अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

१०० सार्थ अमृतानुभव
येथें बोलणें न साहे । जाणणें न समाये । अनुभव न लाहे ।
आंगीं मिरौ ॥ २५२ ॥ म्हणौनि ययातें येणें । येपरीचें पाहणें ।
पाहतां कांहीं कोणे । पाहिलें नाहीं ॥ २५३ ॥ किंबहुना ऐसें
आत्मेन आत्मा प्रकाशे । न चेतुचि चेऊ बैसे । तयासी तो
॥ २५४ ॥ स्वयें दर्शनाचिया सवा । अवघीयाचि जातसे
फावा । परी निजात्मभवा । न मोडतांची ॥ २५५ ॥ न पाहतां
आरिसा असो पाहे । तरी तेंचि पाहणें होये । आणि पाहणेन
तरी ते जाये । न पाहणें पाहणें ॥ २५६ ॥ भलतैसा फाके ।
परी येकपणा न मुके । नाना संकोच तरी असिके । हाचि
आथी ॥ २५७ ॥ सूर्याचिया हाता । अंधकारू नये सर्वथा ॥
मा प्रकाशाची कथा । आइकता कां ॥ २५८ ॥
बोलण्याचा परिणाम नाहीं, जगण्याचा शिरकाव नाहीं, आणि अनु-
भवाची प्रतिष्ठा येथें चालत नाहीं. २५२. याचें स्वतःला पाहणें विचार-
दृष्टीनें पाहिलें नाहीं असें आहे. २५३. हा आत्म्याचा विलास आहे. तो
जागा न होतां स्वरूपानें मूळचा जागाच आहे. २५४. स्वतः दर्शनरूप
असल्यामुळे आत्मस्वरूपस्थितीवर दृश्यद्रष्टादिकांची भ्रमानें प्रमिति होत
असूनहि आत्म्याचा निजात्मभाव मोडला जात नाहीं. २५५. आरसा न
पाहतां मुख मुखपणानेंच असतें, आणि विशेष भावाचें पाहणें मुखेंच आहे.
आणि मूळ पाहण्याकडून पाहिलें तर पाहणे व न पाहणें निघून जातें.
२५६. कितीहि विस्तार होऊनहि आत्म्याचा एकपणा मोडत नाहीं, त्याचा
संकोच झाला तरी तो आहे तसा संपूर्ण असतोच २५७. कधींहि जाणवत
नाहीं, मग तो प्रकाशाची तर वार्ता कशाला ऐकतो ? २५८.

प्रकरण सातवें १०१
अंधारु कां उचिवडु । हा येकला येकवडु । जैसा कां मार्तंडु ।
भलतेथें ॥ २५९ ॥ तैसा आवडतिये भूमिके । आरुढलीयाही
कौतुकें ॥ परी ययातें हा न चुके । हाचि ऐसा ॥ २६० ॥
सिंधूचि शीव न मोडे ॥ पाणीपण सळू न मोडे ॥ परी मोडतु
कां गाडे । तरंगाची ॥ २६१ ॥ रश्मी सूर्याची आथी । परी
बिंबा बाहेरी जाती । म्हणोनी बोधसंपत्ति । उपमा नोहे
॥ २६२ ॥ आणि पल्हेचा दोडा । न पाहतां तढा ॥ जग तंव
कापडा । न भरेचि कीं ॥ २६३ ॥ सोन्याचा रवा । रवे-
पणाचा ठेवा । आवघेयाची अवयवां । लेणें नव्हे ॥ २६४ ॥ न
फेडितां आडवावो । दिगंतोनि दिगंता जावो । नये मा पावो ।
उपमा काइ ॥ २६५ ॥
सूर्याला अंधकार असो किंवा प्रकाश असो, सूर्य ज्याप्रमाणें वाटेल तेथें
आपल्या एकरूपानें एकटा असतोच २५९. तसा कोणत्याहि त्या भूमिके-
वर कौतुकानें आरूढला तरी आपल्या स्वरूपाची हानी न होतां हा
असतो. २६०. जरी अनंत तरंग उत्पन्न झाले व नाश पावले तरी समु-
द्राची मर्यादा मोडत नाहीं व पाणीपणाचा भंग होत नाहीं. २६१. सूर्य-
किरण बिंबाच्या बाहेर जातात, म्हणून सूर्याची उपमा आत्म्याला शोभत
नाहीं. २६२. आणि कापसाचें बोंड फुटूनच कापूस सर्वत्र मिळतो, वस्त्रें
मिळतात म्हणून बोंडातल्या कापसाची उपमा आत्म्याला देतां येत नाहीं.
२६३. सोन्याच्या लगडीचा लगडपणा न मोडतां सर्व अवयवांना
घालण्यासारखे दागिने होत नाहींत. २६४. प्रतिबंध दूर केल्यावांचून
एका दिशेहून दुसऱ्या दिशेला जातां येत नाहीं, मग आत्मस्वरूपाला
दिशेची उपमा कशी देतां येईल ? २६५.

१०२ सार्थ अमृतानुभव
म्हणोनि इये आत्मलीळे । नाहीं आन कांटाळे । आतां
येयाचिये तुळे । हाचि यंया ॥ २६६ ॥ स्वप्रकाशाच्या घासीं ।
जेविता बहु वेगेशीं । वेचेना परी कुशी । वाखही न पडे
॥ २६७ ॥ ऐसा निरुपमा परी । आपुलिये विलासवरी । आत्मा
राणीव करी । आपुले ठाईं ॥ २६८ ॥ तयातें म्हणिपे अज्ञान ।
तरी न्याया भरलें रान ॥ आतां म्हणे तयाचें वचन । उपवावो
हो आम्ही ॥ २६९ ॥ प्रकाशितें अज्ञान । ऐसें म्हणणेंहन । तरी
निधि दावितें अंजन । म्हणिजे काई ॥ २७० ॥ सुवर्णगौर अंबिका ।
न म्हणिजे काय काळिका । तैसा आत्मप्रकाशका । अज्ञानवादु
॥ २७१ ॥ येन्हवी शिवोनि पृथ्वीवरी । तत्त्वाच्या वानेपरी ।
जयाच्या रश्मिकरीं । उजाळा येती ॥ २७२ ॥
म्हणून या आत्मविलासाला वजन करण्यास दुसरा कांटा नाहीं. म्हणून
याचें वजन करण्यास हाच ! २६६. स्वप्रकाशाचे घांस लवकर लवकर
घेतो, पण नवल हें आहे कीं, अन्न संपत नाहीं व कुशीला खळगीहि
पडत नाहीं. (पोट न भरलेलें दिसत नाहीं.) २६७. अशा निरुपम
रीतीनें आपल्या विलासानें सर्व सत्ता चालवितो. अशा प्रकारच्या आत्म-
विलासाला 'अज्ञान' म्हणावें तर न्याय देशोधडीला लागला असें म्हटलें
पाहिजे; २६८. इतक्यावरहि 'अज्ञान आहे' असें म्हणणाऱ्याचें बोलणें
स्वस्थ ऐकून घ्यावें हेंच बरें ! २६९. जमिनीखालचें द्रव्य प्रकाश करणाऱ्याला
जर तूं अज्ञान असें म्हणावें जमिनीखालचें द्रव्य दाखविणाऱ्या अंजनाला
'काजळ' म्हणत नाहींत काय ? २७०. उत्तम सोन्याच्या केलेल्या
देवीला काळी म्हणत नाहींत का ? त्याप्रमाणें स्वयंप्रकाश आत्म्याला
'अज्ञान' म्हणणे हा केवळ शाब्दिक भेद आहे. २७१. ईश्वरापासून
पृथ्वीच्या परमाणूपर्यंत जो अनंत तत्त्वाचा प्रकार दिसतो. तो सर्व ज्याच्या
प्रकाशानें प्रकाशित केला जातो, २७२.

