भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः २२५
कश्चिद्वायुं शमयति रसः कोऽपि पित्तं करोति
कश्चिच्छ्लेष्मं(!) शमयितितरां कोपि पित्तमकोपी ।
कश्चित्पित्तप्रचयशमनः कोपि तत्कोपकारी
नित्यं तस्मात्सकलरसभुग् भूपतिः स्याच्चिरायुः॥
यस्मिन्नृतौ ये च रसा बलिष्ठाः
सेव्यास्तु ते तत्र विशेषतोऽपि ।
अन्नं विशेषान्न च सर्वदेव
भोज्यं नृपेणैकरसं बुधेन ॥
पिबेज्जलं शीततरं हि हृद्यं
हृत्कण्ठशुद्धिर्भवति स्वराणाम् ।
... ... ... ...
... ... .... ॥ १
एकं व्यञ्जनमासाद्य ततः प्रक्षालयेत् भृशम् ।
करं च पुनरन्यच्च भुञ्जीत नृपतिः सुखम् ॥
एवमन्नं हि भुञ्जानः स्वादुत्वं जनयेद् भृशम् ।
पुष्टिं च महतीं कुर्याद् विचित्रविधिना कृतम् ॥
पानीयपात्राणि सुशीतलानि
सुवर्णरूप्यादिविनिर्मितानि ।
सुधूतवस्त्रैरपि वेष्टितानि
वामे निधेयान्यपि दक्षिणे च ॥
एतद् गृहद्वयं कार्यं वामदक्षिणपार्श्वयोः ।
चकोरशिखिहंसादीन् पक्षिणो विनिवेशयेत् ॥
शृङ्गारवीरसम्बद्धाः शृणुयाद् यः कथाः शुभाः ।
तेन हर्षो भवेत्तस्य भुञ्जानस्य महीपतेः ॥
भुञ्जानो न बहु ब्रूयादेतच्चान्यच्च किञ्चन ।
जुगुप्सितां कथां चैव न ब्रूयाच्छृणुयाच्च ताम् ॥

२२६ भोजनकुतूहले
'लेह्यभक्ष्यादिकं सर्वं भुक्तवान्नं तु यथासुखम् ।
शेषं मांसरसं पीत्वा क्षीरं वा तक्रमेव वा ॥
ततो रूक्षकवोष्णेन जलेन क्षालनं तथा ।
गण्डूषान् शीतलान् कुर्याच्चन्दनागुरुकाल्पितान् ।
गण्डूषैर्बहुभिः सुक्षोभितमुखं श्रीचन्दनेनोन्मिते-
र्धूपेनाथ सुगन्धिना च वदनं घ्राणं करौ धूपयेत् ।
मृद्नीयात्तदनु प्रसक्तसुरभिः श्रीचन्दनेनैव तौ
पाणी वक्त्रमपि प्रसक्तविलसत्कर्पूरगर्भं मुदा ॥
ततः प्रसन्नेन्द्रियचित्तवृत्तिरुत्क्रामयित्वा च शतं पदानि ।
सुकोमले कल्पितचारुतल्पे सुखं विशेद् वामकटिर्नरेन्द्रः ॥
विदग्धाभिस्सह स्त्रीभिस्तिष्ठेद् गोष्ठीः समाचरन् ।
निद्रासात्म्योऽथवा निद्रां नृपः कुर्याद्यथाविधि ॥

