदेशतलोपपीठे
तस्योपरिष्टात्कृतकुट्टिमानि ॥ १६८ ॥ 400
किं चोपपीठेन सहैव कुर्यात्
पीठोपपीठात्समसूत्रकानि ।
एवं तु सत्यकृतेव भक्तौ
सिध्यन्ति लक्ष्म्या सह मुक्तिभुक्तिम् ॥ १६६ ॥ 404
समस्तहर्म्यादि च धातुसर्वं
कृतं विमान(नं) मसूरेण सह यदि [न] स्यात् ।
लोकेत्वनावृष्ट्य(ष्टिर)पि कर्तृनाशं तु
अश्रीकरं स्यात्खलु सर्वहानिः ॥ २०० ॥ 408
तस्मान्मसूरेण सहैव सर्वं
कृतं विमानेषु च भूषणानि ।
अनूनलक्ष्मीरिह भुक्तिमुक्तिम्
आयुष्यमारोग्यकरं सुखं च ॥ २०१ ॥ 412
इति मानमारे वास्तुशास्त्रे अधिष्ठानविधानं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ।

or रु?
Look at it: ) then [रु]? No, it looks like रु or ऋ or कृ with a stroke through it?
Wait, look at the footnote/brackets. It looks like a character was struck through, or is it ङ्घ्रितुङ्गकम्?
Wait, look at तुङ्गकम्: तु ङ्ग क म् - wait, there is an ा? ङ्गा? No, तुङ्गकम्.
Wait, what is that character right before ङ्घ्रि?
Wait! Let's re-read line 15:
अष्टहस्तावसानं स्याच्चतुर्थांश(द्वादशाम)ङ्घ्रितुङ्गकम् ।
Wait, what is the word?
"चतुर्थांशं द्विरष्टांशं" or "द्वादशांशं"?
Ah! In Manasara:
"चतुर्थांशं द्वादशांशं वा..." or similar!
Wait, द्वादशांशं! Look inside the parentheses:
द्वा द श ा शं?
Wait, look at श: then ा, then श or म?
Wait, look at the character before ङ्घ्रि: it has a vertical line, a horizontal strike-through? No