मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

९८ मालविकाग्निमित्रे
परिव्राजिका—स चाटव्यन्तरे निविष्टो गताध्वा वणिग्जनः
राजा—किं चान्यत् ।
परिव्राजिका—ततः
तूणीरपट्टपरिवद्धभुजान्तराल-
मापार्णलम्बिशिखिपिच्छकलापधारि ।
कोदण्डपाणि निनदत्प्रतिरोधकाना-
मापातदुष्प्रसहमाविरभूदनीकम् ॥ १० ॥
(मालविका भयं रूपयति ।)
विदूषकः—भोदि, मा भआहि । अदिक्कन्तं खु तत्तहोदी क-
हेदि ।
राजा—ततस्ततः ।
परिव्राजिका—ततो मुहूर्ते बद्धायुधास्ते पराङ्मुखीभूताः सार्थ-
वाहयोद्धारस्तस्करैः ।
राजा—हन्त, इतः परं कष्टतरं श्रोतव्यम् ।
परिव्राजिका—ततः सुमतिः
इमां परीप्सुर्दुर्जाते पराभिभवकातराम् ।
भर्तृप्रियः प्रियैर्भर्तुरानृण्यमसुभिर्गतः ॥ ११ ॥
प्रथमा—अहो, हदो सुमदी ।
१. भवति, मा बिभेहि । अतिक्रान्तं खलु तत्रभवती कथयति ।
२. अहो, हतः सुमतिः ।
हि कथयतु भगवत्यत्रभवत्या वृत्तान्तमशेषम् ॥ तूणीरपट्टेत्यादि । स्पष्टोऽर्थः।
भवति, मा बिभेहि । अतिक्रान्तं खलु तत्रभवती कथयति ॥ इमामित्यादि
दुर्जात आपदि पराभिभवकातराम् । परेषां शत्रूणामभिभव आक्रमणं त-
स्मात्कातरां दुःखितामिमां मालविकां परीप्सुः पर्याप्तुं परित्रातुमिच्छुः । ‘आपङ्ग-
प्यृधामीत्’ इतीत्वम् । ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ इत्यभ्यासलोपः ‘पर्याप्तिः स्यात्परि-
त्राणं हस्तधारणमित्यपि’ इत्यमरः । भर्तृप्रियः स्वामिभक्तः । प्रियैरिष्टैरसुरि-
प्राणैर्भर्तुर┈┈┈┈गत प्राप्त ॥ अहो, हत सुमति ॥ अत खलु भर्तृदारि