प्रकरण सातवें १०३
जेणें ज्ञान संज्ञान होये । दृङ्मात्र दृष्टींतें विये । प्रकाशाचा
दिवो पाहे । प्रकाशाची ॥ २७३ ॥ तें कोणें निकृष्टें । दाविलें
अज्ञानाचेनि बोटें । ना तमें सूर्या मोटें । बांधितां निकें ॥२७४॥
अपूर्व अज्ञानाक्षरीं । बसतां अज्ञानाची थोरी ॥ शब्दार्थाची उजरी ।
अपूर्व नव्हे कीं ॥ २७५ ॥ लाखेचें मांदुसें । आगीचें ठेवणें
कायसें ॥ आंतुबाहेरी सरिसें । करूनि घाली ॥ २७६ ॥
म्हणोनी जग ज्ञानें स्फिते । बोलतां अज्ञानवादातें ॥ विखुरली
होती आते । वाचेचिये ॥ २७७ ॥
ज्याच्या योगानें व्यावहारिक ज्ञानाला ज्ञानत्व येतें, सर्वत्र त्रिपुटी
ज्ञानच बनतें, प्रकाशाला प्रकाशपणा ज्यामुळे येतो, २७३. येथपर्यंत
प्रतिपादन केलेल्या ज्ञानरूप आत्म्याला कोणी अविचारी मनुष्य अज्ञानाच्या
बोटानें दाखवील म्हणजे आत्म्याला अज्ञान असें म्हणेल तर, 'सूर्याला
अंधाराच्या मोटेंत बांधलें आहे,' या म्हणण्याप्रमाणें त्याचें बोलणें असंबद्ध
होईल. २७४. ज्ञानाची एवढी मोठी थोरवी असूनहि त्या ज्ञान शब्दाच्या
मागें 'अ' अक्षर लावून त्याला 'अज्ञान' हें नांव ठेवण्यांत शब्दिक
कसरत विशेष नाहीं काय ? २७५. लवकर जळणाऱ्या लाखेच्या पेटींत
अग्नि घालून ती ठेविली तर उपयोग काय ? कारण आंत ठेविलेला अग्नि
लाखेला अंतर्बाह्य अग्निरूप करून टाकील.२७६. म्हणून ज्ञानानें दुमदुमून
भरलेल्या जगाला अज्ञान म्हणणें म्हणजे वाणीला फांटा फुटल्याप्रमाणें
आहे. २७७.

१०४ सार्थ अमृतानुभव
अखरी तब गोवधु । पुढारा अमृत बाधु ॥ मा कैसा अज्ञान-
वादु । कीजे-ज्ञानीं ॥ २७८ ॥ आणि अज्ञान म्हणणें । स्फुरतसे
अर्थपणें ॥ आतां हेंचि ज्ञान कोणें । मानिजेना ॥ २७९ ॥
असो हें आत्मराजें । आपणापें जेणें तेजें ॥ आपणचि देखिजे ।
बहुयेपरी ॥ २८० ॥ निर्वचिता जें झावळे । तेचि कीं लाहे
डोळे ॥ डोळयापुढें मिळे । तेंचि तया ॥ २८१ ॥ ऐसें जगज्ञान
जें आहे । तें अज्ञान म्हणे मी वियें ॥ येणें अनुमानें हो पाहे ।
आधी ऐसें ॥ २८२ ॥ तंव अज्ञान त्रिशुद्धी नाहीं । हें जगोंचि
ठेविलें ठाईं ॥ जे धर्म धर्मित्व केहीं । ज्ञानाज्ञान असे ॥ २८३ ॥
काजळा मोती विये । राखोंडिया दिपु जिये ॥ तरी ज्ञान धर्म
होये । अज्ञानचा ॥ २८४ ॥
'गोवध' हीं अक्षरें उच्चारण्याचा एक दोष, आणि गोवध न करतां
गाय मारली असें आहे खोटें बोलण्याचा दुसरा दोष येतात, असें आहे.
म्हणून ज्ञानस्वरूपालाच, 'अज्ञान' कसें म्हणावें ? 'अज्ञान' नाहींच,
तें आहे असें म्हणणें हा एक दोष, व आत्मा आहे 'तो आहे' असें
म्हणणें हा दुसरा दोष. २७८. आतां अज्ञान म्हणण्यांतच वस्तुतः ज्ञानाचें
ग्रहण होते. मग आत्म्यालाच ज्ञान म्हणणें योग्य आहे, असें कोणालाहि
कबूल करावें लागणार नाहीं का ? २७९. हा आत्मराजा आपल्याच तेजानें
आपल्यालाच अनंत प्रकारें बघतो. २८०. विचाराच्यापुढें न टिकतां
डोळ्यांना कसें प्राप्त होणार ? जें असतें तेंच डोळ्यांना दिसतें. २८१.
अज्ञान म्हणते कीं 'जग असें जें ज्ञान' तें माझ्यापासून उत्पन्न होतें या
अनुमानावरून अज्ञान आहे हें पटते. २८२. खात्रीपूर्वक सांगतां येईल कीं
अज्ञान नाहींच. कारण सर्व जगांत ज्ञानच भरलेलें आहे, म्हणून ज्ञान व
अज्ञान यांमध्यें धर्मधर्मिस्वभाव कसा येऊं शकेल ? २८३. मोतीं काय
पाण्याला उत्पन्न करितें ? राखेने दीप पेटवितां येईल काय ? या गोष्टी जर
संभवतील, तर ज्ञान अज्ञानाचा धर्म होईल ! २८४.

