मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

८८ मालविकाग्निमित्रे
उद्यानपालिका—¹किंणिमिचं ।
सारसिकः—²जैदप्पहुदि सेणावदी जण्णतुरंगरक्खणे णिउत्तो
भद्दिदारओ वसुमित्तो, तदप्पहुदि तस्स आउसणिमित्तं णिक्कसदसु-
वण्णपरिमाणं दक्खिणं देवी दक्खिणीएहिं परिग्गाहेदि ।
उद्यानपालिका—³अह कहिं देवी । किं वा अणुचिट्ठदि ।
सारसिकः—⁴मङ्गलघरे आसणत्था भविअ विदब्भविसाआदो
भादुणा वीरसेणेण पेसिदं लेहं लेहकरेहिं वाइअंमाणं सुणादि ।
उद्यानपालिका—को⁵ उण विदब्भराअव्वुत्तन्तो सुणीअदि ।
सारसिकः—⁶वसीकिदो किल वीरसेणप्पमुहेहिं भत्तुणो विजअ-
दण्डेहिं विदब्भणाहो मोइदो से दाआदो माहवसेणो । दूदो अ
१. किंनिमित्तम् ।
२. यदाप्रभृति सेनापतिर्यज्ञतुरंगरक्षणे नियुक्तो भर्तृदारको ˚वसुमित्रः,
तदाप्रभृति तस्यायुर्निमित्तं निष्कशतसुवर्णपरिमाणां दक्षिणां देवी दक्षिणीयैः
परिग्राहयति ।
३. अथ कुत्र देवी । किं वानुतिष्ठति ।
४. मङ्गलगृह आसनस्था भूत्वा विदर्भविषयाद्भात्रा · वीरसेनेन प्रेषितं लेखं
लेखकैर्वाच्यमानं शृणोति ।
५. कः पुनर्विदर्भराजवृत्तान्तः श्रूयते ।
६. वशीकृतः किल वीरसेनप्रमुखैर्भर्तुर्विजयदण्डैर्विदर्भनाथः । मोचितो-
ऽस्य दायादो माधवसेनः । दूतश्च तेन महासाराणि रत्नानि वाहनानि शि-
ल्पकारिकाभूयिष्ठं परिजनमुपायनीकृत्य भर्तुः सकाशं प्रेषित इति ।
यिष्यामि ॥ किंनिमित्तम् ॥ यदाप्रभृति सेनापतिर्यज्ञतुरंगरक्षणे नियुक्तो भर्तृदारको
वसुमित्रः, तदाप्रभृति तस्यायुर्निमित्तं निष्कशतसुवर्णपरिमाणां दक्षिणां देवी
दक्षिणीयैः परिग्राहयति । दक्षिणीयो दक्षिणार्हः । 'कडङ्करदक्षिणाच्च च' इति छप्र-
त्ययः ॥ अथ कुत्र देवी । किं वानुतिष्ठति ॥ मङ्गलगृह आसनस्था भूत्वा विदर्भ-
विषयाद्भात्रा वीरसेनेन प्रेषितं लेखं लेखकैर्वाच्यमानं शृणोति । कः पुनर्विदर्भरा-
जवृत्तान्तः श्रूयते ॥ वशीकृतः किल वीरसेनप्रमुखैर्भर्तुर्विजयदण्डैर्विदर्भनाथः ।

पञ्चमोऽङ्कः । ८९
तेण महासाराणि रअणाणि वाहणाइ सिप्पआरिआभूइट्ठं परिअणं
उवाअणीकरिअ भट्ठिणो सआसं पेसिदोत्ति ।
उद्यानपालिका—अहं वि देवीए सआसं गच्छम्हि । तुमं वि
अत्तणो णिओअं अणुचिट्ठ ।
(इति निष्क्रान्तौ ।)
इति प्रवेशकः ।
(ततः प्रविशति प्रतीहारी ।)
प्रतीहारी—आणत्तम्हि असोअसक्कारवावुदाए देवीए । विण्णावे-
हि अज्जउत्तेण सह असोअरुक्खस्स पसूनलच्छिं पच्चक्खीकादुंति ।
ता जाव धम्मासणगदं देवं पडिवालेमि । (इति परिकामति ।)
(नेपथ्ये वैतालिकाः ।)
प्रथमः—दिष्ट्या दण्डैरेव रिपुशिरःसु वर्तते देवः ।
परभृतकलव्याहारेषु त्वमाचरतिर्मधुं
नयसि विदिशातीरोद्यानेष्वनङ्ग इवाङ्गवान् ।
विजयकरिणामालानत्वं गतैः प्रबलस्य ते
वरद वरदारोधोवृक्षैः सहावनतो रिपुः ॥ १ ॥
१. अहमपि देव्याः सकाशं गच्छामि । त्वमप्यात्मनो नियोगमनुतिष्ठ ।
२. आज्ञाप्तास्म्यशोकसत्कारव्यापृतया देव्या । विज्ञापय आर्यपुत्रेण
सहाशोकवृक्षस्य प्रसूनलक्ष्मीं प्रत्यक्षीकर्तुमिति । तद्यावद्धर्मासनगतं देवं
प्रतिपालयामि ।
मोचितोऽस्य दायादो माधवसेनः । दूतश्च तेन महासाराणि रत्नानि वाहनानि शिल्प-
कारिकाभूयिष्ठं परिजनमुपायनीकृत्य भर्तुः सकाशं प्रेषित इति ॥ अहमपि देव्याः
सकाशं गच्छामि । त्वमप्यात्मनो नियोगमनुतिष्ठ ॥ ततः प्रविशतीत्यादि ।
आज्ञाप्तास्म्यशोकसत्कारव्यापृतया देव्या । विज्ञापय आर्यपुत्रेण सहाशोकवृक्षस्य
प्रसूनलक्ष्मीं प्रत्यक्षीकर्तुमिति । तस्माद्यावद्धर्मासनगतं देवं प्रतिपालयामि ॥
परभृतेत्यादि । स्रग्धोऽधैः ॥ विरचितेति । क्रथकैशिकान्विदर्भदेशान्मध्ये-

