मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

१०२ मालविकाग्निमित्रे
राजा—(उपविश्य लेखं सोपचारं गृहीत्वा वाचयति।) स्वस्ति । यज्ञ-
शरणात्सेनापतिः पुष्पमित्रो वैदिशस्तत्रत्यमायुष्मन्तमग्निमित्रं स्नेहा-
त्परिष्वज्येदमनुदर्शयति । विदितमस्तु । योऽसौ राजयज्ञदीक्षितेन
मया राजपुत्रशतपरिवृतं वसुमित्रं गोप्तारमादिश्य वत्सरोपात्तनियमो
निरर्गलस्तुरंगो विसृष्टः, स सिन्धोर्दक्षिणरोधसि चरन्नश्वानीकेन यव-
नेन प्रार्थितः । तत उभयोः सेनयोर्महानासीत्संमर्दः ।
(देवी विषादं नाटयति ।)
राजा—कथमीदृशं संवृत्तम् । (शेषं पुनर्वाचयति ।)
ततः परान्पराजित्य वसुमित्रेण धन्विना ।
प्रसह्य ह्रियमाणो मे वाजिराजो निवर्तितः ॥ १५ ॥
देवी—ईमिणा आससिदं मे हिअअं ।
राजा—(शेषं पुनर्वाचयति ।) सोऽहमिदानीमंशुमता सगरपुत्रेणेव
प्रत्याहताश्वो यक्ष्ये । तदिदानीमकालहीनं विगतरोषचेतसा भवता
वधूजनेन सह यज्ञसेवनायागन्तव्यमिति ।
राजा—अनुगृहीतोऽस्मि ।
परिव्राजिका—दिष्ट्या पुत्रविजयेन दम्पती वर्धेते ।
भर्त्रासि वीरपत्नीनां श्लाघ्यानां स्थापिता धुरि ।
वीरसूरिति शब्दोऽयं तनयात्त्वामुपस्थितः ॥ १६ ॥
देवी—भअवदि, परितुट्ठह्नि । जं पिदरं अणुजादो मे वच्छओ।
राजा—मौद्गल्य, ननु कलभेन यूथपतिरनुकृतः ।
१. अनेनाश्वस्तं मे हृदयम् ।
२. भगवति, परितुष्टास्मि । यत्पितरमनुजातो मे वत्सकः ।
यज्ञो नामाश्वमेधः । राजपुत्रशतपरिवृतं राजपुत्राणां शतेन परिवेष्टितम् । तथा च
श्रुतावश्वमेधप्रकरणे'शतेन राजपुत्रैः सह'इति॥ततः परानित्यादि। स्पष्टोऽर्थः॥
अनेनाश्वस्तं मे हृदयम् ॥ भर्त्रासीत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ भगवति,परितुष्टास्मि ।