प्रकरण सातवें १०५
चंद्रमा निगती ज्वाळा । आकाश आते शिळा ॥ तरी अज्ञान
उजळा । ज्ञानातें वमी ॥ २८५ ॥ क्षीराब्धिकालकूट । हें एके
परीचें विकट ॥ काळकूटीं चोखट । सुधा कैची ॥ २८६ ॥ ना
ज्ञानीं अज्ञान जालें । तें होतांचि अज्ञान गेलें ॥ पुढती ज्ञान
एकलें । अज्ञान नाहीं ॥ २८७ ॥ म्हणोनि सूर्य सूर्यांचियेवढा ।
चंद्र चंद्राचि सांगडा ॥ ना दीपाचिया पडिपाडा । ऐसा दीपूं
॥ २८८ ॥ प्रकाशु तो प्रकाशकी । यासी न वंचे घेई चुकीं ॥
म्हणोनि जग असिकी । वस्तुप्रभा ॥ २८९ ॥ विभाति यस्य
भासा । सर्वमिदं हा ऐसा ॥ श्रुति काय वायसा । ढेकर देती
॥ २९० ॥ यालागीं वस्तुप्रभा । वस्तूचि पावे शोभा ॥ जातसे
लाभा । वस्तुसिचि ॥ २९१ ॥
चंद्रापासून ज्वाला निघतात काय ? आकाशांतून कधीं तरी दगडांची
वृष्टि होते काय ? अरे ! असें जर होईल तर शुद्ध ज्ञानाला अज्ञान उत्पन्न
करतें असें आम्ही म्हणूं. २८५. क्षीराब्धींतून काळकूट निघालें, हें सुद्धां
एक विपरीतच आहे, पण काळकूटांतून शुद्ध अमृत कधीं तरी निघेल का ?
२८६. अथवा ज्ञानापासून अज्ञान उत्पन्न झालें, तें उत्पन्न झाल्याबरोबर
त्यानें अज्ञानाचा नाश केला, मग आतां अज्ञान नसून एकटें ज्ञानच
शिल्लक राहिलें. २८७. म्हणून सूर्याला उपमा सूर्याचीच, चंद्र चंद्राच्याच
सारखा, अथवा दिव्याच्या योग्यतेला दिवाच. २८८. प्रकाश तो प्रकाशच,
असें म्हणण्यांत कांहीं चूक नाहीं असें समज. म्हणून सर्व जग वस्तुप्रभाच
आहे. २८९. हें सर्व जग ज्या आत्म्याच्या प्रकाशानें भासतें, असें श्रुति
सांगते. शंका फिटून; खात्रीनें ती तृप्त होऊन असें ती सांगते ती काय
पोकळ बडबड आहे थोडीच ? २९०. म्हणून वस्तूची शोभा वस्तूलाच,
प्रमेची शोभा वस्तूलाच मिळते, व प्रमेचा लाभहि वस्तूलाच होतो. २९१.

१०६ सार्थ अमृतानुभव
वांचूनि वस्तु इया । आपणापें प्रकाशावया ॥ अज्ञान हेतु
वायां । अवघेंचि ॥ २९२ ॥ म्हणोनी अज्ञान सद्भावो । कोणे-
परी न लाहो ॥ अज्ञान कीर वावो । पाहाँ ठेलियाही ॥ २९३ ॥
परी तमाचा विसुरा । न जोडेचि दिनकरा ॥ रात्रीचिया घरा ।
गेलियाही ॥ २९४ ॥ कां नीद खोळे भरितां । जाणणेंही नये
हाता । येकलिया टळटळिता । ठाकिजे जेवीं ॥ • ९५ ॥
इति श्रीसिद्धानुवादे श्रीमदनुभवामृतार्थविवरणे अज्ञानखंडन नाम
सप्तमप्रकरणं संपूर्णम्
हें वगळून स्वतःचा प्रकाश करण्यास वस्तूला अज्ञान कारण आहे, हें
सर्व म्हणणें निराधार आहे. २९२. म्हणून अज्ञानाची सिद्धि कोणत्याहि
प्रकारानें होत नाहीं; निश्चयेंकरून पाहावयास गेलें असतांहि अज्ञान खोटें
ठरलें. २९३ रात्रींच्या घरीं गेलें असतांहि सूर्याला अंधाराची प्रतिति होत
नाहीं. २९४. झोंप पदरांत भरावयास गेलें असतां झोळींत जगणेंहि शिल्लक
राहत नाहीं. तिला धरूं पाहाणारा मात्र रात्रभर हिंडत बसतो झालें ! २९५.
याप्रमाणें अमृतानुभव ग्रंथांतील अज्ञानखंडण नामक सातवें प्रकरण समाप्त.
प्रकरण सातवें समाप्त

प्रकरण आठवें
तैसें आमुचेनि नांवें । अज्ञानाचें ज्ञानही नव्हे ॥ आम्हांलागीं
गुरुदेवें । आम्हीच केलों ॥ १ ॥ परी आम्हां आम्ही आहों । तें
कसें पाहों जावों ॥ तंव काय कीजे ठावो । लाजिजे ऐसा ॥ २ ॥
हा ठावोवरी गुरुरायें । नांदविलों उवायें ॥ जे आम्ही न समाये ।
आम्हांमाजी ॥ ३ ॥ अहो आत्मपणीं न संटो । स्वसंविती न
घसवटो ॥ आंगीं लागलें न फुटो । कैवल्यही ॥ ४ ॥ आमुची
करवे गोठी । ते जालीचि नाहीं वाक्सृष्टी ॥ आमुतें देखो दिठी ।
ते दिठीच नव्हे ॥ ५ ॥ आमुतें करूनि विखो । भोगूं शके
पारखो ॥ तैं आमुतें न देखो । आम्हीपण ॥ ६ ॥ प्रकटो लपो
न लाहो । येथें नाहीं नवलाहो ॥ परी कैसेनीही विपावो ।
असणेयाचा ॥ ७ ॥
अरे ! आमचें स्वतःचें नांव पाहिल्यावर अज्ञानाविषयीं ज्ञान राहत
नाहीं श्रीसद्गुरुरायांनीं आम्हाला या स्थितीला आणलें. १. पण आमचे
आम्ही तरी कसे आहोंत. हें पाहावयाचें म्हटलें, तर लाज वाटते. २. इतक्या
वरच्या स्थितीला श्रीगुरूंनीं नेलें कीं, मी माझ्यातच मावत नाहीं. ३. त्या
ठिकाणीं आत्मभाव सांपडत नाहीं. आपलेपणाच्या ज्ञानाचे संस्कार नाहींत.
मोक्ष हा मूर्तिमंत शरीरस्थ असल्यानें त्याचें वेगळेपण टिकत नाहीं. ४. या
रीतीचें वर्णन करण्यासाठीं बळ या शब्दविश्वांतच नाहीं. साध्या डोळ्याला
बघतां येईल अशी दृष्टीच निर्माण झालेली नाहीं. ५. या स्थितीला दृश्य
समजून ती कोणाला पाहू शकेल ? आमचा आम्हीपणा आम्हीहि पाहूं शकत
नाहीं. ६. प्रकट व्हावें किंवा लपावें, असें घडू शकत नाहीं असें म्हणण्यांत
आश्चर्य नाहीं. कांहीं केलें तरी या स्थितीचें ज्ञान होत नाहीं. ७.