द्वितीयः—
विरचितपदं वीरप्रीत्या सुरोपमसूरिभि-
श्चरितमुभयोर्मध्येकृत्य स्थितं क्रथकैशिकान् ।
तव हृतवतो दण्डानीकैर्विदर्भपतेः श्रियं
परिघगुरुभिर्दोर्भिर्विष्णोः प्रसभ्य च रुक्मिणीम् ॥ २ ॥
प्रतीहारी—ऐसो जससद्दसूइदपत्थाणो भट्टा इदो एव्व आअ-
च्छदि । अहं वि दाव इमस्स पमुहादो लोआदो ओसरिअ खम्भ-
न्तरिदा होमि । (इत्येकान्ते स्थिता ।)
(प्रविश्य सवयस्यः ।)
राजा—
कान्तां विचिन्त्य सुलभेतरसंप्रयोगां
श्रुत्वा विदर्भपतिमानमितं बलैश्च ।
धाराभिर्रातप इवाभिहतं सरोजं
दुःखायते मम मनः सुखमश्नुते च ॥ ३ ॥
विदूषकः—जेह अहं पेक्खामि । एकन्तसुहिदो भवं भविस्सदि।
राजा—कथमिव ।
विदूषकः—अज्ज किल देवीए एवं पण्डितकौशिकी भणिदा ।
१. एष जयशब्दसूचितप्रस्थानो भर्तेत एवागच्छति । अहमपि ताव-
दस्य प्रमुखाल्लोकादपसृत्य स्तम्भान्तरिता भवामि ।
२. यथाहं पश्यामि । एकान्तसुखितो भवान्भविष्यति ।
३. अद्य किल देव्यैवं पण्डितकौशिकी भणिता । भगवति, यत्त्वं प्रसा-
धनगर्वं वहसि, तद्दर्शय मालविकायाः शरीरे विवाहनेपथ्यमिति । तया
सविशेषांलंकृता मालविका । तत्रभवती कदाचित्पूरयेद्भवतोऽपि मनोरथम् ।
कृत्य । आक्रम्येत्यर्थः । 'मध्ये पदे निवचने च' इति गतिसंज्ञा । 'कुगतिप्रादयः' इति
समासः । 'समासे नञ्पूर्वे क्त्वो ल्यप्' । शेषं स्पष्टम् ॥ एष जयशब्दसूचितप्रस्थानो
भर्तेत एवागच्छति। अहमपि तावदस्य प्रमुखाल्लोकादपसृत्य स्तम्भान्तरिता भवामि ॥
कान्तां विचिन्त्येत्यादि । सुलभेतरसंप्रयोगामसुलभसमागमाम् । दुःखायते
'सुखादिभ्यः कर्तृवेदनायाम्' इति क्यङ् । अत्र मालविकारूपबीजानुसंधानात्संधिर्ना-
म निर्वह भवति यथाहं पश्यामि एकान्तसुखितो भवान्भविष्यति ॥

पञ्चमोऽङ्कः । ९१
भअवदि, जं तुमं पसाहणगव्वं वहसि, तं दंसेहि मालविआए स-
रीरे विवाहुणेवच्छं ति । ताए सविसेसालंकिदा मालविआ । तत्तहोदी
कदावि पूरए भवदोवि मणोरहं ।
राजा—सखे, मदपेक्षामनुप्राप्य अनया धारिण्या पूर्वाचरितैः
संभाव्यत एवैतत् ।
प्रतीहारी—(उपगम्य ।) जेदुं भट्टा । देवी विण्णावेदि । तवणी-
आसोअस्स कुसुमसमदंसणेण मह आरम्भो सफलो करीअदु त्ति ।
राजा—ननु तत्रैव तिष्ठति ।
प्रतीहारी—^२अह इं । जहारहसंमाणसुहिअं अन्तेउरं विस-
जिअ मालविआपुरोएण अत्तणो परिअणेण सह देवं पडिवालेदि ।
राजा—(सहर्षं विलोक्य विदूषकम् ।) जयसेने, गच्छाग्रतः ।
प्रतीहारी—^३एदु एदु देवो । (इति परिक्रामति ।)
विदूषकः—(विलोक्य ।) भो^४ वअस्स, किंचि परिवुत्तजोव्वणो
विअ वसन्तो पमदवणे लक्खीअदि ।
१. जयतु भर्ता । देवी विज्ञापयति । तपनीयाशोकस्य कुसुमसहद-
र्शनेन ममारम्भः सफलः क्रियतामिति ।
२. अथ किम् । यथार्हसंमानसुखितमन्तःपुरं विसृज्य मालविकापुरो-
गेणात्मनः परिजनेन सह देवं प्रतिपालयति ।
३. एत्वेतु देवः ।
४. भो वयस्य, किंचित्परिवृत्तयौवन इव वसन्तः प्रमदवने लक्ष्यते
कथमिवेति प्रश्ने । अत्र कार्यानवेषणाद्रोधो नाम संध्यङ्गमुक्तं भवति ॥ अद्य किल
देव्यैवं पण्डितकौशिकी भणिता । भगवति, यत्त्वं प्रसाधनगर्वं वहसि, तद्दर्शय माल-
विकायाः शरीरे विवाहनेपथ्यमिति । तया सविशेषालंकृता मालविका । तत्रभवती
धारिणी कदाचित्पूरयेद्भवतोऽपि मनोरथम् । अत्र कार्योपदर्शनात्पूर्वभाव इति संध्य-
ङ्गमुक्तं भवति ॥ जयतु भर्ता । देवी विज्ञापयति । तपनीयाशोकस्य कुसुमसहदर्शनेन
समारम्भः सफलः क्रियतामिति ॥ अथ किम् । यथार्हसंमानसुखितमन्तःपुरमव-
रोधजनं विसृज्य मालविकापुरोगेणात्मनः परिजनेन सह देवं प्रतिपालयति ॥
एत्वेतु देवः ॥ भो वयस्य, किंचित्परिवृत्तयौवन इव वसन्तः प्रमदवने लक्ष्यते ॥ अग्रे