प्रथमपरिच्छेदः ।
ऽवसप्तमो राज्ञां ताम्बूलविधिः ।
कर्पूरकङ्कोललवङ्गपूग-
जातीफलैर्नागरखण्डपर्णैः ।
सुधाश्मचूर्णं खदिरस्य सारं
कस्तूरिकाचन्दनचूर्णमिश्रम् ॥
ताम्बूलमेतत् प्रवदन्ति राज्ञः
सौभाग्यदं कान्तिसुखप्रदं च ।
ताम्बूलपत्राणि हरन्ति वातं
पूगीफलं हन्ति कफं सुकृद्धम् ॥
चूर्णं निहन्यात् कफवातमुच्चै-
र्निह्याच्च पित्तं खदिरस्य सारः ।
इत्थं हि ताम्बूलमुदाहरन्ति
दोषत्रयस्यापि निवारणाय ॥
भुक्त्वाऽन्नं सलिलं पीत्वा गृहीत्वा बहु भेषजम् ।
प्रतीक्ष्य घटिकामेकां ताम्बूलं भक्षयेन्नरः ॥
वातश्लेष्मप्रशमनं हृद्यं वन्हेः प्रदीपनम् ।
मुखवैरस्यहरणं कङ्कोलं भुक्तपाचनम् ॥
रसे कटु श्रेष्ठ मजीर्णनाशनं
निहन्ति शुक्रं कुरुते च पित्तम् ।
कङ्कोलजातीफलवल्लवङ्गं
विशेषतश्छर्दिहरं विषघ्नम् ॥
स्वरक्षये वापि मुखस्य पाके-
ऽप्यजीर्णबाधासु च पथ्यमेतत् ।
एलाद्वयं छर्दिषु मूत्रकृच्छ्रे
मन्देऽनले पथ्यमरोचके च ॥
१. $J_1$. $T_1$. शुद्धास्मचूर्णम् ।
२. Bh. omits ताम्बूलपत्राणि .... .... .... .... .... लक्ष्मीसौभाग्य०
on P. 228
1081

२२४ भोजनकुतूहले
स्वादुः सुशीतो मधुरश्च पाके-
ऽप्यरोचकं हन्ति च जातिकोषः ।
ताम्बूलयोग्यं ऋतुजं च तज्ज्ञाः
मासत्रयादूर्ध्वमुदाहरन्ति ॥
मासे व्यतीते तु भवन्ति चूर्णा-
न्यतीव हृद्यानि मनोहराणि ।
... ... ... ... ... ... (?)
तीक्ष्णोष्णः परिणामशीतलतरः कण्डूप्रमेहापहो
नानास्थानजलाधिकक्रिमिहरस्त्वग्दह'पाकं जयेत् ।
श्लेष्मघ्नश्च गलग्रहापहरणः संसुप्तजिह्वाशमित्
कर्पूरः खलु दिव्यसौरभगुणः पोताश्रयः स्फाटिकः ॥
गलग्रहे सुप्तजिह्वे लालास्रावे जलाधिके ।
श्लेष्ममेहक्रिमीन् हन्ति कर्पूरश्चायुषः परः ॥
कर्पूरः कफसम्भेदी तीक्ष्णोष्णः शीतलः परः ।
प्रमेहत्वग्विदाहघ्नो लक्ष्मीसौभाग्यवर्धनः ॥
इति सुषेणोक्तस्ताम्बूलविधिः ।
अथानुलेपनम् ।
तत्र चन्दनगुणाः-
चन्दनं रक्तपित्तघ्नं दाहमूर्च्छातित्सारनुत् ।
शीतलं श्लेष्मलं हृद्यं किञ्चिद्वातप्रकोपनम् ॥
कृष्णागरोः
शीतः पित्तविनाशनः सुमधुरः किञ्चित् सतिक्तस्तथा
कण्डूशोफविषापहः क्रिमिहरः सौभाग्यकान्तिप्रदः ।
सौगन्ध्यं कुरुते किमप्यभिनवं गात्रेषु पुष्टिप्रदः
सन्तोषं विदधाति चेतसि परं स्निग्धश्च कृष्णागरुः ॥
१. J., adds कस्तूर्यादिगुणाः पूर्वमेवोक्ताः before अथ and etc.