१०८ सार्थ अमृतानुभव
किंबहुना श्रीनिवृत्ति । ठेविलों असो जये स्थिती ॥ ते काय
देऊं हातीं । वाचेचिया ॥ ८ ॥ तेथें समोर व्हावया । अज्ञा-
नाचा पाडु कासया ॥ केउते मेलिया माया । होऊं पाहिजे
॥ ९ ॥ अज्ञानाचा प्रवर्त्तु ॥ नाहीं जया गांवाआंतु ॥ तेथें ज्ञानाची
तन्ही मातु । कोण जाणे ॥ १० ॥ रात्री म्हणोनि दीवे । पडती
कीं लावावे ॥ वांचूनि सूर्यासवें । सिणणें होये ॥ ११ ॥ म्हणोनी
अज्ञान नाहीं । तेथेंचि गेलें ज्ञानही ॥ आतां निमिषोन्मेषा दोहीं ।
ठेली वाट ॥ १२ ॥ येन्हवीं तन्ही ज्ञान अज्ञानें । दोहींचीं
अभिधानें ॥ अर्थाचेनि आनानें । विप्लाविलीं ॥ १३ ॥ जैसीं
दंपतें परस्परें । तोडूनि पालिटिली शिरें ॥ तेथें पालटु ना पण
सरे । दोहींचें जिणे ॥ १४ ॥
श्रीगुरूंनीं ज्या स्थितींत ठेवलें तिचें मीसुद्धां शब्दांनीं वर्णन करूं शकत
नाहीं. ८. अशा या तिच्यासमोर यावयास बिचारें अज्ञान तर कसें बरें
समर्थ असेल ? अज्ञान हें मेल्यावर, माया उत्पन्न होईल कशी ? ९. या
स्थितीत अज्ञानाचा प्रवेशच होत नाहीं आणि ज्ञानासंबंधी तरी काय सांगता
येईल ? १०. रात्र आहे म्हणून दिवे लावावे लागतात, पण उजाडल्यावर
दिवे लावण्याची कटकट कोण करील ? ११. अज्ञान नाहींसें झालें त्याच्या
सापेक्षेनें असणारें ज्ञानहि गेलें. आतां ज्ञानाज्ञान या दोघांची वाट बंद
झाली. १२. मुलतः ज्ञान व अज्ञान हीं दोन्ही नांवें अर्थभेदानें विस्तारलीं
आहेत. १३. अदलाबदल करायची म्हणून नवराबायको यांनीं आपापलीं
मस्तकें तोडलीं; पण अदलाबदल कांहीं झाली नाहीं, उलट दोघे जिवाला
मुकलें. १४.

प्रकरण आठवें १०९
कां पाठी लाविला होये । तो दीपूचि वाया जाये ॥ दिठी
आंधारें पाहे । तैं तेंचि वृथा ॥ १५ ॥ तैसें निपटानि जें नेणिजे
तें अज्ञान शब्दें बोलिजे ॥ आतां सर्वही जेणें सुजे । तें अज्ञान
कैसें ॥१६॥ ऐसें ज्ञान अज्ञान आले । अज्ञान ज्ञानें गेलें ॥ हें दोन्ही
वांझौलें । दोनीं झालीं ॥१७॥ आणि जाणें तोचि नेणे । नेणे तोचि
जाणे ॥ आतां कें असणें जिणें । ज्ञाना अज्ञाना ॥ १८ ॥ एवं
ज्ञानाज्ञान दोन्ही । पोटीं सूनि अहनी ॥ उदेला चिद्गगनीं ॥
चिदादित्य हा ॥ १९ ॥
इति श्रीसिद्धानुवादे श्रीमदनुभवामृते ज्ञानखंडनं नाम
अष्टप्रकरणं संपूर्णम्
बसणाऱ्याच्या पाठीमागें लावलेला दिवा जसा निरुपयोगी होतो; तेज
अंधाराला पाहिल तर तें तेज कसें म्हणावें ? १५. आतां ज्याच्या योगानें
सर्व जाणलें जातें त्याला अज्ञान असें कसें म्हणता येईल ? १६. ज्ञान
येऊन अज्ञानाच्या ठिकाणीं अज्ञानाचा नाश तर झालाच व दोन्हीहि
मिथ्या ठरलीं १७. जो जाणतो तोच नेणतो व तोच यथार्थ जाणतो.
म्हणून ज्ञानाज्ञानांनीं कोठें जावें ? १८. या प्रकारें ज्ञानाज्ञानाहे दिवस व
रात्र त्यांत हा ज्ञानरूपी नभःप्रांगणांत उदय पावला आहे. १९. याप्रमाणें
श्रीअमृतानुभव ग्रंथांतील ज्ञानखंडननामक आठवें प्रकरण समाप्त.
प्रकरण आठवें समाप्त