९२ मालविकाग्निमित्रे
राजा—यथाह भवान् ।
अग्रे विकीर्णकुरवकफलजालकभिद्यमानसह्कारम् ।
परिणामाभिमुखमृतोरुत्सुकयति यौवनं चेतः ॥ ४ ॥
विदूषकः—(परिक्रम्य ।) अहो, अअं सो दिण्णणेवच्छो विअ
कुसुमत्थवएहिं तवणीआसोओ । ओलोअदु भवं ।
राजा—स्थाने खलु प्रसवमन्थरोऽयमभूत् । यदिदानीमनन्या-
धारणीं शोभामुद्वहति । पश्य ।
सर्वाशोकतरूणां प्रथमं सूचितवसन्तविभवानाम् ।
निर्वृत्तदोहदेऽस्मिन्संक्रान्तानीव कुसुमानि ॥ ५ ॥
विदूषकः—तंह । भो, वीसद्धो होहि । अम्हेसु संणिहिदेसु वि-
धारिणी पासपरिवट्टिणिं मालविअं अणुमण्णेदि ।
राजा—(सहर्षम् ।) सखे, पश्य ।
मामियमभ्युत्तिष्ठति देवी विनयादनुत्थिता प्रिया ।
विस्तृतहस्तकमलया नरेन्द्रलक्ष्म्या वसुमतीव ॥ ६ ॥
(ततः प्रविशति धारिणी मालविका परिव्राजिका विभवतश्च परिवारः ।)
मालविका—(आत्मगतम् ।) जाणामि णिमित्तं कोदुआलंकारस्स ।
१. अहो, अयं स दत्तनेपथ्य इव कुसुमस्तबकैस्तपनीयाशोकः । अव-
लोकयतु भवान् ।
२. तथा । भोः, विस्रब्धो भव । अस्मासु संनिहितेष्वपि धारिणी पार्श्व-
परिवर्तिनीं मालविकामनुमन्यते ।
३. जानामि निमित्तं कौतुकालंकारस्य । तथा मे हृदयं बिसिनीप-
त्रगतमिव सलिलं वेपते । अपि च दक्षिणेतरमपि मे नयनं बहुशः स्फुरति
विकीर्णकुरबकेत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ अहो, अयं स दत्तनेपथ्य इव कुसुमस्तब-
कैस्तपनीयाशोकः । अवलोकयतु भवान् ॥ सर्वाशोकतरूणामित्यादि । स्पष्टो-
ऽर्थ ॥ तथा मो, विस्रब्धो भव । अस्मासु संनिहितेष्वपि धारिणी पार्श्वपरिवर्तिनीं
ते मामियमिति स्पष्टोऽर्थ ॥जानामि निमित्त कौतुकाम्फा

पञ्चमोऽङ्कः । ९३
तह वि मे हिअअं बिसिणीपत्तगदं विअ सलिलं वेवदि । अविअ
दक्खिणेदरं वि णअणं बहुसो फुरदि ।
विदूषकः—१भो वअस्स, विवाहेणवेच्छेण सविसेसं खु सोहदि
मालविआ ।
राजा—पश्याम्येनाम् । यैषा
अनतिलम्बिदुकूलनिवासिनी
बहुभिराभरणैः प्रतिभाति मे ।
उडुगणैरदयोन्मुखचन्द्रिका
हतहिमैरिव चैत्रविभावरी ॥ ७ ॥
देवी—(उपेत्य ।) २जेदु अज्जउत्तो ।
विदूषकः—३वढ्ढदु भोदी ।
परिव्राजिका—विजयतां देवः ।
राजा—भगवति, अभिवादये ।
परिव्राजिका—अभिप्रेतसिद्धिरस्तु ।
देवी—(सस्मितम् ।) ४अज्जउत्त, एस ते अह्मेहिं तरुणीजणसहा-
.स्स असोओ संकेदघरो कप्पिदो ।
विदूषकः—५मो, आराहिओसि ।
१. भो वयस्य, विवाहनेपथ्येन सविशेषं खलु शोभते मालविका ।
२. जयत्वार्यपुत्रः ।
३. वर्धतां भवती ।
४. आर्यपुत्र, एष तेऽस्माभिस्तरुणीजनसहायस्याशोकः संकेतगृहं
कल्पितः ।
५. भोः, आराधितोऽसि ।
.स। तथापि मे हृदयं बिसिनीपत्रगतमिव सलिलं वेपते । अपि च दक्षिणेतरमपि मे
यनं बहुशः स्फुरति ॥ भो वयस्य, विवाहनेपथ्येन सविशेषं खलु शोभते मालविका॥
नतिलम्बीत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ जयत्वार्यपुत्रः ॥ वर्धतां भवती ॥ आर्य-
त्र, एष तेऽस्माभिस्तरुणीजनहितस्याशोकः संकेतगृहं कल्पितः ॥ भोः, आरा-

९४ मालविकाग्निमित्रे
राजा—(सव्रीडमशोकमभितः परिक्रामन् ।)
नायं देव्या भाजनत्वं न नेयः
सत्काराणामीदृशानामशोकः ।
यः सावज्ञो माधवश्रीनियोगे
पुष्पैः शंसत्यादरं त्वत्प्रयत्ने ॥ ८ ॥
विदूषकः—१भो, वीसद्धो भविअ तुमं जोबणवदिं इमं
देवी—२कं ।
विदूषकः—३भोदि, तवणीआसोअस्स कुसुमसोहम् ।
(सर्व उपविशन्ति ।)
राजा—(मालविकां विलोक्य । आत्मगतम् ।) कष्टः खलु
वियोगः ।
अहं रथाङ्गनामेव प्रिया सहचरीव मे ।
अननुज्ञातसंपर्का धारिणी रजनीव नौ ॥ ९ ॥
(प्रविश्य ।)
कञ्चुकी—विजयतां देवः । देव, अमात्यो विज्ञापयति
विषयोपायने द्वे शिल्पकारिके मार्गपरिश्रमादलघुशरे इति
प्रवेशिते । संप्रति देवोपस्थानयोग्ये संवृत्ते । तदाज्ञां देवो
ऽर्हतीति ।
राजा—प्रवेशय ते ।
कञ्चुकी—यदाज्ञापयति देवः । (इति निष्क्रम्य ताभ्यां सह
इतो भवत्यौ ।
१. भोः, विस्रब्धो भूत्वा त्वं यौवनवतीमिमां पश्य ।
२. काम् ।
३. भवति, तपनीयाशोकस्य कुसुमशोभाम् ।
ष्ठितोऽसि ॥ नायं देव्या इत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ भोः, विस्रब्धो भू-
नवतीमिमां पश्य ॥ काम् ॥ भवति, तपनीयाशोकस्य कुसुमशोभाम्
रथाङ्गेत्यादि स्पष्टोऽर्थः ॥ सखि मदनिके, अपूर्वमिमं राजकुलं प्रविष्टा

