अमृतानुभव एवं चांगदेव पासष्टी (सन्त ज्ञानेश्वर - चिद्विलासवाद एवं अद्वैत अनुभूति सटीक)

प्रकरण नववें १११
म्हणोनि विषयाचोनि नांवें । सूनि इंद्रियांचे थवे ॥ सैंध
घेती धांवें । समोरही ॥ ९॥ परी अरिसा सिवेसिवे । तव
दिठीसी दिठी फावे ॥ तैसें जालें धांवे । वृत्तिचिया ॥१०॥ नाग
मुदी कंकण । त्रिलिंगी भेदली खूण ॥ घेतां तरी सुवर्ण । घेईजे
कीं ॥११॥ वेंचूनि आणूं कल्लोळ । म्हणोनी घापे करतळ ॥ तेथें
तरी निखळ । पाणीच फावे ॥ १२ ॥ हातापाशीं स्पर्शु ।
डोळ्यापाशीं रूपसु ॥ जिभेपाशीं मिठांशु । कोण्ही एकु ॥ १३॥
तन्ही परिमळ परौतें । मिरवणें नाहीं कापुरांतें ॥ तैसें बहुता-
परी स्फुरतें । तेंचि स्फुरे ॥ १४ ॥ म्हणौनी शब्दादि पदार्थ ।
श्रोत्रादिकांचे हात ॥ घ्यावया जेथें । उजू होती ॥ १५ ॥ तेथें
संबंधु होय न होये । तंव इंद्रियांचें तें नोहे ॥ मग असतचि
आहे । संबंधू ना ॥ १६ ॥
त्याप्रमाणें नवा नवा भोक्तृ व भोग्य व्यवहार झाला तरी अक्रिय
परमात्मा ब्रह्मवेत्त्याचें राहण्याचें ठिकाण असल्यामुळे वेगळा असा एकहि
व्यवहार तत्त्वतः घडत नाहीं. ९. म्हणून सर्व इंद्रियसमुदाय आपआपल्या
विषयावर तुटून पडत असतांहि १०. ज्याप्रमाणें दृष्टी आरशाला पहातांच
मागें फिरून, ती दृष्टी दृष्टीलाच पाहते, त्याप्रमाणें वृत्तीचा हा विषयग्रह-
णाचा व्यवहार आहे. ११. नाग, मुदी व कंकण यांच्यात नामरूपभेद
दिसला तरी हातांत सोनेंच येतें. १२. पाण्यावरील तरंग वेंचून आणावे
म्हणून हात घालावा तों शुद्ध पाणीच मिळतें. १३. हाताला मऊ स्पर्श,
डोळ्याला रूप व जिभेला मधुर स्वाद लागतो. १४. पण कापुराच्या
ठिकाणीं एका सुगंधावाचून दुसरें कांहीं नाहीं, त्याप्रमाणें सर्व प्रकारच्या
भानामध्यें मूळ ज्ञानरूप परमात्माच तितक्या स्फुरणरूपानें आहे. १५.
असा मुख्य भेद वेदान्तसिद्धान्त असल्यामुळे शब्दादि पांच विषय उप-
भोगण्यासाठीं श्रोत्रादि पंच ज्ञानेंद्रियें होतात. १६.