प्रकरण नववें
आतां आमोद सुनास जाले । श्रुतीस श्रवण रिघाले ॥ आरिसे
उठिले । लोचनेसी ॥ १ ॥ आपुलेनि समीरपणें । वेल्हावती
विंजणें ॥ कीं माथेची चापेपणें । बहकताती ॥ २ ॥ जिव्हा
लोधली रसें । कमळ सूर्यपणें विकाशे ॥ चकोरेंचि जैसें ।
चंद्रमा जालीं ॥ ३ ॥ फुलेंचि जालीं भ्रमर । तरुणीच जाले
नर ॥ जालें आपुलें शेजार । निद्राळूचि ॥ ४ ॥ दिठीवियाचा
रवा । नागरु इया ठेवा ॥ घडिला कां कोरिवा । परी जैसा
॥ ५॥ तैसें भोग्य आणि भोक्ता । दिसे आणि देखता ॥ हें
सरलें अद्वैता । अफुटामाजी ॥ ६ ॥ सेवतेपणा बाहेरी । न
निगतांचि परी ॥ पाती सहस्त्रवरी । उपलविजे ॥ ७ ॥ तैसें
नवानवा अनुभवीं । वाजतां वाघावी ॥ अक्रियेच्या गांवीं ।
नेणिजे ते ॥ ८ ॥
आतां स्वतः सुवास नाक झाला, शब्द कर्ण झाले आणि आरसे नेत्र
झालें. १. वारा स्वतः पंखा बनून वारा घेतों, किंवा मस्तकेंच फुलें बनून
भूषवितात. २. रसना रस बनली, कमळ सूर्य झालें व चकोर चंद्र झाले.
३. फुलें भुंगे झाले, तरुणी पुरुष झाले, झोंपाळू मनुष्य निद्रेचें ठिकाण
झाला. ४. आंब्याच्या झाडाचे कीवळे अंकुर कोकीळ बनले, मलयपर्वता-
वरील सुवासिक वारा देहधारी झाला, रस स्वतः भोक्ते बनले. ५. घडण
आणि कोरीव काम केलें कीं जसें नीटनेटकें सुंदर दिसतें; ६. त्याप्रमाणें
उपभोग्य वस्तु आणि भोक्ता, द्रष्टा आणि दृश्य, हे सारें ब्रह्मांत एकरस
झाले. ७. शेवंतीच्या अनेक पाकळ्या असल्या तरी त्या शेवंतीपणा टाकीत
नसतात. ८.

प्रकरण नववें १११
म्हणोनि विषयाचोनि नांवें । सूनि इंद्रियांचे थवे ॥ सैंध
घेती धांवें । समोरही ॥ ९॥ परी अरिसा सिवेसिवे । तव
दिठीसी दिठी फावे ॥ तैसें जालें धांवे । वृत्तिचिया ॥१०॥ नाग
मुदी कंकण । त्रिलिंगी भेदली खूण ॥ घेतां तरी सुवर्ण । घेईजे
कीं ॥११॥ वेंचूनि आणूं कल्लोळ । म्हणोनी घापे करतळ ॥ तेथें
तरी निखळ । पाणीच फावे ॥ १२ ॥ हातापाशीं स्पर्शु ।
डोळ्यापाशीं रूपसु ॥ जिभेपाशीं मिठांशु । कोण्ही एकु ॥ १३॥
तन्ही परिमळ परौतें । मिरवणें नाहीं कापुरांतें ॥ तैसें बहुता-
परी स्फुरतें । तेंचि स्फुरे ॥ १४ ॥ म्हणौनी शब्दादि पदार्थ ।
श्रोत्रादिकांचे हात ॥ घ्यावया जेथें । उजू होती ॥ १५ ॥ तेथें
संबंधु होय न होये । तंव इंद्रियांचें तें नोहे ॥ मग असतचि
आहे । संबंधू ना ॥ १६ ॥
त्याप्रमाणें नवा नवा भोक्तृ व भोग्य व्यवहार झाला तरी अक्रिय
परमात्मा ब्रह्मवेत्त्याचें राहण्याचें ठिकाण असल्यामुळे वेगळा असा एकहि
व्यवहार तत्त्वतः घडत नाहीं. ९. म्हणून सर्व इंद्रियसमुदाय आपआपल्या
विषयावर तुटून पडत असतांहि १०. ज्याप्रमाणें दृष्टी आरशाला पहातांच
मागें फिरून, ती दृष्टी दृष्टीलाच पाहते, त्याप्रमाणें वृत्तीचा हा विषयग्रह-
णाचा व्यवहार आहे. ११. नाग, मुदी व कंकण यांच्यात नामरूपभेद
दिसला तरी हातांत सोनेंच येतें. १२. पाण्यावरील तरंग वेंचून आणावे
म्हणून हात घालावा तों शुद्ध पाणीच मिळतें. १३. हाताला मऊ स्पर्श,
डोळ्याला रूप व जिभेला मधुर स्वाद लागतो. १४. पण कापुराच्या
ठिकाणीं एका सुगंधावाचून दुसरें कांहीं नाहीं, त्याप्रमाणें सर्व प्रकारच्या
भानामध्यें मूळ ज्ञानरूप परमात्माच तितक्या स्फुरणरूपानें आहे. १५.
असा मुख्य भेद वेदान्तसिद्धान्त असल्यामुळे शब्दादि पांच विषय उप-
भोगण्यासाठीं श्रोत्रादि पंच ज्ञानेंद्रियें होतात. १६.

११२ सार्थ अमृतानुभव
जियें पेरीं दिसती उसीं । तिये लाभती कीं रसीं ॥ कांति
जेवीं शशी । पुनवेचिया ॥ १७ ॥ पडिलें चंदावरी चांदिणें ।
समुद्रीं जालें वरखणें ॥ विषया करणें । भेटती तैशीं ॥ १८ ॥
म्हणोनी तोंडाआड पडे । तेंही वाचा वावडे ॥ परी समाधी न
मोडे । मौनमुद्रेची ॥ १९ ॥ व्यापाराचे गाडे । मोडतांहि
आपाडे ॥ अक्रियेचें न मोडे । पाऊल केंही ॥२०॥ पसरूनि वृत्तीची
बावे । दिठी रूपांतें दे खेवे ॥ परी साचाचेनि नांवें । कांहींच
नलगे ॥ २१ ॥ तमातें घ्यावया । उचलूनि सहस्र बाहिया ॥
शेवटी रवी यया । हाचि जैसा ॥ २२ ॥ स्वप्नींचिया विलासा ।
भेटईन या आशा ॥ उठिला तंव जैसा । तोचि मा तो ॥ २३ ॥
इंद्रियांचा होण्याचा व्यवहार व संबंध नाहींसा होतो, पण या साऱ्यांमध्ये
नित्य असणारा परमात्मा असतो. १७. किंवा पौर्णिमेच्या चंद्रांत ज्याप्रमाणें
सर्व एका उसांत जेवढीं पेरीं असतात, तेवढीं सर्व रसभरित होतात किंवा
पौर्णिमेच्या चंद्रात ज्याप्रमाणें सर्व कला एकवटतात, १८. चंद्रावर चांदणें
पडलें किंवा समुद्रावर पाऊस पडला तरी ते सागरजल होतें, त्याच न्यायानें
इंद्रियांस विषय मिळून त्यांनीं उपभोग घेतल्याचें दिसलें तरी, पारमार्थिक
दृष्ट्या कांहींच व्यवहार होत नाहीं. १९. तोंडास येईल तसें वाणी जरी
बोलली, तरी तें बोलणाऱ्या ज्ञान्याची मौनमुद्रारूप समाधि भंगत नाहीं.
म्हणजे वास्तविक ज्ञानानें कांहीं बोललेंच नसतें. २०. ज्ञात्याच्या हातून
अनेक व्यवहार झाले असें स्थूल दृष्टीला दिसलें तरी त्याच्या अकर्तेंपणास
बाध येत नाहीं. २१. तसेंच दृष्टि, वृत्तीचे हात पसरून रूपविषयाला
आलिंगन देण्यास गेली तरी वास्तविक पाहतां कोणताहि व्यवहार घडत
नाहीं. २२. हजारों किरणें उभारून सूर्य अंधकारास भेटायला गेला
असतां, शेवटीं त्याचा तोच जसा शिल्लक राहातो. २३.

