मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१४] अधिष्ठानविधानम् ८३
रत्नकम्प(म्पं) द्विभागं स्यात्तदूर्ध्वेऽर्धेन कम्प(चाम्बु)जम् । 288
तदूर्ध्वा(र्ध्वम)र्धेन कम्पं स्यात्कन्धरं च द्विभागिकम् ॥ १४४ ॥
कम्पपद्मं शिवांशं स्याद्रत्नपट्टं कलांशकम् ।
तदूर्ध्वे पद्मकम्पं च व्योमांशेनैव योजयेत् ॥ १४५ ॥
सार्धांशं तु कर्णं स्यादर्धांशं चोर्ध्ववाजनम् । 292
अर्धेनाब्जं तदूर्ध्वं तु द्वयंशकं कपोतकम् ॥ १४६ ॥
आलिङ्गं सार्धभागेन शेषं तत्प्रतिवाजनम् ।
तद्देश(शं) व्यालरूपादिमकरादिविभूषितम् ॥ १४७ ॥
अन्यत्सर्वाङ्गकै रत्नैः पङ्कजैश्च विभूषितम् । 296
शिवविष्णुवास्त्वयं(ये) कुर्याद्रत्नबन्धमुदीरितम् ॥ १४८ ॥
(पट्टबन्धम्)
जन्मादिवाजनान्तस्य तुङ्गे तद्दर्शकं भवेत् ।
जन्मतुङ्गं द्विभागं स्यात्तदूर्ध्वेऽर्धेन वाजनम् ॥ १४९ ॥
महाब्जं सार्धयुग्मं स्यात्पद्मकम्पं शिवांशकम् । 300
निम्नकम्पं तथैकांशं तदूर्ध्वेकेन पद्मकम् ॥ १५० ॥
महापट्ट(ट्टं) द्विभागं स्यात्पद्मकम्पं शिवांशकम् ।
कन्धरं चैकभागं स्यात्तच्छेषाब्जं शरांशकम् ॥ १५१ ॥
कपोताद्यं द्विभागं स्याच्छेषं तत्प्रतिवाजनम् । 304
एतत्तु पट्टबन्धं स्यात्सर्व्वालङ्कारसंयुतम् ॥ १५२ ॥
(कुक्षिबन्धं चतुर्विधम्)
त्रिषडंशं तदुत्सेधं द्व्यंशकं जन्मतो(नः) षट्कयम् ।
कम्पमर्धं तदूर्ध्वे तु सार्धद्व्यंशं महाम्बुजम् ॥ १५३ ॥
पद्मकम्पं तथैकेन निम्नमन्तरितां(तर्म)शकम् । 308
अध्यर्धांशं प्रतिं चैव वाजनं चैकभागिकम् ॥ १५४ ॥
कन्धरं चैकभागं स्यात्कम्पपद्मं शिवांशकम् ।
वृत्तकुम्भं द्विभागं स्यात्पद्माच्छेषमंशकम् ॥ १५५ ॥
कर्णाभेकेन तस्योर्ध्वे कम्पपद्मं शिवांशकम् । 312
कपोतं सार्धभागं स्यात्तदूर्ध्वा(र्ध्वम)र्धेन वाजनम् ॥ १५६ ॥
12