पञ्चमोऽङ्कः । ९५
प्रथमा—१हेला मदणिए, अपुव्वं इमं राउउलं पविसन्तीए पसी-
ददि मे हिअअं ।
द्वितीया—२जोसिणीए, अत्थि खु लोअप्पवादो । आआमि सुहं
दुक्खं वा हिअअसमवस्था कहेदित्ति ।
प्रथमा—३सो सच्चो दाणिं होदु ।
कञ्चुकी—एष देव्या सह देवस्तिष्ठति । उपसर्पतां भवत्यौ
(उभे उपसर्पतः ।)
(मालविका परिव्राजिका च चेष्ट्यौ दृष्ट्वा परस्परमवलोकयतः ।)
उभे—(प्रणिपत्य ।) ४जेदुं भट्टा । जेदु भट्टिणी ।
(राजाज्ञया उभे उपविष्टे ।)
राजा—कस्यां कलायामभिविनीते भवत्यौ ।
उभे—५भट्टा, संगीदे अब्भन्तरह्म ।
राजा—देवि, गृह्यतामनयोरन्यतरा ।
देवी—६मालविए, इदो पेक्ख । कदरा ते संगीदसहआरिणी
रुच्चदि ।
१. सखि मदनिके, अपूर्वमिमं राजकुलं प्रविशन्त्याः प्रसीदति मे
हृदयम् ।
२. ज्योत्स्निके, अस्ति खलु लोकप्रवादः । आगमि सुखं दुःखं वा
हृदयसमवस्था कथयतीति ।
३. स सत्य इदानीं भवतु ।
४. जयतु भर्ता । जयतु भट्टिनी ।
५. भर्तः, संगीतेऽभ्यन्तरे स्वः ।
६. मालविके, इतः पश्य । कतरा ते संगीतसहकारिणी रोचते ।
दति मे हृदयम् ॥ ज्योत्स्निके, अस्ति खलु लोकप्रवादः । आगमि सुखं दुःखं वा
हृदयसमवस्था कथयतीति ॥ स सत्य इदानीं भवतु ॥ जयतु भर्ता। जयतु भट्टिनी ॥
भर्तः, संगीतेऽभ्यन्तरे स्वः ॥ मालविके, इतः पश्य । कतरा ते संगीतसहकारिणी

९६ मालविकाग्निमित्रे
उभे-(मालविकां दृष्ट्वा ।) १अह्मो भट्टदारिआ । (इति प्रणम्य ।) जे-
दु जेदु भट्टदारिआ । (तया सह बाष्पं विकिरतः ।)
(सर्वे सविस्मयमवलोकयन्ति ।)
राजा-के वा भवत्यौ । का वा इयम् ।
उभे-२भट्ठा, एसा अह्माणं भट्टदारिआ ।
राजा-कथमिव ।
उभे-३सुणादु भट्ठा । जोसो भट्टिणा विजअदण्डेहिं विदब्भ-
णाथं वसीकरिअ बन्धणादो मोइओ कुमारो माहवसेणो णाम, तस्स
इअं कणीअसी भइणी मालविआ णाम ।
देवी-४कहं राजदारिआ इअं । चन्दणं खु मए पादुआवओ-
एण दूसिदं ।
राजा-अथात्रभवती कथमित्थंभूता ।
मालविका-(निःश्वस्य । आत्मगतम् ।) ५विहिणिओएण ।
द्वितीया-६भत्तुदाआदवसङ्गदे भट्टदारए माहवसेणे तस्स अम-
१. अहो भर्तृदारिका । जयतु जयतु भर्तृदारिका ।
२. भर्तः, एषास्माकं भर्तृदारिका ।
३. शृणोतु भर्ता । यः स भर्त्रा विजयदण्डैर्विदर्भनाथं वशीकृत्य
बन्धनान्मोचितः कुमारो माधवसेनो नाम, तस्येयं कनीयसी भगिनी माल-
विका नाम ।
४. कथं राजदारिकेयम् । चन्दनं खलु मया पादुकोपयोगेन दूषितम् ।
५. विधिनियोगेन ।
६. भर्तृदायादवशंगते भर्तृदारके माधवसेने तस्यामात्येनार्यसुमतिना-
सादृशं परिजनमुज्झित्वा गूढमानीतैषा ।
रोचते॥अहो भर्तृदारिका । जयतु जयतु भर्तृदारिका ॥ भर्तः, एषास्माकं भर्तृदारिका
शृणोतु भर्ता । यः स भर्त्रा विजयदण्डैर्विदर्भनाथं वशीकृत्य बन्धनान्मोचितः कु-
मारो माधवसेनो नाम, तस्येयं कनीयसी भगिनी मालविका नाम ॥ कथं राजदारि-
केयम् । चन्दनं खलु मया पादुकोपयोगेन दूषितम् ॥ विधिनियोगेन ॥ भर्तृदायादव-

पञ्चमोऽङ्कः । ९७
णेण अज्जसुमदिणा अह्मारिसं परिअणं उज्झिअ गूहं आणीदा एसा ।
राजा—श्रुतपूर्व्वं मयैतत् । ततस्ततः ।
द्वितीया—१भट्टा, अदो वरं ण आणीमो ।
परिव्राजिका—ततः परं मन्दभागिनी कथयिष्यामि ।
उभे—२अज्जकोसिईए विअ सरसंजोओ ।
मालविका—३णं सा एव ।
उभे—४जदिवेसधारिणी अज्जकोसिई दुक्खेण विभावीअदि ।
भअवदि, वन्दामो ।
परिव्राजिका—स्वस्ति भवतीभ्याम् ।
राजा—कथमाप्तवर्गोऽयं भगवत्याः ।
परिव्राजिका—एवमेतत् ।
विदूषकः—५तेणं हि कहेदु भअवदी अत्तहोदीए उत्तन्तं असेसं ।
परिव्राजिका—(सवैक्लव्यम् ।) तावच्छ्रूयताम् । माधवसेनसचिवं
ममाग्रजं सुमतिम् अवगच्छ ।
राजा—उपलक्षितम् । ततस्ततः ।
परिव्राजिका—स इमां तथागतभ्रातृकां मया सार्धमपवाह्य भ-
वत्सम्बन्धापेक्षया पथिकसार्थं विदिशागामिनमनुप्रविष्टः ।
राजा—ततस्ततः ।
१. भर्तः, अतः परं न जानीमः ।
२. आर्य्यकौशिक्या इव स्वरसंयोगः ।
३. ननु सैव ।
४. यतिवेषधारिण्यार्य्यकौशिकी दुःखेन विभाव्यते । भगवति, व-
न्दावहे ।
५. तेन हि कथयतु भगवत्यत्रभवत्या वृत्तान्तमशेषम् ।
शंगते भर्तृदारके माधवसेने तस्यामात्येनार्य्यसुमतिनास्मादृशं परिजनमुज्झित्वा गूढ-
मानीतैषा ॥ भर्तः, अतः परं न जानीमः ॥ आर्य्यकौशिक्या इव स्वरसंयोगः ॥ ननु
सैव ॥ यतिवेषधारिण्यार्य्यकौशिकी दुःखेन विभाव्यते । भगवति, वन्दावहे ॥ तेन
माल० ९