प्रकरण नववें ११३
तैसा उदैलियानि विषयें । ज्ञानी विषयी हों लाहे ॥ तंव
दोन्ही न होनी होये । काय नेणों ॥ २४ ॥ चंद्र वेंचूं गेला
चांदिणें । तंव वेंचिलें काय कोणें ॥ विऊनि वांझे स्मरणें । होती
जैसीं ॥ २५ ॥ प्रत्याहारादि आंगीं । योगें आंग टेकिलें योगीं ॥
तों जाला ये मार्गीं । दिहाचा चांदु ॥ २६ ॥ येथें प्रवृत्ति बहुडे
जिणें । अप्रवृत्तिसी वाधावणें ॥ आतां प्रत्यङ्मुखपणें । प्रचारु
दिसे ॥ २७ ॥ द्वैतदशेचें आंगण । अद्वैत वोळगे आपण ॥ भेदू
तंव तंव दुण । अभेदासी ॥ २८ ॥ कैवल्याही चढावा । करित
विषयसेवा ॥ जाला भृत्यु भज्य कालोवा । भक्तीच्या घरीं ॥२९॥
घरामाजी पायें । चालतां मार्गूही तोचि होये ॥ ना बैसे तन्ही
आहे । पावणेंची ॥ ३० ॥
स्वप्नांतील स्त्रीला भेटण्याच्या इच्छेनें पुरुष जागा झाला तोच तो जसा
आपला आपणच असतो. २४. त्याप्रमाणें निर्विषय आत्मभाव उपजल्यावर
तत्त्ववेत्ता विषयी होतो काय ? भावातीत असा ज्ञानी कोणत्या स्थितींत
असतो हें सांगतां येण्यापलीकडचें आहे. अरे ! चांदणें वेंचण्यास चंद्र गेला
असतां तेथें कोणीं काय वेंचले ? केवळ मनोरथ वायां जातात. २५-२६.
प्रत्याहार वगैरे अष्टांगयोग सहजस्थितीनें ब्रह्म जाणणारापुढे नसले त्यांनीं
हात टेकले. अष्टांगादि योग या ब्रह्मवेत्त्यापुढे दिवसाच्या चंद्राप्रमाणें फिका
पडतो. २७. या सहजस्थितीनें प्रवृत्तीचें जगणें संपतें, अप्रवृत्तीला शोभा
येते, अशा स्थितींत ब्रह्मवेत्त्याचें सर्व आचरण अंतर्मुख असतें. २८. हें
अद्वैत, द्वैताच्या अंगणांत स्वतःचाकरी करतें, म्हणजे त्याची अद्वैतस्थिति
कायम असते. म्हणून जों जों भेद जास्त तों तों अभेदाचीच वाढ
होते. २९. या अद्वैतस्थितींत असणाऱ्या पुरुषाचें विषयसेवन मोक्षाच्या-
वरहि चढाई करितें, अभेद भक्तीच्या मंदिरांत देव व भक्त यांचें ऐक्य
होतें. ३०.
सा. अ.... ८

११४ सार्थ अमृतानुभव
तैसे भलतें करितां । येथें पाविजे कांहीं आतां ॥ ऐसें नाहीं
न करितां । ठाकिजेना ॥ ३१ ॥ आठवू आणि विसरू ॥ तयांतेंही
घेऊं नेदी पसरु ॥ दशेचा व्यवहारु । असाधारणु ॥ ३२ ॥ जाली
स्वेच्छाची विधि । स्वैर जाली समाधी ॥ दशे इये मोक्षऋद्धि ।
बैसों घापे ॥ ३३ ॥ जाला देवोचि भक्तु । ठावोचि जाला
पंथु ॥ होऊनि ठेला येकांतु । विश्वाचि हें ॥ ३४ ॥ भलतेउंतेन
देवें । भलतेन भक्त होआवें ॥ बैसला तेथें राणिवे । अकर्मी हो
॥ ३५ ॥ देवाचिया दाटणी । देऊळा जाली आटणी ॥ देश-
कालादि वाहणी । येईचिना ॥ ३६ ॥ देवीं देवोचि न माये ।
मा देवी के अन्वयो आहे ॥ तेथें परिवारु बहुये । ऊघडता कीं
॥ ३७ ॥ ऐसाही स्वामीभृत्यसंबंधा । लागीं उठली श्रद्धा ॥ ते
देवोचि नुसधा । कामविजे ॥ ३८ ॥
असें पाहा कीं, घरांत पावलें टाकीत असतां मार्गही घरच, अथवा बसला
तरी प्राप्यस्थानहि घरच, दोन्ही एकच. ३१. याप्रमाणें ज्ञानवान् वाटेल तें
करीत असतां त्यास नवीन कांहीं मिळवायचें नसतें किंवा करीत नसता
तरी सर्व कांहीं त्यानें मिळविलेलें असतेंच. ३२. आत्मस्वरूपाची आठवण
अथवा विसर या दोघांचाहि विस्तार ह्या स्थितीत नसतो. ३३. जे करावेंसें
वाटेल तोच विधि, जें आचरण घडेल तीच समाधि, मोक्षाचें ऐश्वर्य या
दशेची बैठक आहे. ३४. अशा ऐक्य स्थितीत देवच भक्त झाला, प्राप्त
स्थितीत मार्ग झाला, विश्वच एकांत होतो. ३५. वाटेल त्यानें देव व्हावें
व वाटेल त्यानें भक्त व्हावें, अशा रीतीनें हा नैष्कर्म्य झालेला पुरुष जेथें
बसेल तेथें ऐश्वर्यांच्या राज्यावरच राज्य करतो. ३६. देवाच्या विस्तारानें
देऊळ झाकून गेलें. चिन्मात्र वस्तूला देशकालादि व्यवहार नाहीं. ३७.
देवतांच देव मानत नाहीं, मग तेथें देवीचा प्रवेश कोठून होणार ? तेथें
कोणताहि विचित्र परिवार जुळत नाहीं. ३८.

