पञ्चसायक (कविशेखर ज्योतिरीश्वर - कामकला एवं रति-शास्त्र संस्कृत मूल पाठ)
Panchasayaka of Kavishekhara Jyotirishvara with Commentary
कविशेखर ज्योतिरीश्वर (सम्पादक: पं. श्रीधर शास्त्री) द्वारा
१२ द्वितीयः सायकः
इह भवति नितांतं प्रीति रन्योन्ययोगाद्
अपरमशक्यं स्त्री कथं स्वीकरोति ॥ २ ॥
उच्चादिस्वरूपेण सुरतस्य षड् भेदान् दर्शयति ।
तत्र उच्चरतस्य नीचरतस्य च भेदद्वयं निरूपयति ।
मृगी वृषञ्चेत् वृषभी तुरङ्ग मेतद्वयं तूच्चरतं वदन्ति ।
अश्वा शशं गोःकरिणीञ्चवैनन्नीचद्वयं तुष्टिकरं न यूनोः ॥३॥
अत्युच्चातिनीचरतयोः स्वरूपं दर्शयति ।
²मृगी हयं हस्तिवधू शशञ्चेत्युच्चनीचं सुरतं वदन्ति ।
प्राणप्रभेदेऽपि न च द्रवन्ति तस्मिन्न तृप्यन्ति नितम्बवत्यः ॥४॥
रताना मुत्तममध्यमाधमत्वं निरूपयति ।
स्त्रीपुंसयोः साम्यतरं प्रशस्तं मध्यद्वयं मध्यममामनन्ति ।
अत्युच्चकं वाप्यतिनीचकम्वा निन्द्यं रतज्ञैः सुरतं प्रदिष्टम् ॥५॥
रतानां प्रीतिजनकत्वादिकं वर्णयति ।
प्रीतिः समा स्यात् सुरते समाख्ये-
नीचद्वये योषित एव तुष्टिः ।
अत्युच्चकै रप्यतिनीचकैर्वा
तुष्टि र्न नृणां नच सुन्दरीणाम् ॥ ६ ॥
इदानीं प्रचण्डादिभेदेन सुरतस्य त्रैविध्यं दर्शयति ।
[१] अपरश मशक्य इति क पुस्तके दृश्यते ॥
(२) "अत्युच्च मेतद् द्वितयं वदन्ति" इति कगंशकपुस्तके, गपुस्तके च दृश्यते
(३) अस्य पद्यस्य पूर्वभागः ग पुस्तके न दृश्यते ।
द्वितीयः सायकः १३
प्रचण्डवेगस्त्वथ मध्यवेगस्तथापरः स्याल्लघुनामधेयः ।
पुंस स्तरुण्या उभयोरपीह त्रिधा कवीन्द्राः सुरतं वदन्ति ॥७॥
इति रतिभेदसमुद्देशः-
अथ पुरुषजातिसमुद्देश -
तत्रादौ शशजातीयकानां नायकानां स्वरूपं
निरूपयति-
दीर्घाक्षाः सूक्ष्मदेहा लघुसमदशना लम्बकर्णाः सुवाचो
ग्रीवायां जानुदेशे करचरणतले कालिमानं वहन्तः ।
अल्पाहाराः सुशौचा दिनमधिशयिनः कान्तिमन्तो धनाढ्याः
क्रीडावन्तो विनीता लघुतरसुरताः पुण्यभाजः शशाः स्युः ॥८॥
अथ मृगजातीयकानां नायकानां स्वरूपंवर्णयति
सुचारुकेशो मृदुवाक् सुवेशः
सुदीर्घकण्ठ श्चपलः सुनेत्रः ।
(१) कोक्कोककविरचिते रति रहस्ये तु प्रचण्डादिवेगेन नवधारतं मित्युकम्
तथा—मन्दमध्यप्रचण्डा- स्युर्वेगत उभयं तथा । वेगैः कामुकता ज्ञेयस्तेनाऽपि
नवधा रतम् " इति ॥ यस्यायमाशयः -