प्रथमपरिच्छेदः । २९
अथ उपभोगार्हवस्त्रगुणः ।
श्वेतं दुकूलं मज्जासृंगोजौबलविवर्धनम् ।
कफकृत्पित्तशमनं श्रमतृड्दाहनाशनम् ॥
माञ्जिष्ठं दाहकृच्चोष्णं कफवातानुलोमनम् ।
पट्टसूत्रमयं वस्त्रं त्रिदोषश(मं?ममं) विदुः ॥
श्वेतं दुकूलं बलकृत् पित्तशान्तिकरं परम् ।
ओजस्तेजोवीर्यकरं रतिकान्तिविवर्धनम् ॥
तृष्णाशोषविभेदनं धृतिकरं कान्तिप्रदं श्लेष्मलं
क्षौमं शुक्रमतीव हृद्यममलं पित्तामयध्वंसनम् ।
माञ्जिष्ठं च विदाहिकं च कफकृच्चोष्णं च वातामय-
ध्वंसार्हं रुचिरं सुखं च कुरुते श्लेष्मापहं च स्मृतम् ॥
इत्युपभोग्यवस्त्रगुणाः ।
इत्थं विमथ्य गुणपाठसुधाम्बुराशिं
लब्ध्वा परामृतरसं सुरसं च तस्मात् ।
निर्माय भोजनकुतूहलमीश्वराणां
तोषाय तेन परितुष्यतु शेषशायी ॥
संसेविता न गुरवस्तरवश्च दृष्टा
यैर्न क्षितौ जनपदेषु च तेषु तेषु ।
भैषज्यतन्त्रमपि नैव कृतं स्वतन्त्रं
तेषां कृतेऽपि च कृतं रघुनाथनाम्ना ॥
अनन्तदेवान्मनसा विधायाप्यनन्तदेवस्य विधाय सेवाम् ।
योऽनन्तदेवः प्रथितः पृथिव्यामनन्तदेवः परितोषमेतु ॥
इति श्रीमद्विद्वद्वृन्दवन्द्यपादारविन्दश्रीमदनन्तदेवदयोदयस्य
रघुनाथविदुषः कृतौ भोजनकुतूहले
द्रव्यगुणागुणकथनं नाम प्रथमः परिच्छेदः ॥

२३० भोजनकुतूहल
। षट्पदाः कृतधियः शृणुतामलां नो
वाचं विविच्य विभवाय चिरप्रसूताम् ।
सेवयन्तु विमलं कमळान्तरङ्ग-
मेनं रसं न रसितुं प्रभवन्तु भेकाः ॥
यदि पूतिगन्धबहले वारिणि बद्धादरः पोत्री ।
स्पृहयति वारि न.गाङ्गं गुह गीर्वाणैरपाहृतं किं स्यात् ॥

विषयानुक्रमणी ।
विषयः पृष्ठम्
भोजनविधिः ।
१. धान्यप्रकरणम् ... १-२५
(i) धान्यविभागः . ... १
(ii) शूकधान्यप्रकरणम् ... २-१०
(iii) शालिसामान्यगुणाः .. ३
(iv) शालिविशेषगुणाः .... ”
(v) गोधूमाः .... ७
(vi) यवाः ... ८
(vii) यावनालगुणाः ... ९
२. शिम्बीधान्यप्रकरणम् ... १०-१९
(i) मुद्गगुणाः ... १०
(ii) माषगुणाः ... ११
(iii) राजमाषगुणाः .... ”
(iv) चणकगुणाः .... १२
(v) कलायगुणाः ... १३
(vi) लङ्कागुणाः ... १४
(vii) तुवरीगुणाः ... ”
(viii) कुलित्थगुणाः ... १५
(ix) निष्पावगुणाः ... ”
(x) मकुष्ठगुणाः ... १६
(xi) तिलगुणाः ... ”
(xii) अतसीगुणाः .... १७
(xiii) सर्षपगुणाः ... १८
(xiv) मसूरगुणाः ... १९