प्रकरण नववें ११५
अवघियाचि उपचारा । जपध्यान निर्धारा ॥ नाहीं आन
संसारा । देवेवांचुनी ॥ ३९ ॥ आतां देवातेचि देवें । देववरी
भजावें ॥ अर्पणाचेनि नांवें । भलतिया ॥ ४० ॥ देव देऊळ
परिवारु । कीजे कोरूनि डोंगरु ॥ तैसा भक्तीचा वेव्हारु । कां
न व्हावा ॥ ४१ ॥ पाहे पा अवघेया । रूखा रूखचि यया ॥
परी दुसरा नाहीं तया । विस्तारु जेवीं ॥ ४२ ॥ अहो मुगी
मुग जैसें । घेतां न घेतां नवल नसें ॥ केलें देवपण तैसें ।
दोहींपरी ॥ ४३ ॥ अखताचि देवता । अखतीचि असे न
पूजितां ॥ मा अखती काय आतां । पूजों जावों ॥ ४४ ॥
दीप्तीची लुगडीं । दीपकळिके तूं वेढीं ॥ हें न म्हणतां ते उघडी ।
ठाके काई ॥ ४५ ॥
अशा वेळीं देव आणि भक्त संबंधाची श्रद्धा उपजल्यावर, तो देवच
एकटा एक आहे असें समजावें. ३९. मग जप, ध्यान, निर्धार यासारखे
सर्व उपचार हे या संसारांत परमात्म्याशिवाय दुसरे तिसरे कांहीं नाहींत.
४०. अशा स्थितींत मग देव हा देव, भक्त हा देव, पूजासाहित्य हें देव.
असें झाल्यावर अर्पणाच्या वेळीं देवानें देव पूजला असें विचित्र होतें.
४१. देव, देऊळ आणि देवाचा सर्व परिवार हें जसें डोंगरांत कोरून
काढावें, त्याप्रमाणें एका भक्तीमुळे वरील ओवींन सर्व प्रकार कां घडू
नयेत ? ४२. वृक्ष हा सर्वांगीं एकच असतांना तो मूळ, बुंधा, शाखा,
पानें, फळें या प्रकारांनीं वाढतो. ४३. मुक्यानें मुकेपणाचें नाटक वठविलें
आणि न वठविलें यांत आश्चर्य कसलें ? त्याप्रमाणें या ठिकाणीं पूजा केली
आणि न केली तरी फरक होत नाहीं. सर्व एकच. ४४. कुंकुवानें लाल
केलेल्या अक्षतांवर देवांना ठेवतात. पुनः त्याच अक्षता देवांना वाहतात.
अशा वेळीं कोण कशाची पूजा करतो बरें ? ४५.

११६ सार्थ अमृतानुभव
कां चंद्रातें चंद्रिका । न म्हणिजे तूं ले का ॥ तन्ही तो
असिका । तयाचि कीं ना ॥४६॥ आगीपणें आगी । असतचि
असे आंगीं । मा कासयालागीं । देणें न देणें ॥ ४७॥ म्हणौनी
भजतां भजावें । मा न भजतां काय नव्हे ॥ ऐसें नाहीं स्वभावें ।
श्रीशिवूचि असे ॥ ४८ ॥ आतां भक्ति अभक्ति । जालें ताट
एकी पांती । कर्माकर्माचिया वाती । माल्हवूनियां ॥ ४९ ॥
म्हणवूनि उपनिषदें । दशे येती निंदे ॥ निंदाचि विशदें । स्तोत्रें
होती ॥ ५० ॥ नातरी निंदास्तुति । दोन्ही मौनासाठीं जाती ॥
मौनीं मौन आथी । बोलतां बोली ॥५१॥ घालितां अव्हासव्हा
पाये । शिवयात्रा होत जाये ॥ शिवा गेलियाही नोहे । केही
जाणें ॥ ५२ ॥
ज्योतीला जर सांगितलें कीं, 'बाई, तूं उघडी आहेस तर ही प्रकाशरूपी
लुगडी नेस !' आणि असें तिला म्हटलें नाहीं तरी ती तशीच राहील
काय ? ४६. 'तूं मला घे' असें चांदण्यानें चंद्राला सांगितलें नाहीं; तरी
त्या चंद्रांत तें असतेच कीं नाहीं ? ४७. अग्नींत उष्णता हा नैसर्गिक धर्म
आहे. तो कांहीं द्यावा घ्यावा लागतो ? ४८. म्हणून भक्ताने भजन करावें,
भजन न केलें तर कांहीं नाहीं; तो परमात्मरूप असतोच. ४९. विहित
कर्मे यांच्या वाती मालवून भक्ति आणि अभक्ति या एकाच पंक्तीला एकाच
ताटांत बसतात. ५०. सर्वांना ठाऊक असलेलाच परमात्मा उपनिषदांनीं
सांगितला असल्यानें निंदा होते; पण परमात्म्याचें तें सत्य स्वरूप सांगित-
ल्यानें तीं स्तोत्रे बनलीं आहेत. ५१. आत्मा मौनरूप असून निंदा आणि
स्तुति या दोन्ही स्तब्ध राहिल्या, दोन्ही कांहीं बोलल्या किंवा न बोलल्या
तरी परमात्मा मौनरूपच आहे. ५२.