९८ मालविकाग्निमित्रे
परिव्राजिका—स चाटव्यन्तरे निविष्टो गताध्वा वणिग्जनः
राजा—किं चान्यत् ।
परिव्राजिका—ततः
तूणीरपट्टपरिवद्धभुजान्तराल-
मापार्णलम्बिशिखिपिच्छकलापधारि ।
कोदण्डपाणि निनदत्प्रतिरोधकाना-
मापातदुष्प्रसहमाविरभूदनीकम् ॥ १० ॥
(मालविका भयं रूपयति ।)
विदूषकः—भोदि, मा भआहि । अदिक्कन्तं खु तत्तहोदी क-
हेदि ।
राजा—ततस्ततः ।
परिव्राजिका—ततो मुहूर्ते बद्धायुधास्ते पराङ्मुखीभूताः सार्थ-
वाहयोद्धारस्तस्करैः ।
राजा—हन्त, इतः परं कष्टतरं श्रोतव्यम् ।
परिव्राजिका—ततः सुमतिः
इमां परीप्सुर्दुर्जाते पराभिभवकातराम् ।
भर्तृप्रियः प्रियैर्भर्तुरानृण्यमसुभिर्गतः ॥ ११ ॥
प्रथमा—अहो, हदो सुमदी ।
१. भवति, मा बिभेहि । अतिक्रान्तं खलु तत्रभवती कथयति ।
२. अहो, हतः सुमतिः ।
हि कथयतु भगवत्यत्रभवत्या वृत्तान्तमशेषम् ॥ तूणीरपट्टेत्यादि । स्पष्टोऽर्थः।
भवति, मा बिभेहि । अतिक्रान्तं खलु तत्रभवती कथयति ॥ इमामित्यादि
दुर्जात आपदि पराभिभवकातराम् । परेषां शत्रूणामभिभव आक्रमणं त-
स्मात्कातरां दुःखितामिमां मालविकां परीप्सुः पर्याप्तुं परित्रातुमिच्छुः । ‘आपङ्ग-
प्यृधामीत्’ इतीत्वम् । ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ इत्यभ्यासलोपः ‘पर्याप्तिः स्यात्परि-
त्राणं हस्तधारणमित्यपि’ इत्यमरः । भर्तृप्रियः स्वामिभक्तः । प्रियैरिष्टैरसुरि-
प्राणैर्भर्तुर┈┈┈┈गत प्राप्त ॥ अहो, हत सुमति ॥ अत खलु भर्तृदारि

पञ्चमोऽङ्कः । ९९
द्वितीया—अहो खु भट्ठिदारिआए इमं समवस्था संवृत्ता ।
(परिव्राजिका बाष्पं विसृजति ।)
राजा—भगवति, तनुत्यजामीदृशी लोकयात्रा । न शोच्यं तत्र-
भवान्सफलीकृतभर्तृपिण्डः । ततस्ततः ।
परिव्राजिका—ततोऽहं मोहमुपगता यावत्संज्ञां लभे, ताव-
दियं दुर्लभदर्शना संप्रवृत्ता ।
राजा—महत्खलु कृच्छ्रमनुभूतं भगवत्या ।
परिव्राजिका—ततो भ्रातृशरीरमभिसात्कृत्वा पुनर्नवीभूतवैध-
व्यदुःखया मया त्वदीयदेशमवतीर्य इमे काषाये गृहीते ।
राजा—युक्तः सज्जनस्यैष पन्थाः । ततस्ततः
परिव्राजिका—सेयमाटविकेभ्यो वीरसेनं वीरसेनाच्च देवीं
गता देवीगृहे लब्धप्रवेशया दृष्टेत्येतदवसानं कथायाः ।
मालविका—किं² णु खु संपदं भट्ठा भणादि ।
राजा—अहो परिभवोपहारिणो विनिपाताः । कुतः ।
प्रेष्यभावेन नामेयं देवीशब्दक्षमा सति ।
स्नानीयवस्त्रक्रियया पत्रोर्णं वोपयुज्यते ॥ १२ ॥
देवी—भ³अवदि, तुए अभिअणवदिं मालविअं अणाचक्खन्तिए
असंपदं किदम् ।
परिव्राजिका—शान्तं पापम् । केन च कारणेन मया नैर्घृ-
ण्यमवलम्बितम् ।
१. अतः खलु भर्तृदारिकाया इयं समवस्था संवृत्ता ।
२. किं नु खलु सांप्रतं भर्ता भणति ।
३. भगवति, त्वयाभिजनवतीं मालविकामनाचक्षाणायासांप्रतं कृतम् ।
काया इयं समवस्था संवृत्ता ॥ किं नु खलु सांप्रतं भर्ता भणति ॥ प्रेष्यभावेने-
त्यादि। देवीशब्दक्षमा देवीशब्दयोग्या सतीयं मालविका प्रेष्यभावेन परिचारक-
त्वेन उपयुज्यते किल। पत्रोर्णं वा धौतकौशेयमिव। वेत्युपमायाम् । 'उपमायां विकल्पे

१०० मालविकाग्निमित्रे
देवी—किं' विअ तं कारणम् ।
परिव्राजिका—इयं पितरि जीवति केनापि दैवयात्रागतेन
सिद्धादेशकेन साधुना मत्समक्षं समादिष्टा । संवत्सरमात्रमियं प्रेष्य-
भावमनुभूय ततः सदृशभर्तृगामिनी भविष्यतीति । तदेवंभाविनमादे-
शमस्यास्त्वत्पादशुश्रूषया परिणमन्तमवेक्ष्य कालप्रतीक्षया मया
साधु कृतमिति पश्यामि ।
राजा—युक्ता प्रतीक्षा ।
कञ्चुकी—देव, कथान्तरेणान्तरितम् । अमात्यो विज्ञापयति ।
विदर्भगतमनुष्ठेयमनुष्ठितमभूत् । देवस्य तावदभिप्रायं श्रोतुमिच्छा-
मीति ।
राजा—मौद्गल्य, तत्रभवतोर्यज्ञसेनमाधवसेनयोद्वैराज्यमिदानीम-
वस्थापयितुकामोऽस्मि ।
तौ पृथग्वरदाकूले शिष्टामुत्तरदक्षिणे ।
नक्तंदिवं विभज्योभौ शीतोष्णकिरणाविव ॥ १३ ॥
कञ्चुकी—देव, एवममात्यपरिषदे निवेदयामि ।
(राजाङ्गुल्यानुमन्यते ।)
(निष्क्रान्तः कञ्चुकी ।)
प्रथमा—(जनान्तिकम् ।) भट्टदारिए, दिट्ठिआ भट्टिणा भट्टदारओ
अद्धरज्जे पडिट्ठं गमइस्सिदि ।
१. किमिव तत्कारणम् ।
२. भर्तृदारिके, दिष्ट्या भर्त्रा भर्तृदारकोऽर्धराज्ये प्रतिष्ठां गमयिष्यते ।
द्वा' इत्यमरसिंहः। स्नानीयवस्त्रक्रियया स्नानीयवस्त्रकरणेन॥भगवति, त्वयाभिजनवती
मालविकामनाचक्षाणया सांप्रतमयुक्तं कृतम् ॥ किमिव तत्कारणम् ॥ तौ पृथगि-
त्यादि । तौ यज्ञसेनमाधवसेनौ पृथक्पार्थक्येनोत्तरदक्षिणे वरदाकूले । वरदा नाम
तत्रत्या नदी तस्याः कूले उभे तीरे शिष्टां रक्षताम् ॥ भर्तृदारिके, दिष्ट्या भर्-