२
विषयः पृष्ठम्
३. तृणधान्यप्रकरणम् ... १९-२०
(i) कङ्गुगुणाः .... १९
(ii) श्यामाकगुणाः ... ”
(iii) कोद्रवगुणाः ... २०
(iv) वरकगुणाः .... ”
(v) 'नांचणे' गुणाः ... ”
४. धान्यसामान्यगुणप्रकरणम् ... २१-२५
(i) भृष्टधान्यगुणाः ... २२
(ii) धानाः ... २३
(iii) सक्तवः ... ”
(iv) पृथुकादयः ... २४
५. सिद्धान्नप्रकरणम् ... २६-५८
(i) यवाग्वादिलक्षणानि गुणाश्च २६
(ii) ओदनप्रकरणम् ... २७-२९
(iii) क्षीरीप्रकरणम् ... ३०
(iv) नारिकेरक्षीरी ... ”
(v) सूपप्रकरणम् ... ३१-३२
(vi) भक्ष्यप्रकरणम् ... ३३-५८
(a) वटक, फेणी, लाडु, पोल्यादयः ३७-५०
(b) मांसप्रकाराः ५१-५३
(c) भक्ष्यादिसाधारणविशेषगुणाः ५४-५७
६. शाकप्रकरणम् ... ५८-१०७
(i) शाकविभागः ... ५८
(ii) शाकसामान्यगुणाः ... ”
(iii) मूलकगुणाः ... ५९
(iv) कन्दगुणाः ... ६०-६५

विषयः पृष्ठम्
(vi) करीराणि ... ७७
(vii) फलानि ... ७७–८७
(viii) कदल्यादि ... ८७–९०
(ix) नारिकेलः ... ९१
(x) पूगादिफलानि ... ९१–९४
(xi) बदरादि ... ९४–१००
(xii) हरीतकीप्रकरणम् ... १००–१०३
(xiii) आम्रप्रकरणम् ... १०३–१०६
(xiv) काण्डीरः ... १०६
(xv) पुष्पाणि ... १०७
(xvi) कवकानि ... ”
७. हारीतप्रकरणम् ... १०८–११०
८. उपदंशाः ... ११०–११४
९. कर्चर्यः ... ११४–११५
१०. सम्भाराः ... ११५–१२१
(i) एलादयः .... ११५–११६
(ii) लवणानि .... ११६–११७
(iii) त्वचादयः ... ११७
(iv) कस्तूरी ... ११८
(v) गोरोचना ... ११९
(vi) कर्पूरः ... ११९–१२०
(vii) जातीपत्यादयः ... १२०–१२१
११. कृत्रिमघृतानि ... १२१
१२. शर्करा .... १२२
१३. पानकानि .... ”
१४. काञ्जिकम् ... १२३–१२५

विषयः पृष्ठम्.
१५ • क्षीरप्रकरणम् ... १२५-१३५
(i) क्षीरसामान्यगुणाः ... १२५
(ii) क्षीरविशेषगुणाः .... १२६
(iii) वर्णविशेषेण गोक्षीरगुणाः ... ”
(iv) वयोविशेषेण गोक्षीरगुणाः .... १२७
(v) पीयूषादिगुणाः ... ”
(vi) आमादिगुणाः ... १२८
(vii) कालविशेषेण पयःपाने गुणाः • ”
(viii) उषितपयःपाने दोषः ... ”
(ix) उष्णशीतादिक्षीरपाने ताम्रादि-
बहुविधपात्रभृतक्षीरपाने च
गुणदोषविचारः .... १२८-१३१
(x) माहिषक्षीरगुणाः . ... १३२
(xi) आजस्य ... ”
(xii) औष्ट्रस्य ... १३३
(xiii) खराश्वीक्षीरयोः ... ”
(xiv) मानुष्याः ... ”
(xv) हस्तिन्याः ... ”
(xvi) एडकायाः ... ”
(xvii) मेष्याः .... ”
(xviii) मथितक्षीरगुणाः .... १३४
(xix) क्षीरफेनगुणाः .... ”
(xx) क्षीरमित्राणि .... ”
(xxi) क्षीरामित्राणि ... १३५
१६ • दधिप्रकरणम् ... १३५–१४२
(i) अवस्थाभेदेन वैविध्यं गुणाश्च १३५
(ii) गव्यस्य ... १३६
(iii) ऋतुविशेषेण सामान्यतो दधिगुणाः