मन्दवेगयोर्यूनोः सङ्गम एकं रतम् । मध्यवेगयोः यूनोः सङ्गमेऽप्येकंरतम् । प्रचण्ड
वेगयो र्यूनोस्सङ्गमेऽप्येकंरतम् । एवं त्रीणि रतानि । मन्दवेगायायुवत्या सह मध्य
वेगस्य यूनः सङ्गमे चैकं रतम् । मध्यमवेगाया युवत्या मन्दवेगस्य यून सङ्गमेप्येकं
रतम् । एवं पञ्चरतानि । मन्दवेगायाऽङ्गनया चण्डवेगस्य नरस्य सङ्गमं चैकं रतम् ।
मध्यवेगायाऽङ्गनया चण्डवेगस्य नरस्य सङ्गमश्चैकं रतम् । चण्डवेगायाऽङ्गनयामध्यवेगस्य
पुरुषस्य सङ्गमंचैकरतम् । चण्डवेगाया युवत्या सह मंदवेगस्य पुरुषस्य संगमे चैकं
रतम्, इति पूर्वोक्त गणनया नवधा रतमिति ॥
(२) करकमल इति क पुस्तके लिखितम् ।
(३) इदं पद्यं ग पुस्तके न लिखितम् ।
१४ द्वितीयः सायकः ॥
सुरक्तपाणिः समदन्तपङ्क्तिः
सौभाग्ययुक्तः कथितो मृगोऽयम् ॥
अथ वृषजातीयकानां नायकानां लक्षणं
प्रतिजानीते—
“स्फारगात्राः मदर्पाः सुरतरमकलालम्पटाः सुन्दराङ्गाः
व्यूढोरस्काः सुरुक्षाः सुसमजठरिणो मांसला लोलनेत्राः ।
अत्यन्तप्रौढवाक्याः परिलघुधृतयः क्रोधना मध्यवेगा
उक्षाणो लिङ्ग मीषद्द्विततनवमितै रङ्गुलीकैर्वहन्ति ॥ ६ ॥
अश्वजातीयकानां नायकानां स्वरूपं निरूपयति—
कार्ये हृष्टा बलिष्ठाः सितसमदशनाः पीवरास्फारवक्त्रा
ग्रीवाबाहूरुदीर्घाः परहितनिरताः सात्विकाः स्निग्धवाचः ।
निर्लज्जाश्चारुशीलाः पृथुतरगतयश्चण्डसम्भोगरक्ता
अश्वा लिङ्गं वहन्तो युवतिजनरता भानुसङ्ख्याङ्गुलीकम्
' then 'र्गु' (गु with repha):
Wait, "लैर्गु" has two rephas?
Look at: "ङ्गु" "लै" with repha? No, "ङ्गु" "लै" "र्गु" "ह्य" "दे" "श" "म्"
Wait, 'लै' has an e/ai matra, and NO repha above 'लै'. The repha is above 'गु': 'र्गु'!
So: [?] + ङ्गु + लै + र्गु + ह्य + दे + शम्!
Count the syllables:
1: [?]
2: ङ्गु
3: लैर्
4: गु
5: ह्य
6: दे
7: शम्
Wait! 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 + 7 = 7 syllables!
Let's check the meter:
1: guru (-)
2: laghu (u)
3: guru (-)
4: guru? But 'गुह्य' makes 'गु' guru! So:
1(-) 2(u) 3(-) 4(-) 5(u) 6(-) 7(-) = - u - - u - - !
Wait! For 'ह्य', does it make 'गु' guru? Yes, conjunct 'ह्य' makes preceding syllable 'गु' guru!
And 'ह्य' itself is laghu (u)!
And 'दे' is guru (-)!