पञ्चमोऽङ्कः । १०१
मालविका—एदं दाव बहु मण्णिदव्वं, जं जीविदसंसआदो
मुत्तो ।
(प्रविश्य ।)
कञ्चुकी—विजयतां देवः । देव, अमात्यो विज्ञापयति । क-
ल्याणी देवस्य बुद्धिः मन्त्रिपरिषदोऽप्येतदेव दर्शनम् । कुतः ।
द्विधा विभक्तां श्रियमुद्वहन्तौ
धुरं रथाश्वाविव संग्रहीतुः ।
तौ स्थास्यतस्ते नृपतेर्निदेशे
परस्परोपग्रहानिर्विकारौ ॥ १४ ॥
राजा—तेन हि मन्त्रिपरिषदं ब्रूहि । सेनान्ये वीरसेनाय लेखप्र-
तामेवं क्रियतामिति ।
कञ्चुकी—यदाज्ञापयति देवः । (इति निष्क्रम्य सप्राभृतकं लेखं गृ-
हीत्वा पुनः प्रविष्टः ।) अनुष्ठिता प्रभोराज्ञा । अयं देवस्य सेनापतेः
पुष्पमित्रस्य सकाशात्सोत्तरीयप्राभृतको लेखः प्राप्तः । प्रत्यक्षीक-
रोत्वेनं देवः ।
(राजोत्थाय सप्राभृतकं लेखं सोपचारं गृहीत्वा परिजनायार्पयति ।)
(परिजनो लेखं नाट्येनोद्घाटयति ।)
देवी—(आत्मगतम् ।) अंझहे, तदोमुहं एव णो हिअअं । सु-
णिस्सं दाव गुरुअणस्स कुसलाणन्तरं वसुमित्तस्स वुत्तन्तं । अदिघोरे
खु पुत्तओ सेनावदिणा णिउत्तो ।
१. एतत्तावद्बहु मन्तव्यम्, यज्जीवितसंशयान्मुक्तः ।
२. अहो, ततोमुखमेव नो हृदयम् । श्रोष्यामि तावद्गुरुजनस्य कुश-
लानन्तरं वसुमित्रस्य वृत्तान्तम् । अतिघोरे खलु पुत्रकः सेनापतिना नियुक्तः ।
भर्तृदारकोऽर्धराज्ये प्रतिष्ठां गमयिष्यते ॥ एतत्तावद्बहु मन्तव्यम्, यज्जीवितसंशया-
न्मुक्तः ॥ द्विधा विभक्तामित्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ अंझहे इति हर्षे।ततोमुख-
मेव नो हृदयम्।श्रोष्योमि तावद्गुरुजनस्य कुशलानन्तरं वसुमित्रस्य वृत्तान्तम् । अ-
तिघोरे खलु पुत्रकः सेनापतिना नियुक्तः ॥ यज्ञशरणादित्यादि । अत्र राज-

१०२ मालविकाग्निमित्रे
राजा—(उपविश्य लेखं सोपचारं गृहीत्वा वाचयति।) स्वस्ति । यज्ञ-
शरणात्सेनापतिः पुष्पमित्रो वैदिशस्तत्रत्यमायुष्मन्तमग्निमित्रं स्नेहा-
त्परिष्वज्येदमनुदर्शयति । विदितमस्तु । योऽसौ राजयज्ञदीक्षितेन
मया राजपुत्रशतपरिवृतं वसुमित्रं गोप्तारमादिश्य वत्सरोपात्तनियमो
निरर्गलस्तुरंगो विसृष्टः, स सिन्धोर्दक्षिणरोधसि चरन्नश्वानीकेन यव-
नेन प्रार्थितः । तत उभयोः सेनयोर्महानासीत्संमर्दः ।
(देवी विषादं नाटयति ।)
राजा—कथमीदृशं संवृत्तम् । (शेषं पुनर्वाचयति ।)
ततः परान्पराजित्य वसुमित्रेण धन्विना ।
प्रसह्य ह्रियमाणो मे वाजिराजो निवर्तितः ॥ १५ ॥
देवी—ईमिणा आससिदं मे हिअअं ।
राजा—(शेषं पुनर्वाचयति ।) सोऽहमिदानीमंशुमता सगरपुत्रेणेव
प्रत्याहताश्वो यक्ष्ये । तदिदानीमकालहीनं विगतरोषचेतसा भवता
वधूजनेन सह यज्ञसेवनायागन्तव्यमिति ।
राजा—अनुगृहीतोऽस्मि ।
परिव्राजिका—दिष्ट्या पुत्रविजयेन दम्पती वर्धेते ।
भर्त्रासि वीरपत्नीनां श्लाघ्यानां स्थापिता धुरि ।
वीरसूरिति शब्दोऽयं तनयात्त्वामुपस्थितः ॥ १६ ॥
देवी—भअवदि, परितुट्ठह्नि । जं पिदरं अणुजादो मे वच्छओ।
राजा—मौद्गल्य, ननु कलभेन यूथपतिरनुकृतः ।
१. अनेनाश्वस्तं मे हृदयम् ।
२. भगवति, परितुष्टास्मि । यत्पितरमनुजातो मे वत्सकः ।
यज्ञो नामाश्वमेधः । राजपुत्रशतपरिवृतं राजपुत्राणां शतेन परिवेष्टितम् । तथा च
श्रुतावश्वमेधप्रकरणे'शतेन राजपुत्रैः सह'इति॥ततः परानित्यादि। स्पष्टोऽर्थः॥
अनेनाश्वस्तं मे हृदयम् ॥ भर्त्रासीत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ भगवति,परितुष्टास्मि ।