५
विषयः पृष्ठम्
(iv) माहिषस्य ... १३६
(v) आजस्य ... १३७
(vi) मेष्याः ... "
(vii) अश्विन्त्याः ... "
(viii) गर्दभ्याः ... "
(ix) उष्ट्र्याः ... "
(x) हस्तिन्याः .... १३८
(xi) स्त्रियाः .... "
(xii) दधिमण्डगुणाः .... "
(xiii) निस्सारदधिगुणाः .... १३९
(xiv) दधिविविधाः ... "
(xv) शिखरिण्यः ... १४०-१४२
(xvi) सरस्य मस्तुनाश्च गुणाः ... १४३
(xvii) तक्रप्रकरणम् ... १४३-१४७
17. नवनीतप्रकरणम् ... १४७-१४९
18. घृतप्रकरणम् ... १४९-१५१
19. तैलप्रकरणम् .... १५१-१५५
20. इक्षुप्रकरणम् .... १५५-१५८
21. इक्षुरसविकारप्रकरणम् ... १५९-१६५
22. मधुप्रकरणम् ... १६५-१६७
23. मद्यप्रकरणम् ... १६८-१६९
24. मांसप्रकरणम् ... १६९-१७६
(i) भेदाः गुणाश्च ... १६९
(ii) मृगमांसम् ... १६९-१७१
(iii) पक्षिमांसम् ... १७१
(iv) मत्स्यमांसम् ... १७२-१७६

विषय: पृष्ठम्
२५. जलप्रकरणम् । .... १७६-१९५ :
(i) जलसामान्यगुणा: • ... १७६
(ii) पानीयभेदा: गुणाश्च .... १७७-१८०
(iii) नदीविशेषगुणा: ... १८०-१८४
(iv) औद्भिदम् . ... १८४
(v) नैर्झरम् . .... "
(vi) सारसम् ... "
(vii) ताटकादिजलम् .... १८४-१८६
(viii) नारिकेळोदकगुणा: .... १८७-१८८
(ix) गुणवदोदकम् ... १८८
(x) वर्ज्यजलानि ... १८९
(xi) प्रतिप्रसव: ... १९०
(xii) उष:पानगुणा: • .... "
(xiii) उष्णशीतादिजलगुणदोषा: .... १९१--१९३
(xiv) काष्ठविशेषेण तापितवारिगुणा: १९३-१९४
(xv) पात्रविशेषस्थितजलगुणा: १९५
२६. सविषान्नादिपरीक्षा विषदलक्षणं च ... १९६, १९७
२७. विरुद्धद्रव्यप्रकरणम् ... १९७-१९९
२८. पथ्यापथ्याभ्यासत्यागप्रकार: ... १९९-२०३
२९. पथ्यापथ्यशमनम् ... २०३-२११
३०. स्वभावतो हितानि ... २११
३१. स्वभावादहितानि ... २११-२१२
३२. संयोगविरूद्धानि ... २१२
(i) अभक्ष्यजन्मनक्षत्रवृक्षा: ... " .
३३. भोजनकाल: ... २१३
•३४. भोजनभाजनानि ... २१४

७
विषयः , पुटम् •
35. पत्राणि • २१५
36. भोजनादौ ब्रह्मादिस्मरणम् ... ,,
37 भोजनविधिः ... २१६-२१८
38. भोजनानन्तरकृत्यम् • ... २१८-२१९
39. ताम्बूलविधिः ... २१९-२२०
40. सुषेणोक्तो भूपानां भोजनविधिः ... २२१-२२६
41. राज्ञां ताम्बूलविधिः ... २२७-२२८
४२. अनुलेपनम् ... २२८
43. उपभोगार्हवस्त्रगुणाः .... २२९
44. प्रथमपरिच्छेदसमाप्तिः ... २२९-२३०

The provided image is completely blank and contains no visible text, diagrams, or content to transcribe.