And 'शम्
२. तृतीय-चतुर्थ सायक: रति-बन्ध, आलिङ्गन, भाव-हाव एवं वाजीकरण
१६ द्वितीयः सायकः ॥
अथ तासां स्वभावलक्षण मुपदिशति ।
“बाला नूतनसङ्गमे रतिकरी सान्द्रान्धकारे भवे
दालोके सुख मातनोति तरुणी सम्भोगलीलाविधौ ।
आलोकेऽपि सुखायते सरभसं प्रौढा तमिस्रेऽङ्गना
वृद्धा जीवितहारिणी न कुरुते कुत्रापि सौख्यं मनाक् ॥१५॥
इति वयोलक्षणसमुद्देशः ॥
“अथ देशविशेषोपलक्षणसमुद्देशः
“अथ देशभेदेन स्त्रीणां स्वरूपं निरूप्यते—
“रूक्षाङ्गी बहुवादिनी चलमतिर्गीतप्रिया वातला
शैलाम्भोनिधिपार्श्वदेशवनितात प्रायो भवेदीदृशी ।
वर्षायां कुसुमाकरे च बहुशः सेव्या पुनः प्रीतिदा
गुर्वाहारसुगन्धमाल्यवसनस्निग्धाङ्गरागादिभिः ॥१७॥
अथ सौराष्ट्रकलिङ्गदेशप्रभवाणां स्त्रीणां
स्वरूपं निरूपयति—
“गूढग्रन्थि
द्वितीय सायक. ॥ १०
हेमन्ते शिशिरे नरैरनुदिनं सेव्या यथाकाङ्क्षया ॥१७॥
"अथ वङ्गादिदेशप्रभवाणां स्त्रीणां
लक्षणं लक्षयति-
'ज्ञेया कोकिलकाकलीकलरवा मेदस्विनी शीतला
निद्रालुश्च शिरीषकोमलतनु स्निग्धानना श्लेष्मला ।
वंगश्रीहटकामरूपतरुणी शीतादिकाले विना
गन्तव्या शरदि प्रकृष्टमदना ग्रीष्मे नरै राहता ॥१८॥
"अथ मध्यदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति
शुचिचरितविचित्रा चित्रसम्भोगमिश्रा
नखदशनविरक्ता शिल्पशिक्षानुरक्ता ।
स्थिरमतिनिजबन्धुः कामसर्वस्वसिंधु
र्भवति रुचिरवेषा कामिनी मध्यदेशा ॥१६॥
अथ गौडदेशीयस्त्रीणां लक्षणं दर्शयति
करकुचकरजाताश्लेषविन्यामदत्ता
सकलसुरतसिन्धु र्ज्ञानवैराग्यदत्ता ।
(१) "शीतादिना मेदस्वी ,, इति ग पुस्तके दृश्यते ॥
(२) "स्थितमतिर्निज बन्धु" इति कपुस्तकीय पाठि ॥
(३) मृदुवचनविभागा कामतान्त्रानुरागा
विषण्णरमणीति कोकिलालापगीतिः ।
इषति मटिति कान्ता चित्रसम्भोगशान्ता
रमयति किल केलीं कीर्तिता वग गौडी ॥
"करकुच"-इति पद्यस्यान्ते कगझकपुस्तके गगझवपुस्तके पद्यमेतदधिकं
पठ्यते ।
Here is the line-by-line transcription of the page in Unicode Devanagari:
१८ द्वितीयः सायकः
न लघु न बहुवेगा प्रायशः कामरक्ता
रमयति मधुराल्पं सुन्दरी हन्त गौडी ॥२०॥
"अथ मालव चोलदेशीयाङ्गनानां स्वरूपं
दर्शयति
"करतलहतितुष्टा ब्राह्मसम्भोगहृष्टा
चिरनिधुवनसाध्या मालवी धृष्टवाक्या ।
सुखयति सुखवेगा व्यञ्जितानङ्गरागा
चपलपिशुनलोला स्यादियं चोलवाला ॥२१॥
"अथगुर्जरदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं दर्शयति
"कुवलयदलवर्णा चारुताटङ्ककर्णा
चकितहरिणनेत्रा फुल्लराजीववक्त्रा ।
लघुनिधुवनरक्ता कष्टसम्भोगसक्ता
सुललितगतिरेषा गुर्जरी चारुवेषा ॥२२॥
अथ सिन्धुदेशीयस्त्रीणां लक्षणं प्रतिपादयति
"अमलवलितदृष्टि दिव्यरूपाङ्गयष्टि
२ द्वितीय सायकः
