पञ्चसायक (कविशेखर ज्योतिरीश्वर - कामकला एवं रति-शास्त्र संस्कृत मूल पाठ)

१२ द्वितीयः सायकः
इह भवति नितांतं प्रीति रन्योन्ययोगाद्
अपरमशक्यं स्त्री कथं स्वीकरोति ॥ २ ॥
उच्चादिस्वरूपेण सुरतस्य षड् भेदान् दर्शयति ।
तत्र उच्चरतस्य नीचरतस्य च भेदद्वयं निरूपयति ।
मृगी वृषञ्चेत् वृषभी तुरङ्ग मेतद्वयं तूच्चरतं वदन्ति ।
अश्वा शशं गोःकरिणीञ्चवैनन्नीचद्वयं तुष्टिकरं न यूनोः ॥३॥
अत्युच्चातिनीचरतयोः स्वरूपं दर्शयति ।
²मृगी हयं हस्तिवधू शशञ्चेत्युच्चनीचं सुरतं वदन्ति ।
प्राणप्रभेदेऽपि न च द्रवन्ति तस्मिन्न तृप्यन्ति नितम्बवत्यः ॥४॥
रताना मुत्तममध्यमाधमत्वं निरूपयति ।
स्त्रीपुंसयोः साम्यतरं प्रशस्तं मध्यद्वयं मध्यममामनन्ति ।
अत्युच्चकं वाप्यतिनीचकम्वा निन्द्यं रतज्ञैः सुरतं प्रदिष्टम् ॥५॥
रतानां प्रीतिजनकत्वादिकं वर्णयति ।
प्रीतिः समा स्यात् सुरते समाख्ये-
नीचद्वये योषित एव तुष्टिः ।
अत्युच्चकै रप्यतिनीचकैर्वा
तुष्टि र्न नृणां नच सुन्दरीणाम् ॥ ६ ॥
इदानीं प्रचण्डादिभेदेन सुरतस्य त्रैविध्यं दर्शयति ।
[१] अपरश मशक्य इति क पुस्तके दृश्यते ॥
(२) "अत्युच्च मेतद् द्वितयं वदन्ति" इति कगंशकपुस्तके, गपुस्तके च दृश्यते
(३) अस्य पद्यस्य पूर्वभागः ग पुस्तके न दृश्यते ।