APPENDIX — I.
भोजनकुतूहले प्रथमपरिच्छेद-
श्लोकार्थानुक्रमणी।
श्लोका• पुटम् श्लोका• पुटम्
अकालजं कुसूभं 106 अतिसारहरं • 104
अक्षं कषायं • 102 • अतिसारेऽग्निमान्द्ये 134
अक्षमज्जा मदकरः " अतोऽत्यन्त . 192
अक्षीयस्य फलं 112 अत्यम्बुपान 114
अगस्तिरग्निः 218 अत्यम्बुपानात् 192
अगात्तिसारः 33 " 218
अग्नेर्दीप्तिकरं 76 अत्यम्लं दीपनं 136
अग्निमान्यकरं 109 अत्यम्लपर्णी • 70
अग्निमान्द्यहरा 73 अत्यशनं च 223
अग्निसन्दीपनं 216 अत्युच्छ्रितास्तु 46
अग्नौ प्रतपनं 190 अत्युष्णताच्च 49
अग्राह्यमुदकं .189 अत्युष्णान्नं 216
अङ्गारकर्मगस्ति 219 अथ चनमधु 210
अङ्गारकर्कटी 35 अथ वक्ष्यामि 212
अङ्गारपोलिकाः 35 अथवा सिद्ध 33
अच्छे पटे च 142 अदृष्टसलिलाभावे 190
अजगन्धा कटूष्णा 72 अधोमुखघट 33
अजाजी मारचं 52 अधौतमस्रुतं 26
अजानामल्प 132 अनन्तदेवात् 229
अजा पयस्विनी 133 अनायासप्रदायीनि 219
अजीर्णकाष्ठ 72 अनार्तवं प्रमुञ्चन्ति 178
अजीर्णे चौषधं 191 अनिष्टगन्ध 131
अजो वृत्तकस्तु 133 अनुदत्तस्नेहमपि 201
अञ्जनागर्भसंभूतं 215 अनेकविषविध्वंसि 63
अञ्जन्झा मधुराम्ला च 93 अनेन विधिना 51
अतः परं न पेयं 188 अन्तरादौंतें 136
अतसो महगन्धा 17 अन्ते पुनर्द्रवाशी 193
अतिक्लिन्नं ग्लाविकरं 216 " 216
अतिजीर्णमसात्म्यं च 223 अन्नपानौषधं 202
अतित्रताशिताहारो 216 अन्नप्ररोचकं 93
अतिपाकेन 158 अन्नसञ्जात 219
अतिसारक्रिमिहरो 64 अन्नेन शस्तेः 216

४
श्लोकाः पृष्ठम् श्लोकाः पृष्ठम् .
अनेनाङ्गि १९३ अम्लवेतसफलं ४६
अन्नं महा. २१५ अम्लवेतसं "
अन्नं विशेषात् २२५ अम्लिकाफल १२२
अन्यथा क्षोभं १६९ अम्लिकायाः फलं "
अन्यथा कल्पं १९१ अम्लिकावटकाः ३४
• अन्योस्तस्तन् २३ अम्लेन क्षोभित् २२६
अन्ये बद्ध १७२ अम्लन वातं १४३
अन्यो राजषकाण्डुः ६१ अम्लेष्वामलकं १८४
अपक्वमेव यन्मङ्गं १२७ अयं प्रकारः ४१
अपथ्यं पथ्यं २०३ अरण्यमाषा ११
अपथ्यमपि हि १९९ अर्हवास्तुकमि ६०
अपथ्याः प्राणिनां १७९ अरुचौ वातरोगेषु १२५
अपनयति पवनं १९२ अरुच्यं सुकुमाराणां १३७
अपरं श्वेत ४७ अरोचकहरः ६२
अपि नयाः १७९ अरोचकहरा ७३
अपूपपस्त्यै २०५ अरोचकहरा येष ४४
अप्पाविकं १३१ अरोचके च १३९
अप्राप्तकाले २१७ अरोचके पीनस १३६
अभिव्यन्यति १६२ अर्कपत्रं भृशं २१५
अमुके पित्त १५७ अर्धपक्वः ९०
अभी नक्षत्रं २१३ अर्धपक्वैः २४
अमृतफलं ९४ अर्धस्विन्नाः "
अम्बष्ठा सकषाया ७१ अधीदकं १४०
अम्बुजबन्धु ३९ अर्धाशोनं १९२
अंभसः प्रसृतानि १९० अर्धावशिष्टं १३०
अन्नः कषाया १०३ अशोः श्वयथु ७२
अम्लं कटूष्णं १११ अशौभगन्दर १८९
अम्लं चतुषं १३५ अलक्तो रक्त ११७
अम्लं तक्रं १४४ अलक्ष्मीरक्त १९३
अम्लं तु दीपनं १३५ अलमोसाह्वो १७४
अम्लं विडंगं ७६ अलकंस्तिक्त ११२
अम्लं स्वादु १०४ अलसान्द्रफलं ४२
अम्लः कटूष्णो ९५ अलावूताभिः १००