"अथ लाटकर्णाटदेशीयानां स्त्रीणां
स्वरूपं वर्णयति
"गाढं संश्लिष्य कण्ठं लिखति कररुहैः सर्वतःकान्तदेहं
केशेष्वाकृष्य चुम्बत्यधर मविरतं मुष्टिघातं ददाति ।
तृप्तिं नो याति शीघ्रं द्रवति नच रते चण्डवेगप्रगल्भा
ज्ञातव्याः पण्डितेन्द्रै रतिललितरति र्लाटकर्णाटनारी ॥२५॥
अथ पूर्वार्द्धेन म्लेच्छाङ्गनानां पार्व्वतीयानाञ्चो-
त्तरार्द्धेन काश्मीरादिदेशीयानाञ्च
स्त्रीणां स्वरूपं निर्द्दिशति
"दुष्टा दुर्गन्धदेहा पशुसमसुरता ✕चुम्बनाश्लेषहीनाः
सेर्प्या म्लेच्छाङ्गना स्यु र्लघुरतनिरताः पार्व्वतीयाश्च नार्यः
काश्मीराभीरमध्या सफलरसकलामोदहन्त्री नितान्तं
साध्या देशानुसारदिहपटुमतिभि र्योषितः सर्व्वदैव ॥२६॥
"अथ शशिकलाबोधनजातितत्त्वादि
ज्ञानस्य फलं दर्शयति—
"जाते स्तर्व्यं ममस्तं निगिलशशिकलाबोधनं सत्वशौचं
मृग्यादीनां वशित्वं मदनरसकलाकौतुकञ्चाप्यशेषम् ।
इत्थं यः कामिनीनां कलयति चरितं देशमात्म्येन संम्यक्
(१) वेगाश्लेषनखप्रवाणा इति ग पुस्तकाय पाठा तरम् ।
(२) म्लेच्छाङ्गना स्यु इति घ पुस्तकाय पाठा तरम् ।
(३) काश्माराभाग्मध्या इति ग पुस्तकाय पाठान्तरम् । तत्र न समाचीनानां
प्रतिभाति ॥
द्वितीयः सायकः। ६१
यावत्तावन्म तस्याः प्रभवति हृदये प्राणनाथः सुखाय ॥३०॥
इति देशविशेषस्त्रीलक्षणसमुद्देशः।
“अथयोनि स्वरूपसमुद्देशः—
“अथ योने श्चातुर्विध्यं निरूपयति—
“स्पर्शन पङ्कजसमस्तरुणीजनाना
मभ्यन्तरे च गुटिकाममं एव कोपि ।
योनि र्भवेद्दथ चलिप्रकरावकीर्णा
गोजिह्विकासदृशकर्कशगर्भदेश ॥३१॥
“अथ योनीना मुत्तममध्यमाधमत्वं दर्शयति—
यत्युत्तमं प्रकथितं प्रथमं कवीन्द्रै
मध्यक्ष मध्यमविधं किल सम्प्रदिष्टः।
शेषद्वयं मदनकेलिकलारसज्ञै
निन्द्यं सदैव कथितं सुरतोत्सवेषु ॥३२॥
इति योनिस্বরূপसमुद्देशः ॥
“अथ सामान्यकर्मसमुद्देशः—
स्त्रीणां कामाधिक्यं प्रतिपादयति—
किमु कामिनीनाम् ॥३४॥ -> wait, "हृदयं"
इति सामान्यकर्मसमुद्देशः ॥
निसर्गजायाः प्रीतेः स्वरूपम् ।
“नाभ्यासतो नच भवेद् विषयाभिमाना
जन्मान्तरीयसहजा पुरुषस्य नार्याः ।
प्रीतिः परस्परतया हृदयानुबद्धा (wait, look at L10 again: is it 'हृदयानुबद्धा' or 'हृदयावनबद्धा' or 'हृदयाचनबद्धा'?)
Wait, let's look closely at L10:
'हृ' 'द' 'या' 'घ'/'च' 'न'/'नु' 'ब' 'द्धा'
Wait, look at the syllable between 'या' and 'बद्धा':
It has TWO characters:
First character: looks like 'च' or 'घ' or 'व'?
Second character: looks like 'न' with 'ु'? No, it has no 'ु', it's just 'न', or is it 'नु'? Wait, look at 'नु' in 'किमु' (L5 has 'मु').
Wait! Could it be "हृदयावनबद्धा" or "हृदयाचनबद्धा" or "हृदयानुबद्धा"?