पञ्चमोऽङ्कः । १०३
कञ्चुकी—देव, अयं कुमारः
नैतावता वीरविजृम्भितेन
चित्तस्य नो विस्मयमादधाति ।
यस्याप्रधृष्यः प्रभवस्त्वमुच्चै-
रग्नेरपां दग्धुरिवोरुजन्मा ॥ १७ ॥
राजा—मौद्गल्य, यज्ञसेनश्यालमुरीकृत्य मोच्यन्तां सर्वे बन्ध-
नस्थाः ।
कञ्चुकी—यदाज्ञापयति देवः । (इति निष्क्रान्तः ।)
देवी—१जयसेणे, गच्छ । इरावदिप्पमुहाणं अन्तेपुराणं पुत्तस्स
वृत्तन्तं णिवेदेहि ।
(प्रतीहारी प्रस्थिता ।)
देवी—२ऐहि दाव ।
प्रतीहारी—(परिवृत्य ।) ३इअ म्हि ।
देवी—(जनान्तिकम् ।) ४जं मए असोअदोहएणिओए मालवि-
आए पडिण्णादं, तं से अदिजणं च णिवेदिअ मह वअणेण इरा-
वदिं अणुणेहि । तुए अह सच्चादो णविब्भंसिदव्वेत्ति ।
१. जयसेने, गच्छ । इरावतीप्रमुखेभ्योऽन्तःपुरेभ्यः पुत्रस्य वृत्तान्तं
निवेदय ।
२. एहि तावत् ।
३. इयमस्मि ।
४. यन्मयाशोकदोहदनियोगे मालविकायै प्रतिज्ञातम्, तदस्या अभि-
जने च निवेद्य मम वचनेनेरावतीमनुनय । त्वयाहं सत्यान्न विश्रंशयितव्येति ।
यत्पितरमनुजातो मे वत्सकः ॥ नैतावतेति । स्पष्टोऽर्थः ॥ जयसेने गच्छ। इराव-
तीप्रमुखेभ्योऽन्त पुरेभ्य पुत्रस्य वृतान्त निवेदय॥ एहि यन्मया-

१०४ मालविकाग्निमित्रे
प्रतीहारी—१'जं देवी आणवेदि । (इति निष्क्रम्य पुनः प्रविश्य ।)
भट्टिणि, पुत्तविजअणिमित्तेण परितोसेण अन्तेउराणं आहरणाणं म-
ञ्जूसाश्चि संवृत्ता ।
देवी—२ऐदं किं अच्चरिअं । साहारणो खु ताणं मह अ अअं
अब्भुदओ ।
प्रतीहारी—(जनान्तिकम् ।) ३भट्टिणि, इरावदी उण विष्णवेदि ।
सरिसं देवीए पहवन्तीए । तुह वअणं संकप्पिदं ण जुज्जदि अ-
ण्णहा कादुं ति ।
देवी—४भअवदि, तुए अणुमदा इच्छामि अज्जसुमदिणा पढमसं-
कप्पिदं मालविअं अज्जउत्तस्स पडिवादेदुं ।
परिव्राजिका—इदानीमपि त्वमेवास्याः प्रभवसि ।
देवी—(मालविकां हस्ते गृहीत्वा ।) ५इदं अज्जउत्तो पिअणिवेदणाणु-
रूवं पारितोसिअं पडिच्छदु ।
(राजा व्रीडां नाटयति ।)
१. यद्देव्याज्ञापयति । भट्टिनि, पुत्रविजयनिमित्तेन परितोषेणान्तःपु-
राणामाभरणानां मञ्जूषास्मि संवृत्ता ।
२. एतत्किमाश्चर्यम् । साधारणः खलु तासां मम चायमभ्युदयः ।
३. भट्टिनि, इरावती पुनर्विज्ञापयति । सदृशं देव्याः प्रभवन्त्याः । तव
वचनं संकल्पितं न युज्यतेऽन्यथाकर्तुमिति ।
४. भगवति, त्वयानुमतेच्छाम्यार्यसुमतिना प्रथमसंकल्पितां मालवि-
कामार्यपुत्राय प्रतिपादयितुम् ।
५. इदमार्थपुत्रः प्रियनिवेदनानुरूपं पारितोषिकं प्रतीच्छतु ।
रावतीमनुनय । त्वयाहं सत्यान्न विभ्रंशयितव्येति ॥यद्देव्याज्ञापयति । भट्टिनि,पुत्र-
विजयनिमित्तेन परितोषेणान्तःपुराणामाभरणानां मञ्जूषास्मि संवृत्ता॥एतत्किमाश्च-
र्यम् । साधारणः खलु तासां मम चायमभ्युदयः॥ भट्टिनि,इरावती पुनर्विज्ञापयति।
सदृशं देव्याः प्रभवन्त्याः।तव वचनं संकल्पितं न युज्यतेऽन्यथाकर्तुमिति॥भगवति,
त्वयानुमतेच्छाम्यार्यसुमतिना प्रथमसंकल्पितां मालविकामार्यपुत्राय प्रतिपादयितु-
म्॥इदमार्थपुत्रः प्रियनिवेदनानुरूपं पारितोषिकं प्रतीच्छतु । अत्र प्रीत्युत्पादनात्प्र-