श्लोकः पृष्ठम् श्लोकाः पृष्ठम्
हो नैषधीयं २०५ आम्रातकोदुम्बर २०४
आहोऽतितैलसंको १३ आम्लातयोगो १०४
आनाहूर्ध्व १३३ आम्लिवेतः १०५
आनाहज्वर ७० आम्लिकां लेहयित्वा ८८
आवाहनेहो १५ आयसे कांस्यपात्रे च २१४
आनूपं वारि १८० आयसे तु कृतं १२९
आनूपं सक्तिकं .." आयुःप्रवर्धिनी १४१
आनूपमामिषं १९७ आयुरग्ने २१९
आपीतवर्णं १६६ आयुर्वेदि १५०
आलिङ्गरो रहसि २२२ आयुश्चहृल्लमवानस्य २२१
आप्य वन्तरं १९४ आरब्धकुक्कुट १७१
आमं ग्राहितरं २०१ आरम्भा पोलिका ६९
आमं चेत् १६७ आरनालं तु १२४
आमं धूपमदं ९८ आरुस्कगौरव २१७
आमं लकुचं ८४ आवर्त्तयेत् क्षीरशेषं १८१
आमं संप्राद्दि ६० आविकं तु पयः १३८
आमदोषकरो ७ आविकं दधि १३७
आमदोषहरं १४६ आविकं नवनीतं १४८
आममांसानि १९८ आविकं मधुरं १७१
आममांसं १२२ अ. भयं पवनादीनां २१६
आममासपाकं १२४ आषाढे हस्तस्ते १८६
९७ आसवातिवजा १५५
आमशूल २७ आसियति भुवं १९२
१२ आसुरी कटु १८
आमश्लेष्म ९१ आस्तीर्य जीर्णे १८९
आमातिसारे १४५ आहारं तु रहः २१८
आमातीसार ४१ आहारं बहुविधं २१७
आमाम्लदोष ९० आहारनिहार २१४
आम्रं कृत्रिम १०४ इक्षवस्तेऽप्रभावे १५७
आम्रत्वचा " इक्षुरसः परितप्तः १५८
आम्रबीजं १०५ इक्षो रमभवं "
आम्रमार्ग १०४ इक्षो रसस्य १६१
आम्रस्य शाक्यं १०५ इति संक्षेपतः १८८
आम्लतकं ९८ इति सम्मिलितस्य २१५