Wait, look at 'हृदया' + 'च' + 'न' + 'बद्धा
तृतीय सायक -३
दारिद्र्यदुःखभयनिःसहगात्ररोगै-
रुद्वेगकोपतनुतादिभि रीश्वरैश्च ।
रागं त्यजन्ति वनिता इह निस्तरस्य
भीत्यो नचास्य कथित सकलो विवर्त ॥ ३८ ॥
इति रागविनाश समुद्देशः ॥
इति श्रीकविशेखर ज्योतिरीश्वर नृपतिविरचित—
पञ्चसायके द्वितीय सायक ॥
॥ अथ तृतीयः सायकः ॥
[ १ ] “अथ देहदौर्गन्ध्यहरणसमुद्देशः—
“अङ्गरागविलेपनस्य सुरतादावुपयोगितां
दर्शयति—
“प्रागङ्गराग पुष्पेण कार्य स्त्रिया च सम्भोगसुखाय रात्रौ ।
तस्मादह गन्धविधानमार्गा विलासिनः मर्ममुदीरयामि ॥ १॥
“तत्रादौ कामिन्या गात्रदौर्गन्ध्यहरं प्रलेपं
निरूपयति—
सधातकीलोध्र मरिष्टपत्रं
सचन्दनं दाडिमवल्कलञ्च ।
एषोऽङ्गनाना कथित कवीन्द्रै
शरीरदौर्गन्ध्यहर प्रलेप ॥ २ ॥
अथ धर्मजनितगात्रदौर्गन्ध्यहरं विलेपनं
वर्णयति—
२१ तृतीयः सायकः
हरीतकी, चन्दन, मुस्त, नागै-
रुशीरलोध्रोत्पलरात्रिमूलैः ।
स्त्रीपुंसयो घर्मजगात्रगन्धं
विनाशयत्याशु विलेपनेन ॥ ३ ॥
अथ कक्षादि दौर्गन्ध्यहरं प्रलेपं निर्दिशति
हरीतकीश्रीफलमुस्त युक्तं
चिञ्चाफलं पूतिकरञ्जबीजम् ।
कक्षादिदौर्गन्ध्य मपि प्रभूतं
विनाशयत्याशु हठेन योग ॥ ४ ॥
“सचन्दनोशीरकविल्वपत्रैः
कोलाक्षमज्जाऽगुरुनागपुष्पैः ।
लिप्त्वा शरीरं प्रमदाऽहवेन
चिरप्ररूढं विनिहन्ति गन्धम् ॥
प्रकारान्तरेण तरुणया गात्रदौर्गन्ध्यहरं प्रलेपं
निर्दिशति
“संदाडिम त्वग्मधुलोध्रपत्रैः
पिष्टैः समानैः पिचुमन्दपत्रैः ।
विलिप्य गात्रं तरुणी निदाघे
दुर्गन्धिघर्मापचयं निहन्ति ॥ ५ ॥
अथ घर्म्मस्रुतिहरं प्रयोगमुपदिशति
सकेशरोशीरशिरीषलोध्र
( १ ) "हरीतकी" इत्याख्य पद्यस्यान्ते पद्यमेतदधिकं पठ्यते—“ग पुस्तके,”—
or ग्मा? It has ग् + मा = ग्मा!
पथ्या-ग्मालामलकीफलानां (misprint for पथ्याऽऽमलामलकीफलानां or पथ्याऽमलामलकीफलानां).
:
सजम्बुर्जामृतदलोत्पलानाम् ।
Wait, look at the first akshara:
Is it स or म?
In line 19, the first akshara is स without the left connection, looking like म, or is it म?
Wait, in the verse, what is the word?
सजम्बू... or मजम्बु...?
"सजम्बूर्जामृतदलोत्पलानाम् ।" (स-जम्बू-...).
Let's double check all line numbers and contents.