प्रकरण नववें ११७

चालणें आणि बैसक । दोन्ही मिळोनि एक ॥ नोहे ऐसें
कौतुक । इये ठाईं ॥ ५३ ॥ येन्हवीं अडोळिलिया डोळा ।
शिवदर्शनाचा सोहळा ॥ भोगिजे भलते व्हेळा । भलतेणें ॥ ५४॥
ना समोर दिसे शिव ही । परी देखिलें कांहीं नाहीं ॥ देवा
भक्ता दोही । एकाचि पाडू ॥ ५५ ॥ आपणचि चेंडू सुटे । मग
आपणया उपटे ॥ तेणें उंदळला दाटे । आपणपांचि ॥ ५६ ॥
ऐशी जरी चेंडूफळी । देखिजे कां केव्हेळी ॥ तरी बोलिजे
सरळी । प्रबुद्धाची ॥ ५७ ॥ कर्माचा हातु न लगे । ज्ञानाचें
कांहीं न रिगे ॥ ऐसीच होतसे आंगें । उपास्ती हे ॥ ५८ ॥
निपजे ना निमे । आंगीं आंग घुमे ॥ सुखा सुख उपमे ।
देववेल इया ॥ ५९ ॥ कोन्ही एक अकृत्रिम । भक्तीचें हें वर्म ॥
योगज्ञानादिविश्राम-। भूमिका हे ॥ ६० ॥
कोठेंहि पायधूळ झाडली तरी शिवयात्रा घडते खरी; पण यात्रेला गेला.
तरी त्याचें जाणें न जाण्यासारखें हो. ५३. हें त्याचें गमन किंवा ठायींच
‘बैसोनि निवांत’ या दोन्ही आपणांपुरत्या वेगवेगळ्या क्रिया असल्या
तरी त्याच्यापुरत्या त्या एकच असतात; हें आश्चर्य होय. ५४. आपल्या
चर्मचक्षूंनीं देवदर्शनाचा आनंद केव्हांहि माणसाला आटापिटा न करितां
घेतां येतो. तो प्रत्यक्ष पुढें उभा राहून देवदर्शन घेत असला तरी, त्यानें
कांहीं पाहिलें नाहीं, कारण तो देव आणि भक्त हे एकच असतात. आपण
भिंतीवर आपटण्यासाठीं चेंडू टाकला कीं, जणू काय तो स्वतःच उसळी
मारतो, आपणच आदळतो आणि आपला आपणच परत पूर्वस्थळी येतो.
५६-५७. पोरांचा हा खेळ थोरांच्या चष्म्यांतून पाहिल्यावर सरळ दिसतो.
५८. अशा पूर्णावस्थेप्रत कर्माचा हात पोंचत नाहीं. ज्ञान तेथें प्रवेश करूं
शकत नाहीं, आणि उपासना ही आपली आपणच होत असते. ५९. त्याच्या
ठिकाणीं ही उत्पन्न होत नाहीं किंवा नष्ट होत नाहीं. ती आपल्याच ठिकाणीं
दंग असते. अशा प्रकारच्या सुखाला सुखाची उपमा दिली आहे. ६०.

११८ सार्थ अमृतानुभव

आंगें कीर एक जाहले । परी नामरूपाचे मासले ॥ होते
ते ही आटले । हरि हर येथें ॥ ६१ ॥ अहो अर्धनारीनटेश्वरें ।
गिळित गिळित परस्परें । ग्रहण जालें एकसरें । सर्वग्रासें
॥ ६२ ॥ वाच्यजात खाउनी । वाचकत्वही गिळोनि ॥ ठाकिली
निदैजौनी । परा येथें ॥ ६३ ॥ शिवशिवा समर्था स्वामी ।
येवढीये आनंदभूमि ॥ घेपे दीजे एकें आम्ही । ऐसें केलें ॥६४॥
चेतचि मा चेवविले । निदैलोंचि मा निदविलें ॥ आम्हींच आम्हां
आणिलें । नवल जी तुझें ॥६५॥ आम्ही निखळ मा तुझे । वरी
लोमें म्हणसी माझे ॥ हें पुनरुक्त साजे । तूंचि म्हणोनी ॥६६॥
कोणाचें कांहीं नेघसी । आपुलेंही तैसाचि नेदिसी ॥ कोण
जाणे भोगसी । गौरव कैसें ॥ ६७ ॥

असें हें भक्तीचें स्वाभाविक मर्म आहे. योग, आदिंचें विश्राम स्थळ ही
आत्मस्थितीच आहे. ६१. शंकर आणि विष्णु यांचे आत्मस्वरूप मूळ एक
पण नांवें, रूप भिन्न होत. पण तेहि येथें नाहींसे होतात. ६२. अर्धनारी-
नटेश्वरांनीं परस्परांना गिळलें आहे आणि अशा रीतीनें गिळीत असतांना
शेवटच्या वेळीं उभयतांचें ग्रहण झाले. ६३. शब्दांनीं जें उल्लेखिले जाते
व शब्दविश्व यांना खाऊनपिऊन टाकून परा हा वाचेचा प्रकार स्तब्ध
राहिला. ६४. हे सद्गुरुनाथा ! तुम्ही परमश्रेष्ठ कल्याण आहांत. एवढ्या
या आनंदभूमीवर व्यवहारासाठीं योग्य, असे आम्हांला आपण तयार
केलेत. ६५ जणूं काय जागृतींत आपण जागे केलेंत किंवा झोपणाऱ्यांना
झोपविलेत. याप्रमाणें आपण आम्हांला घडविले, अशी आपली किमया
आहे. ६६. आम्ही तर तुझेच आहोंत आणि वरतीं तूं पुन्हा आपल्या
लोभामुळे ' हे आमचे आहेत' असे म्हणतोस ही पुनरुक्ति तुझी लखलाभ
असो. ६७.

प्रकरण नववें ११९
गुरुत्वें जेवढा चांगू । तेव्हढाचि तारुनि लघू । गुरुलघु जाणे
जो पांगू । तुझा करी ॥ ६८ ॥ शिष्या देतां वाटे । अद्वैताचा
समो फुटे ॥ तरी काह्या होती भाटें । शास्त्रे तुझीं ॥ ६९ ॥
किंबहु ये दातारा । मी तूं याचा संसारा ॥ वेंचूनि होसी
सोयरा । तेणेंचि तोषें ॥ ७० ॥
इति श्रीसिद्धानुवादे श्रीमदनुभवामृते जीवन्मुक्तदशा-
कथनं नाम नवमप्रकरणं संपूर्णम् ।
तूं कोणाचे कांहीं घेत नाहींस, कोणाला कांहीं देत नाहींस. मात्र तुझा
जो गौरव होत आहे, तो तूं कसा भोगतोस हें समजत नाहीं. ६८. गुरु-
पणामुळें जसे श्रेष्ठ आहांत, तेवढेच आपण तरून नेण्यास हलकेहि आहांत.
आपल्याबद्दलचा हा भेद समजावून देणे हेंहि आपल्याच हातीं आहे. ६९.
या शिष्याला अद्वैताचे ज्ञान दिल्यानें, आपल्या स्वरूपाच्या एकत्वांत कांहीं
उणें पडेल, असे कां वाटतें ? नाहीं तर शास्त्रांनीं तुझी भाटगिरी कां
पत्करली असती ? ७०. फार काय सांगूं ? हे सद्गुरु निवृत्तिराया ! संसार
आणि माझेतुझेपणा नाहींसा केला असल्यानें तूं माझा सोयरा झाला आहेस
आणि त्यामुळें मी आनंदच झालों आहें. ७१. याप्रमाणे श्रीअनुभवामृत-
ग्रंथांतील जीवन्मुक्तदशाकथन नांवाचे नववें प्रकरण संपूर्ण झाले.
प्रकरण नववे समाप्त