४
• श्लोकाः • | पृष्ठम् | श्लोकाः • | पृष्ठम् •
इत्थं यथादोषं | 101 | उद्रेकं ... | 197
इत्थं विमृश्य | 229 | उपरोधित्वात् | 167
इत्थं हि ताम्बूलं | 227 | उपवासफलं | 183
इत्थमद्भुतं केवन्न | 207 | उपोदकातिसाराय | 198
इत्यमं विषवपु | 197 | उपादकाशाकु | 205
इत्युदार्य | .219 | उपोदकी कटुः | 67
इदं तेऽन्ये च | 203 | उपोदकी तृतीया | ,,
इदं कुसरनाम | 29 | उपोदकी परा | 67
इन्द्रनीलदळा | 166 | उभाभ्यां लक्ष्म्युपेतः | 213
इन्द्रो दुर्भगतां | 144 | उभौ कफप्रश | 24
ईषच्च दीपनं | 150 | उष्ट्रीक्षीरं | 133
ईषत्कषायं स्वाद्वम् | 106 | उष्णे कटु च | 75
ईषत्कषायः | 68 | उष्णे वाऽन्तं | 143
ईषत्कषायमधुरं | 83 | उष्णे शृतं तु | 100
,, | 187 | उष्णे विधीमवयजेष | 201
,, | 81 | उष्णमेककफं | 133
ईषद्रूक्षं च | 105 | उष्णवीर्यं | 102
ईषद्विद्रिधा | 28 | उष्णस्त्वल्पो | 16
ईषद्धातकरा | 14 | उष्णा मारुत | 54
ईषल्लघु बलं | 171 | उष्णा सन्तर्पणी | 36
ईषल्लघु स्यात् | 170 | ऊनेन शीतं | 209
उक्ता येव सदा | 41 | ऊष्णेः सहोष्ण | 167
उग्रगन्धि पुराणं | 150 | ऊष्णेनंमोम्बुवा | 212
उत्तानाः पाक | 54 | ऊष्णोदनों भ्रम | 27
उत्तुण्डक्याः | 200 | ऊष्णोष्णसर्पिषा | 35
उदकैस्संहितैः | 124 | ऊर्ध्वरे चास्थिता | 101
उदमन्यादिवा | 202 | ऋज्वस्य दासस्य | 155
उदरक्षीपदा | 184 | ऋतुप्रभो | 175
उदरे ये गदाः | 123 | ऋतुकन्यो | 202
उदभिश्शोषिता | 146 | ॠर्तु व्यजनं | 225
उदावर्त्तानमर्दादि | 124 | एकत्र बहुमांसानि | 212
उद्गारशुद्धिः | 213 | एकत्र वा समांशानि | 198
उद्दालः कथिताः | 166 | एकयोनीन् | 55
उद्दाम्यते ततो | 186 | एकाहाच्युषितं | 140

6
श्लोकाः पृष्ठम् | श्लोकाः
एडकः शृङ्गिणो 34 | एष भक्ष्यो 46
एणः कुरङ्गो 111 | एषा कुण्डलिनी 47
एतत्कण्डं 41 | एषा वेणी 140
एतदुक्तं 28 | एषा वृकोदर ,,
एतद्गुणेव 48 | एषा शिखरिणी 141
एतद् पथ्यत्वं 25 | " " 142
एता अन्याः 54 | एषा सिंहा 40
एते शुक्लाश्च 15 | एषा सिद्धि 28
एते समगुणाः ,, | एषा हरीषा 52
एरण्डतैलं 152 | एषैव गोलाकृतिका 48
एरण्डपत्रं 215 | ऐक्यं पावस 198
एरण्डफलं 99 | ऐक्षवं तु 168
एर्वारुकं 79 | ऐक्षवं रसं 207
एलाजीरक 58 | ऐरण्डेन 199
एला तिक्तोष्ण 115 | ओजस्तेजो 229
एलादियुक्तान् 56 | ओदनो विषवान् 196
एलाद्यैः 186 | औत्तरं च 117
एलाद्रवं 227 | औदुम्बरं कषायं 89
एलालवण 56 | औदुम्बरं फलं 89
,, 42 | ओहालं स्वेदहरकं 166
,, 122 | ओहालिकं तु ,,
,, 48 | औद्भिदं वारि 184
एलासैन्धव 139 | और्वांनलं 179
एलोदकं 210 | औष्ट्रं मांसं 170
एवं द्रव्यगुणान् 212 | औष्ट्रपयोऽपि 137
एवं प्रकारकाः 47 | औष्ट्रीघृतं 150
एवं भुक्त्वा 218 | कङ्कोलं कटु तिक्तोष्णं 120
एवं सूरणवटकम् 39 | कङ्कोलजाती 227
एवं हि कुर्वन् 224 | कङ्गुकोद्रव 19
एवमयं हि 225 | कङ्गुस्तु मम - ,,
एवमन्येऽपि 42 | कच्चटं तिक्तकं 69
एवमेव प्रकारेण 47 | कटा हस्तपुटरस्थ 46
एवमेव बृहत् 70 | कटुकं कफवातघ्नं 109
एवमेव विजानीयात् 49 | कटु क्रिमिहरं 108