तृतीयः सायकः ॥ २५
श्चूर्णीकृते रङ्गविलेपनेन ।
ग्रीष्मे नराणां न कदापि देहे'
घर्मस्रुतिः स्यादिति भोजराजः ॥ ६ ॥
इति दुर्गन्धिहरणसमुद्देशः ।
(१) अथ महापरिमलतैलसमुद्देशः ।
अथ महापरिमलतैलं निर
: No, does it have फ? Wait, look at: निशाकण्टी? Let's look at the letters around it: Line 17: निशाक...-शीर समानि पिष्ट्वा । Wait,समानिorसमनि? In the image: समानि(theाis clearly visible, wait:स म ा नि- yes,समानि). Line 18: लेप. प्रियोऽयं सुदृशाननाना-> Wait! लेप.orलेपः? The visarga has only the bottom dot, or it's a period .? It looks like लेप.orलेपः. Then: प्रियोऽयं(priyo'yaṁ) Then:सुदृशाननाना? Wait, look at the letters: सु दृ शा न ना ना? Wait, सुदृशाननानांorसुगमानवाना? LOOK AT LINE 18: लेप. प्रियोऽयं सुदृशाननाना? Wait: सु दृ? No, is that दृ? It's ग्withु? No, सुदृशाorसुदृश
तृतीयः सायकः ॥ ३७
अथ विलासिनीना मङ्गसौरभार्थं प्रलेपं कथयति—
उशीर-कृष्णागुरु-चन्दनानि
पत्रा-ऽम्बु-तुल्यानि घनांनि पिष्ट्वा।
एतानि गात्रेषु विलासिनीनां
श्रीखण्डतुल्यं कथयन्ति गन्धम् ॥ १३ ॥
इति सामान्याङ्गरागसमुद्देशः ॥
(५) “अथ सर्वोत्तमगन्धसमुद्देशः ॥
अथ नरेन्द्रवृन्दाभिनन्दनीयं सुगन्धं निरूपयति--
"जाती-कर्कट-रक्तचन्दनघनश्रीवासशैलेयकं
कस्तूरी कनकं मतङ्गकुसुमैः स्याद्भागेयैः संयुतम् ।
एतानीन्दुयुतानि पर्णज रसैः पिष्टोऽङ्गरागः शुभः
कार्यो गन्धकलाकलापकुशलैश्चावनीन्द्रयोग्यः सदा॥१४॥
अथ कस्तूरीदलाभिधं विलेपनं निर्दिशति--
"पथ्या भागचतुष्टयं जलमुच
२८ तृतीयः सायकः
“अथ सौरभ्यगर्भाभिधं प्रलेपं निरूपयति—
पथ्या भागचतुष्टयं जलमुचो भागैकमात्रं मदा
श्रीखण्डागुरुजातिकातृगमदस्त्योक्ताश्च भागास्त्रयः ।
मांसीपद्मतुपार्ववालकमर्मैः सम्यक्तया पेषितः
संवेरेभिरिहोत्तमः प्रकथितः सौरभ्यगर्भाभिधः ॥ १६ ॥
इति सर्वोत्तमगन्धसमुद्देशः ॥
[६] अथ मुखवाससमुद्देशः—
अथ रसालफलसारादिकृतं वदनवासमुपदिशति
“रसाल-जम्बूफल-गर्भसारः
मर्कटो माक्षिक-संयुतश्च ।
स्थितो मुखान्ते पुरुषस्य रात्रौ
करोति सौरभ्यसुखं मुखस्य ॥ १७ ॥
अथ गुडत्वगादिकृतां वटिकां निर्दिशति—
“गुडत्वगेला-नख-जातिकाङ्घ्रैः
स्वर्णान्वितः क्षुद्रवटी विधेया ।
ताम्बूलगर्भा दिवसे च रा
तृतीय सायकः ५६
पिक्काचूर्णान्वितं मत्ति नित्यम् ।
मासैकमात्रेण मुखं तदीयं
गन्धायते केतकिपुष्पतुल्यम् ॥ १९ ॥
इति मुखवासनसमुद्देशः ।
(७) अथ वाजीकरणयोगसमुद्देशः
अथ वाजीकरणप्रयोजनं निरूपयति
बलेन नारी परितोषमेति
न हीनवीर्य्यस्य कदापि सौख्यम् ।
अतो बलार्थं रतिलम्पटस्य
वीजाभिधानं प्रथमं विदध्यात् ॥ २० ॥
अथ विदारीचूर्ण प्रयोगं निर्दिशति
चूर्णं विदार्याः स्वरसेन तस्याः
सम्भावितं भास्कररश्मिजाले ।
मध्वाज्य-सम्मिश्रित माशु लीढ्वा
दश स्त्रियो गच्छति निर्विशङ्कः ॥ २१ ॥
अथ आमलकचूर्ण-प्रयोगं निरूपयति
“भूयो विभाव्याऽमलकस्य चूर्णं
रसेन तस्यैव सिताज्यमिश्रम् ।
... wait!