पञ्चमोऽङ्कः । १०५
देवी—(सस्मितम् १) किं' अवधीरेदि अज्जउत्तो ।
विदूषकः—भोदि, एसो लोअववहारो । सब्वो णववरो ल-
ज्जादुरो होदि ।
(राजा विदूषकमपेक्षते ।)
विदूषकः—अह देवीए एव्व किदप्पणअविसेसं दिण्णदेवीसद्दं
मालविअं अत्तभवं पडिग्गहीदुं इच्छदि ।
देवी—ऐदाए राजदारिआए अहिजणेण एव्व दिण्णो देवी-
सद्दो । किं पुणरुत्तेण ।
परिव्राजिका—मा मैवम् ।
अप्याकरसमुत्पन्नो रत्नजातिपुरस्कृतः ।
जातरूपेण कल्याणि स हि संयोगमर्हति ॥ १८ ॥
देवी—(स्मृत्वा १) मरिसेदु भअवदी । अब्भुदअकहाए उइदं ण-
लक्खिदं । जअसेणे, गच्छ दाव । कोसेअपत्तोण्णजुअलं उवणेहि ।
१ किमवधीरयत्यार्यपुत्रः ।
२. भवति, एष लोकव्यवहारः । सर्वो नववरो लज्जातुरो भवति ।
३. अथ देव्यैव कृतप्रणयविशेषां दत्तदेवीशब्दां मालविकामत्रभवा-
न्प्रतिग्रहीतुमिच्छति ।
४. एतस्या राजदारिकाया अभिजनेनैव दत्तो देवीशब्दः किं पुन-
रुक्तेन ।
५. मर्षयतु भगवती । अभ्युदयकथयोचितं न लक्षितम् । जयसेने,
गच्छ तावत् । कौशेयपत्रोर्णयुगलमुपनय ।
सादो नाम संध्यङ्गमुक्तं भवति ॥किमवधीरयत्यार्यपुत्रः ॥ भवति, एष लोकव्यव-
हारः । सर्वो नववरो लज्जातुरो भवति ॥ अथ देव्यैव कृतप्रणयविशेषां दत्तदेवी-
शब्दां मालविकामत्रभवान्प्रतिग्रहीतुमिच्छति ॥ एतस्या राजदारिकाया अभिजनेनैव
दत्तो देवीशब्दः । किं पुनरुक्तेन ॥ अप्याकरेत्यादि । स्पष्टार्थः । अत्र लब्धा-
र्थस्य स्थिरीकरणात्कृतिर्नाम संध्यङ्गमुक्तं भवति ॥ मर्षयतु भगवती ॥ अभ्युदय-
कथयोचितं न लक्षितम् । जयसेने, गच्छ तावत् कौशेयपत्रोर्णयुगलमुपनय ॥यद्दे-

१०६ मालविकाग्निमित्रे
प्रतीहारी—१जं देवी आणवेदि । (इति निष्क्रान्ता पत्रोर्णं गृहीत्वा पुनः
प्रविश्य ।) देवि, एदम् ।
देवी—(मालविकामवगुण्ठनवतीं कृत्वा ।) २अज्जउत्तो दाणिं इमं प-
डिच्छदु ।
राजा—त्वच्छासनात्प्रवृत्ता एव वयम् । (अपवार्य ।) हन्त, प्र-
तिगृहीता ।
विदूषकः—३अँहो देवीए अणुकूलदा ।
(देवी परिजनमवलोकयति ।)
परिजनः—(मालविकामुपैत्य ।) ४जेदु भट्टिणी ।
(देवी परिव्राजिकां निरीक्षते ।)
परिव्राजिका—नैतच्चित्रं त्वयि ।
प्रतिपक्षेणापि पतिं सेवन्ते भर्तृवत्सलाः साध्व्यः ।
अन्यसरितामपि जलं समुद्रगाः प्रापयन्त्युदधिम् ॥ १९ ॥
(प्रविश्य ।)
निपुणिका—५जेदु भट्ठा । इरावती विण्णावेदि । जं उवआ-
१. यद्देव्याज्ञापयति । देवि, एतत् ।
२. आर्यपुत्र इदानीमिमां प्रतीच्छतु ।
३. अहो देव्या अनुकूलता ।
४. जयतु भट्टिनी ।
५. जयतु भर्ता । इरावती विज्ञापयति । यदुपचारातिक्रमेण तदा म
अपराद्धा, तत्स्वयमेव भर्तुरनुकूलं नाम मयाचरितम् । सांप्रतं पूर्णमनोरथेन्
भर्त्रा प्रसादमात्रेण संभावयितव्येति ।
व्याज्ञापयति । देवि, एतत् ॥ आर्यपुत्र इदानीमिमां प्रतीच्छतु॥हन्त हर्षे । प्रतिगृ-
हीता वशीकृता । अत्र वाञ्छितावाप्तेरानन्दो नाम संध्यङ्गमुक्तं भवति ॥अहो देव्या
अनुकूलता ॥ जयतु भट्टिनी । अत्र बहुमानप्राप्तेर्भाषितेति संध्यङ्गमुक्तं भवति ॥ प्र-
तिपक्षेणेत्यादि । स्पष्टोऽर्थ ॥जयतु भर्ता। इरावती विज्ञापयति ।यदुपचारातिक्र-

पञ्चमोऽङ्कः । १०७
रादिक्कमेण तदा सव्विणो अवरद्धा, तं सव्वं एव भत्तुणो आणुऊलं
णाम मए आअरिदं । संपदं पुण्णमणोरहेण भत्तुणा पसादमेत्तेण
संभावाइदव्वत्ति ।
देवी—णिउणिए, अवस्सं से सेविदं अज्जउत्तो जाणिस्सदि ।
निपुणिका—अनुगहीदम्हि ।
परिव्राजिका—देव, अमुना युक्तसंबन्धेन चरितार्थं माधवसेनं
सभाजयितुं गच्छामः ।
देवी—भअवदीए ण जुत्तं अम्हे परिच्चइदुं ।
राजा—भगवति, मदीयेष्वेव लेखेषु तत्रभवतस्त्वामुद्दिश्य स-
भाजनाक्षराणि पातयिष्यामः ।
परिव्राजिका—युवयोः स्नेहात्परवानयं जनः ।
देवी—अज्जउत्त, किं ते भूओ पिअं उवहरामि ।
राजा—
त्वं मे प्रसादसुमुखी भव देवि नित्य-
मेतावदेव हृदये प्रतिपालनीयम् ।
१. निपुणिके, अवश्यमस्याः सेवितमार्यपुत्रो ज्ञास्यति ।
२. अनुगृहीतास्मि ।
३. भगवत्या न युक्तमस्मान्परित्यक्तुम् ।
४. आर्यपुत्र, किं ते भूयः प्रियमुपहरामि ।
पण तदा सर्वे अपराद्धा, तत्स्वयमेव भर्तुरनुकूलं नाम ममाचरितम्। सांप्रतं पूर्ण-
मनोरथेन भर्त्रा प्रसादमात्रेण संभावयितव्येति॥ निपुणिके, अवश्यमस्याः सेवितमा-
र्यपुत्रो ज्ञास्यति ॥ अनुगृहीतास्मि ॥ भगवत्या न युक्तमस्मान्परित्यक्तुम् ॥ आर्यपुत्र,
किं ते भूयः प्रियमुपहरामि ॥ त्वं मे प्रसादेत्यादि । हे देवि, त्वं मे मम
नित्यं सर्वदा प्रसादसुमुखी प्रसादेन प्रसन्नतया शोभनं मुखं यस्यास्तथोक्ता भव
भूयाः । एतावदेवेदमेव हृदये मनसि प्रतिपालनीयमपेक्षणीयम् । इतःपरं भरतवा-