If line 16 is Malini:
1-3: म-धु-घृ (uuu)
4-6: त-म-धु (uuu) -> 'त-म-धु' is uuu!
7-9: me-tam prat- : मे-तं प्र (---) -> मे(2) तं(2) प्रत्(2) = ---!
10-12: - u - : य-हं यो (य is short? No, yah-ham: - - -?)
Wait, let's check line 17:
ज-ठ-र (uuu)
कु-ह-र (uuu) -> wait, is it 'कुहर'??
Let's check: कु-ड-ग? कु-ड-ङ्ग?
कु (u), ड (u), ग (u)?
If it's 'कुहर': कु(u) ह(u) र(u) = uuu!
Wait, look at line 17:
ज-ठ-र (uuu)
कु-ड-ग (uuu) -> कु, then what?
Wait, if it's Malini:
ज-ठ-र (uuu)
कु-ड-ग (uuu)
Char 7-9: म-ध्ये या (---) -> मध्य(2) या(2) त्(2) = ---!
Char 10-1
तृतीयः सायकः ३६
अथ शाल्मलीमूलादिविधानमाह—
लघुशाल्मलिमूलेन तालमूलीं सुचूर्णिताम्।
सर्पिषा पयसा पीत्वा रतौ चटकवद् भवेत् ॥ २७ ॥
अथ वृद्धशाल्मलिमूलस्वरसविधानमाह ।
वृद्धशाल्मलिमूलस्य रसं शर्करयापिबेत् ।
एतत्प्रयोगात्सप्ताहाज्जायते रेतसोऽम्बुधिः ॥ २८ ॥
इति वाजीकरणसमुद्देशः ॥
[ ८ ] “अथ योनि गाढीकरण समुद्देशः
“अथ योनिगाढीकरण प्रयोजनं निर्दिशति—
प्रौढाङ्गनाया नवसूतिकायाः
श्लथं वराङ्गं न सुखाय नॄणाम् ।
तस्मान्नरै भेषजतो विधेया
गाढा क्रिया मन्मथ मन्दिरस्य ॥ २९ ॥
“अथ निशादि प्रलेप माह—
“निशाद्वयं पङ्कजकेशरञ्च
निष्पिष्य देवद्रुमतुल्यभागम् ।
अनेन लिप्तं मदनातपत्रं
प्रयाति सङ्कोच मलं युवत्याः ॥ ३० ॥
३२ तृतीयः सायकः
"अथ धातक्यादि प्रयोग माह
सधातकी-पुष्पफल त्रिकेन
जम्बुत्वचासाररसै र्युतेन ।
लिप्त्वा वराङ्गं मधुकेन तुल्यं
वृद्धापि कन्येव भवेत् पुरन्ध्री ॥ ३१ ॥
अथ कोकिलाक्ष बीज प्रयोग माह
पिकाक्षबीजेन मनोजगेहं
विलिप्य योषा नियमं चरन्ती ।
हठेन गाढं लभते तदङ्गं
दृष्टो नरै रेप सदैव योगः ॥ ३२ ॥
अथ इन्द्रगोपविधानं निरूपयति
मा शक्रगोपं स्वयमेव पिष्ट्वा
विलिम्पति स्त्री कुसुमेषुवेश्म ।
आहत्य काठिन्य मलञ्च गाढं
भवेच्च नात्रास्ति विकल्पमत्ता ॥ ३३ ॥
अथ इन्दीवरादिप्रलेपविधान माह
इन्दीवरव्याधिवचोपलानां
तुङ्गगन्धाद्वययामिनीनाम् ।
(१) लिङ्गेन स्वकीयं कुसुमेषुवेश्म इति पाठान्तरम् ।
(२) रशनांड्यानामिति पाठान्तरम् ।